Skip to main content

Full text of "Documenti per la storia della città di Arezzo nel medio evo"

See other formats


M 


HANDBOUND 
AT  THE 


UNIVERSITY  OF 
T/Msn\]Tn  PRHSS 


^ 

Digitiz( 

in  2 

L 

3d  by 
!010\ 
Jniver 

the  Inter 
vith  fund 
'sity  of  Te 

net  Archive 
ing  from 
Dronto 

http://www.archive.org/details/documentiperlast02pasq 


yb/4^ 


DOCUMENTI 


PER  LA  STORIA  DELLA  CITTÀ  DI  AREZZO 


NEL  MEDIO  KVO 


RACCOLTI  PEK  CURA 


3DI   XJB^3L.3DO  F.A-SQXJI 


Et  pius  est  patriae  facta  referre  labor. 
OviD.  Trist.  II,  322. 


VOLUME   SECONDO 

CODICE    DIPLOMATICO    (aN.    1180-1337) 


FIRENZE 
R.  DEPUTAZIONE  DI  STORIA  PATRIA 

4«1« 


q  "1  S 


97374 


'1  - 


Arezzo  -  Tipografia  di  U.  Bellotti. 


w. 


DOCUMENTI 


DI  STORIA  ITALIANA 


PUBBLICATI    A   CUBA 


DELLA  REGIA  DEPUTAZIONE  TOSCANA 


SUGLI  STUDI  DI  STORIA  FATELA 


Tomo  XIV 


PREFAZIONE 


La  serie  dei  documenti  raccolti  in  (luesto  secondo  volume  viene  ad  illustrare 
il  periodo  più  agitato,  più  fiorente,  e  quindi  più  importante,  della  vita  del  Co- 
mune Aretino  e  il  periodo  in  cui  cominciano  a  vedersi  i  segni  del  suo  tramonto. 

Nel  1180  la  nuova  egemonia  civile  ha  in  Arezzo  acquistato  digià  il  suo  liieno 
svolgimento  ed  è  in  ogni  sua  parte  bene  organizzata  al  pari  che  in  altre  città 
vicine  come  Firenze,  Siena  e  Perugia.  Il  CoHsliluliim  ne  regola  l' amministra- 
zione e  ne  sanziona  tutti  i  diritti  acquisiti  e  ne  registra  i  trattati  di  pace  e  di 
alleanza.  I  Consules  civilalis  (non  sappiamo  bene  in  quale  numero)  unitamente 
ai  Camerari  '  reggono  i  supremi  uffici  del  governo,  e  sono  scelti  tra  cittadini 
nobili  e  perciò  li  troviamo  chiamati  proceres  civilalis-.  Questi  nobili  cittadini, 
nelle  cui  mani  stette  per  lo  innanzi  e  sta  ora  la  signoria,  sono  ciccs  origiitales, 
stabilitisi  cioè  da  tempo  in  Arezzo,  entro  le  vetuste  mura,  e  fuori,  nei  sobborghi; 
e  avevano  edificato  palazzi,  con  torri  a  lato  saldissime  e  superbe,  nel  burgus 
(via  principale  che  imbocca  la  romana)  presso  la  Pieve  di  S.  Maria,  donde  la  de- 
nominazione di  "buvfjiis  mnclae  Mariac,,.  I  magnales,  i  grandi  di  origine  stra- 
niera, cioè  longobarda,  scendono  dipoi  alla  città  e  fabbricano  le  loro  case  e 
palazzi  nella  parte  alta,  nel  luogo  dell'  antica  arce. 

Insieme  coi  Consoli  del  Comune,  quando  debbonsi  trattare  cose  d'  impor- 
tanza, intervengono  i  Consules  nniversilatix  mcrcalaruni  (ovvero  socielalum 
ovvero  socielaiis  de  liurgo  Sunclae  Mariac  dei  borghi  e  sobborghi)  ^  e  i  Con- 
sules  arlium''  (poi  detti  Priores)  che  appartengono  pure  al  ceto  nobile.  Seb- 
bene nel  1192,  o  forse  prima,  il  supremo  potere  del  Comune  si  accentri  nella  per- 
sona del  l'olcslas  civilalis  ',  i  consoli  proseguono,  quando  il  Potestà  per  qualsiasi 
cagione  viene  a  mancare,  a  funzionare  e  li  troviamo  in  carica  pure  nel  1196, 
1198,  1210.  Il  Potestà,  che,  eccetto  nei  primi  anni,  viene  per  buone  ragioni 
chiamato  da  luoghi  lontani,  ed  era  di  nobile  famiglia,  aveva  pure  in  Arezzo  le 
mansioni  che  avevano  tali  ufficiali  in  altre  città  toscane.   Era  talvolta  assistito 


•Docc.  nn.  393,  396,  420,  43 1  (pagg.  3,  8,  41,  o7). 

»  Doc.  n.  430  (pag.  54). 

'Docc.  nn.  393,  420,  433  (pagg.  3,  41,  •%;. 

*Doc.  n.  SI9  (pag.  209). 

■'•  Dopc.  nn.  408,  409,  410,  412,  ec<-.  (pu^rg.  2i,  2-j,  23-26,  28,  ecc.).  Non  ho  trovalo  che  si  dicesse 
anelli'  reclor  civìtatis,  come  si  chiamò  il  potestas  ciuikilii  Pentsii  (tloc.  429,  jiag.  -52),  il  puleslas  CiistiUionis 
Aretini  (doc.  467,  pagg.  110,   113)  e  il  pote^lus  de  Caprese  (doc.  -iOo,  pag.  191). 


VI  niKKAllONI' 

dal  suo  iudcx  ci  iissessor  '  nel  seuteiiziaro  in  cause  civili  o  criminali;  ma  per  de- 
Uniro  io  liti  del  Comune  v' »>raiK)  i  siinlirì  ci  prorisons  l'aminiis-. 

I  /)()/(('  lioìnìiìi-s.  l'elemento  più  serio  o  attivo,  popolare  per  l;i  maijfjiior 
parte,  formavano  il  eonsiliuiit  viriialìs,  i  cui  membri  cambiavano  di  numero  di 
tempo  in  tempo'.  In  un  documento  del  120!)  è  detto  "Cousilium  (!ampanc„ '• 

E  (|uando  tlovevansi  nei  gravi  momenti  trattare  lo  pnbl)liclio  cose,  presen- 
ziava un  console  delia  mcnianzia  e  uno  delle  arti  e  si  aggiungeva  il  popolo; 
e  allora  forniavasi  il  l'inisilitini  (jcni-rale,  che  si  diceva  iiarlaììtcnltiiu  oppure 
lOìicio  '. 

* 

Allineile  il  Comune  salisse  in  grande  potenza  militare  e  linanziaria,  tale  da 
imporsi  e  farsi  temere,  era  necessaria  la  espansione  territoriale  delle  conquiste 
di  terre,  ville  e  castella,  così  da  ottenere  con  esse  1'  accrescimento  di  cittadini, 
di  soggetti  0  di  proventi.  A  questa  espansione  si  opponeva  ancora  il  feudalismo 
ecclesiastico:  bisognava  abbattere  i  castelli  ov'  esso  si  annidava.  E  la  guerra  nel 
contado  (nìicrrd  coiiiilntiis)  era  'cominciata  da  un  pezzo  nel  1180  e  dovt>  pro- 
seguirsi por  molti  decenni,  perchè  il  Comune  avesse  il  totale  dmniniit  del  terri- 
torio aretino. 

La  lotta,  plìl  che  contro  la  Canonica  e  il  Vescovo,  fu  intensa  contro  i  mo- 
naci di  S.  Fiora,  di  Cam'poleone,  di  Camaldoli.  Distrutti  prima,  1'  un  dopo  l'altro, 
i  castelli  di  Casteluuovo,  Puglia,  jMontetino,  Sinzia,  gli  Aretini  nel  1193  e  1194 
atterrano  anche  quello  di  S.  Fiora,  secolare  dimora  dei  Benedettini,  che  i  Con- 
soli e  il  Potestà  e  anche  i  Cnimulrs  Societnlum  (sebbene  promettano  e  giurino 
convenzioni  favorevoli  e  di  guarantigia  '■,  e  anzi  la  ricostruzione  del  Monastero 
là  dove  sorgeva  prima"),  costringono  infine,  disfatta  Torrita,  ultimo  loro  baluardo 
(1196)  ",  a  venire  alla  città,  e  a  fondare  il  nuovo  monastero  e  la  chiesa  e  le  offi- 
cine in  terreno  dal  Comune  assegnato.  Ai  Benedettini  di  Campoleone  gli  Aretini 
distruggono  Castiglione  Chiusino  nel  1197;  ma  in  seguito  fanno  ben  altro  danno. 
Ai  Camaldolesi,  a  cui  erasi  distrutto,  circa  il  1175',  il  castello  abbaziale  di  Agnano, 
viene  incendiato  quello  di  Anghiari  e  disfatto  Montedoglio.  Con  atto  del  dicem- 
bre 1181  i  Consoli  permettono  che  ambedue  i  castelli  si  riedifichino,  insieme 
colle  loro  chiese  '";  con  altro  dell'  aprile  del  seguente  anno  il  Priore  di  Anghiari 


'  Doc.  II.  409  (pag.  23). 
-  Docc.  nn.  Ho  e  it7  (pagg.  72,  Ti). 

^  .Nel  12.36  è  composto  (li  80  membri  (pag.   I  Ufi),  poi  per  liillo  j1  sei-.  Xlll'fu  di  200,  in  .«oguilo  ili  400. 
*  Docc.  nn.  io3,   i97,  499. 
■'  Docc.  nn.  420  (pag.  42),  t30,  ecc. 
"  Docc.  nn.  410,  424. 
'  Doc.  n.  420. 
"  Annal.  Aret.  a<l  an. 
'  Doc.  n.  473  (v.  pag.  1 2.7). 
'"  Doc.  n.  393. 


l'iìErAZioNi:  vi[ 

e  di  Oamaldoli  e  1'  Abbaio  di  i'rataglia,  danno  pegno  ai  (-'onsoli  per  gii  Augliia- 
resi  cbe  questi  cederanno  il  castello,  diventeranno  soggetti  e  verranno  ad  abitare 
la  città  in  venti  case  concesse  nella  parte  alta  o  orientale  '. 

Ma  non  bastò  che  la  potenza  civile,  la  cicilas,  avesse  con  una  guerra  quasi 
non  interrotta  conseguito  il  totale  disfacimento  del  potere  temporale  del  vescovo 
e  dei  monaci,  che  invano  im^jlorauo  contro  di  essa  e  contro  i  suoi  consoli  nuovi 
privilegi  da  papi  e  imperatori;  era  necessario  volgere  le  armi  pure  alla  conquista 
di  quelle  università  o  comuni  grandi  e  piccoli,  feudi  di  marchesi,  che  oppone- 
vansi  alla  invadenza.  Ed  ecco  che  nel  1198  gii  Aretini  muovono  la  guerra  ai 
Castigliouesi,  soggetti  dei  marchesi  di  Colle  (o  di  Monte  S.  Maria)  e  conse- 
guentemente ai  Perugini  che  vengono  in  loro  soccorso  assediando  Castiglione 
Chiusino:  ma  tosto  fanno  tregua,  e  i  Consoli  Aretini  e  il  Potestà  di  Perugia 
nel  maggio  1198  stipulano  e  giurano  convenzioni  importanti  -.  Si  fa  pure  la  pace 
cogli  uomini  di  (,'astigiione  '.  Nel  medesimo  tempo  si  guerreggia  cogli  abitanti 
di  Borgo  S.  Sepolcro,  e  coi  Castellani  per  la  ricostruzione  del  castello  di  Monte 
S.  Maria,  che  Innocenzo  III,  a  cui  essi  ricorrono,  cerca  d'  impedire  (1199)  *. 

Se  i  confini  del  comilalns  si  andavano  estendendo,  pure  la  città  per  la  mol- 
titudine di  gente,  sì  nobile  che  popolana,  che  era  venuta  a  stabilirvisi,  aveva 
di  molto  accresciuto  la  sua  popolazione:  erano  sorte  contrade  nuove  per  questa 
gente  nuova  nel  declivio  del  colle,  in  cima  al  quale  rimaneva  la  vecchia  città 
fortificata  ancora  dalle  mura  etrusco-romane,  ora  di  non  suflìciente  ampiezza. 
Tra  il  1194  e  il  1200  '  il  Comune  allargò  con  una  seconda  cerchia  la  sua  cici- 
tas  dalla  parte  di  mezzogiorno  e  a  ponente  aumentandone  1'  ambito  due  terzi 
di  più,  e  aprendovi  ben  dieci  porte.  E  muraglie  alte  e  turrite,  di  largo  spessore, 
costruite  di  grandi  pietre,  vennero  a  recingere  i  sobborghi  e  i  palazzi,  le  case, 
le  chiese  e  i  monasteri  di  antica  e  di  recente  fondazione. 

* 
*  * 

Gli  ordinamenti  che  comandavano  alla  gente  del  contado  di  accentrarsi  nella 
città  a  costituirvi  un  grande  populus.  non  escludevano  da  tale  ingiunzione  il 
vescovo  e  i  suoi  canonici,  che  fin  dal  secolo  IV  risiedevano  presso  la  chiesa  di 
S.  Donato,  distante  ({uasi  mille  passi  dalla  nuova  cerchia.  Ma  pare  che  essi  si 
opponessero  all'  irrevocabile  volere  del  popolo  e  che  questo,  come  in  altri  tempi, 
dovesse  usare  la  vio'euza  per  obbligarli  ad  abbandonare  la  primitiva  chiesa  cat- 
tedrale e  trasferirla  dentro  le  mura.  La  lontananza  era  d'  incomodo  ai  cittadini  e 
ai  preti  stessi,  né  pareva  conveniente  e  decoroso  che  la  chiesa  principale,  1'  Epi- 


>  Docc.  «n.  396,  397. 
»  Dof.  n.  129. 
'  Uof.  n.  430. 
*  Docc.  nn.  -iSI,  432. 

'' Oor.  n.  410.  e  Annfilrs  Aretini,  an.    1200.  Nel    1196  le  mura  urbane  ciano  gii'i  coslniilc   nel   iralto 
di  rneziogiorno. 


vili  I'I1KI\ZI(INK 

sc'opio,  lìinaiu'ssc  tuttora  cjtrit  iiKirniti.  nò  poteva  sopportarsi  di  più  la  OKti- 
nazioiui  del  Clt^nt  vhei  si  wa  divismo;  (|niiidi  si  riaccendono  in  qncsti  k'inpi  le  iu- 
vetcrati'  ostilità  tra  oss»»  e  il  popolo,  n«'  si  von>;ono  a  sopirò  «ti  non  (jiiando  iii;l 
120.T  con  Ixiono  accordo  tra  il  OomiUK!  e  i  Canonici  o  1'  vVbbaU*  di  S,  Fiora 
'•prò  pac(>  civitatis  et  ecclesie  Aretine  ac  ntilitate  communi,,  '  si  traKi'eriscc  la 
Catlcdrale  nella  v<'tnKta  e  interna  chiesa  di  S.  Pietro  Maggioro,  ceduta  dal  dotto 
abbate  ',  con  1'  approvazione  del  rontefìce. 

Però  si  vennero  ad  acuire  le  gelosie  fra  la  Chiesa  di  S.  Donato  e  la  ('anouiua 
<lella  Pievi'  di  S.  Maria.  Questa,  oostrnita  circa  il  1000  ^  allorché  comincia  a  pren- 
dere forme  organich(i  la  nnova  istituzione  civile  e  politica,  il  Comune,  a  questo 
sempre  appartenne.  Vediamo  che  esso  ha  giurisdizione  anche  in  alcuni  possedi- 
menti di  tiuella,  e  che  nel  115:5  il  "gubernator  Aretine  civitatis,,  enei  1]!(2'  il 
"potestas,,  e  il  "camerarius,,  autorizzano  1'  arciprete  e  i  canonici  della  Pieve  di 
S.  Maria  a  dare  a  livello  parte  del  castello  di  Vifciano.  Essa  è  la  {jIcIìh  impuli 
riritdiix  e  (|uindi  la  chiesa  battesimale  dei  cittadini  (certo  più  comoda,  più  fre- 
quentata che  non  la  cattedrale  snbnrbana)  dinanzi  alla  quale  sta  il  palazzo  epi- 
scopale nel  finii-e  del  secolo  XII  "•.  L'  averla  Innocenzo  III  indicata  perchè  si 
scegliesse  ad  erigerla  in  cattedrale  '■;  la  istituzione  di  mia  canonica  in  quella 
Pieve;  la  supremazia  acquistata  dal  clero  di  questa  su  quello  della  lontana  chiesa 
episcopale;  le  funzioni  che  ivi  di  sovente  celebrava  pure  il  vescovo  in  onore  del 
Patrono  ])ortandovi  le  venerate  reliquie  <lella  testa  del  Santo;  l'  esservi  stata  tra- 
sferita nei  1235  (allorché  fu  ampliata  nella  parte  centrale  e  adorna  di  un  sontuoso 
prospetto),  sebbene  temporaneamente,  la  Cattedrale,  come  ci  palesa  una  peregrina 
iscrizione  del  tempo  ";  tutto  ciò  die  al  Clero  della  Pieve  una  certa  ragione  a  pre- 
sumere la  priorità  sopra  la  vera   Cattedrale  ora   esistente,  dopo  il  120;'»,  in  una 


'  Doc.  II.  43S. 

-  Docc.  mi.  439,  .t4-2,   US. 

'  Si  licortla  la  pi-imn  volNi  in  iin;i  l'aita  (k-I  lOOS,  i;  nella  rapprcsciilaziinK;  della  Vlsiia  ilei  .Magi  che 
decorava  la  fronte  dell' aniljonc  marmoreo  .si  ha  la  daln  M.XI:  ma  il  icmpio  non  fu  complelalo  se  non  nei 
primi  decenni  del  sec.  XIII  (Hiando  si  cosimi  la  grandiosa  facciata.  .Marcliionnc  scultore  esegui  le  ligure  nella 
porla  principale  ponendo  sotto  la  bella  Madonna  ilella  lunetta  questa  epigrafe:  .\.\NI  D  ■  HICCWI  MS 
MADII  ■  .M.\1!C1II0  SCVLPSIT  PBU  ■  M.\TÌ7.<  .MV.NliKE  FVl.SIT  ffPli:  ARCHIPBRi  C.  1/  nltinia  lettera  è  l'inaiale 
del  nome  Giovanni,  o  Zanni  nella  lingua  dell'artefice  lombnitio. •Qneslo  "lohannes  archipresbilcr  Plebis  .\re- 
line  et  archidiaconns  Cliisinits.,  trovasi  presente  ad  un  allo  del  lo  agosto  1210  rogato  "in  clanstro  Clusini 
Episeopalus,,.  (.\rcli.  Capii,  d'  \r.,  Carle  di  s.  Fiora  e  Lue,  n.  SSo*"'.  La  sculliira  sopra  la  porta  rainnre,  a 
destra,  rappresenianle  il  -Baltesimp,  porla  la  data  1221. 

«  Doc.  n.  lOS. 

■'Nel  1216  questo  "vecrhio,,  palazzo  era  disunito  (pag.  132).  Se  ne  edificò  un  altro,  ugualmente  pros- 
simo alla  Chiesa,  dalla  parte  destra,  più  vasto,  ile!  quale  vedonsi  tuttora  gli  avanzi. 

'  Doc.  n.  438. 

'  No  resta  oggi  una  parte  in  cui  leggiamo:   Jl  C  C  X 

XXV    D 
OM.  VIÌT 

Si  sa  che  nel  mezzo  era  scolpila  la  insegna  del  Capitolo  (un  lenipietio  a  cupola  tra  due  draghi  ram- 
panti). La  parie  mancante  doveva  contenere  a«sai  probajjilniente  queste  parole:  UIC  ■  T 

R.V.NSL 
ATUS 


PREFAZIONE  IX 

chiesuola  semplice  e  eadente;  donde  litigi  interminabili  tra  1'  uno  e  1'  altro  f!a- 
l)itolo  e  il  continuo  contrastarsi  la  precedenza.  Innocenzo  III  cercò  nel  120-t  * 
di  troncare  le  sorle  controversie  o  poi  stabilì  che  di  essa  e  di  ogni  sna  appar- 
tenenza fosse  invistiia  la  (Janoni'a  di  S.  Donato-.  Per  non  vedere  in  città  dne 
cliiese,  "dno  esse  capita  velnd  monstrnm,,,  vi  fn  bisogno  di  unirle  linalmente 
in  una  sola.  Ciò  fece  poi  il  Vescovo  Giiglielmiuo  libertini  con  un  solenne  de- 
creto del  maggio  1250',  confermato  dal  Papa'.  Nonostante  l'unione  Gugliel- 
mina,  i  duo  Capitoli  si  mantennero  sempre  discordi  e  non  cessarono  di  altercai'e 
sopra  il  diritto  di  cattedralità,  questione  che,  sorta  e  sopita  nei  diversi  secoli, 
è  stata  defluita   solamente  ai  giorni  nostri. 

Aggiustate  le  cose  colle  autorit<\  ecclesiastiche,  il  Comune  prosegue  ad  ac- 
(juistare  alti-e  parti  del  territorio,  ora  ricevendole  in  dono,  ora  assoggettandosele  i 
eolla  forza.  Si  assale  di  nuovo  Castiglione  Aretino  (1204)  ',  si  espugna  Jlontoto 
(1207)  '■,  e  si  costringe  l'abbate  camaldolense  di  Verghereto  a  cedere  quel  suo  ca-  , 
stello,  ed  a  farne  sottomettere  gli  abitanti  (1209)".  kSi  torna  ancora  sopra  Casting , 
glìone,  che    questa   volta   viene   distrutto,  e  il  suo  potestà   Rigoue    marchese  è 
obbligato  a  fare  pace  e  compagnia  cogli  Aretini  (ottobre  1214)";  si  toma  pure  i 
contro  l'abbate  di  Campoleone,  che,  dopo  essergli  stato  distrutto  il  castello  e  il,,, 
campanile  della  chiesa  (1214),  è  forzato  a  chinare  il  capo  ai  voleri  del  potestà,  anzi,:, 
cede  tutto  al  Comune,  consenziente  il  Vescovo ',  per  avere  in  cambio  un  vasta- 
spazio  di  terra  nella  parte  occidentale  della  città,  nel  quale  possa  edificare  un:, 
nuovo  cenobio  e  le  officine,  rinunziando  perfino  alle  proteste  presentate  al  Pon- ,  : 
tefice  "contra  potestatem  et  populum  Aretinum,,  '". 

Così  il  Comune  Aretino  nel  secondo  decennio  del  secolo  XIII  aveva  esteso 
la  sua  signoria  nei  dintorni,  in  Montoto  in  Valdaruo,  nel  mezzo  di  Valdichiana,,, 
cioè  nella   vasta    pianura   selvosa  (donata  dai  marchesi  di  Colle  e  dai    conti  di;. 
Cegholo)  "  in  mezzo    al    ijalude,  dintorno  a  Frassineto,    in    Castiglione  Aretino; 
e  adiacenze,  nella  Valle  Tiberina   fino  alla  grande  e  fertile   terra  di  S.  Antimo 
presso  Città  di  Castello,  avuta  in  dono  insieme  coi  castelli  e  pievi  e  uomini  dal   : 
marchese  Uguccione  da  Colle  (1194)*-,  nella  lontana  terra  di  Verghereto,  in  An-r/ ) 
ghiari,  nel  basso  Casentino.  Onde  era  avvenuto  che  nel  principio  del  secolo  XIII  m 
il  Comune  di  Arezzo,  che  la  sua  ingrandita  e  fortificata   città   avea    nobilitata ji i 
.:irinì  nln 

'  Doo.  n.  Hi.  ..irlìti  *b 

''  Doc.   11.   U9.  ..  r.'.-t 

»noe.  11.  564.  ijjjff,,,   iiy  oIii'Kft 

*  "'^''-  "•  •'''5-  .     hW    oF.KÌ.fO'.  '. 

■'  Annaf.  ArH.'  aiJ  an.  ,       .     .. 

'■  AMiti.  Aret'a&  an. 

'Doc.  n.  m.  nvy:n,vu\  t-.  m'»J 

'Doo.  n.  it;7. 

"  Docc.  un.  4t)S,  475,   177,  .517. 
'"  Due.  n.  47.';. 
"  Docc.  un.  .391,  4,3."},  4.34. 
'M)oo.  11.  412. 
b 


X  PUEFAZUlNE 

colla  istituzione  di  uno  Studio  ',  ovo  accoiTovano  ì  pifi  riuomati  MagiaUi,  tra 
cui  Kottredo  Epifanio  da  Bcnoveuto  (1215),  era  davvero  divenuto  potente  o 
ricco  e  poteva  ciedtMsi  in  grado  di  muovorc  alla  conquista  delle  pifi  fruttuose 
e  vaste  regioni  del  suo  contado  rimaste  indipendenti,  e  di  rixaleggiare  perciò 
con  Siena,  Perugia,  Città  di  Castello  e  Firenze.  E  da  (juesto  tempo  gii  Aretini 
sono  in  continuo  tumulto  sia  per  guerreggiare  colle  città  vicine,  sia  per  com- 
.  battere  tra  loro  entro  le  unn-a  o  nei  campi  di  battaglia. 

* 
*  * 

Le  croniche  antiche  non  ci  dicono  -  quale  fatto  speciale  determinasse  in 
Arezzo  la  divisione  tra  i  cittadini  nei  due  nefasti  partiti,  come  la  determinò  in 
Firenze  il  fatto  di  Bnondelmonte  nel  1215.  Anche  in  Arezzo  dovevano  già  co- 
vare i  germi  di  rivalità  e  di  odiosità  tra  i  grandi,  i  mayiìalcn,  che  troviamo 
nella  signoria  del  Comune  sino  dai  suoi  primordi,  e  i  populum.  Quelli  ijrano 
quasi  tutti  di  origine  longobarda  (e  si  dissero  i)erciò  Inmbnrdi  e  talvolta  anche 
"tedeschi,,  ("todisci,,)';  conservavano  nel  contado  gli  aviti,  feudi;  erano  ricchi,  po- 
tenti per  consorti  e  aderenze,  ligi  all'  imperatore,  da  cui  avevano  sempre  ricevuto 
onori  e  bcnetìci.  I  popolani  formavano  1'  elemento  assai  più  numeroso,  che  com- 
pouevasi  di  gente  di  campagna,  venuta  in  parte  da  castelli  e  feudi  ecclesiastici, 
ai  quali  con  leggi  statutarie  eransi  dati  speciali  privilegi,  perchè  divenuti  citta- 
dini, e  di  artefici,  mercanti  e  uotari  "qui  vivunt  sub  lege  romana,,  e  quindi 
devoti  al  papato  e  per  conseguenza  avversi  agli  imperialisti.  Un  tale  elemento 
trovasi  nei  Consigli,  dove  non  manca  però  1'  elemento  partigiano  pei  grandi  e 
nobili.  Tra  questa  gente  di  varia  stirpe,  di  varia  provenienza,  di  vari  propositi, 
come  sorsero  le  gelosie,  gli  odi  e  le  guerre?  Molto  probabilmente  nel  1215, 
quando  un  messer  Guelfo  dei  Bostoli,  approfittando  della  sua  carica  di  potestà, 
messosi  a  capo  del  popolo  che  gii  giura  fedeltà  e  obbedipi'zu,  toglie  al  Comune 
il  castello  di  Campoleone  per  renderlo  all'  abbate,  e  agli  libertini,  potentissima 
famiglia  del  Valdarno,  ma  allora  stabilita  in  Arezzo,  il  castello  di  Eondine:  il 
Comune  lo  dichiara  ribelle,  gli  muove  guerra,  e  la  mischia  si  accende  in  città, 
nel  quartiere  di  Borgo  e  in  quello  di  Porta  Crucifera:  le  case  dei  Bostoli  sono 
distrutte,  ed  essi  vengono  banditi  con  una  condanna  di  oltre  4000  lire.  3Ia  to- 
sto furono  perdonati:  Giovanni  di  Cocco  potestà  nel  dicembre  1216,  uscendo 
d'  ufficio,  sentenzia  che  essi  siano  ribanditi,  che  si  condoni  loro  la  pena,  ^i  risai*- 
ciscano  dei  danni  subiti  da  loro  e  da  altri  cittadini,  purché  liberino  >'  i  giura- 
mento gli  uomini  di  Eondine,  prosciolgano  chi  avesse  fatto  giuramr  ••  ,  in  città 

e  contado    "de    introitu   castri  Eondeni et   relevatione-  Campileonis,   et    de 

guerra  facienda  in  eivitate  et  comitatu,  vel  de  aliquo  faciendo  contra  Comunita- 
tem  et  honorem  Aretii,,''. 


'  Veti,  noia  a  pai;.  293. 
^  Uofc.  ini.  504,  307. 
^Dor.  II.  477. 


PREFAZIONE  Xf 

Si  vede  che  i  Bostoli,  che  i)oi  divengono  possenti  capi  di  parte  guelfa,  tenta- 
rono un  colpo  di  mano  contro  il  Comune  sia  per  fare  recuperare  all'  abbate  di 
Campoleoue  la  pr:>prieti\,  ormai  divenuta  comunale,  del  suo  castello  e  apparte- 
nenze, sia  per  imj  orsi  agli  Ubertini  e  ai  Tarlati  potentissime  i'amiglie  ghibelline 
che,  venute  da  non  molto  entro  la  città,  eranvi  salite  al  comando. 

La  guerra  accesa  dai  Bostoli  non  fu  mai  più  sopita:  è  da  allora  che  comin- 
ciano tra  i  due  partiti  attriti  e  conflitti  continui.  Francesco  d'  Assisi  (riferi  ce 
la  leggenda  della  sua  vita)  trovò  nel  1222  gii  Aretini  in  grande  tumulto,  e  gli 
sembrò  che  una  schiera  di  demoni  aleggiasse  sopra  di  loro.  E  non  molto  dopo 
Federigo  II,  venuto  in  Arezzo,  vi  osservò  una  tale  discordia  che  ebbe  a  dire 
esser  questa  un'  "arca  amara  più  che  fele,,  e  predisse  che  un  giorno  altra  gente 
sarebbe  venuta  a  dominarla. 

Troviamo  in  un  documento  del  1222  i  cittadini  divisi  in  due  partiti,  il  guelfo 
che  sta  coi  Bostoli,  il  ghibellino  che  segue  i  Tarlati  e  gli  Ubertini,  ed  essi  giurano 
al  Comune  di  Siena  dei  patti  contro  Firenze,  nei  quali  si  stabilisce  che  "amor 
sit  et  vigeat  vel  vigilet  senper  Inter  Senenses  et  Aretinos,,  '.  Ma  non  fu  ser- 
bato a  lungo  il  giuramento,  perchè  il  3l  ottobre  1229  gli  Aretini  si  co! legano 
invece  coi  Fiorentini  ed  altri  -,  e  muovono  col  loro  esercito  nell'  anno  susse- 
guente contro  Siena  '  e  restano  vittoriosi  presso  la  porta  Camelia  (9  luglio)  \ 
Al  tempo  stesso  assalgono  i  Cortonesi,  ribelli  sempre  alla  dominazione  spirituale 
del  vescovo  come  alla  soggezione  del  Comune  Aretino,  Ma  questa  impresa  falli 
perchè  quei  di  Cortona  furono  soccorsi  in  tempo  dai  Perugini  e  Castellani  con- 
federati '%  che  giurano  di  guerreggiare  sempre  gli  Aretini,  promettendosi  di  re- 
cuperare Borgo  S.  Sepolcro  e  i  castelli  che  gli  Aretini  tenessero  nel  territorio 
Castellano.  Si  fa  sempre  maggiore  la  irrequietezza  del  popolo  che  sta  in  armi, 
sotto  la  guida  dei  suoi  podestà,  per  accrescere  possessi  e  proventi  al  Comune: 
seguono  imprese  a  danno  di  tutto  il  clero  della  città  e  della  diocesi,  ma  più 
specialmente  a  danno  dell'  Abbate  di  S.  Fiora,  dell'  Abbate  di  Campoleone,  del 
Vescovo  e  della  Canonica.  La  usurpazione  dei  due  grandi  castelli  d'  Arberoro  e 
Tegoleto  (1233)  nel  palude  della  Chiana,  posseduti  tìn  da  antichissimi  tempi 
dalla  Chiesa  di  S.  Donato,  fu  un  fatto  veramente  prepotente  e  scandaloso.  Il 
vescovo  Martino  lanciò  la  scomunica  e  (^regorio  IX,  che  chiama  gli  Aretini 
"ingratitudinis  filii,  immo  veluti  hostes  iniqui,,  '•,  non  li  prosciolse  da  quella  se 
non  quando  il  Potestà  e  il  Consiglio  e  il  Popolo  ai  suoi  piedi  "mediantibus 
personis  religiosis  et  quamplnribus  viris    sapientibus  et  discretis,,  '  e  il  Potestà 


'  Dncuin.  497  (pag.  179):  efr.  anche  il  iloi;.  n.  199. 

'  Vedasi  citala  questa  lesra  nel  doc.  del  lo  maggio  1258  (pag.  'Hi). 

'  AnnaLAreU  ad  aii. 

*  Annal.Senms.:  Villani,  VI,  G  (\ol.  Il,  edii.  Maglieri,  Firenze,  1823). 

'  Doc.  n.  .'ilo. 

•Doc.  I).  ."ilo  (pag.  202.). 

'  Due.  n.  .■i22  fpag.  212). 


Xii  PREFAZIONE 

uel  Cousijrlio  tlui  tjuattroccnto,  non  ebbero  i'atlo  alla  prescuza  del  uuuzio  uijosto- 
lico  e  dei  dignitari  della  Cauouiea  formale  remiuzia  o  restituzione  deyli  anzidetti 
castelli  (H>  aprile  123(5).  Al  nunzio  apostolico,  maestro  Zaccaria,  si  die  pure  nelle 
mani  il  libro  dello  Statuto  perchè  a  suo  piacimento  abrogasse  tutti  (jnei  capitoli 
ajitichi  o  recenti  che    otVendesscro   la   libertà  e  gì'  interessi   degli  ecclesiastici  '. 

8e  eessano  con  (juesti  atti  solenni  lo  persecuzioni  del  Comune  contro  la  sua 
Chiesa,  è  da  notarsi  per  altro  che  essa  non  molto  si  avvantaggiò  sotto  il  go- 
verno del  vescovo  Martino  (accusato  di  simonìa  e  di  dabbenaggine)  ',  e  neppure 
sotto  la  reggenza  dell'  infelice  Marcellino,  il  (juale,  stando  lungi,  poco  di  essa 
si  die  cura  '.  Ma  noi  vediamo  ricostituirsi  il  suo  ordine,  accrescere  il  suo  de- 
coro, tutelati  i  suoi  diritti  quando  ne  ha  il  governo  il  vescovo  Ciuglielmino, 
eletto  a\anti  1'  agosto  1248,  ben  noto  nella  storia,  uomo  di  singolare  energia, 
fiero,  risoluto,  che  sa  esercitare  nel  Comune  durante  il  lungo  suo  episcopato  una 
speciale  influenza  j)oIitica  più  o  meno  vantaggiosa,  i)iù  o  meno  contrastata,  ma 
infine  prevalente. 

I  nuovi  documenti  qui  stampati,  che  a  lui  si  riferiscono,  ce  lo  presentano 
prima  favorevole  e  tutto  devoto  alla  parte  papale  e  in  conflitto  col  Comune;  ma 
in  seguito,  o  jier  cangiati  eventi,  o  per  amore  della  propria  famiglia  e  de'  con- 
sorti, o  per  la  propria  indole  contenziosa,  o  per  circostanze  che  secondarono  la 
pna  ambizione,  si  vede  cambiar  via,  occuparsi  delle  cose  del  Comune  e  prender 
jpijirte  a  gravi  imprese  guerresche. 

Disciplinato  con  severe  correzioni  il  clero  che  aveva  ijarteggiato  per  Fede- 
j:lgo  II  ',  e  vietato  a  tutti  gli  ecclesiastici  il  matrimonio  e  il  concubinato  ;  rior- 
dinata la  sua  canonica  che   "hostilis   impietas,,  avea   menomata  e  anche   deso- 

orm  ,i-.  ir  17 

•lata  '■',  benetìca  monasteri  ed  ospedali  '  e  nell'  alto  ripiano  della  città  fa  sorgere 

[i\  jìnpxfi  Duomo  di  mirabile  struttura  (1277)  *. 

Dapprima  Guglielmino  non  si  trova  d'  accordo  coi  cittadini:  "ob  duritiam 
e^  perfidiam  Aretinorum,,  scomunica  la  città  '.  Neppure  va  d'  accordo  col  Co- 
mune, .in  cui  dominano  i  Guelfi  che  gli  sono  nemici  e  gli  assalgono  e  desolano 
il  suo  castello  di  Civitella  (1252)  '";  ma  poi  si  pacifica  e  fa  convenzioni  col  Co- 

.iaune,  tanto  più  che  è  stretto  da  debiti,  uè  sa  come  liberarsene.   . 

.  ^  .    Pensa  allora  alla  conquista  della  ribelle  Cortona"  e  spinge  gli  Aretini  alla 
difficile  impresa. 


Il!( 


'  Docc.  nn.  319-523. 

-  Docc.  mi.  462,  477. 

•■  D;  e.  n.  .362  (pag.  258). 

*  Doct.  nn.  362-372. 

'=■  Arc'.i.  Capii.  d'Ar.  n.  654  Afta  Episcopi,  l'roloc.  di  Sor  Pietro  di  Sopornelto,  e.  I  e  se^g 

'  Doe.  n.  364. 

'  Docc.  nn.  369,  370,  584,  o87,  598,  621. 

«Doc.  n.  631. 

'  Doc.  n.  572. 

'°  AntMl.  Aret.  ad  an. 

"  Doc.  n.  601. 


PREFAZIONE  XIII 

La  uotte  del  primo  fobbraio  125S  1'  assalgono  violentemeute,  e,  facendo 
grandi  stragi,  se  ne  impadroniscono.  Il  Vescovo  ricompensa  il  Comune  e  il  po- 
polo "tamquam  dilectos  fdios  suos  et  in  hoc  bene  mci-itos„  cedendo,  per  farvi 
la  fortezza,  la  parte  alta  di  quella  città,  computando  in  tale  donazione  il  suo  de- 
bito di  2000  lire  '.  Perù  non  trovandosi  giusto  il  compenso,  egli  si  decide  a  donare 
tutta  quanta  la  città  e  territorio  di  Cortona  (6  febbraio  1258)  -.  E  lino  da  (lue- 
sto  tempo  egli  e  la  sua  famiglia  tengono  le  redini  del  comando:  eoli'  autorità  e 
preminenza  del  suo  ministero  nonché  della  nobiltà  della  casata  fa  che  il  Comune 
acquisti  incremento  tale  che  esso  sale  in  più  alto  grado.  La  sua  intluenza.  poli- 
tica apparisce  di  tempo  in  tempo  negli  atti  che  riguardano  i  eouilitti  dall'  una 
e  dall'  altra  parte.  JS^ou  appena  insediato  nel  vescovado,  scoppia  la  guerra  entro 
la  città  (1242)  ',  e  i  Guelfi  ne  sono  espulsi  \ 

Indi  il  Capitano  della  parte  ghibellina,  messer  Federigp  giudice  dei  Marabot- 
tini,  in  nome  di  tutti  i  componenti  la  fazione,  costituisce  un  procuratore  perchè 
in  Siena  stringa  "concordiam  seu  societatem,,  coi  Ghibellini  di  Siena,  Firenze, 
Pisa,  Pistoia,  Prato  '\  Il  conseguente  solenne  trattato  fu  stipulato  il  7  novem- 
bre 1251'';  capitani  della  latiiia  furono  Ildebraudino  Cacciaconti  potestà  senese 
(e,  P  anno  appresso,  di  Arezzo),  Brancaleone  degli  Scolari  e  Gualtiero  libertini, 
fratello  del  vescovo  aretino.  Importanti  sono  i  patti  convenuti,  fra  i  quali  v'  era 
quello  di  combattere  in  tutti  i  modi  i)ossibili  gli  avversari  e  vincere  i  nemici  ca- 
stelli del  contado  e  compensare  a  spese  dei  Comuni  di  Pisa,  Siena  e  Pistoia  i  danni 
che  i  confederati  facessero  nelle  terre  e  nei  castelli  del  Vescovo  e  della  casa 
libertini.  La  lotta  prosegue  per  oltre  cinque  anni,  sforzandosi  gli  uni  e  gli  altri 
in  continue  rappresaglie.  I  Ghibellini  cacciano  i  Guelfi  da  Castiglione  Aretino 
e  ne  distruggono  tutte  le  case  ",  i  Guelfi,  sovvenuti  di  denaro  dal  capitano  del 
popolo  di  Firenze  ",  non  cedono,  fanno  guasto  nel  contado,  occupano  castelli 
e  disfanno  e  desolano  pur  quello  vescovile  di  Civitella  ";  quindi  il  25  agosto  1254 
stipulano  col  Comune  e  popolo  di  Firenze,  in  S.  Lorenzo,  un  trattato  che  manife- 
sta nella  sua  sostanza  la  ostinazione  loro  e  di  quale  fervore  di  rivalità  essi  fos- 
sero invasi'":  invero  fanno  i^romossa  "quod  manutenebunt  et  iuvabunt  (eos)  centra 
omnem  personam,  loeum  et  universitatem,'  et  vivam  guerram  facient  et  non  re- 
credentur  inimicis  Comunis  et  populi  (Florentie),,;  che  esso  "habebit  baliam  et 
fortiam  civitatis  Aretii  et  in  ea  duret,  maneat  et  conservetur,,  ;  che  corregga  a 


'  Due.  11.  607. 
■'  Doc.  11.  608. 
■'  Annui.  Arci,  .-ul  un. 
*  Due,  II.  ."iSO  (pn;?.  280). 
''  Doc.  11.  -il  3. 
»  Doc.  n.  574. 
'  Doc.  n.  077. 
"  Docc.  iiii.  o7o-o76. 
'  Annui.  Arci,  ad  oii. 
'"  Doc.  n   .183  (|.ag.  2S8). 


XIV  PIlKFAZlONi: 

SUO  piiu-iimiuto  lo  Statuto;  clit;  sicno  linn'ssc  all' aihiliio  di  esso  tutte  lo  liti  ohe 
hi  parte  yuolt'a  e  il  Coinuue  di  Arezzo  ha  o  avrà  eoi  ve.seovo  (iugliolmino  tanto 
per  sé  quanto  pel  suo  vescovado,  e  di  più  che  le  persone  d(;l  partito  "matrimo- 
nia, dotes  et  seeuritatos  faeient  ad  voluntatem,  arbitrium  voi  inaudatum  dictorum 
C'onumis  «•!  popnli  sive  ipsius  populi  ciini  consan.niiineis  siv(!  agnatis  ipsiiis  domini 
Klooli,,  '. 

I  precitati  imporUiutissimi  documenti  ci  fanno  conoscere  quali  persone  ap- 
partenessero in  (luesti  tempi  ^nierreggiati  ai  due  partiti:  come  quello  «lei  Ghi- 
helliui  fosse  sostenuto  da  faniif>lie  ma.ijnatizie,  le  più  ricche  e  le  più  possenti,  e 
come  uè  fossero  capi  principali  i  Tarlati,  ijli  L'bcrtini  (;  i  ]\rarabottini;  l'altro,  capi- 
tanato dai  Hostoli  e  Testi,  e  da  altri  nobili  in  minor  numero,  costituiva  (juasi 
completamente  i  coiixilin  ed  era  la  forza  principale  della  citti\,  sovversiva,  pronta 
a  tumulti,  a  respinger  soprusi  e  a  romper  i  trattati  di  alleanza  e  di  pace. 

Nonostante  la  lena  oou  Firenze,  ai  (luciti  non  fu  dato  di  rientrare  in  patria 
se  non  nel  1255  (iuan<lo  poterono  servirsi  dell'  intervento  del  Conte  (luido  Guerra, 
il  quale  transitava  con  500  fanti  tìorentini  per  andare  in  aiuto  degli  Orvietani. 
I  Ghibellini  vennero  discacciati,  ma  poiché  pel  trattato  del  7  novembre  1251 
il  Goniune  di  Firenze  era  in  pace  con  essi,  il  popolo  tiorentino  mandò  il  suo 
esercito  ad  Arezzo  «?  "tanto  vi  stettouo,  oli'  elli  el>bono  la  terra  a  loro  comanda- 
mento e  i  Ghibellini  rimisonvi,,.-.  Ma  i  Guelfi  e  il  Comune  Aretino  doverono 
pagare  al  Conte  12000  lire,  che  ebbero  in  prestito,  il  27  settembre  1255,  dal  Co- 
mune di  Firenze  ■'. 

Si  viene  finalmente  a  una  pace  generale  tra  i  due  partiti,  collegandosi  col 
Comune  di  Firenze  il  24  marzo  1256:  la  vogliono  il  Potestà,  il  Comune,  gli  uomini 
tutti  della  città  congregati  nella  Pieve  "que  erat  quasi  tota  homiuum  piena,,: 
1'  approva  il  Consiglio  Generale  in  cui  intervengono  le  Capitudiui  o  Bettori 
delle  Arti  e  le  Compagnie  mercantili  e  altri  "boni  homines  populares  diete  ci- 
vitatis,,,  e  si  firma  e  giura  con  grande  solennità  in  Arezzo,  alla  presenza  del 
Potestà  aretino  e  fiorentino,  dei  loro  giudici,  e  poi  si  ratifica  dai  dodici  anziani 
e  da  ducente  cinquautasei  consiglieri  \  Ma  la  occupazione  di  Cortona,  presa  da 
Guglielmino  con  improvviso  assalto,  sollevò  il  malcontento  e  il  risentimento  dei 
Fiorentini,  amici  dei  Cortonesi,  contro  il  vescovo;  vennero  in  loro  aiuto,  ma  non 
in  tempo  a  salvarli  dalla  rovina,  quindi  si  gettarono  sopra  il  castello  vescovile 
di  Gressa  che  disfecero  dopo  averlo  preso  per  assedio  K  In  conseguenza  di  tale 
screzio  le  due  città  di  Arezzo  e  Firenze  firmarono  un  nuovo  trattato  di  tregua 
e  alleanza,  in  virtù  del  quale  si  doveva  tra  i  due  popoli  mantenere  una  unione, 
e  concordia    perenne  e  una   vicendevole  difesa  (15  maggio  1258)  \  Questa  lega 


'  Uoc.  n.  583  (V.  p.ig.  289;. 

*  Villani  VI,  61  (voi.  Il  ilell'  edi?..  dt.,  pag.  8(i). 
^  Doc.  11.  590. 

*  Docc.  mi.  591,  592,  r>9i,  .jOd,  396. 

'  Villani  VI,  69  (vnl.  m]  oiliz.  .it.,  png;"    93-9;),  CU:  pure  il  lioc.  n.  620. 
"Doc.  II.  611. 


PREFAZIONE  XV 

però  nou  ebbe  valore  poiehè  i  fatti  di  Firenze,  che  precedettero  e  prepararouo 
ìa,  immane  battaglia  di  Monte  Aporti  (4  settembre  12G0),  sconvolsero  pure  la 
città,  donde  i  (Jhibellini  furono  energicamente  cacciati. 

Xell'  entrare  dell'  inverno  del  1261  essi  non  erano  potuti  ritornare  in  patria: 
un  atto  del  19  novembre  dimostra  come  scoraggiati  fossero  costretti  ad  implo- 
rare dal  popolo  Senese  1'  intervento  e  1'  aiuto  "ob  Dei  reverentiam  et  de  spe- 
ciali gratia,,  '  per  pacitìcarsi  cogli  avversari. 

•  I  Ghibellini  fuorusciti  combattono  aspramente  accampandosi  al  Duomo  vec- 
chio, e  tra  essi  è  il  Vescovo,  che,  al  dire  di  Tolomeo  Lucchese,  commetteva  catture 
e  uccisioni;  la  lotta  prosegue  tino  al  1264,  quando,  per  opera  di  Guglielmino  e  i^el 
consiglio  dei  Conti  Guidi  di  Eomena  e  di  Modigliana,  sembra  si  facesse  pace  -. 

Ora  vediamo  che  il  Vescovo  sa  con  accortezza  contenersi  per  amicarsi  il 
popolo  Aretino  e  il  Comune  e  servire  il  Papa  e  Carlo  d'  Angiò  ^  e  prende  a 
proteggere  i  Gueltì  discostandosi  dai  suoi  partigiani.  Esortato  da  Clemente  IV 
stringe  lega  e  amicizia  coi  Gueltì  di  Siena,  facendo  i)romessa  di  difendere  la 
parte  loro  contro  i  ribelli  della  Chiesa  e  gli  amici  di  re  Manfredi  \  senza  però 
far  guerra  ai  Ghibellini  di  Arezzo  (2  luglio  1265).  Durante  tutte  queste  agita- 
zioni di  i)arte  e  dopo  la  quiete  che  per  alcun  tempo  ne  seguì,  il  Comune  prov- 
vede a  fare  acquisti  di  vaste  regioni  e  lucrose,  sia  per  compre,  sia  per  conces- 
sione del  suo  Vescovo,  sia  per  sottomissioni  da  lui  sollecitate,  sia  per  forza  delle 
armi.  Nel  1255  riceve  in  dono  dai  Conti  Gnidi  alcuni  fcastelli  del  Valdarno  % 
entra  in  possesso  di  Pieve  S.  Stefano  ',  ridotta  da  un  pezzo  un  cumulo  di  rovine 
e  ove  Guglielmino  si  obbliga  rifabbricare  la  Chiesa  e  il  castello  '  e  che  in  fine 
trova  più  conveniente  cedere  al  Comune  '.  Nel  1256  questo  compra  dai  Pazzi, 
parenti  di  esso  Vescovo,  i  due  castelli  di  Capraia  e  Ponteuano  per  1300  lire ', 
nel  1257  e  1258  riceve  la  sottomissione  del  popolo  di  Vergherete  "  e  di  tutta 
Massa  Ti-abaria  "  e  nel  medesimo  anno  conquista  per  opera  del  Vescovo  la 
città  e  il  territorio  di  Cortona  '-,  facendosi  quindi  col  popolo  Cortonese  più  salde 
convenzioni  '".  Xel  1266  si  sottomettono  i  signori  di  Monterchi  e  Lippiano  in 
Val  Tiberina  '^  e  nel  1269  gli  uomini  di  Marzano  '•';  e  1'  esercito  Aretino  soggioga 


'  Din-.  II.  619  (pag.  3G0;. 
»  Dee-,  n.  621 
'  Uocc.  mi.  62S,  fi-2'.i,  OH. 
*L)oc.  II.  622. 
''  Doc.  11.  388. 
"  Oocc.  nn.  086,  ;;s7,  5S9. 
'  Doc.  n.  623. 
»  noe.  11.  6.HÌ. 
»  Doc.  II.  593. 
'»  Doc.  11.  604. 
"  Docc.  mi.  605,  612. 
"  Docc.  un.  607,  608. 
"  Doc.  11.  6,Ì2. 
"  Doc.  II.  631. 
"  Doc.  II.  639. 


XVI  PREKAZIONE 

Horfjo  S.  Sopolort)  impoin'iKlo^li  ili  ricostniire  il  oastello  o  jc^li  edilìoi  ili  Pieve 
S.  Stefano  distrutti  poco  avanti  da  <|iiei  di  Bor/^o  8.  Sepolcro',  Nel  1270  ven- 
jfouo  ^11  abitanti  del  castello  di  Ambra  a  mettersi  sotto  la  protezione  e  la  difesa 
del  popolo  di  Arezzo:  scamparono  essi  dall'eccidio  sofferto  (piando  i  (inelfi 
usciti  di  Firenze  j^uerre^'j^iavano  anche  per  conto  del  vescovo  Gnglielniino  i  ca- 
stelli di  Valliamo-.  Quello  di  Ambra  era  stato  arso  e  distrutto  e  molti  abitanti 
uccisi  colle  loro  donne  e  famijjlie:  i  pochi  superstiti,  disperati  e  costretti  dalla 
miseria,  deliberarono  affidarsi  agli  Aretini  per  avere  il  loro  castello  riedilìcato 
ed  esser  difesi  »i  protetti  '  (5  «iènnaio  r27(t).  E  sotto  la  protezione  degli  Ai-etini, 
nel  1272,  si  posero  pure  (jnei  di  Laterina,  ai  quali  essi  promisero  di  ricostruire 
il  castello  '. 

*   * 

Né  in  questo  tempo,  né  anche  dopo  la  vittoria  dell'  Arbia,  i  (Jhibelliui 
riuscirono  a  prevalere  e  imporsi  e  riformare  il  regime  guelfo  popolare.  Lo  stesso 
Vescovo,  benché  ghibellino,  non  fu  con  loro  né  li  favorì,  anzi  in  questi  tempi 
se  ne  allontanò  accostandosi  più  volentieri  alla  parte  guelfa  e  al  Comune  per 
non  menomarsi  la  benevolenza  del  Papa  e  dei  prelati  e  la  deferenza  di  Carlo 
d'  Augiò,  oppure  perchè  i  Ghibellini  usciti  "gF  ingiuriavano  il  vescovado  e  sue 
terre,,  '•.  Probabilmente  è  per  opera  sua  che  Clemente  IV,  ricevuti  atti  di  umile 
ossequio  e  di  retrattazione  dal  Potestà  e  dal  Comune,  toglie  1'  interdetto  dalla 
città  ",  donde  esce  discacciato  nel  126G  quel  presidio  di  tedeschi  che  vi  teneva 
Manfredi.  Allora  il  Vescovo  "giurò  parte  guelfa,,  '  e  da  quel  tempo  cominciò, 
"tutto  fosse  ghibellino,,  a  non  essere  d'accordo  coi  Ghibellini  "aretini  né  col  conte 
Guido  Novello  vicario  per  Manfredi  in  Toscana,,  "  e  specialmente  coi  Tarlati  da 
Petramala.  Per  tali  prolungati  dissidi  la  città  fu  sconvolta  e  perse  il  prestigio 
e  1'  antico  benessere.  Fra  Guittone  in  una  sua  canzone  scritta,  credo,  in  queste 
circostanze,  si  lagna  dello  stato  miserando  in  cui  Arezzo  era  stata  condotta  per 
colpa  di  Aretini  "felloni  e  forseiiati,,  e  apostrofa  severamente  il  vescovo  stesso: 

Gli  antichi  vostri  acquistar  egli  onor  tutto, 

voi  1'  avete  distrutto; 

voi,  lupo  spartore, 

sì  come  esso,  pastore  '. 


'  Doc.  11.  (30. 

-  ViLUM,  VII,   12  (voi.  l'd  l'iliz.  (il.,  p.isg-.   loS  0  segg.). 
^  1)0(\  II.  Gii. 
•■  Dor.  n.  f.t7. 

"Villani,  VII,   12.  (I.  i-.,  |jag.   I5s). 
•Doc.  n.  630. 

'  Croi).  Sen.  in  Muratori  /■'(■/•.  Itut.  >>a-ipt.  XV,  3.j. 
«Villani,  VII,  12   (1.  e.  pag.   l.=)8). 

'  Le  anlicìie  Rime  volgari  st'i-oìido  la  lezione  del  Cod.  Valic.  3793,  piMlÌ4-tito  per  atra  di  A.  D'  An- 
cona e  D.  Comparf.th,  voi.  Il,  parr.  2')9  (Bologna   ISSI). 


PREKAZIONK  XVIl 

La  iiuliguazione  contro  Ini  giiiuse  al  colmo  secondochè  si  apprcude  da  un 
breve  d'  Innocenzo  V  del  25  aprile  127G:  il  Comune  assale  la  sua  Chiesa;  i  cittadini 
la  distruggono  nefandamente  quasi  per  la  maggior  parte  ';  qinndi  ne  occupano 
con  grande  danno  della  medesima  alcuni  castelli.  In  seguito  mossero  col  loro  eser- 
cito ad  assalirlo  nel  suo  castello  di  Bibbiena  (1284),  e  gli  andarono  a  guastare  le 
terre  del  Valdarno  (1285). 

►Sdegnato,  Guglielmirio  colpì  di  scomunica  la  sua  città  -  e  cominciò  allora  a 
rivoltarsi  contro  i  Guelfi  e  a  far  guerra  a  loro:  forse  perchè  in  Siena  erano  i 
suoi  nemici,  egli  portò  le  soldatesche  aretine  nel  contado  senese,  e  ribellò  a  (|uel 
Comune  il  castello  di  Poggio  S.  Cecilia  (1285),'  cosa  che  gli  mosse  contro  tutti 
i  Guelfi  in  Toscana  e  i  Fiorentini,  i  quali  nell'  aprile  del  128G  riacquistarono  quel 
castello  al  Comune  di  Siena.  Egli  allora  fu  costretto  a  fare  remissione  di  tutto 
quanto,  con  sincere  promesse  di  lunga  pace  e  convenzioni,  che  volle  approvassero 
e  confermassero  i  dignitari  della  sua  Canonica  (26  settembre  -  7  ottobre  1286)  '. 

Da  questo  momento,  o  perchè,  morto  il  Ee  Carlo,  e  rimasto  vacante  il  pon- 
tificato, non  credeva^i  teimto  a  riguardi  di  sorta,  o  perche  come  "devotus  et 
fidelis  priuceps  Impei-ii„  erasi  acquistato  pei  suoi  servizi  e  pei  suoi  meriti  un 
privilegio  dell'  Imperatore  Eodolfo  (1282)  %  egli  diventa  apertamente  avversario 
dei  Guelfi  e  loro  persecutore.  Creato  signore  della  città,  da  cui  i  Guelfi  sono 
per  due  volte  cacciati,  lo  vediamo  d'  un  subito  lasciare  il  pastorale  per  impu- 
gnare la  spada,  e,  fattosi  duce  di  tutte  le  forze  ghibelline  di  Arezzo  e  di  To- 
scana, guerreggiare  contl-o  Città  di  Castello  e  sfidare  le  potenti  città  guelfe, 
rivali  e  nemiche,  Siena  e  Firenze.  La  grande  lotta  impari  è  breve  ed  ha  il  suo  epi- 
logo, infelice  a  lui  e  ài  Ghibellini,  nella  memoranda  sconfitta  di  Campaldino  '^. 

Gli  Aretini  scampati  dall'  eccidio  si  rifugiarono  prestamente  nella  propria 
città  e  vi  si  fortificarono:  i  vincitori  minacciarono  di  assalirla,  ma,  veduta  la 
preparazione  della  difesa,  se  ne  allontanarono  facendo  però  grandi  guasti  nelle 
campagne  e  occupando  alcuni  castelli. 

L'  esercito  fiorentino  stette  molti  mesi  in  quel  d'  Arezzo  sotto  il  comando 
di  Amerigo  di  Narbona,  il  quale  ottenne,  col  forzare  Anghiari  dove  erano  pre- 
sidiati i  Pietramalesi,  che  i  Ghibellini  facessero  pace  con  Città  di  Castello  il  18 
luglio  1290  ',  e  che  poi  si  pacificassero  i  Guelfi  usciti  e  raccolti  in  Castiglione 
Aretino  coi  Guelfi  intrinseci.   Nel   novembre  del  medesimo  anno  1'  esercito  fio- 


'  Dociimeiiio  clie  venù  lipiodottcì  nell'  Appendice  ilei  Ili  volumi'. 

Mk)c.  n.  66«. 

'  YaiAM,  VII,   Ilo  (voi.  ed  ediz.  cil.,  pag.  309);  vcd.  inoltre  pog.  409. 

«Doc.  n.  669. 

»  Doc.  n.  6.19. 

•  Cesi  chiamns)  anche  oggi  il  luogo  dove  avvenne  la  grande  ballaglia:  ma  la  regione  è  detta  Certo- 
mondo.  La  Chiesa  dei  FranifescVini  di  Gertomondo  accolse  il  corpo  del  prode  Vescovo  caduto  nella  pugna; 
ivi  nessun  ricordo  scritto  lo  rammenta,  ne  mai  gli  fu  eretto  qirel  monumento  sepolcrole  che  Roso,  nefiote 
suo,  aveva  ordinato  elargendo  2000  lìnriiii  d'  oro. 

'  Doc.  n.  678. 


XVIU  PREFAZIONE 

rcutiiio  iovuf)  iiuprovvisaincutc  contro  x\.rczzo,  essendosi  saputo  di  un  trattato 
secreto  per  tradire  la  vìlih,  e  così  tentare  1'  impossessarsene.  Si  scoprì  in  tempo 
la  congiura,  e  andic  (|uesto  secondo  tentativo  fallì  ai  Fiorentini. 

Xon  mai  come  ora  la  parte  ghibellina  i)rende  in  Arezzo  il  i)redomiuio  o  si 
fa  audace  e  possente;  ne  sono  difensori  e  duci  Tarlato  Novello  dei  Nobili  di 
Pici  ramala,  famiglia  sopra  ogni  altra  potente,  che  dominerà  per  molti  anni,  e 
Uguccione  della  Faggiola,  che  viene  eletto  potestà  nel  1292,  dopo  la  pacilica- 
zioue  dei  due  partiti  rivali. 

Nel  1302  si  rinnova  ancora  la  pace  fra  essi:  ma  i  Quelli  di  Castiglione  Are- 
tino, che  avevano  ribellata  quella  terra,  non  fecero  tregua  so  non  (juando  il 
"laudabilis  potestas,,  Uguccione  della  Faggiola,  andatovi  ad  assediarla  con  un 
esercito,  sottomise  al  Comune  i  Castiglionesi  e  fece  loro  giurare  fedeltà  con  atto 
dell'  8  giugno  1303  '. 

Troviamo  in  questo  tempo  che  Arezzo  ghibellina  raccoglie  e  proteggo  i  fuoru- 
sciti di  parte  Bianca,  che  coi  feroci  bandi  del  27  gennaio  e  del  10  marzo  1302 
FìrQjize  mandava  per  sempre  in  esilio.  Con  essi  viene  qui  pure  Dante,  il  cui 
fratello  Francesco  ricorre,  come  altri  esiliati,  a  banchieri  aretini  per  aver  denaro 
per  proprio  sostentamento,  mentre  gli  fa  garanzia  uno  dei  Lamberti  -;  con  essi 
è  ser  IVtracco  (di  ser  Pareuzo  di  ser  Garzo  dell'  Incisa)  ',  che  il  20  luglio  1304 
ebbe  da  Eletta  Canigiani  il  figlio  che  si  chiamò  Francesco  Petrarca.  Nacque  in 
una  casa  "non  grande  invero  né  ricca,  ma  quale  alla  condizione  di  un  esule  con- 
veniva,, *  (e  forse  an(;or  oggi  esistente)  della  Via  dell',Orto,  nella  quale,  e  attorno 
la  quale  molti  dei  profughi  fiorentini  avevano  preso  stanza.  E  chi  fossero  questi 
infelici  che  raccolse  la  città  Aretina  lo  possiamo  vedere  in  alcuni  documenti  in 
questo  volume  stampati  '■. 

*  * 

Nel  1307  sorsero  in  Arezzo  due  nuovi  partiti  per  la  rivalità  di  due  famiglie 
ghibelline,  i  Tarlati  e  i  Faggiolani,  rivalità  che  mai  più  si  estinsero:  come  in 
Pistoia  prima,  e  in  Firenze  di  poi  si  divisero  i  Guelfi  in  Bianchi  e  in  Neri,  così 
gli  Aretini  si  separarono  in  Verdi  e  Secchi;  questi  tenevano  per  messer  Tarlato 
da  Pietramala,  i  Verdi  per  Uguccione  e  con  esso  i  Guelfi  nemici  deiPietrama- 
lesi.  Le  due  nuove  fazioni  fecero  più  volte  bagnar  di  sangue  le  vie  della  città, 
e  1'  una  cacciò  1'  altra,  e  viceversa,  più  e  più  volte  tra  il  1307,  in  cui  ebbero 
origine,  e  il  1310,  in  cui  i  Tarlati  rientrarono  a  mano  armata,  cacciando  per 
sempre  Uguccione.  I  Guelfi  e  Ghibellini  fecero  pace  il  26  marzo  1311  '^:  d'allora 


'  Doce.  nn.  691,  692. 

'Pag.  512. 

'  Pat'?.  451,  466  (Ved.  pure  in  Iiamiurkm,  Istor.  geneal.  delle  famiglie  tose,  ed  umbre,  11,  116,  4I7>. 

*  Petrarca,  Epistol.  Senii,  lib.  XIII,  3  (pag.  282,  voi.  Il  dell'  ediz.  Fracasselli). 

*  Docc.  nn.  693,   693,  697,  698. 
•Docc.  nn.  701,  702. 


PREFAZIONE  XIX 

cessarono  i  i)artiti  dei  Secchi  e  dei  Verdi,  perchè  la  città,  uou  piìl  retta  «lai  po- 
polo, cominciò  ad  essere  dominata  «lai  Tarlati  che  vi  costituirono  un  governo 
autocratico  e  vi  furono  signori  fino  al  IPio".  Il  nome,  il  poter',  la  ricchezza  del 
Comune  Aretino  salì  di  assai  in  alto  pel  valore  e  per  la  energia  di  tre  principali 
j)ersonaggi  di  quella  famiglia  nobile  e  guerripra,  di  stirpe  longobarda:  Guido, 
Pietro  (detto  comunemente  Piero  Sacconi)  e  Tarlato  fratelli. 

In  breve  Guido,  arciprete  della  Pieve,  appena  trentenne  fa  un  grande  passo 
conquistando  il  vescovado  (7  luglio  1312)  ';  prende  subito  il  maneggio  delle  pub- 
bliche cose:  fa  costruire  con  grande  spesa  una  nuova  cinta  di  mura  che  ingran- 
diva di  assai  la  città;  recupera  al  Comune  tutto  quanto  il  suo  territorio;  batte 
nuova  moneta  d'  argento  e  di  rame,  e  accresce  1'  erario  in  modo  che  si  dice  es- 
sere il  Comune  risorto  dalla  i>overtà.  Egli  ebbe  1'  accortezza  di  non  guerreg- 
giare con  Siena  e  con  Firenze,  come  aveva  fatto  l' libertini,  anzi  con  quelle  due 
antiche  rivali  procurò  di  far  pace  e  di  stringere  ^amicizia  sotto  gii  auspici 
del  Re  Koberto  (29  settembre  1314  e  25  gennaio  1315)  -;  ma  fu  sua  rovina  il 
far  guerra  a  Perugia  e  Città  di  Castello,  devote  alla  Chiesa  Ilomana,  l' inten- 
dersi coi  nemici  di  essa,  e  1'  aperta  ribellione  e  la  continuata  disubl>idi<'uza  al 
Pontefice.  Invano  Giovanni  XXII  lo  richiamò  nella  retta  via,  lo  redarguì,  lo 
invitò  a  lasciare  la  signoria  di  Arezzo  (della  quale  era  stato  investito  nel  1321) 
e  la  signoria  di  Città  <Ii  Castello  ',  occupata  proditoriamente  dai  Pietramalesi  il 
2  ottobre  1323.  Egli  rubò  parte  del  tesoro  apostolico  dalla  sagrestia  <li  s.  Fran- 
cesco di  Assisi,  e  questa  e  la  città  di  Spoleto  e  altre  terre  del  Ducato  ribellò 
alla  s.  Sede  ",  si  fece  capo  del  ghibellinismo  di  Toscana,  della  Marea  Ancone- 
tana e  delle  Komagne  e  favoreggiatore  di  ribelli  e  eretici,  e  poi  si  die  tutto  al 
Bavaro  e  lo  incoronò  egli  stesso,  recatosi  con  grande  jjompa  a  Milano,  il  31 
maggio  1327.  Il  Pontefice,  avute  in  mano  le  prove  delle  sue  molte  ed  enormi 
colpe  resultanti  da  processi  redatti  dagli  inquisitori  apostolici,  toltagli  prima  la 
giurisdizione  episcopale  di  Cortona  (19  giugno  1325)  ^  lo  scomunicò  e  lo  desti- 
tuì '',  nominando  il  proposto  Boso  libertini  nepote  di  Guglielmino  a  reggere  la 
Chiesa  Aretina  come  amministratore  ',  con  grandissima  ira  dei  Tarlati.  Tuttavia 
Guido  non  lasciò  il  vescovado,  e  non  curante  delle  decisioni  papali  non  cangiò 
indirizzo.  Ma,  dopo  il  noto  aspro  diverbio  avuto  con  Castruccio  alla  presenza 
del  Bavaro  al  campo  di  Pisa,  tutto  sconsolato,  e  forse  già  colpito  dal  male  che 
infieriva  tra  gli  assediarti,  si  decise  a  ritornarsene  in  patria:  lungo  il  viaggio 
però  lo  colse  la  morte  *. 


'  Doc.  11.  70  i. 
''  Docc.  nn.  708,  709. 
'  Doc.  n.  1V>. 
*  Docc.  nn.  72S,  7.15. 
^  Doc.  n.  732. 
"  Docc.  nn.  7.35,  738. 
'  Doc.  n.  73.'). 

"  Il  ViLi..\M  (X,  3.5,  voi.  V,  pag.  -SI)  ilice  essere  :ivvwi(il;i  la  morie  ili  Guido  Tarlali  il  21  ottobre  1 327; 
gli  Annali  Aretini  la  pongono  nel  giorno  16  ottobre.  È  però  da  ritenersi  più  esatto  il  Villani. 


Il  douiiuio  i\i  Arezzo  rimuse  a  Piero  Saccone  e  Tarlato;  il  primo  come  "irn- 
porialis  vicaviiis  et  geiierali.s  doniiims  civKatis  et  comitaUis,,  e  ambedue  corno 
"giibiriiatoros  Aretii,,.  Invaso  il  vescovado  i'  nominatovi  per  proprio  conto  nn 
vescovo  (frate  JMansueto  minorità)  ',  se  ne  appropriarono  le  reudito  -,  s' impa- 
dronirono doi  suoi  beni  ■"  ed  impedirono  con  ogni  mezzo  che  Boso,  eletto  vescovo 
con  bolla  del  5  dicembre  132G  \  riuscisse  ad  occuparlo  e  ad  entrare  neppure  in 
cittA. 

Ija  fortuna  delle  anni,  colle  (piali  tanto  il  Vescovo  (pianto  riero  Saccone 
ave\aii()  innalzato  il  Comune  e  insieme  la  propria  famiglia,  il  severo  governo, 
e  1'  assoluto  dominio  non  valsero  a  sostenere  i  Tarlati  in  signoria  per  lungo 
tempo.  I  J'erugini  per  vendicarsi  delle  audaci  e  disastrose  scorrerie  degli  Aretini 
sul  loro  territorio  (maggio,  agosto  1335),  collegatisi  coi  Castellani  ed  Assisiati, 
li  ricacciarono  presto  entro  la  loro  città  devastando  il  contado,  prendendo  al- 
cuni castelli  e  trattenendosi  a  dileggiarli  sconciamente  fin  sotto  le  loro  mura. 
Anche  1'  esercito  lìorentino  molestava  i  castelli  del  Valdaruo.  Città  di  Castello 
tome")  in  libertà  dopo  dodici  anni  di  soggezione  ai  Pietramalesi  (10  ottobre  1335). 
Pure  Castiglione  Aretino  si  liberò  dal  loro  dominio  \  La  fortuna  di  essi  già 
principia  a  declinare,  già  è  al  colmo  il  malcontento  del  popolo  ((lualche  tenta- 
tivo di  congiura  era  stato  reiJresso  e  punito  con  crudele  condanna)  ';  al  colmo 
è  1'  impazienza  dei  Guelfi  oppressi  da  un  regime  tirannico,  e  sono  cresciute 
le  inimicizie  di  potenti  famiglie  rivali  come  gli  libertini,  i  Pazzi,  i  Faggiolani, 
i  Conti  Guidi  e  i  Bostoli.  Dal  pericolo  di  imminente  rovina  da  tanto  odio  prepa- 
rata, pur  Saccone  non  si  sarebbe  potuto  salvare  se  non  fosse  ricorso  all'  espe- 
diente suggeritogli  dall'  astuto  messer  Bico  Albergotti,  giureconsulto  e  suo  con- 
sigliere, di  sottomettere  Arezzo  alla  signoria  temporanea  dei  Fiorentini,  Doijo 
diverse  proposte  e  trattative  ",  in  cui  vediamo  1'  accortezza  di  questi  e  l' interes- 
samento e  i  cercati  vantaggi  dei  Pietramalesi  ",  la  cessione  per  un  decennio  fn 
conchisa  con  contratto  del  7  marzo  1337  e  con  un  compenso,  sotto  forma  di 
prestito,  di  18000  tioiiui  d'  oro  .  11  popolo  Aretino,  conosciuto  il  tradimento, 
infierì  maggiormente  contro  di  loro  che,  più  volte  assaliti,  dovettero  abbandonare 
la  città.  Per  quanti  sforzi  poi  facessero  non  poterono  mai  più  ritornarvi,  ma  entro 
le  mura  avevano  lasciato  il  seme  della  discordia,  e  al  di  fuori  manterinero  contro 
la  patria  una  lunga  e  dannosa  ostilità. 

Areszo,  maggio  1916. 

l'.    PASiiJLl 


»  Doc.  "49. 

^  Dee.  n.  76S. 

'  Ved.  il  pas:.  650. 

*  Doc.  n.  741. 

^  Docc.  nn.  762-766. 

"  Doc.  n.  767. 

'  Uoce.  nn.  769-772. 

"  Doc.  n.  77o. 

»  Doc.  n.  773. 


INDICE   CRONOLOGICO 


(391).   liso,  maggio  •  Arozzo. 

I  Consoli  di  .\iezzo  vengono  invesliti  del  possesso  delle  selve  di  Vallagine,  Frassineto 

e  Agiuolo,  cedine  loro  da  Kanieri  marchese  e  da  Ugolino  suo  fratello    ....  Pag.       I 
(392).  liso  ■  Palazzo  Episcopale. 

II  vescovo  Eliotlo   conferma  le'  possessioni  e  i  diritti  della  Chiesa  di  s.  Biagio,  posta 

entro  la  città ,,  2 

(393).  1181,  dicembre  -  Pieve  della  Chiassa. 

I  Consoli   di    Arezzo   danno   licenza   al  Priore  di  Camaldoli  di  riedificare  i  castelli  di 
Anghiari  e  di  Montedoglio  colle  loro  chiese »  3 

(394).   1182,  febbraio  -  Arezzo,  Capitolo  della  Canonica. 

Rolandino  di  Mambilia  dei    Longobardi  di  Doma  in  donazione  di   terre  e  castelli  alla 

Canonica  Aretina,  a  diverse  pievi  e  all'  Abbazia  di  Agnano „  i 

(893).  (H82),  aprile  4  -  Yclletri. 

Lucio  IH  conferma  i  possedimenti  e  le  immunità  della  Canonica  Aretina      ...»  6 

(396).  1182,  aprile  -  Presso  Anghiari. 

Convenzioni  Ira  gli  Aretini  e  gli  uomini  di  Anghiari,  stabilite  dal  Priore  di  Camaldoli, 

da  quello  di  Anghiari,  e  dall'  Abbate  di  Prataglia »  7 

(397).  1182,  aprile  -  Presso  Anghiaii. 

Istrumento  di  locazione  fatta  dal  Priore  di  Camaldoli,  da  quello  di  Anghiari  e  dall'Ab- 
bate di  Prataglia  al  Comune  di  Arezzo,  della  piazza  del  castello  di  Anghiari    ...»  9 
(398).  1182,  luglio  8  -  Velletri. 

Lucio  III  conferma  all'Abbazia  di  s.  Fiora  le  possesssioni  e  le  immunità,  come  già  avcano 

fattp  Innocenzo  |l  ed  Alessandro  111 »        IO 

(399).  ti 84,  ottobre  -  Arezzo,  Palazzo  vescovile. 

Eliotio   vescovo   aretino   cede  all'  abbate   di    Prataglia   alcune   terre   che  1'  Episcopio 
aveva  in  Casentino,  facendo  promessa  di  difenderle .        .        .        .        .'        .        .        .    »         I2 
(400).  1188,  gennaio  13  ■  Pisa. 

Bolla  di  Clemente  III,  con  la  quale,  secondo  il  privilegio  d'  Anastasio  IV,  conferma  alla 
Chiesa  di  s.  Michele  di  .\rezzo  tutti  i  suoi  beni,  determinando  i  confini  della   parrocchia    »         13 
(401).  (1188,  marzo  21  -  Laterano). 

Bolla  di  Clemente  111  colla  quale  si  conferma  al  vescovo  di  Arezzo  la  pieve  di  Monte- 
pulciano in.sieme  con  altre  pipvi  e  monasteri  della  diocesi »         lo 

.(402).  118.8,  novembre  -  Prataglia. 

II  vescovo  Amedeo  conviene  coli'  Abbate  di  Prataglia  e  con  Giuseppe  da  Marciano  (}i 
edificare  per  In  sua  Chiesa  il  castello  di  Serravalle »        16 

(Ì03).  (189. 

L'  Abbate  di  s.  Fiora  dona  al  Preposto  della  Chiesa  Aretina  la  torre  di  iugulino  e 
varie  terre,  purché  egli  faccia  dividere  gli  uomini  di  quel  castello  e  protegga  GrilTolino 
e  Rolandino  di  Pagano »         18 


XMl  INDICE  CBONOLOOICO 

(101).   Iiyo  •  ail.'i  ili  CiislflK),  Chiesa  di  s.  Iacopo. 

Vcnililii  ilol  oaslpllo  ili  Toppnlc  is  ilci.'li  tisi  e  dlridi  •;ii  vasto  Icrriloiio,  falla  da  .Vsloldo 
di  Ileinnrdiiio  o  dagli  altri  discenduiili  dei  Longoliardi di  Ualhiiio  alla  Chiesa  di  s.  Donalo.  Pag.     18 
(40S).  IIUU  ciiTU. 

L"  .\l)l)ale  di  s.  l-ioia  chiede  al  Colmine  di  XvùiM  il  gluraineiilo  per  la  immunilà  delle 

persone,  dei  diriui  e  dei  caslelli  e  lorro  del  suo  nKJiiaslero »         20 

(t06).  1191,  higlìo  ■  Cina  di  Castello. 

I.a  Canonica  Aielina  ottiene  senten/.a  favorevole  nella  lite  vertente  Ira  essa  e  tin  messo 

impeiìale  circa  la  proprietà  delle  Lame  del  Tevere »         21 

(407).  Il 01,  ottobre  8  -  Siena. 

.\rrÌKO  VI  conferma,  ad  istanza  del  Preposto,  tutte  le  possessioni  della  Chiesa  Aretina, 
prendendola  sotto  la  sua  tutela  e  dichiarandola  libera  da  qualsiasi  autorità  civile  .        .    »        ivi 
(408).  1192,  agosto  -  Arezzo,  Pieve  di  s.  .Maria. 

L'  Arciprete  e  i  Canonici  della  Pieve  di  s.  .Maria  di  Arezzo,  coli'  approvazione  di  liii- 
glielriiino  potestà,  danno  a  livello  a  Ranuccio,   Chiariello  e  Bernardino   fratelli  la  ijuarta 

parte  del  castello  di  Villano »         23 

(409).  H93,  27  novembre  -  (Arezzo),  Piazza  s.  Michele. 

Semenza    pronunziata   dall'  assessore  di  Gualgano   potestà   di  Arezzo   contro  i  figli  di 
l?erengario,  che  ritenevano  certe  terre  appartenenti  alla  Chiesa  di  s.  Pier  Piccolo    .        .    »        25 
(410).  1194,  gennaio  •  (Arezzo). 

Formula  del  giuramento  prestato  dal  Potestà  e  dagli  nomini  ili  Arezzo  per  la  immu- 
nità e  la  tutela  delle  persone  e  delle  cose  del  monastero  di  s.  Fiora,  dopo  la  distruzione 

di  esso  e  dei  castelli  di  s.  Fiora  e  di  Torrita »        ivi 

(411).  1194.  luglio  19  -  Pisa. 

Arrigo  VI  prende  sotto  la  sua  protezione  il  cenobio  di  s.  Fiora,  che  per   suo    ordine 

doveva  riedificarsi ■        .        .    »        26 

(412).  1194,  ottobre  4  -  Arezzo,  s.  Pietro  Maggiore. 

Uguccione  marchese  dona  al  Comune  Aretino  il  terreno  e  i  castelli  che  possiede  nella 
pieve  di  s.  Antimo,  sottoponendo  sé  e  gli  uomini  di  essa  al  volere  del  Potestà      .        .    »        28 
(413).  (119.5). 

Esame  di  testimoni  in  una  causa  tra  1'  Abbate  di  s.  Fiora  e  Rolandino  di  Pagano        .    »        ivi 
(414).  1195,  aprile  27  -  Laterano. 

Celestino  III  ordina  al  vescovo  di  Firenze  di  esaminare  i  diritti  che  pretendeva  il  ve- 
scovo Fiesolano  contro  1'  Aretino  circa  1'  ospedale  e  la  Chiesa  di  Pontevalle  .        .        .    n        30 
(415).  1195,  ottobre  17  ■  Monastero  di  Farneta. 

Sentenza  data  da  Ranieri  vescovo  di  Fiesole,  delegato  da  Celestino  111,  in  una  causa 
vertente  tra  il  vescovo  Aretino  e  il  vescovo  di  Chiusi  circa  la  giurisdizione  dell'  Orato- 
rio di  s.  Andrea  da  questo  edificato  in  Montepulciano »        32 

(416).  1196,  gennaio  26  -  Laterano. 

Celestino  111  conferma  la  sentenza  data  da  Pietro  vescovo  di  Firenze  nella  controversia 
esistente  tra  lo  spedaliere   di   Pontevalle  e  il  vescovo  Amedeo,   circa  la  giurisdizione  di 

quello  spedale i        33 

(417).  1196,  febbraio  27  -  Roma. 

Il  pontefice  Celestino  III  intima  all'  Abbate  di  s.  Fiora  di  restituire  a  Rolandino  di  Pa- 
gano quella  parte   del  castello  di  Rigutino   che  aveva   illegalmente  acquistala  da  Guido 

fratello  di  lui ■>        36 

(4i  8).  1 1 96,  maggio  3  -  Arezzo. 

Filippo  duca  di  Toscana  conferma  alla  Chiesa  Aretina  il  privilegio  d'  .Vrrigo  VI,  con- 
cesso nel  1191 >        38 

(419).  (1196),  maggio  23  -  Wurzburg . 

Arrigo  VI  prende  sotto  la  sua   imperiale    protezione  i  figli  del  conte  Ranieri  da  Mon- 
lauto,  colle  loro  possessioni  e  i  loro  uomini »        40 


INDICE   CRONOLOGICO  XXIII 

(■i20).   1196,  giugno. 

1  Consoli  di  Arezzo  e  delle  Compagnie,  e  dicci  linoni  uomini  giurano  e  fanno  giurare 
le  immunilù  del  monastero  di  s.  Fiora,  che  dovrà  ricdifìcaisi,  o  delle  sue  possessioni     .  Pag.    41 
(421).  1196,  ollobre  15  -  Casiiglion  del  Lago. 

Arrigo  VI  cODcede  ai  ligli  di  liainerio  da  Muntauto  il  fòro  di  Casligliou  Falaibccco,  e 
a  uno  di  essi  il  diritto  di  cdillcare  su  di  una  casa  posseduta  in  Citerna         .        .        .    »        42 
(i22).  1196,  ottobre  21   -  Monteflascone. 

Arrigo  VI  conferma    alla  Chiesa  e  al  vescovo  di  Arezzo  le  immunità  e  i  possedimenti, 

e  altresì  il  privilegio  di  batter  moneta »        43 

(423).  1196,  ottobre  31  -  Laterano. 

Celestino  III  scrive  al  vescovo  Aniadeo  che  intimi  all'  abbate  di  s.  Fiora  di  sottostare 
a  una  sentenza   apostolica,   che   gli  ordina  di   restituire  il  castello  di  Rigutino  al  milite 

Rolandino  di  Pagano »         44 

(424).  1196? 

Convenzioni  giurate  dai  Consoli  e  dai   cittadini  di  Arezzo  per  le  immunità  dell'Ab- 
bazia di  s.  Fiora »        4S 

(425).  1196  -  Episcopio  di  s.  Donato. 

Sentenza  di  Errico  Faffo,  legato  imperiale  contro,  alciuii  invasori  dei  beni  dell'  .abba- 
zia di  s.  Fiora ,....»        46 

(426).  1198,  gennaio  -  Badia  al  Pino. 

I  nobili  di  Doma  renunziano  a  favore  della  Canonica  Aretina  diversi  terreni  e  il  pa- 
tronato di  alcune  Chiese »        47 

(427).  1198,  marzo  4  -  Laterano. 

Innocenzo  III  commette  al  vescovo  di  Fiesole  e  all'  abbate  di  Coltibono  la  cognizione 
e  decisione  di  una  eausa    vertente  tra  il  vescovo  Aretino  e  il  preposto  di  quella  Chiesa 

da  una  parte,  e  1'  abbate  di  s.  Antimo  dall'  altra »        49 

(428).  1198,  marzo  16  -  Laterano. 

Innocenzo  111,  a  istanza  del  vescoxo  Amudeo,  prende  sotto  la  sua  protezione  la  Chiesa 

Aretina,  confermandole  tutti  i  beni  e  i  diritti  che  possiede »         .^0 

(429).  1198,  maggio  -  Casiiglion  del  Lago. 

Convenzioni  di  pace  e  concordia  stabilite  tra  i  Consoli  di  Arezzo  e  il  Podestà  di  Pe- 
rugia   , »         52 

(430).  1198,  giugno. 

I  Consoli  di  Arezzo  fanno  patti  di  reciproca  difesa  e  concordia  cogli  abitanti  ili  Ca- 
stiglione Aretino •....»         34 

(431).  1199,  aprile  (8-12). 

il  vescovo  e  il  Potestà  di  Città  di  Castello  chiedono  soccorso  ad  limocenzo  III  contro 
gli  Aretini,  che,  collegati  coi  Marchesi  di  Colle,  vogliono  riedilicare  a  loro  danno  il  ca- 
stello di  Monte  s.  Maria »         53 

(432).  1199,  agosto  •  (Laterano). 

Lettera  di  Innocenzo  111  ai  Consoli  e  al    popolo  di  Arezzo,   colla    quale  ordina   di  non 
riedificare  il  castello  di  Monte  s.  Maria,  stato  distrutto  por  ordine  della  S.  Sede     .        .    »        56 
(433).  1201,  gennaio  7  -  Aiezzo,  Piazza  del  Comune. 

I  marchesi  Ugolino  e  l'guccione  renunziano,  a  favore  della  Uni\ersità  dei  mercanti  di 

Arezzo,  il  pedaggio  che  esigevano  .'■ulle  proprie  terre »        36 

(434).  1201,  settembre  13  -  Meloncello. 

I  conti  Ugolino  e  Buoncontc,  fratelli,  e  figli  del  conte  Ugo,  e  il  conte  Guido  del  fu 
Tiberio,    cedono   al  Comune  di  Arezzo  il  poggio  di  Meloncello  con  tutti  i  suoi  diritti  e 

le  sue  appartenenze •        .    i        57 

■<435).  1203,  gennaio  -  Arezzo. 

I  cittadini  di  Arezzo  giurano  la  pace  col  Comune  di  l'irenze,  conclusa  mediante  gli  uomini 
di  Montepulciano -    »        58 


XXlV  INDICE  CRONOLOGICO 

(436).  1203,  ni.117.11  IO  -  Arcuo,  Cliiisn  ili  s.  Miiiiiiio. 

Hi'i'niirdino  di  sor  Aw.o,  in  nomo    prnptid  e  di  Lorcrr/.o  suo  nopolp,    rodo  ni  Coniuni^ 
di  AroMO  III)  (origlio  Iiiiip:»  1'  Arno  per  ciliMcmvi  cii'^e  e  mulini      .        .        .         .         •  Paij.     fil 
(437).  1203,  imir7.o  22  -  Arcuo,  Curia  dui  I>olcsl:'i. 

Seiilcnra  di  Acerbo  pulcsià  di  Arezzo,  pcM'  la  (piale  1'  Ablwzia  di  s.  l-'iora  viene  ri- 
messii    in    possesso  del  fodro  di  alcune  case  in   Castelfocognano,  usurpale  da  Ardiinanno 

dn  Castello  e  da  un  s(m  rraiclln »        (52 

(438).  1203,  aprile  26  ■  Laterano. 

Innocen/.c)  111  approva  e  lunliMinn  il  trasferimento    ilella    ('altcdralo  dall'  antica  Cliicsa 
di  s.  Donalo  i:rtra  miieniu  in  quella  di  s.  Pietro  Maj,';,'iore  posta  entro  la  città       .         .     i>         6.^ 
(439).  1203,  magRio  I'.)  -  Arezzo,  Chiesa  di  s.  Pietro  Maggiore. 

AlciMii  cittadini  promettono  dì  pagare  400  marche  d'  argento  qualora  il  Preposto  lum 
stipulasse  il  contratto   del    compenso    assegnato    all'  .ibliate  di  s.  l'iora  per  la  Chiesa  di 

s.  Pietro  Maggiore  da  lid  ceduta   per  trasferirvi  la  Cattedrale »         65 

(440).  1203,  maggio  H)  -  Ferentino. 

Innocenzo  III  scrive  al  vescovo  di  .\rezzo  e  a  quello  di  Città  di  Castello  perchè  co- 
stringano i  .Nobili  di  Ijalbino  a  restituire  ai    Camaldolesi   il  ca.stello  e  la  corte  di   Casti- 

glion  l'atalbecco.  »        66 

(441).  1203,  maggio  23  -  Arezzo. 

Atto  con  cui  viene  eletto  n  vescovo  di  Arezzo  maestro  Gregorio  suddiacono  del  Pon- 
tefice e  canonico  della  Cattedrale       .         . »         ivi 

(442).  1201,  marzo  -  Arezzo. 

Istiumenlo  col  quale  1'  Abbate  di  s.  Fiora  i'o<le  al  Preposto  aretino   ilclla    Canonica  la 

chiesa  di  s.  Pietro  Maggiore  già  costituita  m  Cattedrale »         67 

(443).  1204,  aprile  19  •  Laterano. 

Innocenzo  111  termina  le  discordie  tra  il  clero  della  Pieve  di  s.  Maria  e  quello  della 
Cattedrale,  .sorte  per  la  celebrazione  della  festa  di  s.  Donato:  definisce  che  questa  si 
eseguisca  in  s.  Pietro  Maggiore  già  unita  alla  Chiesa   primitiva  di  s.  Donato  e  divenuta 

la  Cattedrale  di  Arezzo »        68 

(444).  1204,  giugno  2S  -  Laterano. 

Innocenzo  III   scrive   al    vescovo  di  (Chiusi  e  all'  abbate   di  Marturi    (Poggibonsi)  che 
esaminino  e  sanzionino  i  patti  e  i  cambi  stabiliti  tra  la  Canonica  e  1'  abbate  di  s.  Fiora 
per  la  chiesa  da  questo  ceduta  per  trasferirvi  la  Cattedrale  e  1'  Episcopio       .        .        .    n        70 
(445).  1204,  novembre  17  -  Arezzo,  Chiesa  di  s.  Martino. 

Azzohno  e  Testa,  sindaci  e  provvisori  del  Comune,  sanzionano  che  il  Potestà  restituisca 

all'  Abbazia  di  s.  Fiora  «1  possesso  dell'  ospedale  di  s.  Pier  Piccolo »        7'2 

(446).  1205,  febbraio  16  -  Arezzo  -  Cniiesa  di  s.  Michele. 

Grin"olino  da  Montagnano  potestà  restituisce  il  possesso  dell'  ospedale  di  s.  Pier  Pic- 
colo all'  abbate  di  s.  Fiora »        74 

(447).  1205,  novembre  23  -  (Arezzo). 

1  due  provvisori  del  Comune  condannano  il  Potestà  a  restituire  all'abbate  di  s.  Fiora 

un  pegno  di  cento  lire »        ivi 

(448).  (207,  ottobre  10  -  Viterbo. 

Innocenzo  III  conferma  la  i)ermuta  fatta    dalla   Canonica  Aretina- per  ottenere  dall'ab- 
bate di  s.  Fiora  la  Chiesa  di  S.  Pietro  Maggiore  divenuta  Cattedrale       .        .        .        .    »        75 
(449).  1207,  novembre  10  •  Chiusi,  Cattedrale. 

Gualfredo  vescovo  di  Chiusi,  delegato  da  papa  Innocenzo  III,  dà  il  possesso  della  Pieve 
di  s.  Maria  ai  Canonici  della  Cattedrale,  sentenziando  condizionatamente  contro  I'  arci- 
prete e  il  Clero  di  questa  Chiesa -        ...»        ivi 

(450).  1207,  dicembre  31  -  Curia  del  Potestà. 

Azzolino  potestà  investe  1'  abbate  di  s.  Fiora  del  possesso  dell'  ospedale  di  s.  Pier  Pic- 
colo secondo  il  giudicalo  di  Pietro  causidico  del  Comune »        77 


INDICE   CRONOLOGICO  XXT 

(451).  1208,  giugno  IO  -  Arcizo,  Cattedrale  vecchia. 

Il  vescovo   (Gregorio  confermi'  i  diritti  e  i  possedimenti  d'ella  Pieve  di  s.  Martino  di 

Foiano , Pag.     78 

(452).  1209,  febbraio  9  -  ArciJ.o,  Ciiria  del  Potestà,  e  Cliiosa  ili  s.  Aiigelo  in  .\rcaliis. 

II  Comune  di  Arezzo  riceve  in  dono  dall'  Abbate  di  Vorgliereto  il  castello  di  quul  luogo, 

e  ne  approvano  la  cessione  i  monaci  e  il  legato  pontificio »        79 

(453).  1209,  agosto  9  -  Curia  deJ  Potestà. 

Catalano  della  Tosa  potestà,  in  nome  del  Consiglio  della  Campana  e  del  Comune,  dona 
air  Abb:ite  di  s.  Fiora  una  casa  e  uni  piazza  vicine  al  suo  monasteri)    .        ...»         80 
(454).   1209,  dicembre  20  -  Terni. 

Ottone  IV  conferma,  ad  esempio  di  Arrigo  VI,  le  proprietà  e  i  diritti  del  Monastoio  di 

s.  Fiora »         81 

(455).  1208,  dicembre  24  -  Terni. 

Ottone  IV  prende  sotto  la  sua  protezione  la  Canonica    Aretina,  confermandone  le  pos- 
sessioni e  i  diritti »         8.3 

(456).  1210,  gennaio  21  -  Città  della  Pieve. 

Ottone  IV  concede  e  conferma  ai  Testi  ed  ai  Bosloli  nobili  aretini  1' n-^solula  proprietà 

del  castello  di  Cignano  e  del  suo  distretto »         86 

(457).   1210,  agosto  -  S.  Salvatore   di  Monteamiata. 

Privilegio  di  Ottone  IV  in  favore  dei  Conti  Barbolani  di  Mnntauto         .        ...»         88 
(458).   f2I1? 

L'  Abbate  di  s.  Fiora   chiede    giustizia  ad  Everardo  di  Lutria,  legato  imperiale  in  To- 
scana, contro  gli  usurpatori  dei  suoi  diritti  sul  mulino  di  Ponte  a  Caliano      .         .         .     »         89 
(439).  1211   circa. 

Testimonianze  raccolte  per  la  lite  sorta  tra  la  Canonica  Aretina  e  i  Lambardi  di  Petrognano 
e  di  Giovi  sulla  proprietà  dei  molini  di  Fonte  Ornala  o  di  Querceto  nel  torrente  Chiassa    »        ivi 
(460).  1211^  ottobre  6  -  Abbazia  di  Campoleone  (Capolona). 

Arciprete,  giudice  nel  contado  .aretino  per  Everardo  di  Lutria  vicario  imperiale  in  To- 
scana,  assolve  un  tal  Giovanni   dal  quale  l' attore   della    Chiesa  di  Arezzo  Reclamava  il 

molino  di  Ponte  a  Caliano  suU'  Arno »        95 

(461).  1211,  novembre  26. 

Druno  abbate  di  s.  Fioio  dà  a  Guido  Pazzo  il  feudo  di  diversi  poderi,  promettendo  di 
difenderglieli  a  sue  spese  e  nominatamente  dai  Lambardi  di  Pogiano  e  di  Tulliano        .    »        96 
(462).  1213,  marzo  14  -  Laicrano. 

Innocenzo    111    scrive  al  Vescovo    di   Firenze,  al  Priore  di   Camaldoli  e  al  Pievano  di 
•  Caslelfiorentino,  affinchè  ritornino  ad  esaminare  gli  atti  della  elezione  del  nuovo  vescovo 

Martino  ritenuti  illeciti  e  illegali »        97 

(463).  1213,  giugno  24,  25  -  Arezzo,  Chiesa  di  Murello. 

Testimonianze   raccolte  per  la  questione  sorta  tra  la  Canonica   Aretina  e  1'  Abbazitr  di 
s.  Fiora  circa  il  possesso  di  alcune  terre,  della  Chiesa  di  s.  Gregorio,  di  alcuni  molini  e 

di  parte  del  castello  e  della  torre  di  Castelnovo       . »         9^ 

(464).  (1213),  luglio  25  — 

Contestazioni  sulla  lite  predetta,  esposte  da  Rodolfo  sindaco  del  Monastero  di  s.  Fiora 

e  Accarisio  sindaco  della  Chiesa  Aretina »       106 

(465).  1213,  dicembre  11  -  Arezzo. 

Giambianco    dei   Visdominì   dona  il   terreno   per   costruire  1'  Ospedale  del  Ponte  e  la 

Chiesa  di  es.so »       107 

(466).  1214,  luglio  27  -  Castiglione  Aretino;  novembre  12  -  Arezzo. 

Rustico  potestà  di  Arezzo  giura  pace  e  amicizia  ai  Castiglionesi  e  a  Rigoiie  marchese 

loro  potestà »       108 

(467).  1214,  ottobje  14,  15  -  Arezzo. 

Capitoli  della  sottomissione  di  Castiglione  al  Comune  di  Arezzo    .        .        .  .    »       110 

d 


XIVl  INDICE  CRONOLOGICO 

(468).  1211,  dKcnibio  il,  IO     AiOMO. 

Lodo  di  Uusiico  polosiii,  il  quale  sinhilisco  (•iiii\ emioni  ira  gli  uomini  e  l'Abbaio  di  Cam- 
poleono  e  il  Conuino  di  Arc/./,u:  clic  (jucslo  debba  concedere  ai  medesimi  una  contrada 
per  cdilUuivi  abilaziuui   e  monastero,    avendo  tolto  e  occupato   il   castello   di   della  ni)- 

bazin ''«»•  '"S 

(i69).  (1215^ 

Nola  giuridica  sopra  il  possesso  motivalo  dalla  lite  tra  1'  Abbazia  di  s.  Fiora  e  la  Ca- 
nonica di  s.  Donalo  pel  molino  di  Ponte  a  Caliano,  per  le  terre  di  l'onlillia,  i  dirilli  sulla 

Cbiesa  di  s.  Gregorio  ecc »       115 

(470).  4  215,   agosto  3  -  Ferentino. 

Innocenzo  Ul  definisce  la  lite  vertente  tra  la  fianonica  di  s.  Donalo  e  l'Abbazia  di  s.  Fiora     »       1 17 
(471).  1216,  marzo  -  Episcopio  Aretino. 

Giovanni  potestà  di  Peru^'ia  e  Giovanni  di  Corco    potestà  di  Are/.zo    giurano  alleanza 
e  reciproca  difesa  per  le  conquiste  falle  dai  due  (Comuni  nel  territorio  Castellano.         .     »       118 
(472).  1216,  agosto  26  •  Arezzo. 

Islrumenlo  di  permuta  sti|)ulalo  Ira  1'  Abbate  di  Agnano  e  Giovanni  di  Cocco  potestà, 
il  quale  riceve  per  il  Comune  un  ampio  terreno  posto  nella  parto  occidentale  della  città     »       120 
(473).  1216,  agosto  26,  28,  30,  31;  sellenibrc  9,  13,  15  — 

Testimonianze  prodotte  in  favore  dei  Camaldolesi  nella  lite  vertente  tra  essi  e  il  Ve- 
scovo di  Arezzo  circa  il  giiispalronalo   die  (juesli  vantava  sopra  il  Monastero  e  I'  Eremo 

di  Cqmaldoli "121 

(474).  1216,  settembre  9,  IO,  11,  13,  15  — 

Deposizioni  di  testimoni  prodotti  in  favore  del  Vescovo  d'  Arezzo  nella  (picstionc  di 
giuspatronato  clic  egli  vantava  sopra  il  Monasicro  e  1'  Eremo  di  Camaldoli    .        .        .    »       134 
(47-5).  1216,  ottobre  27  -  Curia  del  Potestà. 

L'  Abbate  di  Campoleone  cede  in  cambio  al  potestà  Giovanni  di  Cocco,  ricevente  jiel 
Comune  di  Arezzo,  la  proprietà  del  castello  di  Campoleone  e  di  tulle  le  sue  apparte- 
nenze                .    »       148 

(476).  1216,  dicembre  15  -  Arezzo,  Palazzo  vescovile. 

Martino  vescovo  di  Arezzo  e  il  Preposto,  eletti  arbitri  del  Vescovo  di  Volterra,  aggiu- 
dicano a  questo  il  possesso  di  vari  castelli,  ritenuti  illegalnieiuc  dal  Comune  di  ([uella  città     »        149 
(477).  12IG,  dicembre  31   -  Curia  del  Comune. 

Gio\  anni  di  Cocco  potestà  assolve  dalle  condannagioni  ì  Bustoli,  già  dichiarati    ribelli 
del  Comune    per   la   presa  di  Kondine  e  Campoleone,  e  per  la  guerra   nella  cillà  e  nel 
contado,  ordinando  pure  che  U  Comune  resarcisca  i  danni  subiti  ai  Testi  e  altri  cittadini     »       151 
(478).  1217,  giugno  11  -  Anagni. 

Onorio  111  scrive  al  Vescovo  e  al  Proposto  di  Siena  perchè  costringano  il  Potestà 
di  Arezzo  e  1'  Abbate   di   l!:ampoleone   a    non   molestare  le  possessioni   della   chiesa  di 

s.  Maria  in  Gradi  appartenente  al  Monastero  di  Agnano »       153 

(479).  1217,  settembre  20  -  Ferentino. 

Onorio  111  scrive  all'  Abbate  di  s.  Fiora  circa  l' interpretazione  di  una  frase  della  bolla 
di  Innocenzo  111,  la  quale  riferivasi  al  possesso  del  molino  di  Caliano     .        .        .        .    »       154 
(480).  1217,  settembre  «2  -  Ferentino. 

Onorio  111  scrive  al  Proposto  perchè  non  impedisca  all'  Abbate  di  s.  Fiora  di  ricostru- 
ire il  molino  di  Ponte  a  Caliano,  giusta  la  sentenza  di  r>-       '■•'nnpnzo  III      .        .        .    n       15S 
(481).  1217,  novembre  3  -  Laterano. 

Onorio  IH  scrive  a  Kogcrio,  insegnante   leggi  i  :  .».  ...to,  perchè  faccia  desistere  1'  Ab- 
bate di  s.  Fiora  dal  molestare  la  Canonica  Aretina  a  causa  di  un  molino  .        .     «      156 
(482).  1219,  gennaio  26  -  Laterano. 

Onorio  111  invita  il  vescovo  Martino  a  presentarsi  al  suo  cospetto  per  decidere  sulla  lite 
che  erasi  rinnovata  Ira  le  due  chiese  di  Siena  e  di  Arezzo  pel  possesso  delle  parrocchie 
poste  nel  contado  senese »       ivi 


INDICE   CRONOLOGICO  IXVII 

(i83).   1249,  giugno   II  -  (Arezzo). 

Arrigo  e  Marcoaldo  di  messer  Testa  vendono,  in  nome  pure  del  loro  fratello  Federigo 
e  della  madre  Geborga  e  dei  propri  iicpoii,  una  piazza  e  un  censo  per  liberarsi  da   un 

debito  paloriM)  coiilraito  ccn  Ugolino  Sassuli pag.  157 

(484).   1219,  giugno  2(.  •  Rieti. 

,  Onorio  III  richiama  novainentc  alla  sua  presenza  il  Vescovo  aretino  insieme  col  Proposto    »       138 
(483).   1219,  ottobre  23  -  Viterbo. 

Onorio  HI  conferma  la  disposizione  del  Capitolo  Aretino  di  non  ammettere  nella  Catte- 
drale più  di  quattordici  canonici »       139 

(480).   1219,  novembre  22  -  Presso  Cliiani. 

Guelfo  dei  Bostoli,   cede,  in  virtù  di  uà  precetto  di  Federigo  II,  il  possesso  di  Brolio 

in  Valdichiana  a  Guido  priore  di  Camnidoli     .     * »         ivi 

(487).   1220,  aprile  8  -  Luterano. 

Onorio  HI  conferma  1'  ampio  privilegio  dato  da  l'go  vescovo  di  Ostia  e  Velleiri,  legato 

papale,  alle  monache  benedettine  di  s.  Malia  di  Pionla »       161 

(488).   1220,  maggio  27  -  Viterbo. 

Onorio  III  impone  al  Vescovo  di   Siena    perpetuo    silenzio    sulla    questione    diocesana 

promossa  novaniente  contro  il  Vescovo  di  Arezzo „       (64 

(489).   1220,  Agosio  4  -  Oi  vieto. 

Onorio  11;  dcfìni-ce  la  lite  Ira  il  vescovo  Mnrlino  e  l'Eremo  di  Camnidoli^  limilnndo  i 
diritli,  elle  quegli  pretendeva  di  gius  patronalo  e  di  gius  diocesano        ....     »       (65 
(490).  1220,  novembre  23  -  Monte  Mario,  presso  Roma. 

Privilegio   di  Federigo  11  dato  ai  Bostoli  e  ai  Testi  di  Arezzo  in  conferma    dell'  altro 

dato  da  Odone  IV.  »       166 

(491).  1220,  novembre  29  -  Monlerosi,  presso  Sutri. 

Privilegio  di  Federigo  II  a  Guglielmino,  Alberto  e  Gualtieri  degli  libertini  .         .         .     »       169 
(492).  i220,  novembre  29  -  (Monlerosij. 

Federigo  II  conferma  le  pn.ssessioni  e  i  dirilii  dell'Abbazia  di  S.  Sepolcro,  prendendo  questa 
e  gli  uomini  della  terra  sotto  la  imperiale  protezione  e  ingiungendo  ai  Consoli  e  al  popolo 
di  Arezzo  e  di  Città  di  Castello  di  non  guerreggiarli,  ma  di  dar  loro  aiuto  per  difendersi.    »       171 
(493).  1220,  dicembre  3  -  Castel  S.  Elia. 

Federigo  II  conferma  ai  .Nobili  di  Montante  i  privilegi  concessi  da    Fedciigo  VI  e  da 

Ottone  IV »       <74 

(494).  1221,  novembre  7  -  Poggio  di  s.  Fiora. 

Il  vescovo  Martino  pronunzia  la  scomunica  contro  coloro  che  ritenevano  i  beni,  toglie- 
vano i  diritti  e  non  riconoscevano  i  feudi  del  Monastero  di  s.  Fiora       .        .        .        .    »       176 
(495).  1221,  dicembre  17  ■  Laterano. 

Onorio  III  scrive  al  Vescovo  di  Arezzo  affinchè  procuri  di  ricostituire  la  disciplina  nel 

Monastero  dì  s.  Maria  d'  Agnano »        ivi 

(496).   1222,  aprile  29  -  Venafro. 

Lettera  di  Federigo  II  colla  quale  ingiunge  ai  soggetti  del  Monastero  di  s.  Fiora  di  re- 
stituire all'  Abbaie  tutte  le  spese  fatte  per  apprestar  militi  all'  Imperatore  e  per  mandare 

a  lui  come  mjnzio  Ugo  sacrista »       177 

(497).  1222,  settembre  3  -  Presso  Siena,  vicino  alla  chiesa  di  Vignano. 

Capitoli  della  lega  tra  gli  Aretini  e  i  Senesi,  giurati  dal  Consiglio  della  Campana  della 

città  di  Arezzo »         ivi 

(498).  1 222,  settembre  1 1  •  Arezzo,  chiesa  di  s.  Gregorio. 

Quietanza   di   quattrocento  cinquanta  lire  fatta  dai  Ghibellini   di  Arezzo   al  Comune  di 

Siena »       180 

(499).   1222,  settembre   11,  21,  23,  26;  settembre  13,  14,  15,  16,  22,  24-27  -  Arezzo. 

Gli  Aretini  del  Consiglio  della  Campana  giurano  al  Potestà  di  Siena  i  capitoli  della  lega 
convenuta  il  3  settembre  1222. »         ivi 


jfXyill  INDICE   CRONOLOGICO 

(500).  1222,  novciiilire  17  ■  Caiioiiica  Arciiiia. 

Il  vescovo  Martino  confessa  di  aver   ricovulo  in  prestilo  da  Giovanni  della  Serra,  cit- 
tadino senese,   cento  lire  che  egli  aveva  speso  per  recarsi  a  Homa  all'  incoronazione  di 

l'cderiiio  II,  ed  obbliga  iiurciii  i  beni  dell' lìpistopato l'ag.    l8o 

(501).  1223,  mano  G  •  Canonica  Aretina. 

Tarlato,   Guglielmino,   lldebrandino   e   Lbcrtino  da  Pictraniala   vendono  a  Cortosonno 
proposto  (li'lln  Cliie-i.n  Aretina  un  pezio  di  terra  presso  la  porta  di  Stufo        .         .        .     »       186 
(692).  4223,  aprile  3  •  l.atetnno. 

Onorio  III,  delega  il  proposto,  l'  arcidiacono  di  Siena  e  maestro  Uoiio  canonico  senese 
pcrclu'"  dcdnisrano  le  (jucstioni   mosse   contro  la  Chiesa   .^retina  dal  •  priore  d' Angli  lari, 

dal  conte  di  Monledoglio  e  da  altri »       187 

(503).   1225,  luglio  •  S.  lieiniano. 

Diploma  di  Federigo  11,  con  cui  si  conferma  alla  Chiesa  Aretina  il  privilegio  dato  da 

Enrico  VI  nel  1196 »        ivi 

(504).  1226,  Castello  di  Caprese. 

Gli  uomini  e  il  Coniiuic  di  Caprese  cedono  il  loro  castello  alla  città  di  Arezzo,  facendo 

alla  medesima  perpetua  sottomissione »       1 89 

(805).  1227,  luglio  20  •  Arezzo,  Chiesa  di  s.  Agnese. 

Il  potestà  e  gli  ambasciatori  di  Caprese  giurano  ad  Ugo  potestà  di  Arezzo  di  osser- 
vare i  patti  di  soggezione  e  di  amicizia »       191 

(506).  1228,  febbraio  18  -  Laterano. 

Gregorio  IX  scrive  all'abbate  di  Campoleone  e  ai  pievani  di  Ficareto  e  di  s.  Maria 
Novella  aftinché  si  definisca  la  questione  che  la 'Chiesa  Aretina   ha  col  Comune  di   An- 

ghiari »       192 

(507).  1228,  dicembre  7. 

Scannabecco  potestà  aretino  entra  in  tenuta  delle  terre'di  Monlicello  cedute  al  Comune 

dal  conte  Alberto  e  vi  pone  i  suoi  balilori »        ivi 

(508).  (1228). 

Scannabecco  potestìi  entra  in  possesso  dei  diritti  lasciali  al  Comune  dal  conte  Alberto 

nel  territorio  di  Brolio  e  Valle  di  Chio  presso  Castiglione  Aretino »       193 

(.309).  1229,  giugno   13  -  Accampamento  presso  Montefìascone. 

McUiorello  Catalani  potestà  di  Orvieto  giura  di  difendere  il  Comune  e  gli  uomini  di 
Montepulciano  da  qualsiasi  persona,  fuorché  dal  Pontefice,  dall'  Imperatore,  dai  Fioren- 
tini,   dagli   Aretini   e   dai   Romani. »        ivi 

(510).  1230,  luglio  21  -  S.  Maria  a  Sepie,  contado  Castellano. 

Trattato  di  alleanza  concluso  tra  i  Castellani  e  i  Perugini  per  aiutarsi  a  difendersi  du- 
rante la  guerra  cominciata  dagli  Aretini  contro  di  loro  e  contro  Cortona        .        .        .    »       494 
(511).  1231,  ottobre  26  -  Chiesa  di  FonUano. 

Uberto  giudice  nel  contado  Aretino  e  Castellano  per  Geveardo  d'  Arnstein,  legato  di 
Federigo  II,  ingiunge  ai  debitori  del   Monastero  di  s.  Fiora  di   pagare  i   denari    che  a 

questo  erano  dovuti »       198 

(512).  1232,  aprile  29  -  Siena,  Portico  di  s.  Maria. 

Bonflglio  vescovo  di  Siena  approva  e  sanziona  il  compromesso  fatto  fra  il  Proposto 
aretino  e  quello  senese,  circa  le  liti  verleiUi  tra  il  Vescovo  e  il  Capitolo  di  Arezzo  per  la 

Pieve  di  8.  Quirico  in  Osenna »       200 

(513).  1232,  ottobre  26  -  Anagni. 

Gregorio  IX  delega  il  Vescovo  di  Arezzo  a  comporre  la  vertenza  tra  Stefano  cittadino 
aretino  e  i  frati  Minori,  e  lo  iitcita  ad  aiutare  i  medesimi,  che  vogliono  trasferirsi  e  fon- 
dare la  chiesa  e  il  monastero  più  vicino  alla  città »        ivi 

(514).  1232,  novembre  26. 

L'  abbate  di  s.  Fiora  si  appella  al  Pontefice  per  fare  assolvere  alcuni  monaci  stati  sco- 
municati dal  Vescovo  di  Arezzo »       20< 


INDICE   CRONOLOGICO  XXIX 

(S15).  1234,  gennaio,  7  •  Lalerano. 

Gregorio  IX  scrive  al  Vescovo  di  S.arsina  perchè  induca  il  Potestà  e  il  popolo  di 
Arezzo  a  rispettalo  i  possessi  della  Canonica  Aretina  e  ad  abrogare  dallo  Statuto  ([uei 
capitoli  con  cui  ufl'endevano  le  immunità  della  medesima,  e  specie  il  uuovo  Capitolo  col 
quale  si  eliiamavano  ad  abitare  in  città  i  coloni  concedendo  loro  certi  diritti  ritenuti  molto 

dannosi  al  Vescovo  e  alle  sua  Chiesa P^S:  201 

(SI 6).  123i,  gennaio  9  •  Lalerano. 

Gregorio  IX  minaccia  di  rinnovare  la  scomunica  contro  i  Corlonesi  che  seguitano  a 
non  riconoscere  il  dominio  del  vescovo  di  Arezzo,  e  sembrano  anche  dispregiare  l' inter- 
detto da  qualche  anno  pronunciato  contro  la  loro  città »       202 

(517).  1234,  gennaio  11  -  Laterano. 

Gregorio  IX  scrive  al  Vescovo  di  Sarsina  aflinchè  faccia  desistere  il  Comune  di  Arezzo 
dal  fare  altre   devastazioni   ai  monaci   di    Campolcone   (Capolona)  e  tolga  dallo  Statuto 

quei  capitoli  che  minacciavano  la  libertà  dei  medesimi »       203 

(518).  1234,  settembre  6  -  Arezzo. 

Il  Potestà  e  il    Consiglio   dei   Dugento   concedono  a  livello  il  castello   di    Montecchio 

perchè  gli  uomini  di  esso  vi  edifichino  case  per  loro  abitazione »       204 

(519).  1236,  marzo  IO  -  Palazzo  del  Comune. 

Concordato  tra  il  Comune  di  Arezzo  e  la  Canonica  circa  i  castelli  e  gli  uomini  di  Te- 

goleto  e  Arbororo "       ^06 

(820).  1236,  marzo  17  -  Palazzo  del  Comune. 

Il  marchese  Cavalcabove  potestà  restituisce  in  nume  del  Comune  all'  Abbate  di  s.  Fiora 
i  dazi  tolti  sulle  terre  e  sugli  uomini  del  Monastero  nei  tre  anni  antecedenti .        .        .    »       209 
(521).  1236,  aprile  13  •  Viterbo. 

Gregorio  IX  scrive  a  maestro  Zaccaria  perchè  sciolga  dalla  scomunica  gli  Aretini. 
avendo  essi  promesso  di  restituire  alla  Chiesa  i  castelli  usurpati  e  risarcire  i  gravi  danni 

allocati  al  Monastero  di  s.  Fiora »       21  0 

(522).  1236,  aprile  19  ■  Arezzo,  Palazzo  del  Comuue 

lì  nunzio  pontifìcio  scioglie  dalla  scomunica  il  popolo  Aretino,  facendo  solenne  pro- 
messa il  Potestà  e  il  Consiglio  di  restituire  alla  Chiesa  i  due  castelli  d'  Arbororo  e  Te- 
goleto,   di   risascire  dei   danni   gli    abbati  di  Capolona  o  S.  Fiora,  e  di  preservare  ogni 

libertà  ecclesiastica - 

(523).  1236,  aprile  19  -  Arezzo,  Palazzo  del  Comune. 

Il  marchese  Cavalcabove  potestà  ordina  nel  Consiglio  dei  Quattrocento  che  si  ritengano 
di  niun  valore  le  concessioni  fatto  dal  Comune    agli  uomini   dei   castelli   di  Arbororo  e 

Tegoleto,  e  che  ogni  diritto  ritorni  alia  Chiesa  Aretina »       214 

(524).  1236,  aprile  24  •  Arezzo,  Piazza  del  palazzo  Comunale. 

Il  giudico  del  potestà  Cavalcabove  rendo  alla  Canonica  Aretina  tutti  gli  uomini  dei 
due  castelli  a  questa  restituiti,  renunziando  egli  e  facendo  renunziare  ai  medesimi  i  giu- 
ramenti e  le  promesse  che  si  fossero  fatti  contro  la  Chiesa b        ivi 

525).  1236,  agosto  16  -  Rieti. 

Lettera  di   Gregorio  IX  con   cui  egli   trasferisce  il  vescovo   Marcellino   dalla   sede  di 

Ascoli  a  quella  di  Arezzo »       216 

(526).  1237,  febbraio  27  -  Castiglione  Aretino. 

Lettera  di  Marcellino  vescovo  d'  Arezzo  con  cui  esorta  i  fedeli  a  sovvenire  con  elemo- 
sine r  Ospedale  di  s.  Maria  di  Siena         .        .  »       217 

(5ft7).  (1237),  giugno  10.  — 

Testimonianze  raccolte  in  favore  dell'  Abbate  di  s.  Fiora  e  contro  di  esso  per  la  libertà 

di  Ughetto  da  Sarna  e  dei  suoi  figliuoli »        ivi 

(528).  1237,  giugno  14  •  Arozzo,  Palazzo  Comunale. 

Aghinolfo  conte  e  potestà  delibera  di  vendere,  secondo  il  Costituto  Aretino,  tutti  i  frutti 
delle  selve  di  Agutolu,  Vallagine  e  Frassineto  possedute  dal  Comune      .        .        .        .    »       221 


211 


XXX  INDICE  CRONOUCO 

629).  1238,  Ui},'li<i   IO  •  S.  Piolrn  in  Ci'gliolo. 

Miiicelllno  vescovo  Iniliisce  ni  Corloncsi  di  prestar  ^MiiramciUi)  eli  fedeltà  all' Impcrolore 

0  al  suo  icguto,  il  conto  Tolomeo P^Q'  221 

(530).  1238,  ollolire  16  •  Arc7./.o. 

Il  conto  Toloinoi),  nunzio  imperiale  in  Toscan.i,  accettata  la  petizione  dei  canonici  are- 
tini, promette  di  aiutarli  a  racco(,'liere  i  dazi  ad  essi  dovuti »       222 

(.'Ì3I).  1239,  m.iKRio  28;  giuftiio  20  -  Arezzo,  Monastero  di  ,s.  Fiora. 

Marcellino  vescovo    consente  che  1'  abbate  ili  s.  Fiora,  oppresso  dalla  molo  dei  debiti, 

venda  alcuni  terreni  del  Monastero -....»       223 

(632).  1239  -  Arezzo,  Palazzo  del  l'oniune. 

Il  giudice  del  Potestà,  condannali  in  contumacia    alcuni    clic  non  pagavano  gli  obbli- 
ghi al  Monastero  di  s.  Fiora,  pune  1'  abbate,  in  possesso  dei  loro  terreni  .         .         .     »       225 
(533).  I2i0,  marzo  25  -  Rigiitino:  marzo  26  -  Fontiano. 

Federigo  da  Castiglione,  visconte  di  lìogcrio  da  Bagnolo  regio  vicario  per  Pandolfo 
di  Fassanella,    revoca  le  elezioni  di   alcuni    ullìciali    nei    castelli  di   Uigutino  e  Fontiano, 

su  cui  aveva  piena  giurisdizione  1'  Abbate  di  s.  Fiora      .        ■ »       226 

(534).  1240,  settembre  22  -  l'ci'ugia.  Chiostro  di  s.  Francesco. 

L'  abbate  di  s.  Fiora  prolesta  dinanzi  al  vescovo    Marcellino  contro  le  accuse  di  aver 
dilapidalo  i  beni  del    suo    Monastero  e   di   aver    l'alto    ingiuria    al    vescovo    ed    essergli 
avveiso      .................       228 

(535).  I2i0,  gennaio  5  -  Arezzo,  Palazzo  vescovile. 

Privilegio  del  vescovo  Marcellino  col  quale    conferma  alla  Pieve  di  s.  Ippolito  di  Bib- 
biena le  donazioni  dei^li  anli'ci'ssori,  tutti  i  possessi  di  chiese  e  di  terreni  e  tutti  i  diiilti 
acquistali  da  sessanl'anni  ...........••»       229 

(336).  12iO,  oilobie  17  -  Castello  di  Pianetlolo. 

I  delegali  apostolici  condan\i:uio  i  Nobili  di  Pietramala  a  restituire  al  Piiore  di  Cainal- 

doli  una  casa  posla  entro  il  easlello  di  Pianetlolo,  sopra  la  quale  era  sorta  una  lilc       .     »       232 
(537).  (12i0).  — 

I.'  abbaio,  ili  s.  Fiora    viene    autorizzato    dal    Vicario  imperiale  a  raccogliere  dalle  sue 
terre,  ville  e  castelli  il  denaro  servilo  per  mandar  milizie  all'  Imperatore.         .        .         .     »       234 
(538).   1241,  gennaio  18  -  Laterano. 

Gregorio  IX  autorizza  il  vescovo  Marcellino,  rellore  della  Marca  Anconitana,  ad  assol- 
vere gli  aderenli  di  Federigo  II  scomunicati »         ivi 

(339).  1241,  maggio  24  -  Lalerano. 

Gregorio  I.K  scrive  al  vescovo  Marcellino,  rettore  della  Marca  .\nconitana,  perchè  as- 
sista e  protegga  gli  uomini  di  Castroficardo »       235 

(340).  1241,  luglio  .•;.  — 

Protesta  fatta  dal  giudice  del  Comune,  in  presenza  del  Vicario  del  conte  Pandolfo  da 
Fassanella  per  reclamare  il  po.ssesso  delle  selve  di  Frassineto,  Vallagine  ed  Agutolo       .     >>       236 
(54 1).  1241,  agosto  2  -  Arezzo. 

Maestro  Benrecevuto  grammatico,  prende  in  aflìllo  per  lo  Studio  Aretino  il  palazzo  e 
le  case  aderenti  alla   chiesa  di  s.  Pier    Piccolo,    iiromettendo  all'  Abbate  di  s.  Fiora  una 

pensione  annua  di  L.  23  di  denari  pisani »       236 

(542).  1241,  settembre  18  -  Castiglione  Aretino,  Pieve  di  s.  Angelo. 

Protesta  fatta  al  Vicario  di  Pandolfo  da  Fassanella,  capitano  di  Toscana,  dal  procura- 
tore di  Camaldoli,  sopra  la  giurisdizione  del  castello  di  Pianettolo,  contesa  ai  Camaldo- 
lesi dai  Nobili  di  Pietramala »       237 

(543).  1242,  maggio  IO.  — 

Giuramento  e  sommissione  degli  uomini  del  castello  di  Montecchio  al  Comune  di  Arezzo     »       239 
(544).  1242,  maggio  17;  giugno  8.  — 

II  Comune  di  Arezzo  entra  nel  legittimo   possesso  delle  selve  di  Frassineto,  Vallagine 

e  Agutolo »      240 


INDICE   CRONOLOGICO 


XXXI 


(545). 
(546). 

(847). 

(548). 
(549). 

(550). 

(551). 
(552). 

(553). 

(554). 
(555). 
(556). 
(557). 
(558). 
(559). 


1243,  ago.sto  26  •  Anagni. 

Innocenzo  IV  scrive  al  Clero   della  Marca    Anconetana,  adìnchè   ricevano   con  onori  e 
provvedano  di  denaro  il  Vescovo    aretino,   rettore    apostolico   della   medesima,  pena  la 

scomunica 

(1243),  dicembre  2  -  Grosseto. 

Pandolfo  di  Fassanella,  legato  imperiale,  ordina  che  il  lìrocuraiore  del  Vescovado  Are- 
tino non  si  approprii  di  alcune  rendite  che  sembravano  spettare  al  Monastero  di  s.  Maria 

di  Prataglla 

'1244,  marzo   1   ■  Lalerano. 

Innocenzo  IV  scrive  al    Clero    slavo  di  Dalmazia  ed  Istria  che  ricono-scano  il  mandato 
che  ha  ricevuto  il  vescovo    Marcellino    da    Gregorio  IX  e  da  lui    nella    Marca    .4ncone- 


Pag.  241 


lana 


1244,  maggio  30;  novemb.ie  -18  -  Arezzo. 

Ordinamento  sopra  le  selve  possedute  dal  Comune  in  Val  di  Chiana,  determinazione 
dei' loro  confini  e  assegnazione  delle  loro  parli  ai  quartieri  della  città  .... 
1247,  marzo  o  -  Lione. 

Innocenso  IV  commette  al  Priore  dei  Predicatori  d'  Arezzo  di  curare  la  vendita  di  al- 
cuni beni  del  Monastero  di  s.  Fiora,  gravalo  eccessivamente  di  debiti  che  debba  pagare 

egli  medesimo  col  denaro  avuto  nelle  mani 

(1247),  giugno  3  -  Accampamento  nel  Perugino. 

Lettera  di  Federigo  d'Antiochia,  scritta  al  conte  Guido  di  Modigliana  potestà  di  Arezzo 
e  da  questo  comunicata  ai  delegati  del  vescovo  Marcellino,  perchè  non  impediscano 
air  abbate  di  s.  Fiora  di  vendere  i  beni  per  pagare  i  debiti  della  chiesa 

1247,  giugno  2-j  -  Lione. 

Innocenzo  IV  scrive  al  vescovo  Marcellino  affinchè  permetta  agli  Anconetani  di  acce- 
dere a  Durazzo  per  procacciarsi  vettovaglie 

4248,  marzo  8  -  Quarata. 

11  Monastero  di  s.  Fiora,  in  virtù  di  un  ordine  di  Gotlifredo  giudice  provinciale  per 
Federigo  di  .Antiochia,  entra  in  possesso  assoluto  di  poderi  conti-astati  da  alcuni  di 
Quarata 

1245,  giugno  1 1  -  Lione. 

V 

Innocenzo  IV  scrive  al  Vescovo  di  Fano  perchè  costringa  la  Chiesa  Aretina  a  pagare 
cinquanta  lire  di  debito  fatto  dal  defunto  vescovo  Marcellino,  esimendo  dal  pagamento 
ai  creditori  Niccola  Pette  anconetano,  fratello  di  detto  vescovo        .... 

1248,  agosto  8  -  Bibbiena. 
11  vescovo  Guglielmino  degli  Ubortini  crea  suoi  visdomini  Orlandino  dei  nobili  di  Pe 

trognano  e  Ubertino  figliuolo  di  lui 

1248,  dicembre  2  -  Lione. 

Innocenzo  IV  concede   indulgenza  ai  fedeli  che   elargissero   elemosine  ai  Frati  Minori 

di  Arezzo 

1248,  dicembre  20  -  Canonica  Aretina. 

11  vescovo  Guglielmino  assolve  Bonaguida  proposto  della  Chiesa  Aretina  dalla  scomu 
nica  in  cui  era  incorso  per  avere  favorito  Federigo  11 

1248,  dicembre  24  -  Civitella. 

II  vescovo  Guglielmino  assolve  1'  abbate  e  il  convento  di  s.  Fiora  dalla   scomunica  in 

cui  erano  incorsi  parteggiando  per  Federigo  II 

(1249),  febbraio  9  -  Castello  di  Grossa. 

Pastorale  del  vescovo  Guglielmino  a  tutti  i  fedeli  elargenti  al  nuovo  Ospedale  di  s.  Ma- 
ria del  Ponte 

1249,  luglio  19  -  Lione. 

Innocenzo  IV  conferma  il  numero  dei  canonici  stabilito  dal  vescovo  Guglielmino  nella 
Pieve  di  s.  Maria 


212 


243 


246 


247 


248 


249 


250 


251 


252 


IVI 


253 


254 


255 


XXXII  INDICE  CHONOLOUICO 

(560).   1-219,  solloiiibro   1.1  -  .Vroizo,  Pala7./.o  ilrl  Colmine. 

MariiifCd   .^loiniiiwiiii,    giudico  dei  duo  poleslù    oreliiii,  ordiii.i  nll'  .\bl)iilc  di  s.  l'iora 
elio  Ili  inuoslii  «Killo  Siiidio  farciii  carta  lil)pllarla  delle  case  già  alIlKalo  ai  medesimi      .  Pag.  25S 
(5til).  1249,  olldbrc   I   -  Aici/.o,  Chiosa  di  s.  l'ii-i-  Piciiilo. 

Iloyaloria  del  procuratole  dell' aliliaic  di  s.  l'iora  contro  il  precederne  decreio  di  !Mar- 

iiicco  giudice  del  Comune         .         .         " »       2S7 

(562).  12i9,  solleiiibre  15;  ottobre  21-25;  iiovembro  l  -  Civilolla. 

Il  vescovo  Uuij'lielmino,  ricevuta  autorità  da  Innocenzo  IV  di  procedere  contro  gli  ec- 
clesiastici   che    avessero    partogsiato    per  Federigo  11  o  fossero  rei  di  simonia  <•  d'  altri 

Tatti  contro  alla  Cliiesa,  in(|uisisce  contro  1'  Abbate  di  s.  l'iora »      258 

(563).  1219,  dicembre  20  -  Castello  di  Civilella,  Chiosa  di  s.  Maria. 

11  vescovo  Guslielmino  assolvo  Beinardino  canonico  dalla  stoiiuiiiita  in  cui  ora  incorso 
per  aver  favorito  l' Imperatore,  e  concedo  al    medesimo  la  racoll;i  di  prosciogliere  venti 

uomini  e  donno  della  cittA  parimente  scomunicali »       260 

(564).  1230,  maggio  7  -  Civitella. 

Decreto  del  vescovo  Guglielmino,  pel  qualR  vongono  uni'c  in  una  In  chiesa  della  Pieve 

di  s.  Maria  o  la  chiesa  caltedialo  dì  s.  Pietro  Maggiore «         ivi 

(S65).  1250,  ottobre  31  -  Lione. 

liiMoconzo  IV  approva  l'unione  Giiglielniiiia,  a  ist,ui7.a  del  Proposto  della   Cattedrale  e 

dell'  Aicipiele  della  Pieve o    "       263 

(566).  1250,  novembre  15  -  Lione. 

Innoieir/.o  IV  coiiseiue,  dietro  i  desidari  del  vescovo  Guglielmino  e  dei  canonici  della 
Cailediaie,  che  ninno  possa  provvedere  in  cose  riguardanti  la  Pieve  di  s.  Maria  unita  a 

quella,  senza  l'aulnrizzazione  e  il  mandato  della  Sede  apostolica »         ivi 

(567).  1250,  noveml)re  ^5  -  Lione. 

Innocenzo  IV  concede  al  vescovo  Guglielmino  clic  nella  Pieve,  già  unita  alla  Cattedrale, 
possa  istituirò  un  certo  numero  di  canonici,  e  possa  anclie  procedere  verso  i  contradittori    »       264 
(568).  1231,  gennaio  31  -  Arezzo,  Palazzo  del  Connine. 

Bando  de!  Poleslà  Ubertino  da  Gavillc  contro  chi  facesse   danni  in  Tegoleto,  in  Arbo- 

loro  e  togliesse  pietre  delia  vecchia  Cattedrale »        ivi 

(569).  1231,  febbraio  23  -  Arezzo. 

Il  vescovo  Guglielmino  elargisce  indulgenze  n  coloro  die  offriranno  elemosine  al  nuovo 

Spedale  costruito  presso  la  Cattedrale »       265 

(570).  1231,  febbraio  27  -  Arezzo. 

11  vescovo  Guglielmino  elargisce  indulgenze  a  chi  presti  elemosine  ai  Frali  dello  Spe- 
dale di  s.  Giovanni  di  Gerusalemme »      266 

(371).  1251,  marzo  26  -  Lione. 

Innocenzo  IV  scrive  al  Vescovo   aretino  affinchè  destituisca  quei  rettori  e  potestà  che 
aveva  nominali  1'  Imperatore  Federigo  11  e  suo  figlio  nella  provincia  aretina  .        .        .    »      267 
(372).  1231,  maggio  17  -  Arezzo. 

Il  vescovo   Guglielmino    riilia  la  sentenza  di  scomunica    giù   pronunziata   contro  quei 
cherici  i  (inali,  mentre  egli  aveva  interdetta  la  città  "ob  duiiliani  el  perfìdiam  Aretioam,,, 
avevano  in  essa  e  fuori  qualche  giurisdizione  ordinaria  o  delegala  ,....»        ivi 
(573).  1251,  luglio  G  -  Siena,  Chiesa  di  s.  Francesco  in  Camporegio. 

1  Ghibellini  di  Arezzo  promettono,  per  mezzo  del  loro  sindaco,  di  far  lega   e   alleanza 

coi  Comuni  di  Siena,  Pisa  e  Firenze »       268 

(374).  1251,  novembre  7  -  Arezzo.,  Palazzo  del  Comune. 

1  Ghibellini  di  Arezzo,  Siena,  Firenze,  Prato  e  Pistoia  stipulano  un  iraiiato  di  reciproca 

alleanza »       269 

(375).  1251,  dicembre  9  -  Castello  di  Rondine. 

La  Pane  Guelfa  di  Arezzo  nomina  il  suo  Procuratore  per  contrarre  un  prestito  di  sei- 
centocinquanta  lire  col  Comune  di  Firenze »      272 


INDICE   Cr.ONflLOGICO  XIXIII 

(576).  1251,  iliccmbre  20  -  Firenze,  Fìadìa  di  s.  Maria. 

Il  procuratore  della  Parie  Guelfa  di  Arezzo  fa  quietanza  del  denaro  avuto  in  prestito 
dal  Comune  di  Firenze  e  promette  di  procurare  che  a  questo  si  sottomettano  alunni  pri- 
gionieri gliibrliini l'ag.  273 

(377).   1252,  aprile   19  -  (Perugia). 

L'  .iMiate  di  s.  Pietro  di  Perugia,   por   delegazione   avuta  da  papa  liiiiii'jenzo  IV,  pro- 
nunzia la  scomunica  contro  Ubertino  da  Pìetrainala,  potestà  di  Castiglione  .■\relino,  e  gli 
altri  (iliibellini  che  avevano  ivi  distrutte  le  case,  le  torri  e  i  beni  dei  tiueltì  .        .        .     »       275 
(578).  1252,  settembre  28  -  Perugia. 

Innocenzo  IV  conferma  la  scomunica  data  dal  cardinale  Ottone  al  Comune  di  (fortuna 
inosservante  1  diritti  die  aveva  su  quella  citt:"i  il  Ve.scovo  di  Arezzo        ...        .    v       27(i 
(579).   1 252,  novembre  2i)  •  Arezzo,  Pieve  di  s.  .Maria. 

Intimazione  l'alia  da  ICgidio  cardinale  di  s.  r^osma  e  Damiano  all'  arciprete  e  canonici 
della  Pi(nc  di  s.  Maria    perchè  il  Clero  di   questa    chiesa   riconosca  l'alio   di    unione  di 

(ìuelielmino  vescovo »       27^ 

(580).  (I2.'i.ì). 

Teslimonianzo  raccolle  per  dellnire  !a  qwestiiMie  sona  tra  la  Canonica  Aretina  ■;  ul'Uni 
nobili  di  Subiano  cina  il  possesso  del  palazzo,  , lolla  torre  e  della  porta  di  quel  oaslello     «       279 
f58l).   1253,  maggio  22  -  Arezzo,  Palazzo  del  ('Comune. 

Sentenza    del    giudice   del    Potestà,  per  la  quale    viene  reso  il  possesso  di  parte  della 
torre,  del  palazzo  e  della  porta  di  Subiano  ai  figli  di  Alberico  e  a  Uidolfino  di  Bartolo  .    »      285 
(5S2).   125.3,  giufno  27  -  Siena. 

Innocenzo  IV  assolve  il  vescovo  di  Siena  dal  pagamento  delle  provvigioni  che  <loveva 

al  Vescovado  di  Arezzo  e  di  Volleria  e  all'  arcidiacono  aretino »       287 

(583).   1254,  agosto  25  -  Firenze,  Chiesa  di  s.  Lorenzo. 

I  sindaci  della  Parte  lineila  di  Arezzo  promettono  di  far  lega  col  Comune  di  Firenze, 
rimeilendo  a  qtieslo  il  definire  le  liti  che  il  Comune  di  Arezzo  aveva  col  vescovo  Gu- 
gliclndno  degli  l'bcrlini »         ivi 

(584).  1255,  febbraio   10  -  Palazzo  vescii\ile  presso  la  Pieve  Aretina. 

Gugliclmino  degli  Lberiini  vescovo  eletto  di  Arezzo,  riconosciute  le  gravi  .spese  che  ha  da 
sosteneie  il  Monastero  di  s.  Maria  di  Prataglia  anche  per  la  Chiesa  .\retina,  concede  al  me- 
desimo il  diritto  di  feudo  in  alcune  terre,  facendo  sottoscrivere  il  decreto  dai  suoi  canonici    »       290 
(585).   1255,  febbraio   IG  -  Arezzo. 

Ordinamenti  per  lo  Studio    Aretino    approvati  e  confermati  dal  maestri  e  dal  giudice 

e  assessore  del  potestà  Borro  dei  Borri »       291 

(586).   1255,  marzo  3  .  Arezzo,  Casa  degli  .\lbergo!ti. 

Alcuni  di  Pieve  Santo  Stefano  vendoixi  al  l'oniune  di  Arezzo  ciò  che  possiedono  entro 

e  fuori  il  castello  della  loro  terra »       294 

fo87).   1 255,  marzo  4  -  Arezzo,  Palazzo  degli  .Albergotti. 

I.'  arci|)rete  di  Pieve  Santo  Stefano  cede  al  Comune  la  chiesa  e  il  castello  perchè  l'una 

e  1'  altro  ricostruisca  e  difenda -        .    »      296 

(588).  1255,  marzo  6  -  Arezzo,  Palazzo  degli  Albergotti. 

II  conte  Guido  di  Modigliana   sottomette  al  Comune   di  Arezzo  i  castelli  di  Galatrona, 

Torre  Rennola  e  t^aposelvole >       298 

(589).   1 255,  marzo  8  •  .\rezzo,  Palazzo  degli  Albergotti. 

I.'  abbate  di  .s.  Maria  di  Dicciano  cede  al  Comune  tutto  ciò  che  il  monastero  posse- 
deva entro  e  fuori  il  castello  di  Pieve  ?.  Ste/ano .    »       300 

(590).  1255,  settembre  27  -  Presso  le  mura  della  città. 

La  parte  liuelfa  di  Arezzo  prende  a  mutuo  dal  Comune  di  Firenze  dodicimila  lire      .    ■       302 
(591).  1256,  marzo  9  •  Pieve  di  s.  Maria;  maizo  10  -  Cattedrale. 

I  Guelfi  e  i  Ghibellini  di  Arezzo  nominano  i  loro  procuratori  per  condndere  fra  di 
loro  una  pace  generale     .        .        .        .        , >       303 


^jj,Y  INDICE   CRONOLOGICO 

(592).  <2»6,  mano  19  •  Arcuo,  Pieve  di  s.  Maria. 

l.«  Parte  (iuelfa  e  la  Parlo  CJhibcllina  di  Arc/.io  ed  il  Comune  di  Firenic   fanno  vicen- 
devole promessa  di  tregua  e  d'  immunil.'» ^«S-  S*"» 

(593>.  )«.>«,  uiario   19  -  Xvciw,  Cum  di  lioiicitulu  ;ilbeii{atorc. 

Vendila  fatta  dai  l'adii  di  Valdarno   al    Comune   Aretino   dei   Castelli  di  Ponlenano  e 

Capraia  por  milieu  ecento  lire "       ^06 

(894).  I2.')6,  marno  21  •  \in/.i;  Chiesa  di  s.  Uonalo  in  Cremona. 

Il  Consiglio    (ienerale   della   ritta   di   .\rciio,   le   Caiùtudini  delle  .Vrti  e  i  Biionomini 
nominano  il  sindaco  per  llrmaie  i  capitoli  di  pace  e  di  alleanza  col  popolo  Fiorentino  .     •       309 
(395;.  (2')f).  maiw  21  •  Areno,  Casa  di  Boncitolo  albergatore. 

Trattato  di  pai;e  e  di  alloan/.a  tra  il  popolo  Aretino  e  (luello  di  Firenze      .        .        .     «•       .311 
(596).  1256,  aprile  20  -  An-wo,  Pieve  di  s.  .Maria. 

lili  Anziani  e  i  (!;ousiglii'ri  del  Comune  Aretino  ratilicano  i  precedenti  capitoli  di  pace 

conclusa  con  Firenze.         .        .  r.       313 

(697).  1256,  giugno   13  •  Arezzo. 

Lettera  di  (iuglielmino   vescovo  di  Arezzo  agli  abitanti  di   Montepulciano,  invitandoli 
a  costruire  la  chiesa  e  il  convento  |)Ci  Frali  Minori  atìinchè  questi  possano  stabilirsi  colà     •       317 
(598).  1256,  luglio  20  -  Palazzo  della  Canonica. 

Il  vescovo  Uuglicimino  concede  al  Monastero  di  s.  .Maria  di  Cortona  I'  Ospedale   di  s. 

Giuliano  di  Bevarco  appartenente  alla  Chiesa  Aretina «318 

(599).  1237,  gennaio  2  -  (Arezzo). 

Bando  che  inibisce  di  far  pagare  alle   porte  della  città  il  pedaggio  delle  legna  servi- 

biU  al  vescovo  aretino ■>       319 

(600).  1257,  gennaio  5  -  (Arezzo). 

Il  vescovo  Guglicimino   nomina    per  un  anno   Niccolò  canonico   aretino  a  potestà  dei 
suoi  castelli  e  visconte  delle  sue  terre      ....-..•..•       320 
(601).  1257,  agosto  27  •  Pieve  di  (iropina. 

Il  vescovo  Guglielmino   crea  il  suo  procuratore  presso  il  pontefice  Alessandro  IV  per 
trattare  la  questione  di  domìnio  da  esso  vescovo  reclamato  contro  il  Comune  di  Cortona     •        ivi 
(602).  1257,  settembre  12  -  ('aslcllo  di  (Jressa;  settembre  14  -  Arezzo. 

Il  vescovo  predetto  nomina  il  procuratore   per  stipulare    lugcnti   convenzioni  col  Co- 
mune Aretino  -  Convenzioni  stipulate  fra  detto  procuratore  e  il  Comune         .        .        .    »       321 
■(603).  12-57,  ottobre  12  •  Castello  di  Raginopoli,  chiesa  di  s.  Lorenzo. 

Convenzioni  tra  il  Comune  e  il  conte  Guido   di   Aghinolfo  da  Romena  circa  i  castelli 

e  le  terre  di  Lierna,  Uaginopoli,  Partina  e  Corezzo •       323 

(604).  1257,  novembre  8,  1S  -  Arezzo. 

Convenzioni  fra  il  Comune  di  .Arezzo  e  1'  abbazia  e  castello  di  V'erghereta  .        .        .    »       326 
(605).  1257,  noveiTibre  9  -  Arezzo,  Palazzo  del  (donnine. 

Capitoli  della  lega  ed  alleanza  convenuta  tra  il  Comune  di  Arezzo  e  il  Comune  e  po- 
polo di  Massa  Trabaria •       328 

(606).  4257,  dicembre  9  -  Viterbo. 

Papa  Alessandro  IV  elargisce  privilegi  spirituali  alla  Fraternità  di  s.  Maria  della  Mise- 
ricordia istituita  in  Arezzo  .        .  - »       333 

(607),  1258,  febbraio  6  •  Cortona,  Palazzo  del  Comune. 

Il  vescovo  Guglielmino  dona  al  Comune   duemila  lire  dei  beni  del  suo  Vescovado  in 
ricompensa  dei  servigi  prestati  per  riacquistare  al  suo  dominio  la  città  di  Cortona        .    •       334 
(608).  125*,  febbraio  6  -  Cortona,  Palazzo  del  Comune. 

Il  vescovo  Guglielmino  cede  al  Comune  il  poggio  di  Cortona  con  altro  luogo  da  sce- 
gliere per  costruire  la  fortezza,  colla  quarta  parte  di  tutta  la  giurisdizione   sulla  terra  e 

sugli  uomini  e  con  proventi  diversi •       335 

(609).  1251,  febbraio  6  -  Cortona,  Palazzo  del  Comune. 

Il  predetto  vescovo  cede  al  Comune  di  Arezzo  tutto  il  dominio  di  Cortona  »       337 


INDICE   CRONOLOGICO  XIXV 

(6(0).  1258,  maggio  1t  -  Arcuo,  Palazzo  del  Comune. 

Mescer  Federigo  Marabouini  viene  elotlo  sindaco  dal  Consiglio  Generalo  di  An'j.io  per 

trattare  la  pace  con  Firenze Pag.  il39 

(611).   I2.'i8,  inaggio  15  -  Kireiize,  Chiosa  di  •>.  Ilcparuta. 

Capitoli  della  pace  ed  alleanza  fatta  fra  i  Comuni  di  .Arezzo  e  Firenze         .        .        .    »        343 
(612).  1258,  giugno   14  -  Borgo  s.  Sepolcro,  Casa  di  Galgano  di  Bonacccorso. 

Compromesso  por  questioni  territoriali  tra  i  Coniuni  di  Arezzo  e  di  .Massa  Trabaria  e 
il  Comune  di  Città  di  Castello  dinanzi  agli  ambasciatori  di  Firenze,  il  cui  Comune  viene 

noniinatii  arbitro  della  controversia ....>■       ;!4G 

(61.1).   I25><,  ottobre  .'i  -  Viterbo. 

Alessandro  IV,  condolendosi  della  ruina  e  della  de.solazione  del  monastero  di  s.  Maria  in 
Cortona  dislrutto  dagli  Aretini,  tinsferisoe  le  monaclio  nel  monastero  di  s.  Giuliano  di  Toscanella     »       347 
(614).   1258,  ottobre  17,  20  -  Arezzo,  Canonica. 

Il  vescovo  Giigliclmino    pubblica  in  Arezzo  la  scoirninica    inflitta    da!    papa  ai   Fioren- 
tini per  r  uccisione  dell'  .Abbaio  di  Vnll^mbio^a »       349 

(615).   1260,  maggio  20  -  Anagni. 

Alessanilio  IV  rimpi'overa  il  vescovo  Guglielmino  per  le  ra|)ine  fatto  dai  suoi    satelliti 
all'  Ij'euio  ("amaldolese  e  al  castello  di  Soci,  ordinando  clic  senza  indugio  l'accia  rostil;iiro 

i  calici,  i  libri,  i  donari  e  gli  animali  rubati »       350 

(616).   I2(>j,  aprilo   IO  -  Aiezzn,  Palazzo  del  Comune. 

Il  Consiglio    Ocn(;rale  di  Arezzo    delibera  di  gettare  a  terra  la  chiesa  e  il  monastero  di 

s.  Spirito  per  difesa  e  .sicurezza  della  citt.'i »       351 

(GI7).   1201,  aprilo  20  -  Abbazia  di  s.  Martino  ai  Pino. 

Convenzioni  tra  il  vescovo  lìuglielmino  e  il  Comune  lii  Cortona »       352 

(618).  1261,  ottobre  29  -  Bibbiena. 

Guglielmino  vescovo  priva  d'  ogni  feudo  avuto  dalla  Chiosa  Aretina  il  c>mte  Orlando  di 
Chiusi  e  i  suoi    fratelli,  a  cagione   degli   eccessi  commessi  contro  di  lui  e  i  suoi  fedeli, 

violando  il  giuramento  di  fedeltà »       358 

(619).  1261,  no\embri'   19  -  Presso  Ai'ezzo,  f^asa  dei  Templari. 

I.a  parto  Ghibellina  di  .\rezzo  invia  il  suo  sindaco  al  Comune  di  Siena  per  supplicarlo 

che  s'  interponga  a  pacificaila  per  sempre  coi  Gnellì »       359 

(620).   1262,  aprile  i  -  Cortona. 

Giuramento  di  fedeltà  e  di  obbedienza    prestato  al  vescovo   Gugliolmìno    dal  procura- 
tore degli  uomini  di  Grossa,  Poggiolo  e  Marena  ««comunicati  a  causa  della  distruzione  di 

Cortona  e  di  Grossa  .         - 361 

(621).   1262,  ago.slo  13  -  Arezzo. 

Lettera  del  vescovo    Guglielmino  ai   fedeli,  colla    quale    li   esorta  a  prestare    ojiera  « 

sovvenzioni  per  la  riedificazione  del  monastero  di  s.  Spirito »       362 

•(622).   1263,  gennaio  27,   28  -  Orvieto. 

Il  vescovo  Guglielmino  libera  dalla  «comunica  n«sser  (iuido  d' lldcbrandino  e  lo  crea 

potestà  dei  Cortonesi »       363 

(623).  1263,  ottobre  21   -  Arezzo,  Canonica. 

Costituzioni  per  la  Canonica  della   (Cattedrale   .\reiina,  stabilite  dal   priìposto  e  dai  ca- 
nonici stessi  per  volontà  del  vescovo  Guglielmino  degli  libertini »       364 

(624).    1264,  luglio  2  -  Pieve  di  Parlina. 

Il  vescovo  Guglielmino,  a  istanza  dei  conti   Guido  di  Modigliana  e  Guido  di  Romena, 
promette  di  concludere  una  nuova  pace  tra  i  Ghibellini  e  i  Guelfi  di  .\rez/,o  .        .         .     »       374 
(62.5).   12C4,  ottobre  29  -  Bibbiena. 

Convenzioni    stabilite  tra  il   vescovo   Guglielmino  e  gli    uomini  e  1'  arciprete  di  Pieve 

Santo  Stefano      .         ■ »       37.'; 

(626).   1205,  marzo  1,  15  -  Castello  di  Puliciano. 

11  vescovo   Guglielmino,   eletto  dal   Capitolo    della  sua  Chiesa  a  potestà    di  Puliciano, 
riceve  dagli  uomini  di  quel  castello  il  giuramento  di  obbedienza  e  fedeltà      .  .     »       38t 


iXIVl  INDICE   CRONOLOGICO 

(627).  «265,  luglio  2  •  Perugia. 

Il  \escovo  Giiglioliiiinu.  esortalo  lia  l'apa  ('.iciiu'iite,  stiingi;  alleanza  durevole  per  lutla 
la  sua  viia  coi  liuclll  ili  f'ieiia  a  difesa  della  Cliiesa  e  della  parie  (iuelfa         .  .  Pag.  382 

(628).  t26v>,  luglio  li  -  Perugia. 

LcUura  di  Clcnicnie  IV  al  Vesco\o  Uuglielmiuo,  colla  ijuale  raccomanda  di  non  portare 

armi  e  aiuti  di  .>orla  ai  nemici  della  tì.  Sede "       38U 

(629).  126.=;.  agosto  6  -  Perugia. 

Papa  Clemente  IV  scrive  al  vescovo  Uuglielmino,  parlecipandogli  di  avere  ottenuto 
la  speciale  considcraiionc  di  Carlo  d'  .\ngiò,  e  raccomandandogli  di  star  pronto  a  pre- 
stare ad  esso  soccorsi  a  tempo  opportuno »       ivi 

(630;.  1266,  aprile  l.'J  -  Perugia. 

Papa  Clemente  IV,  ricevute  proteste  di  devozione  dai  Comuni  di  Pisa  e  di  Arezzo, 
scrive  ad    lilla    (.anoiiico  di  lieauvais    perchè  si  rechi  in  queste  città,  riceva  le    cauzioni 

necessarie  e  le  liberi  da  ogni  interdetto ....■>       386 

(6.11).  1266,  gingtio  12  •  Arezzo,  Palazzo  Comunale;  giugno  25  -  Pieve  di  s.  Maria. 

Convenzioni  slaliilito  ira  il  Comune  di  Arezzo  e  messer  Kaincrio  signore  di  .Moiilerchi 

e  Lippiano "       387 

(632).  1266,  luglio  9  ■  CoMona,  Portico  del  Palazzo  del  Comune. 

Concoidia  e  capitoli  di  alleanza   tra  il  Comune  di  Arezzo  e  il  Coiniint'  di  Curluiia      .    »       391 
(633).  1266,  luglio  9  -  Arezzo,  Portico  del  Palazzo  Comunale. 

I  (jhihcllini  di  Arezzo  e  di  Cortona  abrogano  qualsiasi  patto  di  alleanza  che  avessero 
concluso  tra  loro         .  »       399 

(634).  I26fi,  agosto  28  -  Arezzo,  Palazzo  vescovile. 

Transazione  e  capitoli  tra  il  Comune  di  Arezzo  e  il  vescovo   Guglielmino  riguardo   al 

possesso  di  Pieve  Santo  Stefano »       400 

(635).  1268,  giugno  15  -  Arezzo,  Cattedrale. 

Sentenza  di  Filippo  degli  Asinellì  potestà,  colla  quale  conferma  ogni  diritto  del  Comune 
sulle  selve  e  pascoli  della  Chiana,  di  l'rassineto,  Vallagine  e  Agulolo,  contro  alcuni  mo- 
nasteri della  città  e  alcune  persone »       403 

(636).  1268,  luglio  16  -  Viterbo. 

Lettera  di  Clemente  IV  al  vescovo  di  Arezzo  liuglìelmino  d^li  Uberlini  circa  la  libe- 
razione di  nicsser  Oddone  di  Cortona  fatto  prigioniero b       405 

(637).  126H,  settembre  26  -  Castello  di  Civitella. 

Privilegio  del  vescovo  Guglielmino  dato  alla  Pieve  di  .Montepulciano  •'  al  suo  arciprete     »       ivi 
(638).  1269,  aprile  5;     giugno  8  -  Arezzo,  Palazzo  vescovile. 

Definizione  della  lite  vertente  tra  il  Priore  di  Camaldoli  e  il  vescovo  Guglielmino  ri- 
guardo alla  giurisdizione   episcopale  che  questi  pretendeva  sul  Monastero  di  Pralaglia  e 

su  altri  beni  dell'  Eremo  Camaldolense d       407 

(639).  1269,  settembre  10  -  Arezzo,  Palazzo  del  Comune. 

Gli  uomini  di  Marzana    fanno  atto  di  sottomissione  al  Comune   di  Arezzo,  e  stipulano 

con  esso  delle  convenzioni         .  . ,    »       413 

(640).  1269,  settembre  30  -  Arezzo,  Pieve  di  s.  Maria. 

Sottomissione  della  terra  di  Borgo  s.  Sepolcro  al  Comune  di  Arezzo,  e  capitoli  di  alleanza    ■>       416 
(641).  1270,  gennaio  5  -  Arezzo,  Palazzo  degli  Aìbergolti. 

Essendo   stato   distrutto  il  castello  d'  Ambra  e  dispersi  ed  uccisi   gli  abitanti   di  quel 
distretto,  i  superstiti  si  sottomettono  al  Comune  di  Arezzo  con  reciproche  convenzioni    .    b       422 
(642).  1270,  agosto  7  -  Arezzo,  Palazzo  episcopale. 

II  vescovo  Guglielmino  conferma  al  monastero  di  s.  Giovanni  Evangelista  di  Prato- 
vecchio  la  chiesa  di  s.  Ilario  in  Puglia,  già  concessa  al  medesimo  dal  vescovo  Girolamo     •       426 

(643).  1270,  settembre  14  -  Arezzo,  Palazzo  episcopale. 

Il  vescovo  Guglielmino,  grato  dei  benefici  e  della  devozione  dei  suoi  canonici,  conferma 
le  prebende  loro  assegnate  e  le  aumenta »       iS8 


INDICE   CRONOLOGICO  XXXVII 

(64 i).  1270,  novembre  II  -  Na|)Oli. 

Il  vescovo    Gugliclinino   crea    suo    procuratore    BaUluzzo    di  Tacna  per   rLscuolcrc  la 
somma  di  200  once  d'  oro  dovutegli  dalla  curia  di  Carlo  I  d'  Angió      .        ,        .        .  Pny.  436 
(645).  1271,  febbraio  G  -  Arezzo,  Chiostro  della  Chiesa  di  s.  Michele. 

Il  Comune  di  Arezzo  e  quello  di  Laterina  vengono  condannati  a  pagare  1'  anmienda 
delle  ruberie  quivi  fatte  a  danno  della  società  mercantile  dei  Trescobaldi  di  Firenze  »       4.S1 

(646).   1272,  marzo  21   -  Arezzo.  Pieve  di  s.  Merla. 

I  Casliglioncsi  fanno  patti  di  sottomissione  e  di  amicizia  <ul  Cniiiiine  di  Arezzo  .        .    »       133 
(647).  1272,  ottobre  12  -  Laterina. 

II  Comune  di  Arezzo  prende  possesso  della  tetra  di  Laterina, ove  dovrà  ricostruircii  ca- 
stello   »       436 

(648).  1273,  aprile  l'J  -  Arezzo,  Casa  di  Rodollino  di  Bartolo. 

Messer  Uodollìno  di  Bartolo,  riconosciuto  eretico  dall'  hKiuisitorc,  giunto  in  |iunto  di 
morte  e  pentitosi,  viene  posto  per  volontà  del  vescovo  Giiglicimino  sotto  la  legale  cu- 
stodia di  due  fedeli  affinchè  non  cada  nelle  mani  degli  eretici "       43X 

(649;.  1273,  agosto  2  -  Firenze. 

Carlo  I  d'Angiò    libera  i  Casiiglionesi   da    qualsiasi   promessa  e  convenzione  fatta  col 
Comune  di  Arezzo,  al  (jualc  ordina  <ii  non  fare  alcuna  impresa  contro  di  essi        .        .    »       439 
(650>.  1277,  luglio  17  ■  Cortona. 

Il  vescovo   Guglielmino   assolve  dalla    scomunica  il  potestà  e  tutti  ([uanti   gli  ufticiali 

pubblici  del  Comune  di  Cortona        ...  «       441 

(651).  1277,  novembre  9  -  Arezzo. 

Guglielmino  vescovo  e  il  Calatolo  dei  Canonici  decretano  la  ricostruzione  della  nuova 

chiesa  cattedrale  di  Arezzc "       442 

(652).  1278,  aprile  27  -  Arezzo. 

Il  Comune  di  Firenze  richiede  al  Comune  di  Arezzo  il  prestito  di  dodicimila  lire  fat- 
togli da  molto  tempo »       444 

(633).  4279,  ottobre  3  -  Arezzo,  Palazzo  del  Popolo. 

Convenzioni  cogli  alTìltuari  del  Iago  del  Comune  posto  in  lìrolio,  approvate  dal  Con- 
siglio Generale »       44iJ 

(654).  1279,  dicembre  12  -  Firenze. 

Il  cardinale  Latino  concede  al  Monastero  di  s.  Fiora  e  Lucilla  di  celebrare  i  divini  ur- 
lici durante  1'  interdetto  generale »       44S 

(635).  1280,  marzo  3  •  Arezzo. 

Il  vescovo  Guglielmino  concede  diversi  privilegi  alla  Fraternità  di  s.  Maria  della  Mi- 
sericordia di  Arezzo , »       ivi 

(656;.  1280,  ottobre  23  -  Castiglionfiorcnlino,  Chiesa  di  s.  Angiolo. 

Il  Sindaco  dei  Castiglioncsi  professa  fedeltà  e  sudditanza  al  Comune  di  Arezzo    .  »       449 

(6-57).  1281,  febbraio  19  -  Raginopoli,  Chiesa  di  s.  Lorenzo. 

Gli  uomini  di  Raginopoli,    Lierna,    Partina  e  Corezzo   promettono  fedeltà  e  sudditanza 
al  Comune  Aretino  per  volere  del  conte  Guido  e  Aghinolfo  di  Romena  .        .        .        .    >       4.50 
(638).  1281   -  (Arezzo). 

Gli  otto  Sapienti  del  Comune  provvedono  che  siano  dal  vescovo  rispettati  i  diritti  che 
esso  Comime  ha  sopra  i  castelli  di  Giogalto,  Caposcuoli,  Galatrona,  Torre  Rennola  e  Bu- 
cine     »       431 

(659).  (1282;  -  S.  Miniato. 

Rodolfo,  cancelliere  e  vicario  del  Re  Rodolfo,  conferisce  a  (juglielmino  vescovo  di  Arezzo 
e  alla  sua   Chiesa  un   privilegio,  col  (lualc  gli  conferma  per  la  sua  fedeltà  e  per  i  suoi 
servigi  tutte  le  possessioni  e  lutti  i  diritti        ....,....»      432 
(660;.  1282,  giugno  30  -  Arezzo,  Palazzo  del  Popolo. 

Il  Potestà,  con  ordine  del  Capitano  e  del  Consiglio  del  Popolo,  affitta  la  caslcllania 
di  Montecchio »       454 


XXXVIU  INDIi  K   CUONOI.OlilCO 

(tìCI).  I2S2,  iici\eiiiliiv  23  -  Arcz/u,  I',i!a7.7.i)  (•|iis(0|):ilc. 

Il  \cscovo  (iiiKlioImlii')  ila  liconza  all' ablialo  di  At'iiano  di  alienare  alcuni  possessi 
e  ronti'iuTc   ik-i   inutili    per    icJluieri!  il  mnnaslino  dalla  jriurisdiiioiie  che  vi  avevano  i 

Nobili  dui  Monto  S.  Savino PnQ-  i56 

(6C2).  128:ì,  apiilc  7  -  SiLMia. 

Ixltcìa  di  Kcnaldii  ncscovo  di  Siena  ai  fedeli  della  città  e  diocesi,  esortandoli  ad  elar- 

t:ire  elemosine  per  la  eoslru/.ione  della  Calledinlo  di  Arc/.zo »       4.16 

(6C3).  12R;),  aprile  .10  -  llerit;none. 

Lettera  di  Ranieri  dejili  Uliertini,  vescovo  di  Volterra,  <:on  cui  esorta  i  ledcli  della  sua  città  e 
diocesi  af1ilU'll^  concorrano  con  elemosine  alla  costruzione  della  nuova  Cattedrale  di  Arezzo  .     »       458 
(Iìfi4).  1283,  luglio  (j  -  l'ircnze,  Chiesa  di  s.  Maria  in  Campo. 

Filippo,  vescovo  di  Fiesole,  esurta  i  fi'deli  della  sua  cliiesa  ad  elargire   elemosine  per 

la  costruzione  della  nuova  Cattedrale  di  Arezzo »       460 

(665).  I2S!>,  luglio  '.)  -  Arezzo,  Palazzo  del  Pnpolo. 

tili  otto  Sapienti  del  floniune  per  procurare  dentuo  e  pagar  ilebiti  fanno  di-gli  ordi- 
namenti in  virtù  dei  (piali  vengono  condonali  i  delitti  ai  banditi  purché  paghino  in  pro- 
porzione delle  loro  condanne »       462 

(66i)).  I2S(>,  marzo  21  -  Cortona. 

Lettera  del   vescovo   lìuglielmino,  c:olla    ipiale   esorta  i   fedeli  a  prestare    caritatevole 
olTerta  per  la  costruzione  del  monastero  e  della  clii'sn  di  (jiuiicheto  presso  Castiglione  Aretino     »       464 
(667).  1286,  marzo  26  -  Cortona. 

Il  vescovo  Guglielniiiio  s.in/.iniia  la  istituzione  e  gli  statuii  della  Fraternità  di  s.  Maria 
della  Misericordia  di  Cortona     .............       465 

(668).   I2S6,  luglio  23  -  Tivoli. 

Onorio  IV  sospende  rinicideiio  promulgalo  sulla  città  dal  vescovo  Gugliclmino  e,a  richie- 
sta del  Clero  Aretino,  anche  l' interdetto  inflitto  alla  città  di  Siena  dal  [iroprio  vescovo.    •>       466 
(669).  1286,  settembre  26  -  Siena:  ottobre  6  -  Castello  di  Civitella;  ottobre  7  -  Arezzo,  Cattedrale. 

Trattalo  di  pace  e  concordia  concluso  tra  lìuglielmino  vescovo  di  .Arezzo,  i  suoi  ca- 
nonici e  il  Comune  e  la  l'arte  (Juelfa  di  Siena ...»       467 

(670).  )  286,  novembre  6  -  .\rczzo,  Camera  del  vescovo. 

Il  sindaco  dei  Castigliouesi  presta  giuiamonto  di  fedeltà  a  Percivalle  vicario  imperiale 

in  Toscana,  salvi  i  diritti  che  su  loro  tiene  il  (Comune  Aretino »       474 

(671).  1286,  dicembre  20  -  lìoma,  S.  Maria  Maggiore. 

Onorio  IV  scrive  al  Vescovo  di  Arezzo  intijnandogli  che  faccia  restituire  dai  Ghibellini 
di  Città  di  Castello,  unitisi  alle  genti  sue,  i  quattro  castelli  usurpati,  liberare  i  prigio- 
nieri e  ricompensare  dei  danni,  e  che  impedisca  che  si  commettano  simili  ingiurie  con- 
tro i  fedeli  della  Chiesa ■        .        .    »       475 

(672).  1289,  luglio  3  e  4  -  Castello  di  Civitella. 

I  Fiorentini  prendono  possesso  del  castello  vescovile  di  Civitella  consegnato  dagli  uo- 
mini del  medesimo »       476 

(673).  1289,  settembre  26  -  Rieti. 

II  Pontefice  Niccolò  IV  conferisce  il  vescovado  ili  Arezzo  a  lldebrandino  dei  Conti  Guidi 

di  Romena  .         • ...»       477 

(67  i).  1289,  novembre  24  -  Castigliontìorentino,  Palazzo  del  i]omuno. 

La  Parte  Guelfa  prende  in  prestito  centocinquanta  fiorini  d'oro  per  pagare  gli  amba- 
sciatori mandati  a  Civitella  per  trattare  la  pace  coi  Fiorentini »       478 

(67.5).  1290,  gennaio  22  -  Arezzo,  Palazzo  del  Comune  e  del  Popolo. 

Gli  Ubcrii  e  i  fuorusciti  fiorentini,  adunatisi  in  Arezzo,  propongono  condizioni  di  pace 

al  Comune  «li  Firenze -         ...     »       480 

(676).   121)0,  marzo  4,  5  -  Firenze,  Badia. 

Deliberazione  del  Consiglio  delle  Capiludini  e  dei  .Sapienti  della  città  di  Firenze  sopra 
le  ambasciale  dei  Ghibellini  di  Arezzo «481 


INDICE   CnON0LO(.ICO 

(677).  1290,  aprile  <*;  maggio  6:  giugno  )6  -  Firenze,  Casa  dei  Priori. 

Provvisioni  del    Consiglio  dei  Sapienti  del   Connine  di  l-'ircnze  circa  i  falli  di  Arezzo. 
(678).  1290,  luglio  18  -  Caslcllo  di  Civilella. 

Trallalo  di  pace  slipulalo  ira  il  Comune  di  Arezzo  e  il  Comune  di  Cillà  di  Castello  . 
(679).  (1290;. 

Il  vescovo    lldcbrandino   commelle  a  Zenone,    monaco   camaldolensc,  di  esaminare  se 
r  abbate  di  s.  Fiora  debba  liberarsi  dalla  scomunica  incorsa  pel  severo  Irattamcnlo  usato 

verso  gli  abitanti  del  castello  di  Sarna 

(680).  1290,  agosto  27  -  Civilella. 

Lettera  d'  lldcbrandino   vescovo  d'  Arezzo  u  suor  Margherita  da  Cortona,  a  cui  dà  fa 

colta  di  costruire  la  chi'.'?!)  dj  §.  Basilio  

(681).  1290,  settembre  1.Ì,  21:  ottobre  19  -  Firenze. 

Provvisione  del  Consiglio   dei    Sapienti  e  delle    Caiiitudini   delle    Aiti  del  Comune  di 
Firenze  sopra  il  trattato   di   pace   fallo  ira  i  Guelli  e  i  fuorusciti  di  Arezzo  e  le  conven 

zioni  eoi  Fiorentini 

(682).  1290,  ottobre  22  -  Orvieto. 

Frate  Matteo  cardinale,  legalo  penitenziario  pontificio,  scrive  al  Guardiano  dei  frati  Mi 
nori  di  Arezzo    pcrclii"-   sciolga  da  una   sentenza  di    sconmnica,   già  inflitta  dal  vescovti 

Marcellino,  1'  abbate  di  s.  Fiora 

(683).  1290,  novembre  21,  22,  2.Ì  -  Firenze. 

Provvisioni  del  Consiglio  Maggiore  di  Firenze  circa  1'  ambasciata  dei  Gucllì  aretini 
(68i).  1290,  novembre  22  -  Arezzo,  Palazzo  del  Comune. 

Il  Consiglio  Generale  di  Arezzo  delibera  di  far  \enire  i  F'rati  Minori  entro  lo  citià 
(68.5!.  1290,  dicembre  1  -  Firenze,  Chiesa  di  s.  Giovanni  Ballista. 

Provvisioni  del  Consiglio  dei  Sapienti  intorno  alle  cose  di  Arezzo. 
(686;.  1290,  dicembre  17,  19,  21  -  Firenze,  Casa  dei  Priori. 

Provvisione  del  Consiglio  dei  Sapienti  circa  le  ambasciate  degli  Aretini 
(687).  1293,  agosto  11  -  Bagno,  Torre  dei  Conti  Guidi. 

lldcbrandino  vescovo  delega  l'abbate  Guglielmo  di  s.  Fiora  ad  esaminare  ed  approvare 
il  concambio  concordato  ira  la  Canonica  Aretina  e  Tguccionc  della  Faggiola  e  i  suoi  fratelli 
(688).  1298,  maggio  21  -  Castello  di  Grossa. 

lldcbrandino  vescovo  concede  varie  facoltà  alle  .Monache  di  s.  Angelo  in  Arcaltis 
(689).  1300,  marzo  17  -  Luterano. 

Papa  Bonifacio  Vili  scrive  al  Guardiano  dei  F'rali  Minori  di  Arezzo,  dandogli  fncolià  ili 
sospendere  per  qualche  tempo  la  scomunica  clic  gravava  sopra  il  [lopolo  .^retino  . 
(690).  4301,  seuembrc  16  -  Anagni. 

Bonifazio    Vili,  dopo  la  olTerta  di  devozione  alla  S.  Sede   da    parte  del  Potestà  e  del 

Comune  di  Arezzo,  sosiiendc  novamentc  la  scomunica 

(691).  1303,  giugno  8  -  Presso  Casliglionfìorentino. 

Sottomissione  di  Castiglione  Aretino  al  Comune  di  Arezzo  e  capitoli  relativi 
(692).  1303,  giugno  20  -  Arezzo,  Palazzo  del  Comune. 

Il  Potestà  e  i  Sedici  difensori  del  Comune  di  Arezzo  ratificano  il  precedente  contratto 
(693).  1304,  gennaio  8;  marzo  2;  maggio  13;  agosto  20  -  Arezzo. 

Alcuni  esiliati  di  Parte  Bianca,  venuti  a  stabilirsi  in  Arezzo,  contraggono  mutui  con  ban- 
chieri e  prestatori  aretini 

(694).  130-3,  ottobre  21  •  Arezzo,  Palazzo  del  f'omunc. 

Il  Potestà  e  il  Consiglio  di  Arezzo   nominano  un  sindaco    per  presentarsi   ai   delegati 
apostolici  a  fine  d' informarli  dello  guerre  che  il  Comune  intendeva  di  fare  nella  regione 
(695).  130S,  ottobre  22  -  Arezzo,  Chiesa  di    Murello;  Casa  di  Francesco  di  ser  Bencivcnnc;  Palazzo 
del  Comune. 

I  fuorusciti  di  Parte  Bianca  dimoranti  in  Arezzo,  nominano  il  loro  sindaco  che  esponga 
al  legali  pontifici  le  ragioni  della  guerra  da  farsi  contro  gli  avversari  e  procuri  di  con- 
cludere con  es3i  la  pace  generale      .        .        .        .        • 


XXXIX 

Patj.  482 
»       484 

4Sy 
»       i90 

"      491 
»       493 


» 

496 

)' 

497 

» 

-500 

7> 

-502 

M 

-i04 

»  oOii 

»  ivi 

»  -506 

»  .509 

»  516 

«  .512 


*       .513 


XL  INIMCK   CRONOI.nclCO 

(C9f>).  Don,  imim:i!i1)1v  ili  -  Aicz7o,  Ca^n  dei  Tnglinbovl. 

Itolfo  (Il  mossor  T.irla(o  (l:i  Piolminiilii  rii'cvo  da  Osco  di  Mnriìno  e  nerardino  di  C.n- 
surclo,  bandiici-l  inclini,  unii  colla  soiniiia  clic  aveva  pagata  come  mallrivadmc  del  Conmnfl 
di    Molile  S.  Savino    sialo    comlaiinalo    dal    poK'Sià    d' Aic/.z.o  a  min    ammenda  di  2.';oo 

liir ['"9-  515 

(1197).   1305,  dii-omliro  29  •  Arc/./.o,  dinan/.ì  la  cliicsa  <li  s.  l'ilippo. 

(iiijjlii'lmo  dei  llicasoli  della  l'ailc  lìiaiu-a  prende  a  miiliio  400   (loi ini  da  lìcrardino  di 

(Insucciu  liancliieir  di  Arez/o »       516 

(69S).  i:to;i,  mai7.o  II,  17;  i:tOO,  ma;;i,Mo   II:   i:t07,  gennaio    II   -  Arezzo. 

Alcuni  di  l'arie  Bianca,  esiliali  da  l'ironzc,  conirajfsono  prestili  di  denaro  con  bancliieri 

arelini ■>       .11? 

(1Ì99).   i:»IO,  lii!,'llo  12  ■  IJibbicna. 

Il  colile  Afrliinolfo  di  lìonicna  non  polendo,  a  cansa  delle  '^iiorre  esistenti  nell'  aretino 
e  delle  inimicizie  capitali,  recarsi  alla  presenza  det'li  andjasciatori  di  Arriso  VII  ilimo- 
ranli  in  Arezzo,  nomina  un  suo  proiuralorc  pei'  inlendersi  con  essi  ...»       ."ilS 

(700).   i:!ll.  wniiaio  20  •  Arezzo,  Palazzo   del   Popolo. 

Il  ('.onsij;lio  lieiieralo  di  Aiezzo  ele;rge  un  sindaco  per  andare  nd  Arrigo  VII  e  prestare, 

in  nome  del  l'.oiiuiiK',  il  .u:iiiiaMirnlu  di  fe<lellà  e  siiddilanza »       520 

(701).   i:ni,  (marzo),  — 

I  firciriisciii  liiii'ili  dimoiami  in  l'uiaiio,    iiuiiiiiiano  il  loro  sindaco   per  lìrniare  la  pace 

coi  ("iiiclfì  di  .\rezzo »       521 

(702).  ■I.'lll,  marzo  20  -  Civitella. 

Paco  fìrnintn  ira  i  Guelfi  i\  tlliibi'lliiii  ili  Aiezzo  in  presenza  del  vc!sco\o  lldebrandino.    »       522 
(703).  I.^ll.  decembre  9  •  (ienova. 

.\rriso  VII  scrive  a  Piero  da    Pii^tramala,    \iiaiio  in  l^asliglioiilìorenlino,  e  a  (jucl  Co- 
mune di  confermare  ai  Casliglionesi  i  diriiii  e  le  giurisdizioni  lerritoriall        .        .        .    »       523 
(701).   1312,  luglio  7  -  Monastero  di  (Iraiisello  presso  Malancène. 

Clemente  V  nomina  a  vescovo  della  cillà  di  Arozzo  liuido  Tarlali  da  Pielramala         .     »       524 
(705).  1313,  sellenibre  14  -  Arezzo. 

Lettera  che  il  vescovo  Guido  da  Pielramala  dirige  a  .Niccolò  vescovo  d'  Ostia  e  Vclletri 
per  confermargli  l'innocenza  ili  frate  liernardino  da  Montepulciano,  incolpalo  d'avei'  av- 
velenato Arrigo  VII »       526 

(700).  1313,  seltembre  14  -  Arezzo. 

II  conte  Guido  da  Montefeltro  potestà  d'  Arezzo,  il  Consiglio  e  il  Comune  scrivono  al 
vescovo  d'  Ostia  e  Velleiri  per  discolpare  frate  bernardino  da  Montepulciano  dell'  accusa 

di  avere  avvelenalo  Arrigo  VII »       .527 

(707).  1314,  giugno  29  -  Arezzo,  Cattedrale. 

Il  vescovo  Guido  da  Pielramala  pronunzia  la  scomunica  contro    alcuni  frati  Minori  di- 

cliiarali  eretici  e  ribelli »       528 

(708).  1314,  settembre  29  -  Firenze,  Casa  dei  Mozzi. 

Capìtoli  della  paco  e  alleanza  firmati  tra  .brezzo  e  Firenze »       53  0 

(709).  13tS,  gennaio  26  -  Firenze,  Casa  dei  Mozzi. 

Trattalo  di  pace  stipulalo  ira  il  Comune  di  Siena  e  il  Comune  di  Arezzo.  .        .        .    »       533 
(710).  1315,  agosto  25  -  Arezzo,  Palazzo  Kpiscopale 

Il  vescovo  Guido  approva  la  istituzione  della  Compagnia  dei  Disciplinali  di  $.  Trinila, 

permettendole  di  nominare  i  suoi  sindaci %       536 

(711).  1316,  aprile  20  •  .\rezzo. 

Il  vescovo  Guido  approva  la  costruzione  della,  chiesa  di  s.  .Maria  del  Ponte  delle  Ga- 
gliarde, presso  il  monastero  di  monache  benedettine »      S37 

(712).  1316,  novembre  1  -  Arezzo. 

Il  vescovo  Guido  Tarlali  conferisce  indulgenze  a  coloro  che  adtriscano  alla  Compa- 
gnia dei  Disciplinati  ilei  Crocifisso *       538 


INDICE   CRONOLOGICO  ILI 

(713).  1318,  maggio  2  -  Avignone. 

Giovanni  XXII  dà  facoltà  ai  Frali  Minori  di  vendere  il  luogo  primitivo  da  es<l  abbandonalo, 
e  col  denaro  retrallo  compiere  la  n'iova  cliiesa  già  cominciata  a  costruin'  dentro  la  città.  Pag.  53& 
(714).   1319,  mai7.o  26  •  Arezzo,  Pala7.7,o  Epi^vOpaie. 

Il  vescovo    (iuiiìo  approva  la  fniulazinne  'iel  .Monastero   di  <.  Maria  di  Monte  Uliveto, 

istituito  da  Bernardo  Tolomei  e  l'atriii.i  dei  Patrizi  nobili  .sene<i »       540 

(715).   1.320,  aprile  3  -  Avignone. 

Giovanni  XXII  rivolge  atnmonìzioni  al  vescovo  Guido  Tarlati  che  favoriva  i  Giiibeilini 
in  Itonia^na,  nella  Marra  .Anconetana  (■  noi  Ducalo  di  Spoleto  e  si  era  adoperato  per  la 

ribellioni!  di  As.«isi  o  di  Spoleto »       ;i42 

(716).  1320,  maggio   10  -  f:ivitella. 

Lettera  del  ve.scovo  Guido  colla  ipiali;  ''snrla  i  fedeli  a  prestare  aiuto  per  cumpire  gli 

cdifìzi  annessi  alla  chiesa  di  s.  .Margli'^rita  in  Cortona »       5^3 

(717).  1320,  giugno  13  -  Castello  di  Bucine. 

Il  conte  (ìui'io  da  Porciano  vende  a  lìertMliio,    Ugu''ciine,   Maiilìodiiio  e  Barlolommeo 
da  Peiramala  la  ottava  pane  a  lui  spi'itante  de!  castello  di  Galalrona  r  delle  apparlotienze 
di  esso         ................     li        544 

(718).   1320,  dicembre  20  •  Aiczz.o,  Palazzo  Episcopale. 

Il  vescovo  Guido  approva  l' istituzione  del  monastero  Agostiniano  di  s.  Croce,  nel  suo 

caslelln  di  Ci\  itclla - »        545 

(719).    1321,  aprile   16  -  Cortona,  Chiesa  di  s.  .\iidrea. 

Sciano  di  Pagno  Camaiani  inercanie  e  banchiere  aretino  presta  ai  cittadini  di  (Cortona 

seimila  seicento  fiorini  d'oro  da  restituirsi  in  sei  rate »       546 

(720).   1323,  aprile  20  •  Arezzo,  Casa  di  lìaldovino  e  Bertoldo  di  Banaldo. 

Tarlatino  dei  Tarlati  di  Pielramala    promette  rivendere  ai  figliuoli  del  conte  Guido  di 
Bandino  di  Modigliana  la  ottava  parte    del    viscontado  d'  Ambra  a  lui  ceduta  da   G.iido, 

Bandirlo.  Guglielmo  e  Albprto  del  coni^^  Tancredi »       o4;8 

f721).   132.3,  aprile  21   -  Arezzo. 

Tarlatino  dei  nubili  di  Pielramala  vende  l' oliava  parie  della  visconleria  di  Valle  d'Am- 
bra ai  comi  Giovanni  e  Guido  Francesco  de!  conte  Bandino  da  .Modigliana  .     »       549 
(722).   1323,  luglio   23:  settembre  7  -  Castello  di  Elei. 

I  conti  della  Faggiola    renunziano  al  vescovo  Guido  il  possesso  di  Borgo  s.  Sepolcro, 
concesso  a  l'guccione  della  Faggiola  per  privilegio  di  Lodovico  il  Bavaro      .  .     »       5S1 

(723).   1324,  aprile  2  -  Castiglione  Aretino,  Palazzo  del  Comune. 

II  Consiglio  (ienerale  dei  Quaiania  e  i  consoli  e  i  difensori  di  Castiglione  .-Vretino  no- 
minano il  loro  sindaco  per  sollometiersi  novamente  al  Comune  di  Arezzo        .  .     »       .')S2 

(724).   1324,  marzo  2S;  aprile  5,  7,  21  -  Arezzo,  Palazzo   del  Comune:   aprile  7  -  Arezzo,  Giardino 
del    Vescovo. 
.■Vili  eseguili  per  volere  di  Guido  Tarlati,  vescovo  e  signore  di  Arezzo,  e   del  Potestà 

sopra  la  giurisdizione  della  terra  ili  Casiiglione  Aretino »       354 

(l'/.5).  1324,  aprile   12  •  Avignone. 

(jiovanni  X.XIl  intima  al  vescovo  Guido  Tarlati  di  desistere  dalle  ostilità  contro  la  Chiesa 
llomana  e    di    rilasciare   Città    di   Castello    proditoriamente  occupala,  ndnacciandogli  la 
scomunica,  ordinando  che  lasci  la  .signoria  di  questa  città  e  di  .\rezzo     ...         .     »       559 
(726).   1324,  luglio    10  -  Arezzo,  Palazzo  Episcopale. 

Il  vescovo  Guido  approva  la  donazione  della  chi<'sa  e  dell'Ospedale  di  s.  Maria  dell'Oriente, 
coslruilo  da  Andrea  di  Mafleo  mercanto  Aretino,  alla  Fraternità  dei  Clierici      .  .     »       563 

(727).  1324,  agosto  28  -  Arezzo,  Palazzo  Vescovile. 

Il  vescovo    Guido  da    Pielramala  fa  grazia  ai  Lucignanesi  della  gabella  dovuia  al  Co- 
mune di  Arezzo,  ma  impone  loro  una  tassa  di  3000  fiorini  da  pagarsi  in  sei  rate  semestrali 

di  fiorini  500  ciascuna »       566 

(728).  1324,  settembre  6  -  Montefalco,  Pieve  di  s.  Fortunato;  settembre  II,  12:  ottobre  8,9  -  Spo- 
leto,   Chiesa  di  s.  Trinila. 
f 


X  IH  INDILE   CRONOLOGICO 

Procosso  ordinalo  da  Giovanni  XXII  conlro  il  vescovo  Guido  TaHali,  accusalo  di  rapina 
del  tesoro  apoiloliro  che  era  nella  sagrcslla  di  S.  Francesco  d'  Assisi,  di  eccessi  quivi 
coinmcisi  u  della  ribellione  promossa  e  sosienula  in  Spoleto  e  nel  Ducalo  a  danno  della 

Chiesa  Kuinana l'ag.  568 

(720;.  1324,  novembre  2  •  Castiglionhorcntino,  l'alaiio  del  Comune:  ArcMO,  l^alauo  del  \oscovo. 
I  Casilglione.si   doniandanu  a  Guido  Tarlali,   vescovo  e  signore   jjcneralc  di  \rcuo,  il 
potestà  da  scegliei-i  II»  alluni  della  i-iia  rami;;!!»:  il  vescovo  elegge  Tarlalino  da  Pietra- 
mala  suo  tratello        .....  .        .       • »       585 

(730).  1325,  gennaio  li  -  Avignone. 

Giovanni  \.\ll  scrive  all' arcivescovo  di  tpalalo  perchè  prosciolga  il  propo.slo  Doso 
da  lincila  scomunica  clic  il  vescovo  Guido  aveva  proiuuuiata  contro  di  lui  per  aver  ri- 
scosso le  rendilf  della  Pieve  di  Mesule •       586 

(731;.  132.5,  maggiu  18  -  Avignone. 

Giovanni  .Wll  scrive  al  Potestà  e  Comune  di  Cortona  annullando  certi  patti  che  erano 
convenuti  ira  il  Comune  slesso  e  il  vescovo  Guido  a  causa  di  un  censo  annuo  di  1000 

fiorini  da  lui  imposto "       587 

(732).  1325,  giugno  10  •  Avignoni-. 

Giovanni  X.XII  istituisce  1'  bpiscopato  in  Cortona,  separando  questa  ciltà  dalla  giurisdi- 
zione della  Chiesa  Aretina ■       588 

(733).  1325,  luglio  18  -  Avignone. 

Giovanni  XXII    invita  gì'  ini|uisilori  di  eresia  a  inviargli  il  processo   dn    loro   redatto 

contro  il  vescovo  liuido  Tarlati »       591 

(734).  1325,  luglio  20  •  Avignone. 

Giovanni  XXII  scrive  al  rettore  del  Patrimonio  della  S.  sede  perchè  favorisca  e  |)io- 
legga  lìainerio  vescovo  di  Cortona,  Boso  proposto  e  amministratore  della  Chiesa  Aretina 

€  gli  altri  della  stessa  casa  l'berlini,  nonché  il  popolo  Cortonese "ivi 

(735).  1325,  luglio  20  -  Avignone. 

Giovanni  X.XII,  mentre  notifica  a  Boso  degli  Ubertinì  proposto  della  Chiesa  Aretina, 
come  il  vescovo  Guido  sia  stato  scomunicalo  e  condannalo  dalla  S.  Sede  per  essere  fau- 
tore, ricettatore  e  consigliere  dei  ribelli  ed   eretici   della    Marca    .anconetana,  lo  nomina 

amministratore  della  Chiesa  Aretina »      592 

(736).  1323,  settembre  IT  •  Avignone. 

Giovanni  .XXII  scrive  ai  suoi  nunzi  aUìnchè  procurino  di  recuperare  quella  parte  del 
tesoro  della  Chiesa  Komana,  che,  custodito  dai  Frati  .Minori  di  Assisi,  era  stato  invo- 
lalo e  Irovavasi  presso  il  rescovo  di  Todi,  presso  Guido  già  vescovo  di  Arezzo  e  presso 

altri «       593 

(737).  1325,  novembre  17  -  Perugia,  Palazzo  del  Popolo. 

I  Signori  di  Cortona  ricevono  dal  Comune  di  Perugia  i  richiesti  aiuti  di  soldati  per 
difendere  la  loro  città  stretta  d'  assedio  dal  vescovo  Tarlati  e  dai  ribelli  Castellani  e  dai 

suoi  alleali •      594 

(738).  1326,  maggio  2'6  ■  Avignone. 

Giovanni  XXII  scrive  al  Legalo  apostolico  enumerando  le  tante  colpe  del  vescovo  Guido 
Tarlali,  già  deposto  e  scomunicalo,  e  ingiungendo   che  questi  sia  escluso  dal  consorzio 

degli  uomini »      597 

(739).  1326,  ottobre  21  -  Avignone. 

Giovanni  XXII  scrive  agli  Inquisitori,  dimoranti  nella  Marca  Anconetana,  perchè  procu- 
rino di  redigere  con  diligenza  e  secondo  i  precetti  apostolici  il  processo  contro  il  vescovo 

Guido  da  Pietramala,  già  destituito -....»      60t 

(740).  1326,  novembre  14  -  Avignone. 

Giovanni  XXII  scrive  al  Legato  di  Toscana  perchè  ponga  nella  Pieve  di  Rapolano  il 
rettore  che,  eletto  da  Boso  l'berlini,  era  stalo  imprigionalo  dal  vescoTo  Guido  e  coslrello 
a  renunziare  alla  sua  nomina ■ «ivi 


INDICE   CRONOLOOICO  Hill 

(741).  I3'2C,  dicembre  5  •  Avignone. 

(Jiovanni  S.S.l\,  deposto  il  vescovo  Guido  Tarlali,  conferisce  il  veseovndo  di  \roiio  a 

Bo^o  degli  Lbertini     .  Pag.  602 

(742).   1327,  gennaio   i  ■  lnii<liiuck. 

Lodovico  il  Havuro  avvisando  da  Innsbruck  Oasiriiccio,  clic  egli  presio  sarà  in  Tremo, 
gli  sriive  di  avere  informalo  della  sua  prossima  venula  in  Italia  i  Signori  di  Milano,  Ve- 
rona, .Mantova    ecc.,  e  lo  presa  di  avvertire  dì  ciò  pure  il  vosrovo  di  .\rezzo  Guido  da 

Pietramala »       603 

(743).   1327,  aprilo   13  -  .\vignone. 

Giovanni  .Wll  diiìi'ri.sce  a  un  anno  la  oonsaoraz.iono  di  Roso  eletto  vescovo  ili  .Xrezzo    r,       G04 
(74.Ì).  1327,  giugno  22  •  Avignone. 

Giovainii  XXII  intorniato  che  il  vescovo  (iuido  da  Pielratnala,  giù  ileposlo,  liliene  con 
presidio  di  ribelli  il  Vescovado  Aretino,  scrive  al  legalo  pontificio  perchè  provveda  al 
sostentamento  del  vescovo  eletto,  Boso  degli  L'beriini,  coli'  assegnargli  dei  benelìcii  eccle- 
siastici che  rendano  annualmente  ciniiiiec<^nio  fiorini .    »       C03 

(745).   1327,  luglio  12,  19  -  Firenze,  Caitedrale. 

Il  xes<;ovo  Guido   da    Pieiramala  viene   pubblicamente   dichiarato   oietico  e  de.siitiiito 
d' ogni  onore  ecclesiastico  dai  vicari  dell'  Arcivescovo  di  Firenze     .         .         .         .         .     »       (i06 
(74C).  1327,  ottobre  28  -  Arezzo,  casa  di  messer  Piero  da  Pieiramala. 

Piero  e  Tailafino  ila  Pieiramala,  come  eredi  del  vescovo  Guido  loro  fiaii-llo  il  quale 
aveva  ercdilalo  da  (juccio  di  Vanni  suo  cugino,  vendono  a  Bollino  fratello  di  quest'  ul- 
timo la  parte  della  eredità,  ad  essi  pervenuta,  per  8008  fiorini »       t07 

(747).   1328,  febbraio  26  -  Avignone. 

iiio\anni  XXII  av\erte  Bosi)  eletto  vescovo  di  .Aiezzo,  cbe  gli  procrastina  la  consacra- 
zione ancora  un  altrij  anno,  e  gì'  indif-a  il  modo  di  regolarsi  come  amministralore  della 

Chiesa  Aretina »       C08 

(748).  J328,  luglio  7    -   Godiola    presso  Arezzo:   luglio  9   -   Chiosa  di  s.  Andrea  a  Farneta  presso 
Partina. 

Piero  e  Tarlatine  da  Pieiramala  fanno  pace  e  transazione  coi  comi  Guidi  di  Uoniena  per 
ogni  discordia  che  sorgesse  fra  loro  a  causa  del  possesso  dei  castelli  di  Caprese,  Trio- 
ciano,  Kocca  (unghiata  e  Scialli »       C09 

(749).  1330,  n.p\endjrc  24  -(Avignone). 

Gi.>vaniii  .\.\ll  accoglie  l'alio  di  obbedienza  professala  da  .Mansueto  frale  minorità,  il 
quale,  insedialo  da  Pier  Saccone  Tarlali  aveva  invaso  e  tenuto  per  qualche  anno  il  Ve- 
scovado di  Arezzo »       614 

(7.i0).  »33l,  settembre  IO  -  Avignone. 

Avendo  il  Comune,  il  Popolo  e  il  Clero  di  Borgo  .-.  Sepolcro  a  i  .Nobili  di  Pieiramala 
insieme,  fallo  atto  di  pentimenio  e  di  obbeiiienza  al  Pontefice  confessando  di  essersi  ri- 
bellali alla  Chiesa  Romana,  e  di  aver  lavorilo  con  ogni  mezzo  Lodovico  il  Bavaro  e  Pietro 
da  Corbario,  Giovanni  XXII  sospende  l' interdetto  e  perdona,  purché  i  Borghesi  ratifichino 
le  sentenze  e  i  processi  redatti  contro  di  loro  dalla  Sede  Apostolica  .  ...»  ivi 
(751).  1.331,  ottobre  9  -  Arezzo. 

«ierio  conte  palatino  di  .Modigliana  vende  a  messer  Tarlato  da  Pieiramala  la  oliava 
parte  dell'  ottava  parte   Jel  Vescontado  di  Valdarno,   comprendente  i  casielli  di  Bucine, 

Pogi,  Galairona  ecc .»CI8 

(752).   1332,  giugno   12  -  Avignone. 

Giovanni  X.Xll  assolve  frale  Stefano  Camaiani  di  Arezzo,  che  scomunicato  per  aver  cele- 
brato nella  città  interdetta  e  aver  parteggiato  coi  ribelli  ed  eretici,  fa  mio  di  pentimento 

ed  obbedienza  al  pontefice ...»       CI 9 

(753).  1333,  sfcilembre  2)  -  (A\ignone). 

Giovanni  .\,\ll  nomina  vicario  apostolico  in  Arezzo  e  diocesi  frale  Maiieo,  vescovo  di 
Caffo »      621 


jUV  INDICE  CRONOLOGICO 

(7R4).  1333,  aprile  12  •  (Aviijiione). 

(iioviiniii  XMI  din'nriMro  nnrora  ili  un  aliro  iii\iio  il  Umuim»  della  consacrazione  di  ttoso 

Ubiirlini,  atimieiido  ;illc  (iregliierc  di  lui l'C'fì-  621 

(7(55).  (333,  maggio  13  •  Kircii/.e,  l'alauo  del  Popolo. 

Palli  di  concordia  ir»  il  Comune  di  Are/.zo,  i  Piclianialcsi  e  il  Comune  di  Kirenic      .     "       622 
(756).  1333,  ina^'Sio  18  -  .\rc/.i0,  Ca.sa  di  Piero  riaccont. 

Il  nobile  .Vlfer  S|)im>la  da  Ijjculo,  cilladino  j-'cnovese,  fa  dona/.ione  di  ogni  suo  avere 

a  Mariolin  s^na  figliuola,  moglie  di  Piero  Sacconi  Tarlali »       62S 

(757).  (333,  dicembre  l  •  Arer/.o,  Casa  di  lialduino  di  Ilaiiialdc. 

Piero  Saccone  Tarlali,  in  nome  del  Comune  di  Arezito,  loca  a  Pace  e  Simo  d' llberlino 

le  case  conli.scale  a  messer  lianaldo  e  .Vlbeilo  dei  Bosloli »       627 

(7.5S).  (334,  febbraio  II  •  Civiiella. 

Sor  Magio  camerario  del  Vescovado  di  Arezzo,  in  nome  di  Pietro  e  Tarlalo  goveina- 
lori  del  niedusimo  per  conio  del  Comune,  dà  in  (ilio  a  un  tale  Cilliune  di  Luzid  alcune 

(erre  e  una  casa  in  Casliglione  Alberli "       630 

(759).  (334.  maggio  S  •  Arezzo,  Ca.sa  di  Uerloldo  di  hainaldo  e  Casa  di  Bico  AlbergoUi. 

Piero  Saccone  e  Tarlalo  da  Piclramala  cosliluiseono  il  loro  procuratore  per  far  pace  coi 

Conti  Guidi  di  Komena »       631 

(760).  (334.  maggio  24  -  Arezzo,  Casa  di  Giuntino  da  Montelucci. 

Piero  Saccone  dà  a  mutuo  t|ualtroccnlo  fiorini  d' oro  al  conte  Speranza  da  Monlefcltro    •>       633 
(76().  ((.33.5),  aprile  1.3.  — 

Matteo  vesco\  o  di  Cada,  vicario  apostolico  in  Arezzo,  manda  un  legalo  pontificio  con 
lellere  di  scomunica  ai  Tarlati  e  l'bertini.  imponendo  loro  di  cessare  le  pericolose    osli- 

lità »       634 

(7f.2).  (336,  febbraio  3  -  Arezzo. 

Consiglio  dei  Sessanta  sapienti  del  Comune  di  Arezzo:  vi  si  tratta  della  petizione  del 
Comune  di  Castiglione   Aretino  d'  essere   liberalo   dalla  sommissione  fatta  al  Comune  di 

Arezzo  al  tempo  dell'  episcopato  da  Guido  di  Pieiramala ■>       635 

(763).  (336,  febbraio  5  -  Arezzo. 

Il  Consiglio  dei  Dodici  del  Comune  di  Arezzo  e  dei  Sedici   sapienti  ad  essi    aggiunti, 
dà  facoltà  a  Piero  Saccone  di  revocare  la  sommissione  dei  Castiglionesi .        .        .        .    »       637 
(764).  (336,  febbraio  5  •  Arezzo. 

Consiglio  generale  dei  Quatlrocento  del  Comune  di  Arezzo:  raliflca  della  deliberazione 

di  cui  nel  documento  precedente ....    »       638 

(765).  (336,  febbraio  5  -  Arezzo. 

Il  Comune  di  Arezzo,  e  cioè  il  Potestà,  il  Priore,  i  Signori  Dodici  ed  il  Consiglio,  de- 
signano i  Sindaci  i>er  raffrancamento  del  Comune  di  Casliglione  Aretino  dalla  sommissione 

di  cui  nei  documenti  precedenti         .        .  «      640 

(766).  13.36,  febbraio  6  •  Arezzo. 

Il  sindaco  del  Comune  di  Arezzo,  a  ciò  delegato,  dichiara  sciolto  il  Comune  di  Casti- 
glione Aretino  dalla  predella  sommissione  al  Comune  di  Arezzo •       642 

(767).  1336,  febbraio  10  -  Arezzo,  Palazzo  del  Comune. 

Sentenza  data  dal  potestà  Francesco  di  Cagli,  colla  quale  sono  condannati  all'estremo 
supplizio   alcuni   che  tentarono    ribellare  il  popolo    contro  la  signoria  di  Piero  Saccone 

Tarlali  e  tradire  la  città  ai  Perugini •      644 

(768).   (336,  aprile  22  •  Avignone. 

Benedetto  Xll  informa  il  Comune  di  Perugia  di  avere  scritto  a  Martino  della  Scala  che 
nen  presti  alcun  presidio  di  militi  ai  Nobili  di  Pietramala       ...         ...»      647 

(769).  1337,  gennaio  27  -  Arezzo. 

Proposte  inviate  da  Piero  Saccone  e  da  Tarlato  da  Pietramala  alla  Signoria  di  Firenze 
per  formulare  il  trattato  della  cessione,  che  intendono  fare  alla  medesima,  della  città  di 
Arezzo •       648 


INDICE   CROROLOGICO  XLV 

(770).  «337,   febbraio  t  •  Arezzo. 

Risposta  di  Piero  Saccone  ai  capitoli  riveduti   dalla  Signoria  di  Firenze  e  mandati  per 

I'  ambasciatore.  Altre  propo.'lc  e  domande  dei  Petramalesi Pag.  6S« 

(771).  «337,  febbraio ,19  -  Arezzo. 

Correzioni  ed  aggiunte  ai  capitoli  presentati  da  Piero  Saccone  e  da  Tarlato  da  Pietra- 
mala,  per  concludere  il  trattato  della  cessione  della  città  di  Arezzo  ai  Fiorentini    .        .    i»      656 
(772).  1337,  febbraio  19  -  Arezzo. 

I  Pielramalesi  promettono  e  giurano  di  osservare  pienamente  ciò  che  verrà  stabilito  a 

loro  riguardo  nel  trattalo  da  stipularsi  coi  Fiorentini »       659 

(773).  4  337,  marzo  1  •  Contado  di  Arezzo,  Castello  di  Penna. 

Prestito  di  18000  fiorini  d'oro  fatto  dal  Connine  di  Firenze  al  Comune  di  Arezzo.     .    »      660 

(774).  1337,  marzo -  Arezzo,  Casa  di  Piero  Siicconc. 

Patti  stabiliti  da  Piero  Saccone  tra  il  Comune  di  Arezzo  e  il  Comune  di  Castiglione  Aretino    »       662 
(775).  <337,  marzo  7  -  Firenze,  Palazzo  del  Popolo. 

Capitoli  e  trattato  con  cui  Piero  Saccone  Tarlati  tede  al  Comune  di  Firenze  per  dieci 

anni  la  signoria  di  Arezzo  e  del  suo  territorio »       665 

(776).  (1337)  — 

Prospetto  della  Uscita  della  cassa  del  Comune  di  Arezzo »       684 


I 


i 


CODICE  DIPLOMATICO 

[ih.  1180-1337] 


391. 

7  Consoli  di  Arezzo  vengono  investili  del  possesso  delle  selve  di  Vallagine, 
Frassineto  e  Agulolo,  cedute  loro  da  Uanieri  marchese  e  da  Ucjolino  suo  fralelio. 

ArcMO  -  maggio  1180.  [R.  Arci).  Fior.  Capitoli,  voi.  XXIV,  e.  70]. 

In  nomine  Domini  amen.  Anno  dominiee  Incarnationis  Mclxxx,  Frederico  imperante, 
mense  madie,  indiclione  xiii.  Manifesti  siimus  nos  Rainerias  marchio  et  Ugoiinus  eiiis 
fraler,  qualiler  per  li;inc  carlani  donalionis  donamus  inter  vivos,  tradimus  et  concedi- 
mus  vobis  iNerbolto  Sterpoli  et  Clario  et  Rolando  Lulerii  et  Rolando  Viviani  Angi  atr|ue 
Rainaido  Bostole  Aretine  rivitalis  consulibus,  recipienlibiis  vice  tolius  eiusdem  civilatis 
populi,  scilicet  siivam  de  Vallagine  et  siivam  de  Frassenetolo  et  silvam  de  Acutoio, 
accepto  a  vobis  vice  dicti  populi  merito  secundum  legem;  ad  faciendum  tam  vos  et 
dictiis  popnius  quam  vestri  successores  quicquid  exinde  voluerilis,  sine  nostra  noslro- 
rumque  heredum  molestia  vel  sine  lilis  repetilione.  Ouod  si  in  aliquo  exinde  contra  vos 
presnmpserimus  agere,  causari,  per  placiliim  aiit  extra  fatigare,  vei  si  omni  tempore 
ab  omni  persona  eam  rem  vobis  non  potuerimus  defensari,  tane  in  duplum  eam  vobis 
componere  promiclimus,  prout  lune  valuerit  sub  exlimalione  pretii.  Unde  hanc  cartam 
fieri  rogavimus.  Actum  in  civitate  Arelii,  in  parlamento  eiusdem  feliciter. 

Signum  manus  Rogerii  de  Malovicino,  qui  rei  predicte  fiiit  investitor,  et  Rubei 
Nicci  et  Silvestri  de  Grimone  et  Bene  rogatorum  lestium. 

Ego  Rolandus  iudex  buie  eliam  offitio  ab  imperatore   delegatus  subscripsi   atque 
compievi. 

Ego  laeobus  plius  lohannis  ab  imperiali  aida  notarius  et  nunc  Comunis  scriba,  sicut  iuveni 
in  originali  et  auleniico  insti  umenlo  scripto  manu  dicti  Rolandi  iudicis,  nicliil  addendo  nec  mi- 
nuendo, ita,  ile  maialato  domini  Berardini  de  Sexo  Dei  gratia  po'.estatis  Aretii,  scripsi  et  exem- 
plavi  et  meiim  sigiinm  appositi. 

Ego  Benecomplutus  not.  flins  Bonaciirsi,  cum  vidissein  et  perlegissem  hoc  publicum  instru- 
mentum ecc.  Ego  Bonifaliiis  not.  filius  Carli  ecc.  Ego  Malheus  filius  quondam  Crescimbeni  de 
sancla  Flora  aucloritate  imperiali  not.  et  nunc  Comunis  .Arelii  scriba,  de  mandato  domini  Gui- 
donis  iudicis  et  assessoris  domini  Ugonis  Ugolini  Dei  et  imperiali  gratia  aretini  potestalis,  pre- 
dictum  exemplar  Iranscripsi  de  libro  cartularum  Comunis,  sicut  inveni  in  originali  instrumenlo 
exscripto  manu  lacobi  not.  el  subscripto  per  dictos  Benecomplutum  et  Bonifatium,  ila  de  verbo 
ad  verhum  scripsi  et  meum  signum  appositi,  nichil  addendo  vel  minuendo,  scienter  vel  in  fraudem. 


DOr.UMKNTI  PER  IK   STORIA  d'  AREZ7.0  (;}92-;J93. 


392. 


//  rescoro  lìUolto  coììfrrtiia  le  jinsxpssioui  e  i  dirilli  della  chiesa  di  s.  lìiagio 
posla  entro  la  città. 

I'aIiizzo  episcopali'  ■  1180.  [Aicli.  Capii,  il'  Vr.;  CaiU;  di  s.  M^    in  Gradi,  ii.  7'jJ. 

nim.  36oX6''0.  -  il  primo  verso  a  leltere  grandi  o  allungale.  Il  sigillo,  ora  perduto,  aveva  una  Inn- 
gliozza  di  cni.  C:  la  impronta  .<cura  lasciala  sulla  carta  mostra  ch'esso  era  quasi  a  forma  di  losanga,  ma  non  a 
mandorla.  .Nel  tergo  (scrittura  del  soo.  XY):  H80.  PrUtteijium  snnrlì  Ulasii. 

Il  In  nomine  sancle  et  intiividue  Irinitalis.  IlelioUiis  Dei  gralia  arelinus  episcopus 
reverenilo  in  Christo  fratti  ||  Saxoiii  ajjbati  de  .4gnano,  et  presbitero  .4tigtistiiio  ecclesie 
sancii  Blasii  rectori,  vestrisque  siiccessoribus  in  perpetuali).  Pastoi'aiis  cura  olFicii,  a 
Deo  et  domino  apostolico  nobis  ininncla,  nos  ammonet  ecclesiarum  aretini  episcopatus 
ulilitali  salubiiter  providcre,  et  a  pravorum  hominum  iiifeslatione  iuste  manutcìiere 
atque  defTendere.  Eapropter,  dilecti  in  Christo  fralres,  vestris  itistis  poslulalioiiibus 
clemenler  annucnles,  predictam  beali  Blasii  ecclesiam,  in  civitate  Aretina  posilam,  et 
clanslrum  et  domos  et  ortos  aliasque  ipsius  ecclesie  possessiones  omnes  tara  mobiles 
quam  immobiles,  et  quicquid  iuste  modo  possidet  vel  in  futuro  possidebit  tam  in  rebus 
spirilualibus  quam  in  corporalibus,  sub  beali  Donati  et  nostra  protectione  suscipinius; 
silicei  sepulluras  defunctoium,  iudicia  mortuorum,  decimationes,  oblationes  et  totam 
parrochiam  suam  cum  populo,  et  quicquid  tara  spirituale  quam  temporale  iam  per  xl 
annos  legillime  possedit.  De  quibus  haec  propriis  vocabulis  duxi  exprimenda:  silicei 
vineam  de  Albagnoro,  cum  omnibus  suis  pertinentiis,  et  quicquid  habelis  de  rebus  qua 
fuerunt  Ranucini  fili!  Gerardini  de  sanclo  Biasio,  et  de  rebus  que  fuerunl  presbiteri 
Gregorii  et  palris  sui,  et  de  rebus  que  fuerunt  lacobi  de  Orlignano  ('),  et  plaleam 
cum  muro,  que  est  ante  prenominatam  ecclesiam;  et  quicquid  habelis  in  Anteria, 
quod  emistis  a  JNicola  filio  Bernardini  et  a  maire  sua,  silicei  unara  domum,  vineam, 
terram  et  patronatum  ecclesie  et  parlem  ipsius  castelli  de  Anteria.  Addimus  etiam  ut 
quecumque  persona  apud  iam  dictam  ecclesiam  sepeliri  se  iuste  iudicaverit,  libere  id 
faciat,  et  si  aliqua  persona  de  populo  predicle  ecclesie  se  apud  aliam  ecclesiam  sepe- 
liri iuste  iudicaverit,  medietalem  iudicii  sui  prenominate  ecclesie  vestre  relinquat,  sicut 
venerabilis  predecessor  noster  Maurus  episcopus  bone  memorie  constituil,  salva  nimi- 
rum  in  omnibus  nostra  nostrorumque  successorum  reverentia.  Si  quis  autem  huius 
nostri  scripti  paginam  sciens  contra  eam  facere  presumpserit,  si  clericus  est,  sui  ordi- 
nis  et  officii  dignitate  careat  atque  nostro  hanno  succumbat;  si  vero  laicus,  excomu- 
nicationi  snbiaccat,    alque  a  corpore  et  sanguine   domini  nostri    lesu   Clirisli    alienus 


»)  Seguono  due  parole  perfettamente  raschiate. 


AN.    1180-1  18 IJ  CODICE  DIPLOMATICO  3 

hat.  Cunctis    autem    eidem  ecclesie   sua  iura  servanlibus   sit  pax  domini    nostri  lesu 
Christi. 

Actum  est  hoc  in  civitate   Aretina,  in  palatio  iaxta   plehem   sanate  Marie   virginis, 

o        o  o 

anno  ab  incarnatione  Domini  M.C.  Ixxx. 

t  Ego  Heiioltus  Dei  giatia  aretinus  episcopus  ss. 

(Sd.) 


393. 

1  Consoli  di  Arezzo  danno  licenza  al  l^riore  di  Camaldoli  di  ricdifixare  i  Cantelli 
di  Anghiari  e  di  Montedoglio  colle  loro  chiese. 

Fiere  della  Chiassa  -  dicembre  1181.  [R.  .Vrcli.  Fior.  Uiploiii.  Camakloli]. 

nini.  I30XÌ30.  -  Alcune  macchie  tli  umidità  hanno  cancellata  qualche  parola  nel  lato  manco  della  carta; 
dall'  altro  lato  essa  è  tagliata  assai  irregolarmente. 

(Sn.)  In  Chrisli  nomine.  Anni  Domini  M  .  e  .  ixxx  primo,  mense  december,  indi- 
ctione  xiiii,  inperanle  Frederico.  Manifesti  siimus  nos  consules  Aretine  civitatis,  vide- 
licet  Rainerius  de  Rainaido  et  Ysahac  OrdelaCfì  [et  Majzolinus  camerarius  civitatis  et 
Joseph  [conjsul  societatis  de  bnrgo  sancte  Marie,  nos,  [cum]  pari  consensu  et  vice  no- 
slrorum  sociorum,  concedimus  libi  domno  Placido  priori  de  Camalduii  et  tuis  fratribus 
et  hominibus  de  Anglari  et  Montis  aurei  rehediflcalioiiem  ecclesiarum  et  castrorum 
videlicet  Anglari  et  Montis  aurei  in  loco  ubi  l'uerunt.  Predictam  itaque  concessionem 
cnm  libera  licentia  vobis  domno  priori  et  tuis  hominibus  predictorum  locorum,  ut 
superius  dictum  est,  danius  ad  honorem  Dei  et  inperatoris  et  totius  nostre  civitatis. 
Unde  obligamus  nos  et  noslros  successo[res]  vobis  et  vestris  successoribus  omni  tem- 
pore sic  firmum  tenere,  et  nullo  modo  predictam  concessionem  s(i)ve  licentiam  inl'rin- 
gere,  quia  sacramento  lenebamur  quod  lecimus  priori  camaldulensium,  in  quo  etiam 
nostros  astringemus  successores,  ut  in  brevi  in  quo  iuravimus  continetur.  Et  ut  omnes 
publice  sciant  hanc  licentiam  esse  datam  reheficandarum  ecclesiarum  et  construenda- 
rum  et  castrorum  predictorum,  manu  publica  insignir!  iussimus,  et  in  scriptis  sub 
multorum  testificatione  redigi. 

Actum  aput  plebem  de  Classe. 

Signo  manu(u)m  predictorum  consulum,  videlicet  Rainerius  de  Rainaido  et  Isahac 
et  Mazoiini  et  loseph,  qui  hanc  cartam  fieri  rogaverunt. 

Signo  manuum  plebani  de  C(l)asse  et  abbatis  de  Campriano  et  prioris  de  Anglari, 
et  Acatapane  nepotis  prioris  de  Camalduii  et  multorum  aliorum  clericorum  et  layco- 
rum. 

Ego  Wileimus  index  et  notarius  ss.  et  conpievi. 


DOrUMKNTl  PEIt   LA  STOIUA   V'  AREZZO  [394. 


394. 

Itoliuidinu  di  MumbiUa  dei  LoiKjvbardi  di  Doma  fa  donazione  di  terre  e  castelli 
alla  Canonica  Aretina,  a  diverse  pievi  e  alla  Abbazia  di  Agnano. 

Capitolo  della  Canonica  -  fpl)l»raio  ll.s2.  fArch.  Capii,  d'  Ar.,  n.  4olJ. 

nini.  .'iO(»X''90-  ■  '-a  l'iima  liin'ii  i''  n  kllcio  allungate,  con  alcune  incorporale,  e  segnala   con  incliioslro 
rosso. 

tllln  Dei  nomine.  Anno  ilominice  incarnalionis  millesimo  C  .  T.XXXI,  Frederico 
regnante,  mense  l'ebruaiio,  iniliclione  xiiii  ||  .  Quamvis  inexspleta  onpiditas  liominis 
inhiel  Iuitìs,  esl  tamen  iustum  pio  creatura  non  seraper  omittere  creatorem:  nimirum 
profeito  desipit  qui  imiusmodi  implicitus  vite  premia  eterne  non  agnoscit,  cum  non 
sit  iniquum  id,  quod  pietate  concessum  est,  ad  concessorem  suo  tempore  debere  con- 
verti. Quapropter  in  Dei  nomine  raanifeslus  sum  ego  Rolandiiius  Mainbilie,  qualiter 
per  hauc  carlam  donalionis  inler  vivos,  prò  remedio  anime  mee  ac  parenlum  meorum, 
dono  et  trado  atque  concedo  canonice  sancii  Donali  et  canonicis  eiusdem  ecclesie,  ad 
usuili  et  sumplum  canonicorum  in  prenominata  canonica  Deo  famulantium,  scilicet 
omnes  res  meas  quas  habeo  et  possideo,  aut  aliquis  nomine  meo  habet,  vel  habere 
debeo,  ac  omne  ius  et  oblationem  et  usum.  In  primis  quicquid  habeo  in  castro  de 
Pilli  et  in  tota  curie  eiusdem  castri,  excepto  feodo  quod  habet  Ugolinellus  a  me,  quod 
prenorainalus  Ugolinellus  prò  canonica  teneat  et  ai  servial;  et  quicquid  habeo  in  castro 
de  Duma  et  in  tota  eius  curie;  et  omne  ius  et  aclionem  in  hisdem  locis  prenominalis, 
exceplis  duobus  hominibus  in  Maliìano,  quorum  unus  vocalur  Macinellus,  alter  vero 
Viliolus,  quos  relinquo  abbatie  de  Agnano  prò  anime  mee  remedio  ac  peccatorum  meo- 
rum:  et  quicquid  habeo  vel  habere  debeo  in  Toppo  et  in  omnibus  eius  pertinentiis, 
excepto  uno  campo  de  Vigniale,  quem  relinquo  Mazolino  et  eius  heredibus;  et  quicquid 
habeo  vel  habere  debeo  in  Marciano  et  in  loia  curie  eius,  et  domnicatum  meum  de 
Anasciano;  et  quicquid  habeo  et  habere  debeo  in  curie  de  Fuzo  et  in  Colle  Guineldi 
-«t  in  tota  eius  curie,  et  in  castro  de  Civilella  et  in  tota  curie  eius,  et  generaliter 
omnia  qua  mihi  pertinere  videntur  in  suprascriptis  locis  quocumque  Ululo  vel  iure 
aliquo,  cum  omnibus  adiacenliis  et  pertinentiis  suis  et  iure  predii  urbani  et  rustici, 
et  cum  omnibus  que  habenl  supra  se  ac  infra  se,  videiicet  cum  ecciesiis  et  hedificiis 
et  cum  omni  apparalu  et  redditu  atque  dislriclu,  cum  introitu  et  exitu  eorundem. 
Et  de  his  omnibus  legitlimam  facio  iraditionem  in  manibus  Gregorii  subdiaconi  et 
canonici  iamdicle  canonice,  recipienlis  vice  preposili  et  aliorum  canonicorum.  Et  ut 
omne  dominium  et  poleslas  de  omnibus  supradictis  rebus  a  me  perpetuo  transferatur, 
et  vobis  canonicis  incommutabililer  delur  de  manibus  mais  in  manibus  vestris,  Cristo- 
forum  misi,  qui  vos  exinde  vice  mea  ex  omnibus  suprascriptis  rebus  corporaliler  inve- 
stirei et  traderet;  retenlo  mihi  in  vita  mea  usufruclu  solo.  Eo  videiicet  pacto  iamdictas 


AN.    1182]  CODICE   DIPLOMATICO  5 

res  meas  suprascripte  ecclesie  donavi  et  concessi,  quod  nullo  tempore  possint  vendi  vel 
in  feodum  dari  aut  libellario  nomine  ve!  aiiquo  ingenio  alienali,  set  semper  ad  usura 
canonicorum  dtìi)eant  permanere;  hoc  videlicel  reservalo,  quod  concedo  proprietario 
nomine  unicuique  nieorum  hominum  per  capitantiam  massariam  per  se  regenli  duos 
sextariores  terre  ad  mensuram  legitlimam  in  omnibus  prenominatis  castris  et  curtibus, 
et  Ricio  de  Puzo  mi  prò  servilio  suo,  exceplis  casalinis  et  clausuris  et  areis  ac  ortis 
in  quibus  nulli  meorum  hominum  proprielatem  concedo.  Unicuique  de  ecclesiis  de 
Pilli  concedo  prò  remedio  anime  mee  ac  parenlum  meorum  duos  sextariores  terre  ad 
mensuram  legitlimam,  et  unicuique  ecclesiarum  de  Duma  lolidem,  et  unicuique  eccle- 
siaruin  de  Marciano  totidem.  Plebi  quoque  de  Toppo,  et  hospilali  quod  est  iuxla  ipsam 
plebem,  relinquo  campum  quod  est  iuxta  vineam  predicli  hospilalis,  ex  altera  vero  parte 
currit  ei  strata.  Hoc  totum  sii  lirmum,  et  latum  omni  tempore  si  sino  filiis  vel  lìlio 
decessero  legittimis:  quod  si  filium  vel  filios  masculos  legiltimos  habuero,  ipse  vel  ipsi 
michi  in  heredilatem  meam  succedant,  sub  tutela  tamen  sint  et  defensione  prefate  cano- 
nice,.  eo  modo  quod  canonica  leneaiur  filium  vel  lilios  meos  legiltimos  ab  omni  persona 
defendere  ac  manutenere.  Quod  si  filius  vel  lilii  mei  sine  filiis  vel  filio  masculis  legit- 
timis decesserint,  prenominata  donatio  cum  omni  inlegrilale  sua  ad  caiionicam  rever- 
talur;  si  vej'O  fiiiam  subslulero,  iure  Institutionis  ci  libras  denariorum  universaliter 
per  terrara  islam  currentium  ei  dimitlo,  el  canonica  denarios  prefalos  ei  persolvat. 
Guidolerno  nepoti  meo,  si  prenominalam  meam  donalionem  firmam  et  ratam  habere 
voluerit,  canonica  Ixxxviii  libras  denariorum  universaliter  per  lerrani  islam  currentium 
infra  sex  menses  post  meum  obilum  persolvat.  Si  vero  [ìrelaxalam  meam  donalionem 
aiiquo  ingenio  de  facto  irritare  altemptaveril,  canonica  suprascriptos  denarios  ei  per- 
solvere  nullo  modo  leneaiur.  Rolandino  nepoti  meo  I  libras  denariorum  universaliter 
lune  currentium  dimilto,  quos  canonica  ei  persolvat,  si,  sicut  de  Guidoterno  dictnm  est, 
observare  flrmaverit,  alioquin  nullo  modo  ei  canonica  solvere  teneatur.  Uxori  mee  Skife 
dotem  suam  et  aliud  tantundem  relinquo,  compulalis  omnibus  qne  de  bonis  meis  tunc 
temporis  habuerit,  fide  eliam  preposilo  et  canonicis  facla  ab  ea  sub  iure  inrando:  et 
insuper  dono  ei  xxv  libras  denariorum  universaliter  lune  per  lerram  islam  currentium, 
quos  canonica  usque  ad  sex  menses  post  meum  obilum  ei  persolvat,  si  iamdiclam  do- 
nalionem non  inquielaverit  et  donec  in  domo  mea  permanere  voluerit,  videlicel  usque 
ad  annum  unum  post  obilum  meum;  massariliis  et  aliis  meis  rebus  sine  lesione  prioris 
status  utatur  et  fruatur.  Consanguineis  meis  Ranucio  el  Vinceinimico  dimitlo  quicquid 
habeo  in  curie  de  Cesa  et  in  Foiano,  excepto  campo  de  Rivo,  quem  relinquo  Pelro  de 
Petro  prò  servilio  filli  sui  Bacucci;  hac  condilione  islum  relinquo  Ranucio  et  Vinceinimico 
eorumque  heredibus,  si  firmam  et  illibatam  hanc  meam  donalionem  observaverint,  alioquin 
totum  ad  iamdictam  canonicam  devolvatur.  Insuper  volo  quod  canonica,  communiter 
fìliis  Guineldi,  teneatur  iuvare  omnes  in  illis  curtibus  et  castris;  que  cura  eis  ex  parte 
mea  dividet  secundum  portionem  quam  ex  parte  mea  in  illis  castris  et  curtibus  habet; 
eo  videlicel  pacto,  si  prefali  filii  Guineldi  communiter  donalionem  quam  canonice  facio 
voluerint  observare  et  canonicara  ab  omnibus  prefatam  donalionem  impedire  volentibus 
secundum  quod  mihi  tenentur  iuvare,  et  si  contra  prefatam  donalionem  atemptaverint 
venire,  tandiu  eis  canonica  non  teneatur  quandiu  ab  incepta  malilia  seu  molestia  vo- 
luerint recedere.  Et  in  raemoriam  islius  donalionis  ac  prò  remedio  mee  anime  et  paren- 


(i  DOCUMENTI    PKIl    I.A   STOlllA   t'  AW.UO  [39Ì-396. 

tum  nieoiuni  volo,  iiuod  canonica  omni  tempore  unum  paiiperum  |)ascal;  et  simililer  volo, 
quod  canonica  unicuique  sacerdotum  istar  um  (|ualuor  pleL)iiiiii,  viilelicel  plebis  de  Foiano 
et  plebis  de  Ficarolo  el  plebis  do  Toppo  et  plebis  de  Oliarlo,  liibiial  xviii  deiiarios,  et  uni- 
cuif|UG  clericorum  qui  non  sinl  sacerdotes  vi,  ci  in  (]ualtuor  aitaribus  islarum  mi"''  ple- 
bium  in  unoquo(pie  x  solidos  ponal,  et  unicuique  ecclesie  de  Pilli  et  de  Durna  et  de 
Marciano  x  solidos  tribual,  et  in  altari  plebis  sancte  Marie  de  civilatc  Aretina  xx  solidos 
ponat,  in  altari  sancle  Flore  e  solidos,  in  altari  abbaile  de  Pino  xl  solidos,  domino 
episcopo  e  solidos  tribual.  Si  vero  prò  canonica  slelerit,  quod  totum,  ut  supra  dicium 
esl,  non  adimpleat.  irrita  el  inutilis  sii  prediola  donalio.  El  ut  isla  mea  donalio  nullo 
tempore,  sicul  snpra  dicium  esl,  possil  reiractari,  obligo  me  ac  meos  heredes  tibi 
suprascriplo  Gregorio,  recipienti  vice  predictc  ecclesie,  omni  tempore  defenderc  et  gua- 
rentare  et  ncque  per  me  aut  per  alium  moleslare.  Ouod  si  in  aiiquo  exinde  centra  pre- 
dictam  ecclesiam  presumpserimus  agere,  causar!  per  placilum  aut  extra  faligare  per  nos 
aut  per  suramissam  ve!  summillendam  a  nobis  persona,  vel  si  omni  tempore  ab  omni 
persona  eam  donationem  non  potuerinius  defensare,  aul  si  apparuerit  datura  faclumve 
buie  donalioni  nocilurum  per  aliquod  ingenium  quod  homo  in  se  cogitare  potest,  tunc 
obligo  me  el  meos  beredes  tibi  Gregorio,  recipienti  nomine  suprascripte  ecclesie, 
composiluros  et  componamus  duplum  querimonie,  et  post  dupli  solutionem  sit  firma 
predicta  donalio,  conservatis  pactis  omnibus  superius  nominalis.  Undc  banc  cartam 
fieri  rogavi.  Aduni  in  capilulo  canonice  sancii  Donali  feliciter. 

(!0  H0  10  H0  (!0  (^  Signa  manuum  Rogerii  Manisei  et  Mazolini  et  Guidolerni  et  ca- 
nonicorum  Agniidei  el  domini  Bruni  ac  Crislofori  rogatornm  lestium. 

t  Ego  Rolandus  iudex  ac  nolarius  iiuic  eliam  ollitio  ab  imperatore  delegalus  scripsi 
et  compievi. 


395. 

Lucio  III  coì> ferma  i  possediinenli  e  le  iininunilà  della  Canonica  Arelina. 

VeUetri  -  4  aprile  (1182).  [Ardi.  Capii,  d'  Ai-.,  n.  i-So]. 

mm.  300X320.  -  .Nel  mezzo  della  plicatura  rimangono  ancora  annodale  le  cordicelle  seriche  donde  pen- 
deva la  bolla  pajiale.  .Nel  tergo,  di  scriltura  del  sec.  XV:  Prinlegium  Ludi  pape  super  et  plebibus  et  ecclesiis 
comitatus  Senarum.  De  ecclesia  de  liadicaki,  de  curie  de  Tappale.  Utile  est.  xxvii. 

Lucius  episcopus  servus  servorum  Dei  dileclis  filiis  Presbitero  preposilo  et  capilulo 
aretinis  salulem  et  aposlolicam  benediclionem.  Ea  que  a  prelalis  ecclesiarum  provisione 
rationabili  slatuuntur  sedis  apostolice  convenil  aucloritate  firmari,  ne  super  bis  ma- 
teria(°)  contentionis  emergat,  que  a  bone  caritalis  initium  habuerunt.  Eapropter,  dilecti 


(•)  mater  su  rasura- 


AN.     1182]  CODICE   DIPLOMATICO  7 

in  Uoniino  filii,  veslris  iuslis  postulationil)us  grato  concurrenlcs  assensi!,  donationes,  con- 
cessiones,  confìrmationes  eliam  super  ecclesiis  et  aliis  rebus,  sicut  anlecessoribus  vestris 
et  bone  memorie  Theobaldo,  Helperto,  Alberto,  Arnaldo  et  Constanlino  episcopis  rationa- 
bililer  aretinis  concesse  sunt,  et  que  in  privilegio  bone  memorie  leronimi  quondam  episcopi 
vestri  legittime  continentur;  libertates  preterea  et  immunitates  ab  imperaloribus  seu  mar- 
chionibus ecclesie  vestre  indiillas,  anliquaset  ralional)ilesconsuetudines  (")  vestras  iiactenus 
observalas,  vobis  vestrisque  successoribus  auctoritate  apostolica  coiifirmamus  et  perpetuo 
raanere  decernimus  illibatas.  Decimationes  etiam  ex  terra  illa,  quam  vos  canonica  sancti 
Donati  ex  donatione  imperatorum,  marchionum  et  aliorum  fidelium  iuste  ac  sine  con- 
troversia possidelis,  aut  in  fulurum  iustis  modis,  prestante  Domino,  poterilis  adipisci, 
presentis  scripti  patrocinio  roboramus.  Ordinationem  insuper,  custodiam  et  alia  que 
predecessores  tui,  filli  preposite,  a  tempore  locundi  prepositi  in  plebibus,  monasteriis, 
canonicis  et  capellis  de  Scianinga  Berardinga  et  Berardisca  et  aliis  aretine  diocesis  ca- 
Doaice  habuerunl;  oblationem  eliam  altarium  ecclesie  sancti  Donati  lelaniarum,  sicut 
in  scripto  Arnaldi  et  Constanlini  aretinorum  episcoporum  rationabiliter  continetur; 
electionem  quoque  archidiaconi  et  primiceri!,  sicut  a  prefalo  leronimo  quondam  epi- 
scopo vestro,  canonice  statutum  fuisse  dinoscilur,  et  in  scriplis  eius  rontinelur  expres- 
sum  et  hactenus  est  observalum;  donationem  eliam  quam  Willielminus  de  Subiano  et 
filius  eius,  uxoribus  eorum  assensum  prebentibus,  et  quantum  ad  eoruui  iura  spectavit 
ex  integro  largientibus  de  turri  de  Subiano,  et  aliis  eorum  possessionibus  universis  in 
eodem  castro  et  eius  curte,  in  Nussa,  Castellione  et  eorum  perlinenliis  et  aliis  locis 
feceruDt,  cum  Deo  et  ecclesie  vestre  sua  et  se  obtulerunt,  sicut  in  istrumentis  exinde 
confeclis  legittime  continetur;  caslrum  preterea,  quod  Saxetum  vulgariter  nominatur, 
sicut  ipsum  rationabiliter  et  sine  controversia  possidetis,  cum  eius  curte;  ecclesiara  de 
Radicata,  cum  omnibus  perlinenliis  eius;  ccclesiam  de  Cruci  cum  omnibus  pertinen- 
tiis  eius;  caslrum  insuper  quod  Toppole  dicitur,  cum  ecclesia  et  villa  de  Varrazano 
et  omnibus  perlinenliis  eorum,  sicut  ex  concambio  et  transactione  prò  Modiona  vobis 
a  Caraaldulensibus  venit,  sicut  instrumenta  legittime  continente),  et  aclenus  est  obser- 
valum, vobis  vestrisque  successoribus  auctoritate  apostolica  confirmamus.  Nulli  ergo 
omnino  hominum  liceat  hanc  paginam  nostre  confirmafionis  infringere,  vel  ei  ausu 
temerario  coiUraire.  Si  quis  aulera  hoc  allemptare  presumpseril,  indignalionem  omni- 
potentis  Dei  et  beatorum  Pelri  et  Pauli  apostolorura  eius  se  noverit  incursurum.  Datura 
Velletri  ii  nonas  aprilis. 


396. 

Coìivenzioni  tra  gli  Aretini  e  gli  uomini  d'  Angkiari,  slabiiile  dal  Priore  di 
Camaldoli,  da  quello  di  Anghiari  e  dall'  Abbate  di  Frataglia. 

Presso  ÀD^hìari  •  aprile  1182.  [R.  Ardi.  Fior.  Capitoli,  \o\.  XXIV,  e.  80'J. 


(•)  parola  su  di  una  rasura. 


8  DOCUMENTI    PI'll    LA    STOHIA    I»'  AHKZZO  [396-397. 

(u  Dei  nomino.  Anno  tionninice  incarnalionis  .MC.Ixxxii,  Fredorico  imperante,  mense 
a|)relis,  inilictione  xv".  .Manifesti  siimns  nos  prior  Plaiiins  camaliiulensis  et  floniinus 
Guido  el  .Vlherlus  vel  Maurus  prior  de  .\njT|are  et  (luilielimis  abjjas  de  Pralaliia,  qua- 
liler  per  hanc  carlam  pif^noris  iradinius  et  concedimus  vobis  Gerardino  de  Piero  et 
Buoso  de  sancto  Martino  civitalis  Aretine  camarariis,  recipientibus  nomine  ipsius  Co- 
lounis,  silicei  Monlioncm  sive  villani  de  Montiono,  cum  suis  perlineiilil)ii.s:  eo  videlicel 
pacto,  ut  si  Anglarenses  castrum  de  Angiare  gnarnitum  vel  slarlium  non  permiclerent 
habere  civibus  Arelinis  ad  inlrare  et  exireC)  el  slare,  siciu  Aretini  consiiles  et  camararii, 
qui  prò  tempore  erunt  in  ea  civilate  por  Comune,  el  volont,  et  eis  voi  consulibus  oorum, 
silicei  Anglarensinni.  per  so  vel  per  aliam  personam  ihiconl;  vel  si  plateam  vobis  ('')  loca- 
tam  prò  Comuni  vestro  vel  hediikium  in  ea  conslrucndum  Arelinis  civibus  per  Comune 
ipsi  Anglarenses  per  Comune  tollent  vel  conlendent  per  se  vel  aliam  personam,  ani  per 
alios  aul  lolli  vel  contendi  facienl  ani  permiclent,  vel  si  amissuin  ad  recuperandum  non 
adiuvarent  et  relinondum,  vel  si  guerras  per  Comune  iiabebit  civitas  Aietina,  eliam  Areli- 
Dos  suis  expensis,  idesl  Anglarensium,  ipsi  non  facerent  per  Comune, sicul  Aretini  consu- 
les  el  camararii,  qui  per  Comune  lune  erunt,  aul  per  se  aul  per  aliam  personam,  el  eis 
vel  consulibus  eorum  significabunt  vel  precipient,  et  infra  xxx  dies  post  ex  quo  requisiti 
fuerinl  ab  eis  vel  ab  alia  persona  prò  eis,  non  emendaverinl  el  fecerint  ut  eis  preci- 
pient; et  si  pacem  non  fecerint  et  tennerinl  per  Comune  omnibus  quibus  consules 
Aretini  et  camararii,  qui  lune  per  Comune  erunt,  per  se  vel  per  aliam  personam  eis 
vel  consulibus  oorum  precipienl;  et  si  xx  casas  vel  domos  per  allodium  in  civilate 
Aretina  vel  de  foris  a  sancto  Angelo  de  Archallis  in  sursum  non  liabuerini,  scilicet 
Anglarenses,  a  proximis  kalendis  agusli  ad  duos  annos:  quod  si,  ut  supra  dictum  est, 
non  fecerint  Anglarenses,  vel  contrafecerinl,  el  non,  ut  dicium  est  supra,  emendaverinl, 
sit  licitum  lune  consulibus  et  camarariis,  qui  erunt  per  Comune  in  dieta  civilate,  in- 
gredi  in  prefate  rei  pignorale  possessionem  sine  nuntio  potestalis  et  aliquo  vincalo  legis, 
et  possidere  ac  uli  et  fruì  quoad  vel  donec  Anglarenses  predicla  emendaverinl.  Quod 
si  in  aliquo  exinde  conlra  vos  aul  vestros  successores  nos  vel  nostri  successores  pre- 
sumpserimus  agere,  causari,  per  placitum  aul  extra  fatigare,  vel  si  omjii  tempore  ab 
omoi  persona  eam  rem  vobis  non  potuerimus  defendere,  lune  dare  promiclimus  vobis 
el  veslris  successoribus  pene  nomine  C  libras  bonorum  denariorum.  L'nde  hanc  carlam 
fieri  rogavimus.  Aclum  in  comilatu  Arelii  el  prope  podium  de  Angiare  feliciler. 

Signa  manus  Ranuccii  de  Bacca,  Boni  Guelfredocti  et  Arengari!,  Gerardini  RanucciiC), 
Aguragg.i  et  Rainaldi  Bostole,  qui  ultimi  quatuor  lune  erant  consules  Aretine  civitalis, 
testium. 

Ego  Rolandus  iudex  et  notarius  scripsi  rogatus  et  compievi. 

Ego  Marsupiiius  notarius  quondam  Rainerii  Giravalle,  sicut  inv'eni  in  (lieto  libro  Cumunis, 
ita  hic  siibscripsi  et  exemplavi,  nichil  addens  vel  minuens. 


(»)  exibere  (»)  nobls  («)  Ratuecii- 


AN.    1182]  CODICE  DIPLOMATICO  9 


397. 

Islrumcnto  di  locazione  fatta  dal  Priore  di  Camaldoli,  da  quello  di  Anghiari 
e  dall'  Abbate  di  Frataglia  al  Comune  di  Arezzo,  della  piazza  del  castello  di  An- 
ghiari. 

Presso  Anghiari  -  aprile  1182.  '        [Ardi,  dì  Slato  di  Fir.  Capitoli,  voi.  XXIV,  e.  80']. 

In  Dei  nomine.  Anno  dominice  incarnationis  MCIxxxii,  Frederico  imperante,  mense 
aprelis,  indictione  xv^  Manifesti  snoius  nos  prior  Placilus  camaldulensis  et  domi- 
nus  Guido  et  Albertus  vel  Maurus  prior  Anglaris  et  Guiiieiminus  abbas  de  Pra- 
tallia,  (|ualiter  per  hoc  scriptum  looationis  libeliario  nomine  tradimus  et  concedimus 
vobis  Gerardino  de  Piero  et  Buoso  de  sancto  Martino  Aretine  civilalis  camarariis,  no- 
mine ipsius  civilatis  recipientibus  et  ipsius  Comuuis,  silicet  unam  plateam  ad  hedifican- 
dum  xxiJii'"'  pedum  per  frontem  et  xxiiii'"'  pedum  per  longum  in  fronte,  de  supra  de 
Anglare,  inlus  iuxta  ubi  erat  ecclesia.  Eo  videlicet  modo,  ut  vos  et  vestri  successores 
in  diclo  Comune  et  prò  ipso  Comune  eam  rem  haboalis  et  detinealis  ac  iure  localionis 
fruamini;  et  prò  ea  re  annualiler  in  sancii  Barihoiomei  festo  ecclesie  ibidem  perma- 
nenti reddere  vel  persoivere  debeatis  unam  candelam  vm  pedes  iongam  nomine  cen- 
sus.  Sed  non  possit  ipsa  platea,  neque  hediilcium  in  ea  constructum  lune  aliquo  in 
tempore  ab  aliquo  liomine  alienari,  et  amplius  exinde  vobis  non  superimponatur.  Quod 
si  aliquo  in  tempore  eam  rem  quesieriinus  vobis  prò  iam  dicto  Comune,  vel  ipsi  Co- 
muni lollere  vel  minuere  aut  aliquid  superfluum  superimponere,  obligamus  nos  et 
nostros  successores  ac  promictimus  vobis  recipientibus  prò  dicto  Comune  dare  vel  sol- 
vere vobis  et  vestris  successoribus  in  diclo  Comune  pene  nomine  C  libras  bonorura 
denariorum;  el  pena   soluta  remaneat  firma  suprascripta  localio. 

Sic  el  DOS  iam  dicti  conduclores  eliam  prò  noslris  successoribus  promictimus  prò 
iam  diclo  Comuni  vobis  ac  veslris  successoribus  suprascripta,  que  nobis  imposuistis. 
adimplere  ac  omni  temjtore  facere.  Que  si  non  fecerimus,  promictimus  lune  dare  vobis 
prefalo  Comuni,  simiiiler  pene  nomine,  C  libras  bonorum  denariorum.  Unde  hoc  scri- 
ptum a  vobis  et  a  nobis  fieri  rogatum  est.  Aclum  in  comitalu  aretino  el  prope  podium 
de  Anglare  feliciter. 


'o' 


II 


Signa  manus   Ranuccii  de  Bacca  et  Boni  et   Guelfredolli  et  Arengari!   et  Gerardini 
Ranuccii  et  Rainaldi  Buslole   atque  Aguragci,  qui  (ultimi)  qualuor  lune  diete  civilalis  » 

erant  consuies,  rogalorum  lestium. 

Ego  Rolandus  index  scripsi  rogalus  alque  compievi. 


10  DOCUMENTI   PER   IK  STOHIA    I»'  ARKZZO  [3'JS. 


398. 

Lucio  ìli  conferma  all'  Abbazia  di  s.  h'iora  le  possessioni  e  le  immunità,  come 
giù  avenno  fallo  hiitoceuzo  lì  ed  Alesuandro  III. 

VolletrI  .  S  luglio  11S2.  lAich.  Capii,  fi' .\r.;  Carle  di  s.  Fiora  u  Lucilla,  ii.  575]. 

mni.  560X740.  •  Pergamena  mollo  bene  conservala;  vi  manca  peió  il  piombo  papale. 
M.\RGARIM,  Biillar.  Casin.  Il,  202,  n.  cxcviii. 


Il  Lucius   episcopus   servus  servorum  Dei  dileclis  filiis  Carilati    ablìuti  monaslerii 
sancle  Flore,  eiusquc  fralribus  lam  presenlilìus  r|uam  fuluris  reguiarem  vitam  professis 
in  perpetuum  ||  .    EfTeclum   iusla  poslulanlibus    indulgere   et   vigor    equilalis   et  orde 
exigit  rationis,  presertim  quando  petentium   voluntatem  et  pietas  adiavat  et   iiistitiam 
verilas  non  reiinquil.    Enpropler,  dilecli  in  domino  filii,  vestris  iustis   postulatioaibus 
clementer  annuimus,  et  prefalum  nionasleriuni  sancte  Flore,  in  quo  divino  mancipali 
estis  obsequio,  ad  oxenìplar  predecessorum  nostrorum  sancle  recordalionis  Innocenti!  (') 
et  Alexakdri  (-)  romanorum  pontilicum,  sub  beali  Petri  et  nostra   protectione  suscipi- 
mus,  et  presentis  scripli  privilegio  communimus;  statuenles  ut  quascumque  possessiones, 
quecumque   bona  idem    monasterium  in  presentiarum  iuste  et  canonice   possidet,  aut 
in  futurum  concessione  ponlificum,  largitione  reguni  vel  priiicipum,  oblatione  fidelium 
seu  aliis  iustis  modis,  prestante  Domino,  poterit  adipisci,  firma  vobis  vestrisque  suc- 
cessoribus  et  illibala  permaneant.  Io  quibus  lieo  propriis  duximus   exprimenda  voca- 
bulis:  castrum  sancte  Flore  cum  capellis(°),  que  in   eodem    castro    site    sunt;  capel- 
iam  videlicet    sancii  Anastasii,   capellam  sancii  Angeli,    capellam    sancii  Apolenaris  et 
capellam  sancii  Zenonis,  et  quicquid  iuris  habelis  in  ecclesia  sancle  Marie;  monaste- 
rium sancii  Petri  maioris  in  civitate  Aretina,  cum  hospilio  et  omnibus  pertinenliis  suis; 
adicientes  ut  vos,  secundum  anliqnam  et  ralioiialem    consuetudinem  veslram,  possitis 
illud  libere   ordinare:  capellam    sancii  Gregorii,   et  quicquid   iuris   habelis  in  capella 
sancii  Laurentini;  monasterium  sancii  Michaelis  de  Monte  Pincoli,  cum  capellis  et  aliis 
suis  pertinenliis;  ecclesiam  sancii  Petri  et  sancii  Tiburlii  in   Gargonsa   cum    pertinen- 
liis suis;  plebem  sancii  Martini  cum  curie  de  Galogoano  et  omnibus  pertinenliis  suis; 
quicquid    iuris    habelis   in  plebe   sancte  Mustiole;  quicquid   iuris   habelis   in   ecclesia 
sancii  Yincenlii  in  Cortona;  castrum  de  Qiiarata   cum  ecclesia  sancii  Andree  et  curie 
sua;  castrum  de  Sexto  cum  carte  sua;  castrum  de  Sarna  cum  ecclesia  sancle  Flore  et 
carte  sua;  quicquid  iuris  habetis  in  sancta  Marna;  castrum  de  Muglano   cum  ecclesia 


(»)  capellas. 

(()  An.  H3.3  (n.  340). 
(2)  An.   1 1 78  (n.  387). 


AN.    1182]  CODICE  DIPLOMATICO  11 

sancii  Angeli  et  curie;  quicquid  iuris  liabetis  in  curie  sancii  Prosperi;  quicquid  iuris 
habetis  in  ecclesia  sancle  Marie  in  Villa  alba;  caslriim  de  Fonliano  cum  ecclesia  sancii 
Petri  el  pertinenliis  suis;  castrum  de  Rugliiliiio  cum  ecclesiis  el  curie  sua;  ecclesiam 
sancii  Leonis  cum  pertinenliis  sui?;  ecclesiam  sancle  Flore  minoris  cum  medielate  sue 
curlis  el  curlis  de  Bulgari,  cum  omni  iure  quod  habelis  in  ecclesia  sancii  Laurenlii 
el  sancii  Sebasliani;  ecclesiam  sancii  Pelri  in  Maiano,  cum  iure  quod  ibi  babelis,  et 
quicquid  habelis  in  Polliciano,  Pilli  et  in  Vico.  Obeunle  vero  te,  nunc  eiusdem  loci 
abbate,  vel  luorum  quolibet  successorum,  nullus  ibi  qualibet  surreplionis  aslutia  seu 
violenlia  preponatur,  nisi  quem  fratres  communi  consensu  vel  fratrum  pars  consilii 
senioris,  secundum  Dei  limorem  el  beali  Benedicli  regulara,  providerint  eligendum. 
Sepulluram  quoque  ipsius  loci  liberam  esse  decernimus,  ul  eorum  devolioni  el  extreme 
volunlali  qui  se  illic  sepeliri  deliberaverint,  nisi  forte  excoraunicati  vel  inlerdicti  sint, 
nullus  obsislal,  salva  lamen  iuslitia  illarum  ecclesiarum  a  quibus  morluorum  corpo[ra] 
assumuntur.  Decernimus  ergo  ut  nulli  omnino  hominum  fas  sii  prefatum  monaste- 
rium  temere  perturbare  vel  eius  póssessiones  auferre,  vel  ablatas  relinere,  minuere, 
seu  quibuslibel  vexalionibus  faligare,  sed  omnia  integra  conserventur  eorum  prò  quo- 
rum gubernatione  ac  snslentatione  concessa  sunt  usibus  omnimodis  profutura,  salva  sedis 
apostolice  auctorilate  el  diocesani  episcopi  canonica  iuslitia.  Siqua  igitur  in  futurum 
ecclesiastica  secularisve  persona  hanc  nostre  constitutionis  paginam  sciens  centra  eam 
temere  venire  temptaverit,  secundo  tertiove  commonila,  nisi  realum  suum  digna  sali- 
sfactione  correxerit,  polestatis  honorisque  sui  dignitale  careat,  reara(|uc  se  divino 
iudicio  existere  de  perpetrata  iniquilale  cognoscat,  el  a  sacratissimo  corpore  ac  san- 
guine Dei  et  domini  redemptoris  nostri  lesu  Cliristi  aliena  fìat,  alque  in  extremo  exa- 
mine  divine  ullioni  subiaceat.  Cunctis  aulem  eidem  loco  sua  iura  (°)  servantibus  sit 
pax  domini  nostri  lesu  Christi,  quatinus  el  hic  fructum  bone  actionis  percipianl,  et 
apud  districtum  iudicem  premia  eterne  pacis  inveniant.  Amen  amen  amen. 

(R)  Ego  Lucius  calholice  ecclesie  (episcopus)  ss.  (M). 

t  Ego  Petrus  presbiter  cardinalis  tit.  sancle  Susanne  ss. 

t  Ego  Vivianus  Ut.  s.  Slepliani  in  Celio  Monte  presbiter  cardinalis  ss. 

t  Ego  Laborans  presbiter  cardinalis  s.  Marie  Trans  Tiberim  tit.  Calixli  ss. 

t  Ego  Pandus  presbiter  cardinalis  tit.  Basilice  xii  Apostolorum  ss. 

t  Ego  lacinctus  diaconus  cardinalis  sancle  Marie  in  Cosmydyn  ss. 

t  Ego  Arditio  diaconus  cardinalis  sancii  Teodori  ss. 

t  Ego  Gratianus  sanctorura  Cosme  et  Damiani  diaconus  cardinalis  ss. 

t  Ego  Bobo  diaconus  cardinalis  sancii  Angeli  ss. 

t  Ego  Gerardus  sancii  Adriani  diaconus  cardinalis  ss. 

t  Ego  Oclavianus  sanclorum  Sergii  et  Bachi  diaconus  cardinalis  ss. 

t  Ego  Soffredus  diaconus  cardinalis  sancle  Marie  in  Via  Lata  ss. 

t  Ego  Albinus  sancle  Marie  nove  diaconus  cardinalis  ss. 


(•)  iure. 


a  DOCUMKNTI   PEB   U   STORIA   d'  AREZZO  1 398-400. 

t  Ego  Teodinus  porluensis  et  sancle  Uufine  sedis  episcopus  ss. 
t  Ego  Paulus  preneslinus  episcopus  ss. 

Dalum  Velletri,  per  manum  Hugoiiis  sancle  romane  ecclesie  notarii  viii  idus  iulii, 
indictioiie  prima,  incarnalionis  doraiiiice  anno  M.C.  Ix.\xii,  ponlificalus  vero  domini 
Luoii   pape  in  anno  ii. 


399. 

Eliolto  vescovo  Arelino  cede  all' abbate  di  Pralaglia  alcune  terre  che  l'  Episcopio 
aveva  in  Casentino,  facendo  promessa  di  difenderle. 

Paliizzo  vescovile  -  ottobre  1184.  ,  [B.  Ardi.  Fior.;  Diplom.  Camatdoli]. 

mm.  120-60XioU.  -  Nella  breve  plicatura  rimangono  tiiUora  infilzate  le  cordicelle  di  lino  da  cui  era 
sostenuio  il  sigillo  cereo  episcopale. 

t  In  Dei  nomine.  Anno  dominice  incarnalionis  M.C.  ixxxiui,  Frederico  imperante, 
mense  octubris,  indictione  secunda.  Manifeslus  sum  ego  HelioUus  Dei  gralia  episcopus 
arelinus,  qualiter  per  liane  cartara  refutationis  el  concessionis  refulo  et  concecio  libi 
Guiiielmo  abbati,  recipienti  nomine  monasterii  sancte  Marie  de  Pratallia,  sciiicet  omae 
ius  et  actionem  et  usum  atque  abusum,  quod  et  quem  nomine  mei  episcopi!  habeo 
in  terra  sive  vinea,  quam  delines  et  facis  iaborare  ad  domnicariam  prefati  monasterii, 
in  Cagio  et  Ofigniano  et  Peza  atque  Ciaresciolo,  acepto  a  te  pretio  prò  iamdicta  refu- 
tatione  et  concessione  sex  librarum  xx  soiidorum  bonorum  denariorum;  quatinus  ab 
hodierna  die  habeas  et  possideas  eam  terram  et  vineam  tam  tu  quam  tui  successores 
in  suprascripto  monasterio,  sine  mea  meorunque  successorum  molestia  ve!  litis  con- 
tradictione.  Quod  si  in  aliquo  exinde  contra  vos  presumpserimus  agere,  causari,  per 
placitum  aut  extra  fatigare,  per  nos  aut  summissam  a  nobis  personam,  vel  si  omni 
tempore  vos  tacitos,  quietos  seu  indempnes  inde  esse  non  permiserimus,  aut  si  appa- 
vuerit  datum  factumve  a  nobis  buie  refutationi  et  concessioni  nocilurum  per  aliquod 
ingenium  quod  homo  in  se  cogitare  potest,  vel  si  eam  rem  vobis  non  poluerimus  de- 
fensare  a  vicecomite  et  scario  meo,  tunc  obligo  me  ac  meos  successores  libi  et  tuis 
successoribus  compositurus  et  componamus  penam  xiii  librarum  bonorum  denariorum, 
et  pena  soluta  remaneat  firma  iamdicta  refutatio  et  concessio.  Unde  hanc  cartam  fieri 
rogavi.  Aetum  in  palatio  predicti  episcopi  feliciter. 

t  Ego  Heliottus  aretinus  episcopus  ss. 
(^  (>0  li0  Signum  manuum  Vicedomini  et  Guidonis  Boccacionis  atque  Preite  Franketti 
rogatorum  testium. 

t  Ego  Rolandus  index  buie  etiam  officio  ab  imperatore  delegatus  scripsi  et  con- 
pievi. 


AN.    1182-H88]  CODICE   DIPLOMATICO  '13 


400. 

Bolla  dì  Clemente  III,  con  la  quale,  secondo  il  privilegio  d'Anastasio  IV,  conferma 
alla  chiesa  di  s.  Michele  d'  Arezzo  tulli  i  suoi  suoi  beni,  determinando  i  confini 
della  parrocchia. 

Pisa  -  13  gennaio  1188.  [Ardi.  Capii.  d'Ar.;  Carte  di  s.  M.»  in  Gradi,  n.  87]. 

inni.  S40X680.  -  Pergamena  un  poco  consunta  nelle  plicaliire.  11  bollo  manca.  Nel  tergo,  di  scrillura  del 
sec.  XV:  Confirmatio  facta  per  papam  dementerà  prò  ecclesia,  de  populo,  possessionìbus,  de  immunitale. 
Annal.  Camald..  IV.  App.  162,  n.  xcvi;  Migne,  Patrol.  CCIV,  1283. 

Il  Clemens  episcopus  servus  servorum  Dei  dilectis  filiis  priori  ecclesie  sancii  Mi- 
chaelis,  que  in  suburbio  aretine  civilalis  sita  est,  eiusque  fratribus  lam  presentibus 
quara  futuris  regularera  \ilam  professis  in  perpetuum.  ||  Religiosis  desideriis  dignum 
est  nos  facile  prebere  consensuin,  ut  fidelis  devotio  ell'ectum  ceierem  sorliatur,  et  ut 
tanto  iiberius  sacre  religionis  observanlie,  et  aliis  operibus  bonis  insista!  quanto  ab 
apostolica  sede  se  senserit  in  pio  proposito  benignius  confoveri.  Ea  propter,  dilecti  in 
Domino  filii,  vestris  iustis  postulationibus  clementer  annuimus,  et  prefatam  ecclesiara 
sancti  Michaelis,  in  qua  divino  estis  obsequio  mancipati,  ad  exeniplar  felicis  memorie 
Anastasii  pape  predecessoris  nostri,  sub  beati  Petri  et  nostra  protezione  suscipimus, 
et  presenlis  scripti  privilegio  communimus.  In  primis  siquidem  statuentes,  ut  ordo 
monasticus,  qui  secundum  Deum  et  beati  Benedicli  reguiam  atque  institulionem  camal- 
duleusium  fralrum  in  eadem  ecclesia  noscitur  inslitulus,  perpetuis  ibidem  temporibus 
inviolabiliter  observetur.  Preterea  quascumque  possessiones,  quecumque  bona  eadem 
ecclesia  iu  presentiarum  iuste  et  canonice  possidet  aut  in  futurum  concessione  ponti- 
ficum,  iargitione  regum  vel  principuni,  oblatione  fidelium,  seu  aliis  iustis  modis,  pre- 
stante Domino,  poterit  adipisci,  firma  vobis  vestrisque  successoribus  et  illibata  perma- 
neant.  In  quibus  hec  propriis  duximus  exprimenda  vocabulis:  Locum  ipsum,  in  quo 
prefata  ecclesia  sita  est,  cum  omnibus  perlinenliis  suis;  proprie  parrochie  fines,  quem- 
admodum  in  autentico  scripto  leronimi  quo  ndam  aretini  episcopi  continelur,  duximus 
dislinguendos:  totum  videlicet  populum,  qui  nunc  est  liabitator  aut  erit  in  suburbio 
ex  ulraque  parte  strate,  a  domo  sive  classarla  olim  lìlii  Tiribakii  dieta,  qua  itur  ad 
sanctum  Petrum  minorem,  usque  ad  domum  sive  classariam  olim  diclam  Moronti, 
qua  itur  ad  sancii  Michaelis  moleodinum,  et  a  domo  sive  classarla  olim  Ardimanni 
villani  dieta,  qua  itur  ad  sanctum  Bartholomeum,  usque  ad  domum  sive  classariam 
olim  Aricii  Captapanis  dieta,  qua  itur  ad  molendinum  supradicte  ecclesie  palronorum, 
videlicet  filiorum  seu  nepotum  Rainerii  Geizi;  preterea  medietatem  molendini  quod 
est  iuxta  suburbium,  cum  omnibus  pertinenliis  et  utilitatibus  suis;  domos  quas  habetis 
in  eodem  suburbio,  cum  omnibus  utilitatibus  suis;  plateam  que  ante  ipsam  ecclesiam 
sita  est,  sicut  in  donationis  cartula  continelur;  quicquid  habetis  in  Albagnoro  et  in 
Montagnolo;  terras  quas  lohannes  quondam  prior  cum  maire  sua  eidem  ecclesie  pie- 


H  DOCUMKNTl  PER  LA  STORIA  d'  ARFZZO  [400-401. 

lalis  inliiitii  Iratliilil;  lerras  quas  ...ventoiio  ciini  iixorc  ol  filio  vobis  donavit;  (|iiicquid 
a  Maziigallo  cniii^lis  seu  ipse  vobis  doiiavil,  el  (|uif(|uid  relrulus  eius  nciios  vobiscum 
cambiavit  seu  doiiavil;  lerram  qiiam  a  Filiaslro  omislis;  terram  quam  Gerardiiius  vobis 
prò  anime  sue  rcraedio  Iradidit,  siculi  in  cariala  ab  eo  et  fiiiis  rogala  conlinelur; 
lerras  quas  habelis  iuxla  Silvani  el  in  riallulino,  el  tenani  iuxla  fiiios  Rigeli;  lerram 
quoque  de  Cacignano,  el  quicquid  in  plano  Domi  liabclis;  dumos  quas  liabulis  in  ci- 
vitale  Arelina:  oleum  quoque  sanctum  infnmorum,  ci  cuncla  que  ecclesiaslici  oflìcii 
sunt,  preler  baptismum,  tam  in  sollempnitatibus  quam  in  feslivis  et  colidianis  diebus 
vobis  voslrisque  succcssoribus  el  ecclesie  vesUe,  sicut  a  prodicto  episcopo  vobis  con- 
cessa sunl,  vobis  nicliilominus  conlirmamus.  Sepulluram  quoque  ipsius  loci  liberam 
esse  decernimus,  ut  eorura  devolioni  et  extreme  voluntati,  qui  se  illic  sepeliri  delibe- 
raverint,  nisi  forte  excomunicati  vel  inlcrdicti  sinl,  nullus  obsislat,  salva  tamen  iustilia 
matricis  ecclesie.  Decernimus  ergo,  ul  nulli  oninino  liominum  liccat  prefalam  ecclesiam 
temere  perturbare  aul  eius  possessiones  auferre,  vel  ablatas  relinere,  minuere,  seu 
quibuslibet  vexaclionibus  fatigare,  sed  omnia  integra  conserventur  eorum  prò  quorum 
gubernalione  ac  substentalione  concessa  sunl  usibus  omnimodis  profutura;  salva  sedis 
aposlolice  auctorilate  et  in  omnibus  camaldulensis  prioris  obedientia  et  reverentia  et 
aretini  episcopi  canonica  iustilia.  Siqua  igilur  in  futurum  ecclesiastica  secularisve 
persona  liane  nostre  constitnlionis  paginam  sciens,  contra  eam  temere  venire  tempta- 
verit,  nisi  presumptionem  suam  digna  salisfaclione  correxerit,  potostatis  honorisque 
sui  dignitate  careat,  reamque  se  divino  iudicio  exislere  de  perpetrala  iniquilale  cogno- 
scal,  et  a  sacratissimo  corpore  ac  sanguine  Dei  et  domini  redeinploris  nostri  lesu 
Christi  aliena  fiat,  alque  in  extremo  examine  districte  ultioni  subiaceat.  Cunclis  aulem 
eidem  loco  sua  iura  servantibus  sii  pax  domini  nostri  lesu  Christi,  quatinus  et  hic 
fructum  bone  aclionis  percipianl,  et  apud  districtum  iudicem  premia  eterne  pacis  in- 
veniant.  Amen  amen  amen. 

(R)  Ego  Clemens  catholice  ecclesie  episcopus  ss.  (M). 
t  Ego  Laborans  presbiler  cardinalis  sancle  Marie  Transtiberim  tit.  Calixti  ss. 
t  Ego  Melior  presbiler  cardinalis  sanclorum  lohannis  et  Pauli  tit.  Pamachii  ss. 
t.Ego  lacopus  diaconus  cardinalis  sancle  Marie  in  Cosmidin  ss. 
t  Ego  Gratianus  sanclorum  Cosma  et  Damiani  diaconus  cardinalis  ss. 
t  Ego  Octavianus(")  sanclorum  Sergii  et  Bachi  diaconus  cardinalis  ss. 
t  Ego  Petrus  sancii  Nichelai  in  Carcere  Tulliano  diaconus  cardinalis  ss. 
t  Ego  Radulfus  sancii  Georgi  ad  Velum  aureum  diaconus  cardinalis  ss. 
-\  Ego  Theobaldus  hosliensis  et  velletrensis  episcopus  ss. 


Datum  Pisis  per  manum  Moysi  lateranensis  canonici  vicem  agentis  cancellarii  idus 
ianuarii,  indictione  sexta,  incarnationis  dominice  anno  m  .  e  .  Ixxx  vni(''),  pontiGcalus 
vero  domni  Clementis  pape  iii  anno  primo. 


(»)  Occ.  M  prima  vij,  poi  si  aggiunse  un'  altra  breve  asta  per  correggere  la  data. 


AN.    1188]  CODICE   DIPLOMATICO  15 


401. 

Bolla  di  Clemente  111,  colla  quale  si  conferma  al  cescoio  di  Arezzo  la  pieve  di 
Monte  Poliziano  insieme  con  altre  pievi  e  monasteri  della  diocesi. 

(Laterano  -  21  marzo  1188).  [R.  Arcli.  Fior.  Diplom.;  Camaldoli]. 

mm.  170X240.  -  Cojjia  del  finire  del  scc.  XII.  Nel  tergo:  Exemplum  piivilegii  episcopi  aretini  (scrittura 
del  sec.  XII). 

Ser  Tommaso  Romani,  nel  citato  Liber  Collectaneus,  e.  266',  cosi  registra  il  documento:  "Privilegium  Cle- 
mentis  pape,  in  quo  Inter  ceteras  plebes  et  monastcria,  eidem  domino  episcopo  aretino  ac  episcopatui  conflr- 
mavil  plebem  Montispolitiani,  sub  dalum  Lalcrani  xii  calendas  aprilis  1187,,  (l'anno  non  è  riferito  esatta- 
mente dal  Romani,  poiché  Clemente  III  fu  eletto  il  19  dicembre  IIS7).  La  carta  originale  fu  restituita  all'Ar- 
chivio Canonicale  nel  1533  tra  le  scritture  che  ne  aveva  tolte  il  vescovo  Minerbelti;  ma  oggi  è  perduta. 

In  nomine  palris  et  filii  et  spiritus  sancii  amen. 

Ista  siint  privilegia  episcopi  aretini. 

Clemens  episcopus  servus  servorum  Dei  venerabili  fratri  Amedeo  aretino  episcopo 
suisque  successoribus.  In  eminenti  appostolice  sedis,  disponente  Domino,  specula  cod- 
stituti,  et  cetera.  Eapropter,  venerabilis  in  Chiisto  fraler  Amadee  episcope,  racionabi- 
libus  tuis  postuiacionibiis  gratum  irapertimur  (a)ssensum  et  arelinam  ecclesiam,  in 
qua  beati  martyris  Donati  (corpus)  sacrosanctum  requiescere  creditur,  cui,  Deo  au- 
ctore,  preesse  dinosceris,  ad  exemplar  predecessorum  nostrorum  Pascalis  pape  secundi 
et  Adriani  pape  iii(i),  sub  beati  Peti'i  et  nostra  protectione  suscipimns,  et  appostolice 
sedis  privilegio  communimus;  statuentes  ut  qiiascumque  possessiones,  quecumque  bona 
eadem  ecclesia  iusle  im  presenciarum  et  canonice  possidet,  aut  in  futurum  concessione 
pontificum,  largiciooe  regum  seu  aliis  iuslis  modis,  prestante  Domino,  polerit  adhipisci, 
firma  tibi  tuisque  successoribus  et  illibala  permaneant.  In  quibus  hec  propriis  duximus 
esprimenda  vocabuiis:  raonasterium  sancii  Salvatoris  Camaldulense,  monasterium  de 
Pratalia,  monasterium  de  Rota,  monasterium  BererdingorumC),  monasterium  Silvemunde 
et  cetera;  *et  omnes  ecclesias  quas  dieta  monasteria  possident  in  diocesi  aretina'  (*").  In 
universa  igitur  aretini  episcopatus  parrochia  episcopaiis  oficii  debita  exhibenda  nobis  et 
exigenda  concedimus,  ut  in  ecclesiis  seu  monasteriis  correcciones  seu  disposiciones  iusto 
moderamine  canonice  sanccionis  et  regularis  inslitucionis  exibeatis.  Prohibemus  quo- 
que, ut  ulli  fas  sit  intra  diocesim  aretine  ecclesie  ecclesiam  seu  oratorium  sine  tuo  vel 
successorum  tuorum  assensu  de  novo  construere,  salvis  privilegiis  apostolice  sedis. 
Decernimus  ergo,  ut  nulli  omnino  hominum  liceat  prefatam  ecclesiam  temere  pertur- 


(•)  Berendlngorum.  (>>)  aggiunta  fatta  dalla  stessa  mano,  ma  con  inchiostro  più  sbiadito. 


16  DOCUMENTI    l'Eli   LA    STOIUA   li' AIIEZZO  [401-402. 

bare,  voi  eas  possessiones  aiiferro,  voi   alilalas  retinere,  minucre,  seu  quibuslibel  ve- 

xalionibiis  faticare,  salva  in  omnibus  sndis  aposlolice  auctorilate 

Ilec  omnia  coiUinenlttr  in  privilegio  Celestini  ('),  nec  plus  nec  miniis  fi). 


402. 

]l  vescovo  Amedeo  conviene  coU'abbale  di  Pralaglia  e  con  Giuseppe  da  Marciano 
di  edificare  per  la  sua  Chiesa  il  castello  di  Serravalle. 

PratugliA  ■  novembre  1188.  [lì.  Arch.  l'ior.;  Uiplom.  Camaldoli}. 

min.  160X510. 

Ili  nomine  Chrisli  amen.  Hoc  est  exeniphim    cuiusdam  audentici   instrumenti   scripti  mann 
Cipriani  nolarii,  ciiius  instrumenli  lenor  tulis  est. 

In  Dei  nomine.  Anno  iloraiiiice  incarnationis  Millesimo  C  .  Ixxxviii,  Federico  rege 
imperante,  mense  novembris,  indictione  vi.  Manifesti  suraus  nos  Amadeus  divina  pa- 
tientia  aretinus  episcopiis,  Guilielnms  abbas  Prataliensis  de  voluntate  et  conniventia 
fratrum  ipsius  ecclesie,  et  loseph  de  Marciano  cum  voluntate  et  conseiisu  fiatris  sui 
Lolherii  et  P.  filli  quondam  Bei(nardi?),  quod  in  hedificationein  castelli,  quod  Serra- 
valle  dieitur,  pari  voluntate  convenimus,  ut  ego  A(madeus)  ecclesie  episcopus  aretine 
hedilìcare  deberemus  castellum  memoratum,  in  loco  qui  fncisa  dicilur,  nomine  aretine 
ecclesie  et  eius  episcopi,  ut  ecclesia  beati  Donati  et  eius  episcopi  haberent  ipsum  li- 
bere, et  habitalores  ibidem  residentes  tam  presentes  quam  futuri  essent  omni  tempore, 
et  babitarent  prò  dieta  ecclesia  et  episcopo,  et  omnem  dominium  haberent  in  ipso 
castello  et  eius  habilatoribus  presenti  bus  et  futuris,  prò  custodia  castri  prefati,  et  ipso 
infortiando,  vallando  et  muuiendo,  in  bannis  ponendis,  cum  Consilio  piedictorum  vel 
maioris  et  senioris  partis:  qui  si  malitiose  restiterint,  episcopus  bannum  libere,  sicut 
dominus,  ponet  prò  conservalione  ac  salvatione  rerum  et  personarum  ipsius  castri  et 
ad  idem  pertinentium  vel  alia  causa,  et  in  fodro  colligendo  prò  imperatore  vei  rege 
aut  eorum  nuntiis;  et  dicli  abbas  Prataliensis  et  fratres  sui  et  loseph,  frater  eius 
Lo(lerius)  et  P.  filius  quondam  Ber(nardi'?)  darent  homines  quos  habebant  in  villa  de 
Todi,  et  dederunt  ad  habitandum  omni  tempore  prefatum  locum,  qui  Incisa  dieitur, 
et  castrum,  ut  supra  dictum  est,  edificandum  ad  opus  aretini  episcopi,  infortiandum, 
vallandum,  muniendum  et  custodiendum  ad  voluntatem  eiusdem  episcopi.  Et  si,  quod 


(•)  Leggasi:  Clementis. 


(')  Scritta  dalla  medesima  mano,  segue  la  postilla: 

In  piivilegio  Clementis  (leggasi:  Celestini)  similiter  continentur  hec. 

In  privilegio  Innocencii  III  confirmanlur  episcopo  aretino  quedam  gite  in  aliis  non  continentur,  scilicet 
monasterium  de  Stritina,  monasterium  sancti  Michaelis  cum  omnibus  suis  possessionibus,  monasterium  de 
Curie  Lupone,  sancti  Quirici,  cum  omnibus  possessionibus  et  ecclesiis  quas  monasteria  dieta  possident. 


AN.     1188]  CODICE   DIPLOMATICO  17 

absit,  caslcllum  supradictura  comburi,  amilti  vel  destrui  quocumque  casu  conlingeret, 
idem  caslrum  ad  voluntatem  et  preceptum  episcopi  aretini  presenlis  et  futuri  rehedi- 
ficarent,  incasteilarenl,  munirent  et  relinerenl  bona  fide;  de  custodia  castri  ipsius  et 
de  bannis  prò  causis  supradictis  ponendis,  et  fodero,  sicut  dictum  est,  colligendo, 
eidem  sicut  domino  et  balivis,  qui  prò  eo  tantum  ponentur,  in  omnibus  obedirent.  Ob 
hanc  causam  ego  A(madeus)  suprascriptus  episcopus  promisi  et  promitto  habitatores 
sepedicli  castri  defendere  ab  omni  homine  et  a  domino  imperatore  precum  instanlia. 
Eos  autera  non  tollam  doniinis  eorura  superius  memoratis,  non  conlendam,  nec  defen- 
dam  ab  eis  nisi  precibns.  Obligo  quoque  me  et  meos  in  poslerura  (")  successores  et  pro- 
mitto prefatum  castrum  relineie  ad  manum  meam  omai  tempore,  nec  michi  liceat  vel 
successori  meo  in  posterum  ipsum  alienare  aut  infeodare,  vel  dare  vicecomitalum  ali- 
cui.  Turrim  si  ve  domum,  quas  hedificari  conlinget  in  ipso  castro,  nulli  dabo  ad  cu- 
stodiendum,  ncque  successor  meus.  Ouod  si  dare  ad  custodiendam  turrim  vel  domum 
prenominatam  congrue  ('')  urgentissima  necessitate  compellerer,  abbati  de  Pratalia,  qui 
prò  tempore  fuerit,  eam  dabo,  si  idem  abas  se  suosque  successores  obiigaverit  suffi- 
cienter  conservaturum  eaiidem  ad  opus  aretini  episcopi,  et  redditurum  ipsani  sine  mora 
et  difficuitate  aretino  episcopo,  cuni  ab  eo  vel  ab  eius  certo  nuntio  vel  litteris  fuerit 
requisitus.  Ecclesiam  quoque  in  ipso  castro,  quod  est  allodium  ecclesie  beali  Donati, 
libere  habere  concedimus  suprascripto  abati,  sicut  habebat  in  villa  de  Todi.  Domum 
prelerea  in  cassero  suprascripti  castri  eidem  edificamiam  concedo;  quara  ei  non  tollam 
ncque  contendam  nullo  tempore,  nec  successor  meus  qui  pio  tempore  fuerit,  nisi  forte 
ipse  ve!  sui  molirenlur  contea  episcopum  vel  ecclesiam  aretinam.  Quam  convenientiam 
spondimus,  et  promiltimus  et  obligamus  nos  nostrosque  successores  et  heredes  omni 
tempore,  sub  pena  sexaginta  marcarum  optimi  argenti,  omnia  suprascripta  per  capi- 
tuia  singula  servaturos.  Si  vero  aliqua  partium  personarumve  suprascriptarum  que 
dieta  sunt  non  servaverit  illibala,  penam  suprascriptam  solvat;  qua  soluta,  hec  carta 
Grma  et  inconcussa  permaneat.  Actum  in  claustro  Pratalie  feliciter. 
^  Signum  manutìm  suprascriptorum  fratrum,  qui  hanc  cartam  fieri  rogaverunt. 
^  Signum  manuum  Bonohosle  fìlli  quondam  Ranuccii,  Petri  Fantini  et  Rainerii  Olii 
quondam  Albertini  de  Arcena  et  Bernardini  fllii  Teuzi  et  Balduini  de  Biblena,  rogato- 
rum  testium. 

Ego  Ciprianus  notarius  hanc  cartam  scripsi  et  compievi  rogatus. 

Lectum  et  ascullalum  futi  hoc  exempiuvì  una  cum  originali  per  me  Caslraleonem  notarium 
infrascriptum  simili  cum  luncta  Manghanelli  et  SepoUone  filio  AhraciatUis  iiotariis,  in  palatio 
Comunis  Arelii,  coram  domino  Pagano  iudice  potestntis  et  Comiinis  Aretii,  qui  index  suam  et 
dicti  Comunis  ad  hoc  exemplum  trascribendum  et  faciendum  aucloritatem  interposuit  et  decre- 
tum,  presentibiis   diclts    notariis,   stib  anno  Domini   Millesimo  CCIxxxi,  indictione    vini*,  domino 

co 

Martino  papa  mi  residente,  die  intrante  mi  novembris  intrantis. 

(Sn.)  Ego  Caslraleone  civis  aretinus  imperiali  auctoritate  tiot.  dictum  presens  exemplum  ecc. 

(Sn)  Ego  luiicla  lìut.  quondam  Manganelli  ecc. 

iSn]  Eoo  Xepolione  filius  Abrada ntis  ecc. 

'  "111    ILJiJ 


(•)  <n  posteros.  (>>)  parola  lineata. 

* 


18  DOCUMENTI   PKR   LA   STOHIA    1)'  AHKZZO  [403-404. 


403. 

L'  Abbate  di  s.  Fiora  dona  al  Preposto  della  Chiesa  Aretina  la  torre  di  lìigutino 
e  larìc  terre,  purclif'  egli  faccia  dicidcre  gli  uomini  di  quel  castello  e  pro- 
tegga Griffolino  e  Uolandino  di  Vagano. 

1189.  [Ardi.  Capit.  d'.Vr.;  Carle  di  s.  Fiora  e  Lucilla,  n.  S82]. 

mni.  90X220. 

Anno  dominice  incarnationis  M.  C.  ocluagesimo  nono,  regnante  Fredeiico  et  filio 
eius  Herrigo  rege,  et  domino  apostolico  Clemente  in,  et  Amedeo  episcopo  aretino.  Ea 
condilione  abbas  sancle  Flore  dedit  turrim  de  Rugitini  preposito  sancti  Donati,  in  pre- 
sentia  honorum  hominum  silicei  Pan^o,  de  Ugulino  et  de  Orlandino  Mambilie  et  de 
Ubertino  de  Tancredi  et  Beroardo  et  Aldobrandino  de  Petrognano  et  Ugolino  (*),  Asolino 
et  Bruno  camerario  sancte  Fiore,  et  in  presentia  honorum  hominum  de  Rngilino,  ut 
faceret  dividere  oranes  homines  Rugitini  et  eius  curie,  et  alias  res,  et  ut  faceret  in 
pace  dimillere  Grifoiino  et  Orlandino  Pagani  le  Sopraprese,  et  illud  ut  iuste  habent 
in  sancta  Flora  parva.  Et  si  oc  non  fecerit,  sicuti  ei  turrim  dedit  sic  debet  ei  retdere; 
et  omnes  homines  eius  castri  debet  facere  iurare  si  castrum  et  turrim  aliquis  eis 
abstulerit,  cum  altera  parte  esse  dehent,  et  suara  partem  perdere  dehent. 


404. 

Vendita  del  castello  di  Toppole  e  degli  usi  e  diritti  su  vasto  territorio,  fatta  da 
Astoldo  di  Bernardino  e  dagli  altri  discendenti  dei  Longobardi  di  Galbino  alla 
Chiesa  di  s.  Donato. 

Città  di  Castello,  CUesa  di  s.  Iacopo  •  1190.  [Arch.  Capii,  d'  Ar.,  n.  461]. 

mm.  210X610.  •  Pergamena  rosicchiala  dai  topi  superiormente  nel  canto  destro. 

In  Chrisli  nomine.  Anno  millesimo  centesimo  n[onagesimo,  mense.....]  nonas  eius- 
dem,  Indictione  octava,  temporibus  domini  pape  Cle[mentis  tertii  residentis]  et  Enrico 

rege.  Ego  quidem  Asluldus  filius  quondam  Bern[ardini ]  et  ego  Bernardinus  fllius 

quondam  Bernardini  fratris  Astuldi,  qui  in  [etate]  quatuordecim  annorum  me  esse 
confiteor,  cum  licenlia  et  auctoritate  Astuldi  patrui  mei,  qui  mihi  a  patre  meo  datus 
fuit  tutor  et  curalor;  et  ego  donna  Berla,  que  fui  uxor  Bernardini  fratris  Astuldi, 
cum  licentia   Astuldi  et  Bernardini  filii  mei,   interrogata  a  Guidotto  et  Alpinello  pro- 


(*)   Vgolinus. 


AN.     1189-1190]  CODICE   DIPLOMATICO  \'9 

pinquis  meis  et  Benencasa  nolario,  non  vi,  neque  coacte,  neque  [ìrecibus,  sed  mea 
spontanea  voluntale  facere  profiteor.  Insimul  nos  predicti  omnes  communi  voluntale, 
et  prò  nobis  et  prò  Ranucio  filio  donno  Berle  et  Bernardini,  vendinuis,  tradimus,  con- 
cedimus  et  refulamus  in  marni  domini  Cliristofori  priraicerii  Aretine  ecclesie  et  (liegorii, 
qui  a  domino  Presbitero  aretino  proposito  ad  hoc  perficiendum  fuerunt  destinati,  Deo 
et  ecclesie  sancii  Donati,  parli  Canonice  de  Duomo  Arilii,  nominative  quicquid  iuris  et 
usus  possessioni*,  actionis  el  exceplionis  liabemus  in  castello  de  Toppole  et  eius  dislricto, 
sive  nos  sive  Bernardinus  habuit  pater  Astnldi.  Insuper  damus  quic(|uid  iuris  et  usus 
habemus  vel  habere  debemus  intra  hos  fines:  a  castello  Citerne  (I)  usque  Monlem 
acutum  Raineiii,  el  a  liberi  usque  Potiam;  omnia  tenimenta,  hominesque  oranes,  iura, 
usus,  actiones  et  exceptiones,  que  nos  vel  .iliquis  prò  nobis  sive  Ranucius  prò  se,  cum 
omnibus  que  infra  se  et  supra  se  habent,  et  cum  omnibus  suis  accedenliis  et  perti- 
nenliis,  sicut  intra  hos  fines  predictos  habemus  vi'l  habuimus  aut  habere  debemus,  vel 
aliquìs  pio  nobis  aut  prò  Ranucio,  integre  ecclesie  s.  Donati  damus,  et  siqua  de  suis 
habemus  vel  alius  prò  nobis  sive  Ranucius,  refulamus,  et  feodum  et  libellum  et  om- 
nem  usum  et  ralionem  et  omnia  nostra  infra  prediclos  fines  damus  et  tradimus;  et 
omnia  instrumenla  quibus  nobis  vel  nostris  antecessoribus  canonici  sancii  Donali  te- 
nenlur,  quando  inventa  fuerint,  reddemus,  et  si  reddere  nequiverimus,  quicquid  in 
eis  conlinelur  iiritamns  atque  cassamus.  Pro  ista  veuditione  recepimus  pretiura  cen- 
tum  viginli  librarum  honorum  denariorum.  Et  promitlimus  et  obligamus  nos  et  nostros 
filios  el  heredes  hanc  vendilionem  semper  Jirmam  tenere,  et  nullo  modo  molestare  vel 
litigare,  neque  per  submissam  vel  subrailtendam  peisonam.  Insuper  ad  maiorem  evi- 
denliam  ego  Astuldus  promilto  prò  me  el  meis  lieredibus,  quod,  si  Ranucius  nepos 
meus  aliquando  velici  infringere  meis  expensis  quietabo  el  de  damnum  quod  prò  Ranucio 
vel  eius  occasione  vobis  eveneril,  resalvabo,  donec  ipse  Ranucius  posi  elalem  qualluor- 
decim  annorum  ad  vos  veniat,  et  venditionem  et  instrumentum  confirmet  sine  omni  alio 
pretio,  quia  nos  modo  prò  co  et  nobis  pretium  recipimus;  el  ego  Astuldus  eum  du- 
cam  ad  vos  et  omnia  adimpleri  a  Ranucio  faciam.  Post  quod  patratum  et  iuramentum 
et  instrumentum  a  vobis  a  Ranucio  receptum,  ego  prò  Ranu('io  non  lenear  obligalus, 
sed  ego  semper  donec  post  quartum  decimum  annum  Ranucius  iuramento  el  carta 
vobis  caveat,  lenear  prò  eo  in  restitutione  dupli  prò  eo  amissi.  Alio  modo  ego  et  Ber- 
nardinus et  donna  Berla  omnia  predicta  promitlimus  prò  nobis  et  nostris  heredibus 
perpetuo  firma  tenere  et  nullo  modo  molestare  nec  litigare,  et  ab  omni  persona  lega- 
liler  defendere  sub  pena  cenlum  librarum,  quam  nos  domino  Christoforo  et  eius  suc- 
cessoribus  canonicis  sancii  Donali  legitime  interrogati  per  aquilianam  stipulatiooem  dare 
medietatem  fisco  et  medietalem  preposito  aretino  promittimus;  et  pena  soluta  hoc  in- 
strumentum suum  robor  obtineal. 

Signo  manus  Bernardini,  qui  tiffinia  pVèdicta'^'firtìia  tenere  et  occasione  mindns 
elalis  vel  alia  aiiqua  restilutionem  non  implorabil,  sed  perpetuo  firma  tenere,  taclis 
sacrosanctis  evangeliis,  iureiurando  firmavil. 


(■)  Località  disiarne  da  Arezzo  dieci  chilometri,  verso  est.  Sembra  che  primitivamente  si  chiamasse  Monte 
Albano:  "Mons  Albanus  qui  vocalur  Citerna,,  in  una  donazione  fatta  all'  abbate  di  s.  Fiora  da  Mazocco  ed 
altri  nel  4151   (Arch.  di  s.  Fiora,  n.  S52> 


20  DOCIIMRNTI   PER   LA   STORIA   D'  AREZZO  [404-407. 

Sijjiio  luiiiius  (loiiiio  Borie,  que  omnia  predicla  tenere  proniisit  et  iureiurando,  taclis 
sacnisunclis  uvangeliis,  lìiinavìt. 

Artiim  (liviiale  Castelli,  in  ecclesia  s.  lacchi,  in  testimonio  Boni  Compagni  investi- 
Loris  et  Senensis  olim  Blaiilii  et  presiiiteri  liberti  de  s.  Agnesse  rogaloriim  tcstium. 

Ego  Bcnoncasa  notariiis,  sicul  Inter  partes  conventum  est  subscri|)si  et  compievi. 


405. 

V  Abbate  di  s.  Fiora  chiede  al   Comune  di  Arezzo  il  giuramento  per  la  immunità 
delle  persone,  dei  diritti  e  dei  castelli  e  terre  del  suo  monastero. 

1190  circa.  [Ardi.  Copil.  d'Ar.;  Calle  di  s.  Fiora  e  Lucilla,  ii.  S83]. 

mm.  245X150. 

In  nomine  patris  et  filii  et  spiritus  sancii  amen.  Ego  abbas  sanctarum  virginum 
Flore  et  Lncille,  una  cura  camerario  et  sacristano  eiusdem  abbaile  et  cum  aliis  fra- 
tribus  meis,  ita  volo  recipere  a  Comune  civitalis.  Volo  quod  personam  meam  et  carae- 
rarii  et  sacristani  et  aliorum  meorum  fratrum,  lam  monachi  quam  conversi  predicle 
ahbatie,  qui  ad  mandatum  meum  nunc  sunt  vel  in  antea  erunl,  custodiantur  et  sal- 
venlur  ab  hominibus  civitalis:  rationes  et  iuslitie  abbatie,  quas  nunc  habet  vel  in 
antea  habeie  debel,  et  nominatim  castrum  sancte  Flore  et  aiios  castellos,  et  terras  ah- 
batie non  lollere,  non  contendere,  neque  minuere;  et  non  esse  in  Consilio  vel  facto, 
quod  aliquis  hec  omnia  aut  aliquid  de  predictis  rebus  michi  toliat  vel  contendat.  Et 
si  quis  vellel  dictas  res  nobis  tollere  aut  contendere  vel  minuere,  homines  civitalis 
debeant  abbatijm  adiuvare  ad  recuperandas,  et  recuperatas  ad  relinendas  in  comune 
et  in  diviso  ad  expensas  civitalis.  Hec  omnia  debeant  homines  civitalis  ohservare  nohis 
et  ooslris  successoribus  contra  omoem  personam,  excepto  contra  imperalorem  et  suos 
certos  nunlios  (°),  et  contra  eos  ad  mercedem  clamando,  sine  fraude,  de  hominibus 
meis,  qui  nunc  in  civitate  sunt  vel  erunl;  et  debeant  mihi  tenere  illum  usum,  quod 
detinenl  bonis  hominibus  civitalis  de  eorum  hominibus  sine  fraude.  Campum  et  pla- 
teas  cum  via  sicura  mihi,  ut  conventum  fuit,  dare  debeant  annuatim  potestas  vel  con- 
sules  civitalis.  Hec  omnia  iurare  debeant;  et  insuper  quod  de  meis  negociis  meliorem 
consilium,  quod  cognoverint,  ad  eorum  consilentiam  mihi  dare  debeant;  et  credenliam, 
quam  eis  per  sacramentum  dederunt,  pandere  non  debeant.  C")  Et  insuper  de  omnibus 
rationibus  meis,  quas  abeo  vel  abere  debeo  infra  civitalem  vej  extra  civitatem,  unde 
vobis  per  lilteras  conqueslus  fuero,  sic  exinde  mihi  teneamini,  sicut  ad  unum  de  con- 
QÌyibus  vestris,  facere  ralionem. 


e)  suis  certis  nuntiis.  (*>)  Ciò  ebe  segue  fu  scritto  da  altra  mano. 


AN.    1190-1191]  CODICB   DIPLOMATICO  21 


406. 

La  Canonica  Aretina  oUiene  sentenza  favorevole  nella  lite  vertente   tra  essa  e  un 
messo  imperiale,  circa  la  proprietà  delle  Lame  del  Tevere. 

Città  di  Castello  ■  luglio  1191.  [Ardi.  Capit.  d'  Ar.,  n.  464]. 

mm.  le.^X'SO.  •  .\ppiè  della  membrana  resta  traccia  di  una  cucitura,  la  quale  univa  una  o  più  carte, 
contenenti  gli  atti  del  processo,  che  oggi  si  sono  perduti. 

In  Christi  nomine.  Quedam  lis  et  conlroversia  vertebatur  inler  tiominnm  Heimannum 
de  Calhena  agenlem  prò  imperio  ex  una  parte,  et  cJominum  Gregorium  respondenlem 
prò  canonica  aretina  ex  alia,  videlicet  de  iamis  Tyberis,  posilis  in  curia  castri  quod  di- 
citur  Sylice,  in  villa  de  Caminina  et  in  curia  de  Bagnarla  et  sancii  Andree  in  Vertula  et 
Vivai  et  sancte  Crucis  atque  sancii  Crescentini;  quas  omnes  iam  dictus  dominus  Her- 
mannus  prò  imperio  ad  se  perlinere  asseberat.  Dominus  vero  Gregorius  hoc  inficiabatur, 
immo  aretine  canonice  dumtaxat  eas  perlinere  attirmabat.  Que  causa  specialiler  termi- 
nanda  et  finienda,  consensu  partium,  fuit  data  io  manibus  mei  Archipresbiteri  iudicis. 
Visis  ergo  utriusque  partis  allegationibus  et  diligenter  inspectis,  et  privilegiis  a  domino 
Gregorio  introductis,  de  quibus  suam  ecclesiam,  scilicet  canonicam  aretinam,  munitam 
probabat,  absolvi  dominum  Gregorium  ab  omni  petitione  iamdicta.  Actum  in  Civitate 
Castelli,  in  palatio  domini  episcopi,  in  presentia  Benencase  camerarii  aretini  episcopi 
et  Teuthonis  quondam  Berardinì  et  Latini  de  Castello  et  aliornm  piurium,  anno  do- 
minice  incarnationis  m.  c.  xc.  i,  mense  iuiii,  indictione  vini. 

t  Ego  Archipresbiter  sacratissime  curie  iudex  atque  ootarius  et  iamdiete  cause  co- 
gnitor,  bis  omnibus  interfui,  omniaque  predicta  in  publicam  formam  redegi,  ideoque 
me  inde  subscripsi. 


407. 

Arrigo  VI  conferma,  ad  istanza  del  Preposto,  tutte  le  possessioni  della  Chips» 
Aretina,  prendendola  sotto  la  sua  tutela  e  dichiarandola  libera  da  qualsiasi 
autorità  civile. 

Siena  -  8  ottobre  1191.  [Arch.  Capit.  d'  Ar.,  nn.  462,  463]. 

mm.  530X640.  -  La  carta  è  forala  in  vari  luoghi;  il  sigillo  imperiale  fu  tolto.  Nel  tergo  (titolo  quasi  del 
tutto  svanito):  Pnvilegium  Henrici  sexU;  sotto,  d'  altra  mano:  utile  est.  11  n.  463  è  una  copia  memtiraDacea 
Catta  il  primo  maggio  1243  "in  claustro  palati!  Comunis  Àrelii,cura  auctoritate  domini  Guallieri  de  Calcinano 
potestatis  Aretil,,. 

Moneta,  Ragioni  della  Chiesa  Aret.,  Dog.  n.  ix  (in  estr.)  •  (De-Giudici),  L^lt.  crit.-isior.  163  (in  estr.)  -  Stumpf, 
Die  Reichskanzler  vernehmlich  der  X,Xlund  XII  lahrhund.,  Ada  Itnp.  ined.,  701,  n.  302.         '  "'''  '^'^ 


ii  DOCUMKNTl    l'KB    LA    smRIA    o'  AHF.ZZO  |  407-408. 

C.  Ili  nomino  sancto  et  individuo  Irinilalis.  Enricns  divina  favonio  clemenlia  ronia- 
noium  imporalur  aiij^'usliis.  nij;;nilas  ol  oxiellonlia  niinani  inipoiii,  (juo  al)  ipso  pie- 
lalis  fonlo  manavit,  |>io  sonipor  aj,'ere  ronsuovii,  ol  imporaloiom  voi  prinripom  nit'hil 
inaLtis  (jiiam  ciomenlia  decol,  ruiiis  Consilia,  cniiis  opera  in  omnibus  ol  por  omnia 
dulcodine  j^'ralie  sempor  doberet  exubcrare.  Nos  igilur  noslroruin  anlecessornni  divo- 
rum  auguslorum  regum  el  imperaloium  lionesla  cxoinpla  soquenles,  qui  ecclesias  Dei 
imperio  suo  oonslilulas  maiori  alToclu  diloxornnl  (d  congruis  lioiioribus  dilavcriint, 
idem  sapere,  id  ipsum  el  facero  pio  zelo  inlendimus,  ipsaque  loca  divino  cullili  man- 
cipala,  (|ue  el  ecolosiaslica  disciplina  commendai  el  religio  sancta  illuslrat,  non  minori 
gralia  fovere  amplooli  el  diligere  ilecrevimus.  Eapropler  cognoscant  universi  fideles 
imperi!  por  Italiam  coiisliluli  presonlos  ol  fuluri,  qualiler  voncrabilis  Aretino  ecclesie 
pioposilus  Presbilor,  unaque  cum  eo  magisler  Guido  canonicus  presbiter  nostre  celsi- 
tudini maioslalis  adieruiit,  liumili  devolione  pio  se  et  pio  tota  ecclesia  Aretina  poslu- 
lanles,  ipialiniis  predicte  ecclesie  bona  a  no^lris  predecessoribus  regibus  et  imperato- 
nbus  collata  ol  ecclesiara  Arelinam  omnesipie  canonicos  eius  cura  omnibus  bonis  et 
|)orlinontiis  ipsorum,  sub  nostra  tutela  et  proteclione  susciperemus,  el  nostro  privile- 
gio munire  el  confirmare  dignaremur,  et  universa  bona,  a  ceteris  fidelibus  quolibet 
iusto  tilulo  acquisita  voi  dala,  nostro  munimine  eis  roboraremus.  Quorum  iuslis  peti- 
tioiiibus  clomenter  annuenles,  ecclesiam  Arelinam  omnosque  canonicos  oius,  cum  omni- 
bus bonis  ac  perlinentiis  ipsorum,  sub  nostra  tutela  et  proteclione  suscipiraus,  et  ex 
nostra  imperiali  benignitate  eis  concedimus  et  roboramus  bona  ecclesie  iuste  et  legit- 
linie  rollala,  sicut  in  sequentibus  per  ordinem  continetur.  In  primis  plebem  sancle 
Marie  in  Gradibus  cum  omnibus  suis  pertinenliis,  plebem  sancii  Quirici  in  Oseona 
cum  suis  perlinentiis,  plebem  quoque  sancii  Viti  in  Corsignano,  plebem  sancii  Victoris 
in  Rapolano,  plebem  sancii  lobannis  in  Vescona,  et  omnes  piebes  seu  monasleria  et 
omnes  ecclesias  quas  habent  in  comilalu  senensi  et  fiorentino  el  clusino;  plebem  san- 
cii Stephani  in  Classe,  plebem  sancii  Pelri  in  Greti  cnm  omni  sua  pertinentia;  eccle- 
siam sancle  Marie  in  l'etrogniano  cum  bis  que  ad  eam  spectant,  capellam  sancii  An- 
geli in  Castilione,  plebem  de  Bacialla,  capellam  sancii  Angeli  de  Fercione,  et  ecclesiam 
sancii  Angeli  in  Colonaria,  et  omnes  ecclesias  quas  habent  in  episcopalu  Aretino;  campum 
etiam  de  Longoria,  campum  de  Piunla,  campum  de  Graticiala,  campum  de  Monlepupi, 
campum  de  Prato,  campum  de  Vilartale,  el  omnes  terras  quas  cives  Aretini  iniuste  reti- 
nent  sine  eorum  voluntate;  et  terram  de  hospitale  sancii  Angeli;  quicquid  fiabent  etiam 
in  Montagnano  et  in  Lucignano,  Oliveto,  Bulgari,  Casavetere,  Monzorno,  Quarata  et  Cal- 
benzano,  in  Subiano,  Galiano  et  in  Nussa  et  eorum  perlinentiis  et  curlibus,  in  Marcena 
el  curie  sua;  caslellum  de  Yalialla  cum  vico  el  pertinentia  sua,  molendina  quoque  que 
habent  in  flumine  Arni,  et  celerà  molendina  que  habent  vel  adhuc  iusle  habituri  sunt; 
castrum  el  turrim  de  Glasse,  cum  suis  perlinentiis;  castrum  de  Toppule,  sicut  eis  ex 
concambio  cum  camaldulensibus  et  abbate  Camporegiani  et  a  fìliis  Bernardini  et  ne- 
potibus  eorum  per  emptionem  et  ab  eisdem  in  Verazano  et  in  Succiniano  et  Teclena 
et  eorum  pertinenliis  et  curtibus  iuste  et  legittime  obvenerunt,  ut  per  instrumenta 
publica  palei;  Saxetum  cum  Maiano  et  suis  pertinenliis;  quicquid  habent  in  Bivignaao, 
Cardano,  Pratomaio,  Duriiula,  Monteallo,  Vicione,  Tegoleto,  Poleciano,  Arbororo,  cum 
eorum  perlinentiis;  que  habent  in  Cesa,  Vertigie,  Foiano,  Marciano;  quecumque  dona- 


AN.    1191-1192]  CODICE   DIPLOMATICO  23 

vit  eis  Rolandiiius  Mambilie  de  Diirna  in  Duma,  Toppo,  Pilli,  Marciano  el  Puteo  ol 
Nasciano  el  Vaccaricia  et  Vado  Fierle  et  eoruin  puitinciitiis,  sicut  eoiiim  instiunieii- 
lum  autenlicum  monstrat;  quicquid  habenl  in  Anglare,  Viaio,  sancta  duce,  et  quod 
iuste  acquisituri  sunt;  in  comitatu  quoque  castellano,  Uipuii,  Pililiano,  Silice,  et  curie 
de  sancto  Andrea;  caslium  de  Milisciano  cani  eoiuin  pertinenliis,  el  omnes  leiras 
quas  liabent  in  comitatu  aretino,  castellano  el  clusino,  vel  in  antea  acquisituri  sunt, 
cum  ornili  utililate,  videlicet  pascuis,  pralis,  silvis,  venationibus,  fluminibus,  rivis,  aquis, 
lamis,  aquarum  decursibus,  piscationibus,  ripaticis,  teloneis,  paludibus,  terris  cultis  el 
incullis,  et  cum  ceteris  omnibus  emoliimentis,  que  de  piediclis  bonis  iuste  el  raliona- 
biliter  poleruiit  pervenire  prediclis  canonicis  el  Ioli  Aretine  ecclesie,  nostro  imperiali 
privilegio  conGrmamus,  salva  per  omnia  imperiali  iustilia.  Addicienles  quoque  ex  gra- 
tia  concedimus,  ut  quicumque,  spirita  Dei  ductus,  leiras,  casas,  vicos,  castella,  prel'atis 
fralribus  conferre  voluerit,  libera  sii  ei  facullas  donandi  vel  commutandi,  salva  uniiis- 
cuiusque  iustilia.  De  celerò  imperiali  edictu  slatuimus,  ul  nullus  dux,  marchio,  Co- 
mes, vicecomes,  nulla  persona  magna  vel  parva,  nulla  civitas,  nulla  omnino  poteslas 
prefatos  fralres  eorumque  colonos,  nec  ccclesias,  nec  capellas  aliquo  modo  audeat  mo- 
lestare vel  disvestire  vel  inquietare,  vel  aliquam  exaclionem  vel  aliquod  fodrum  exigeie 
vel  accipere,  exceplo  solo  misso  nostro  quem  ad  li[oc  specialijter  [desjtinaveiinuis. 
Precipimus  eliam  ul  neque  episcopus,  neque  ipse  preposilus  vel  alia  quelibet  persona, 
aliquam  poleslalem  habeal  predicla  bona  ecclesie  Aretine,  que  nuuc  habel  vel  in  fu- 
turum  iuste  acquisieril,  vendendi,  donandi,  vel  aliquo  modo  alienandi.  Si  quis  vero 
huius  nostri  precepti  violator  exlileril,  sciai  se  composilurum  auri  purissimi  libras 
mille;  medietalem  camere  nostre,  el  medietalem  canonice  Aretine  ecclesie  prò  temj)ore 
constilulis.  Quod  ut  uberius  credatur  et  ab  omnibus  semper  inviolabililer  observetui , 
presenlem  inde  paginam  conscribi  et  impressione  sigilli  nostri  insigniri  iussimus.  Adlii- 
bilis  idoneis  testibus,  quorum  nomina  hec  sunt:  Bonifacius  INovariensis  episcopus, 
Amadeus  Aretinus  episcopus,  comes  Boppo  de  Werchein,  comes  Ludoicus  de  Olingen, 
Comes  Theodoricus  de  Hoslade,  Robertus  de  Durne,  Arnuldus  de  Hornberc,  Herman- 
Dus  de  Catena,  Walterius  de  Rinderbach,  Oltobellus  mediolanensis,  Lolherius  de  sanilo 
Genesio,  Gualfredus  papiensis  iudices  sacri  palalii  el  alii  quamplures. 

Signum  domini  Henrici  sexli  romanorum  imperatoris  invictissimi  (M). 

Ada  sunt  hec  anno  ab  incarnalione  Domini  M.C.  Ixxxxi,  indictione  x,  regnante 
domino  Henrico  vi  romanorum  imperatore  gloriosissimo,  anno  regni  eius  xxii,  imperii 
vero  primo. 

Dalum  per  manum  Henrici  imperialis  aule  prothonotarii  apud  Senas,  viii  idusoctobris. 

(Sd.) 


L'  Arciprete  e  i  Canonici  della  Pieve  di  s.  Maria  di  Arezzo,  coli'  approvazione  di 
Guglielmino  potestà,  danno  a  livello  a  Ranuccio,  Chiarello  e  Bernardino  fratelli 
la  quarta  parte  del  castello  di  Viliano. 

Pieie  di  s.  Maria  -  agosto  11>2.  [R.  Arch.  Fior.  Capitoli,  voi.  XXIV,  e.  73']. 


84  DOCUMENTI   PF.It    LA   STORIA    I)'  AIIKZZO  [408-409. 

In  Dei  iKimine.  Anno  dominice  incarnalionis  M('lxxxxii,  Henrico  imperante,  mense 
augnstì,  indiclione  decima.  Manifesti  sumus  nos  arcliipresbiter  Uainerius  Plebis  civitalis 
Arelii,  loliannes,  mafjistor  Persirns,  presbiter  loliannes,  piesbiler  Hainerius,  Uguicio, 
Contro  canonici  el  piosliiter  loh:iiiiies  (I),  cani  par.ibola  (luiliclmini  diete  civitalis  po- 
testatis  et  Guidonis  Militie  caraerarii,  qualiter  per  hoc  scriptum  locationis,  libellario 
nomine,  tradimus  et  concedimus  vobis  Ranucio,  Clariello  ot  IJernardino  IVatribus,  silicei 
(piartani  porlionem  castri  el  cnrlis  Villani  ac  suarnm  perlinentiarum:  eo  videlicet 
modo,  ut  vos  el  veslri  heredes,  mascull  tantum,  eam  rem  liabealis  et  detineatis  ac  iure 
locationis  Cruamini:  et  si  non  habuerltls  (fillos),  debeai  ipsa  res  devenire  in  domum,  idest 
fliios,  Plantaiielll,  et  poslea  in  domum  Teugonis  el  Rainerii;  et  omnibus  iliis  mortuis, 
silicei  masciilis,  ad  fcminam,  que  lieredilatem  habel,  ita  quod  maritus  eius  lidclitatera 
facial  piebano  vel  domino  Plebis,  et  sol  vai  pensioiioni  infra.scriptam.  El  prò  ea  re  nobis  ac 
Doslris  successoribus  annualiter,  pensionis  nomine,  persolvere  debeatis,  in  sancii  Donati 
feslo,  unum  cereum  Irium  librarum  cere;  et  unus  vestrum  debeat  facere  fidelitatem  pie- 
bano vel  domino  Plebis  diete,  ut  tu  Ranuccius  iiuiic  fecisti,  et  amplius  exinde  vobis  non 
superimponalur.  Quod  si  aliquo  in  tempore  iliam  rem  vobis  quesierimus  lollere  vel 
minuere,  aut  aliquid  superfluum  superimponere,  vel  si  omni  tempore  ab  omni  persona 
eam  rem  vobis  non  potuerimus  de  iure  defendere,  promiclimus  vobis  lune  vobis  dare 
pene  nomine  C  libras  honorum  denariornm;  et  pena  soluta,  remaneat  firma  supra- 
scripta  locatio.  Sic  el  nos  iamdicti  conduclores  cum  noslris  heredibus  vobis  prefatis 
locatoribus  ac  veslris  successoribus  in  dieta  Plebe,  predicla  omnia  que  nobis  imposui- 
stis  vobis  adimplere  ac  facere  promictimus:  que  si  non  fecerimus,  promiclimus  vobis 
lune  dare  vobis  pene  nomine  simililer  C  libras  bonorum  denariorum.  linde  hoc  scri- 
ptum a  nobis  et  a  vobis  fieri  rogalum  est. 

Aclum  in  clauslro  prefate  Plebis  feliciler. 

Signa  manuum  Rolandinelli  de  Vingna,  Baldinetti  Masullii,  Asalli,  Nigribolti,  Ro- 
landini  Sassoli,  Guidonis  Bonci  et  Astancolli  rogatorum  leslium. 

Ego  Rolandus  iudex,  offitio  huic  eliam  ab  imperatore  delegatus,  scripsi  atque  com- 
pievi. 

Ego  Orlandus  fìlius  lacobi  Pìscìonis  imperiali  auctorilale  noi.,  ul  inveni  in  originali  instru- 
mento, scripto  et  publicato  manu  Rolandi  iudicis,  fideliter  exaravi,  nichil  addens  vel  minuens 
quod  naturam  contradus  vel  subslantiam  immutaret. 

Ego  Stnrione  filitis  lohannis  sacri  palatii  noi.,  prout  inveni  in  exemplo  transumpto  manu 
Orlandi  notarii  lacobi  Pescionis,  extracto  et  exemplato  de  originali  instrumento  facto  per  Orlan- 
dum  iudicem,  ita  dicium  instrumentum  exemplavi,  nichil  addendo  vel  minuendo  quod  ipsum 
instrumentum  in  aliquo  lederei,  et  ideo  meum  signum  apposui. 


(1)  Un  altro  atto,  stipulato  nel  dicembre  (mi  die  introeunte  eodem  mense)  1192  dal  clero  della  Pieve  di 
s.  Maria,  trovasi  inserito  nel  citato  Cartulario  Azzi,  n.  27:  "Archipresbiter  Rainerius  et  magistcr  lohannes  et 
magister  Persicus  et  presbiter   Rainerius  et  presbiter  Uguicio  et  presbiter  lohannes  et  Contro  canonici  plebis 

sancte  Marie  civitatis  aretine,  et  Guglielminus  conversus  eiusdem  loci  et  presbiter (sicì  de  opera,,   danno 

a  livello  "Azzolino  filio  quondam  Aringerii,,  un  pezzo  di  terra  appartenente  alla  Pieve,  posto  in  località  Fon- 
tanella. 


AN.    1192-1194]  CODICE   DIPLOMATICO  25 


409. 

Sentenza  pronvnxiala  dall'  assessore  di  Gvalgano  potestà  di  Arezzo  contro  i  figli  di 
Berengario,  che  ritenevano  certe  terre  appartenenti  alla  chiesa  di  s.  Pier  Piccolo. 

(Arezzo),  Piazza  s.  Michele  -  novembre  1193.  [R.  Ardi.  Fior.  Diplom.,  CamaldoU]. 

mm.  120X290. 

t  In  Dei  nomine.  Anno  dominice  incarnalionis  M  .  e  .  Ixxxxiii,  Hen(rico)  imperante, 
mense  november  indictione  xi.  luslus  es,  Dominp,  et  recium  iurlicium  tiuim;  fac  mi- 
sericordiam  cum  me  servo  tuo,  ut  iustam  valeam  ferre  sentenliam.  Ego  Rolandus  index 
ordinaiius,  assessor  domini  Gualgani  civitatis  Aretine  polestatis,  vice  ipsius,  cognoscens 
de  controversia,  qnam  faciebat  donnus  Rainerius,  nomine  ecclesie  sancti  Petri  in  pic- 
colo, adversus  Berardum  et  Roiandum  filios  olim  Berengarii,  a  quibus  repetebal  unam 
vineam  prope  Fonlem  teclam  positam,  vel  in  loco  qui  dicitur  Muricie  et  iuxla  vineam 
Guidonis  Homodei,  et  unam  peliam  terre  in  Galluiine  et  iuxta  terram  Salomonis  et 
lohannis,  et  eas  repetebal  cum  fruclibus  inde  perceptis;  quas  dicebal  illos  sibi  iniuste 
detinere:  unde  auditis  allegalionibus  et  confessionibus  ac  visis  atlestationibus  utriusque 
partis  et  publico  instiumento  dictorum  fìliorum  Berengarii,  Consilio  quoque  habito,  vice 
predirti  domini  Gualgani,  quia  probatum  est  per  lestes,  a  donno  Rainerio  introduclos, 
donnum  Griffum,  quoniam  fecerat  libeilariam  ipsis  fiiiis  Berengarii,  silicei  de  dieta  vinea 
et  terra,  iam  refntasse  abbatiam  Silvamunde,  et  etiam  aliis  rationibus  cognilis;  condem- 
pno  ipsos  filios  Berengarii,  Roiandum  et  Berardum,  ut  reslituant  donno  Rainerio  pre- 
fatam  vineam  et  lerram  cum  fruclibus  inde  perceptis  vel  percipiendis  post  lilem  con- 
testatam. 

Dalum  in  platea  sancti  Michaelis  v  kl.  december,  in  testimonio  Ingoli  Lodomerii 
et  Baldinetli  et  Bassamontis  et  Rolandi  Lolherii,  et  Rigeli  Airaldi  et  Barole  et  Rodul- 
fìni  et  Belcairi  et  aliorum. 

(Sn.)  Ego  Albertus  notarius  hanc  sentenliam  in  publicam  formam  redegi. 


410. 

Formula  del  giuramento  prestato  dal  Potestà  e  dagli  uomini  d'  Arezzo  per  la  im- 
munità e  la  tutela  delle  persone  e  delle  cose  del  monastero  di  s.  Fiora,  dopo  la 
distruzione  di  esso  e  dei  castelli  di  s.  Fiora  e  di  Torrila. 

(Arezzo)  ■  gennaio  -1194.  [Arch.  Capii,  d'  .Ar.;  Carte  di  s.  Fiora  e  Lucilla,  n.  590]. 

mm.  1-40X330.  -  Pergamena  tagliata  irregolarmente  in  basso.  Sul  tergo,  nel  sec.  XV  fu  scritto:  Qtiedant 
iuratio  fideUtaUs  in  1194,  Enrico  imperante. 


20  DOCUMENTI   PRR   LA   STOBIA    u' AltEZZO  (410-411. 

In  Dl'Ì  noiiiiiio  amen.  O'iit^'ifH'I'i''  «^'^  '"J*^  breve  iuraverit,  iiiial  cuslodirc  el  salvare 
pursonain  donni  Carilalis  al)l)alis  sancle  Flore  et  .suoriiin  siici'c.ssDrmn  in  perpeluum 
el  siiorum  riericornm  et  monaclioriiin,  (]iii  eriinl  ad  niandalum  ahbatis;  el  qui  volue- 
rinl  lenere  coniiiosilionem  qiiam  aljhas  farit  vel  feeerit  cnni  civilale.  Omnia  castella  et 
possessiones,  qiias  abballa  iiiiiic  liaijct  voi  in  anloa  iiabebit  a  Subiano  sursum,  si  quis 
voluerit  ei  tollere  aut  CDiitendi're  ani  minuero,  adiuvabil  eam  ad  reacquirendas,  et 
reacqnisitas  ad  retiiiendas,  bona  fide,  sino  fraudo  el  sino  malilia,  exr.eptis  casiellariis 
sani'le  Floro,  .Monlelini,  Turrite  el  Sinzie.  Ulani  rationem  et  boniim  usum  quam  et 
quom  civilas  Anilina  lonot  bonis  honiinilms  oivilatis,  do  enrum  liominibus,  prodicte 
abbaile,  de  suis  liominibus  tenere  debet.  Datium  ab  liominibus  sancle  Flore,  qui  crunt 
liabitalores  civitatis  ab  bine  usque  ad  vi  anncJs  explelo.s,  tollere  non  debet,  nisi  fo- 
drnni  imporaloiis  oi  niurorum  et  fovearum  civitatis  exponsas,  et  lune  salvo  usu  qui 
abbas  solilus  osi  habere.  Ubicumquo  abbas  in  civilale  voi  burgis  voi  suburgis,  in  pla- 
leis,  que  ei  date  fuerinl,  voluerit  liedifìcare  abbatiam  vel  alia  edificia  preter  turres,  hoc 
anno,  ei  contendere  non  dobel;  et  corpora  el  sancluaria,  que  ibi  ponere  voluerit,  simi- 
liter  ei  conli'ndere  non  debet.  Potestas  vel  consules,  qui  prò  tempore  erunt  in  civilale, 
abbati  sancle  Flore  de  querimoniis  quas  ei  fecerinl,  siculi  aliis  bonis  hominibus  vel 
ccclesiis  civitatis,  ralionem  faciunt,  prediclo  abbati  rationem  facere  debenl  de  suo  di- 
slriclu  quem  civilas  nunc  habet  vel  in  antea  habebit.  Et  hoc  faciet  poleslas  qui  nunc 
est  in  civilale,  el  l'aciel  iurare  successorem  suum,  et  successor  alium  successorera;  et 
sic  de  cetoris.  Et  per  ostia  faciet  nunc  iurare  homines  civitatis. 

Mclxxxxiui,  Henrico  imperante,  mense  ianuario,  indictione  xii. 

Plateas  et  pecuniam,  sicut  conventum  est  et  insto  poterò,  sino  fraude  et  malilia,  ad 
terminum  indutiaruni  vel  alios  terminos  communiter  indutiatos  dabimus. 

Hoc  omnia,  bona  fide,  sine  fraude  el  malilia  observabimus. 


411. 

Arrigo  VI  prende  sotto  la  sua  protezione  il  cenobio  di  s.  Fiora,  che  per  suo  ordine 
doveva  riedificarsi. 

Pisa  .  19  Ingrlio  1194. 

L'  originale  di  questo  privilegio  più  non  sussiste  tra  le  carte  dell'  Archivio  benedettino  di  s.  Fiora:  si  è 
perduto  fino  dai  primi  del  secolo  XVllI.  Mi  valgo  per  questa  ristampa  della  unica  edizione  fatta  dal  Margarini, 
Bullar.  Casin.  Il,  222,  n.  ccxv. 

In  nomine  sancle  et  individue  trinilatis.  Henricus  sexlus  divina  favente  clemeotia 
romanorum  imperator  semper  auguslus.  Aequitatis  ratio  postulai,  ut  imperialis  ciementia 
omnibus  ecclesiis  in  imperio  constitulis  palrocinium  proteclionis  sue  impendal;  eas 
tamen  quae  speciali  subieclionis  el  domini!  iure  pertinent,  propensiore  gralia  favere  et 
manulenere  invigilet.  Eapropler  nolum  esse  volumus  universis  imperii  fidelibus,  quod 
DOS  coenobium    sancle   Flor^,  quod  in  podio  Turrite  prope  Arelinam  civitatem  re^di- 


AN.    1194]  CODICE   DIPLOMATICO  27 

ficari  ordinavimus,  in  noslram  liiitionem  ciim  omnibus  pertinenliis  ipsius  in  tanta 
nostre  serenitalis  benevolentia  suscepimus,  quod  illini  in  eoilem  loco  et  in  cunclis 
suis  possessionibus  piena  securitale  et  pacis  quiete  perfrui  volumus.  Et  quoniam  eam- 
dem  ecciesiam  ad  manus  nostras  intendimus  retinere,  sicut  ipsa  soli  imperio  attinere 
dinoscitur,  staluimus  praecipientes,  ut  nulla  persona  ecclesiastica  vel  secularis,  vide- 
licet  ut  non  episcopus,  non  maichio,  nec  comes,  nec  ullus  consulalus,  in  praedicta 
ecclesia  et  universis  qu§  ad  ipsam  spectant,  presumal  eam  aliqua  prorsus  violentia 
seu  molestia  gravare;  nec  quisquam,  nomine  fodri  vel  collecle  aut  albergarie  aut  ali- 
cuius  exactionis,  audeat  de  celerò  ab  eadem  ecclesia  et  eius  colonis  aliquid  repetere 
vel  aufeire.  Loca  autem  et  possessiones  predici^  ecclesie,  quas  ei  nostra  auctoritas 
conflrmat,  et  sub  liac  luitione  el  proteclione  securas  manere  volumus,  suis  nominibus 
subscribi  dignum  duximus.  Castrum  sancte  Flore  in  podio  Turrite  construendura,  cum 
omnibus  ad  se  perlinentibus;  plebem  de  Quarto  cum  suis  pertinenliis;  castrum  Fonliani 
cum  sua  curia;  possessionem  quara  eadem  ecclesia  liabet  vel  habere  debel  in  curia  de 
Pilli;  castrum  Rogetini  et  ecciesiam  sancii  Quirici;  ecciesiam  sancii  Vincenti!  de  Cor- 
tona, et  quicquid  in  Cortona  habet  vel  habere  debel  intus  et  extra;  castrum  Mngliani 
cum  suis  pertinenliis;  illud  quod  piefala  ecclesia  habet  in  curia  Monlaniani;  villam  de 
Maiano;  ecciesiam  sancii  Pelri  maioris  de  civitate  Aretina,  et  ecciesiam  sancii  Gregorii, 
et  ecciesiam  sancii  Laurenlini  el  Pergentini,  el  quicquid  iuris  habet  sibi  a  nobis  conces- 
sum  in  villam  de  Montione;  (Juaralam,  plebem  de  Galognano,  et  castrum  Galognani 
cum  suis  pertinenliis;  ecciesiam  sancii  Thomae,  el  castium  el  villam  de  Sexlo,  et  quic- 
quid habet  in  curia  Alarcene;  Montem  Pincoli,  et  ecciesiam  sancii  Petri  de  Falzano,  et 
ecciesiam  sancte  Felicilatis;  Sarnae  castrum  cum  suis  pertinenliis,  et  illud  quod  habet 
in  castro  et  in  villa  Foeognani;  villam  Verazani  cum  sua  ecclesia;  ecciesiam  sancii 
Martini  de  Villano;  illud  quod  habet  vel  habere  debet  in  castro  el  curie  Polezani. 
Haec  itaque  pretaxata  loca,  cum  ecclesia  de  Gargonsa,  et  quicquid  iuris  habet  tam  in 
castro  de  Gargonsa  quam  in  castro  Vicione,  in  noslram  luilionem  suscipimus;  el  impe- 
riali auctoritale  precipientes,  ut  in  hiis  prefati  coenobii  possessionibus  quas  nane  habet 
vel  in  futurum  iuste  acquisierit,  nulla,  ut  predictum  est,  persona  ecciesiam  illam  infe- 
slet,  aut  aliquis  in  ea  et  eius  pertinenliis  exactionem  facial,  nisi  nos  ipsi,  aut  missus 
Dosler  ad  hoc  nominatim  destiuatus.  Si  quis  autem  huic  nostre  institutioni  contraire  et 
prefalam  ecciesiam  molestare  presumpserit,  centum  libras  auri  prò  pena  componal; 
quarum  medietas  fisco,  et  residua  abbati  et  ecclesie  illi  exibeatur.  Tesles  huic  rei  sunt 
Willelmus  archiepiscopus  Ravenne,  Conradus  episcopus  Wormaciensis,  Ludovicus  dux 
Ravenne,  comes  Sifridus  de  Morie  ("),  Roberlus  de  Durne  C")  Salimbene  de  Papia,  Lo- 
tharius  de  sanclo  Genesio  et  Albertus  civis  de  Cremona,  imperialis  aule  iudices  et  alii 
quamplures. 

Signura  domini  Henrici  sexti  romanorum  imperatoris  invictissimi  (M.). 
Data  sunt  h^c  anno  ab  incarnatione  Domini  M  .  clxxxxiiii,  indictione  xii,  regnante 
dorano  Henrico  sexlo  imperatore  gloriosissimo,  anno  regni  eius  xxiii,  imperii  vero  iv. 
Datum  Pisis,  per  manus  Alberti  imperialis  aule  prothonotarii,  xiv  cai.  augusti. 


(•)  11  Margarini  ha:  Monte,  ma  nel   diploma  d'. irrigo  vi  dato  in  Pisa  il  giorno  innanzi  leggesi:    Morie 
(Diplom.  Florent.  S.  Saltatore  di  Fucecchio)  (•>)  Dinamo,  ma  nel  citato  precetto  e  in  altri:  Durne 


■28  DOCUMENTI    l'Eli   LA   STOHIA   ì)'  AREZZO  [412-413. 


612. 

Uguccione  marchese  dona  al  Comune  Aretino  il  terreno  e  i  castelli  che  possiede  nella 
pieve  di  s.  Antimo,  sottoponendo  sé  e  gli  uomini  di  essa  al  volere  del  Potestà. 

Arezzo,  S.  Pietro  Maggiore  -  4  ottobre  1194.  [U.  Ardi.  Fior.  Capitoti,  voi.  X.KIV,  e.  81]. 

In  Dei  nomine.  Anno  Domini  Mcixxxxiiii,  iiif'nonas  oclubris,  post  obitum  Henrici 
imperatoiis  imperio  vacante,  Innocentio  papa  residente,  indictione  ii°.  Manifoslus  sum 
ego  Uguicio  marchio,  qualiter  per  hanc  cartam  do  et  concedo  et  suppono  libi  Bonen- 
segne  aretino  poleslati,  recipienti  nomine  Aretine  civilalis,  totum  terrenuin  et  castella 
de  pleberio  sancti  Antimi  et  omnes  homines  de  pleberio  eiusdem  plebis:  hoc  modo, 
quod  ipsi  homines  faciant  prò  dieta  civitate  guerram  et  pacera  cuicumqiie  voluerint  ad 
mandatum  lectorum  diete  civitatis,  et  veniant  ibi  ad  parlamentum,  et  tribuant  datium 
diete  civitati,  scilicet  duos  solidos  prò  masaritia,  in  unoquoqae  anno,  quando  eis  a  re- 
cloribus  diete  civitatis  petitum  fuerit;  et  non  faciant  pacem  ve!  finem  aut  treuguam  cum 
Civitate  Castellana,  nec  cum  aliqua  persona  prò  ea,  sine  parabola  rectorum  Aretine 
civitatis  communiler  mihi  data.  Et  promicto  hoc  totum  firmura  tenere  et  facere  per  me 
et  omnes  meos  homines,  et  facere  firmum  teneri;  et  hoc  idem  fratrem  meum  firmare 
et  promictere  faciara,  et  omnes  alias  personas  que  habent  dominium  in  terreno  pre- 
diclo  et  hominibns  dicti  pleberii.  Et  ego  Buiamonte,  (cum)  parabola  dicti  Uguicionis 
marchionis,  promicto  libi  dicto  Bonensegne,  recipienti,  ut  dietum  est,  prò  dieta  civitate, 
et  iuro  facere  et  observare  predicta  per  me  et  meos  homines  et  per  lotam  meam  forziam; 
et  hoc  idem  faciam  iurare  omnes  fìlios  meos('). 

Actum  in  civitate  Aretina,  in  ecclesia  sancti  Petri  maioris,  in  presentia  et  testimo- 
nio Nigribolti  (*•),  Teste,  Rainerii,  Ranaldi,  Guelfi  et  aliorum  multorum. 

Ego  Omnebonum  notarius  prediclis  interfai  et  rogatus  scripsi  et  compievi. 


413. 

Esame  di  testim,oni  in  una  causa  tra  l'Abbate  di  s.  Fiora  e  Rolandino  di  Pagano. 

(1195).  [Arch.  Capii,  d'  Ar.;  Carte  di  s.  Fiora  e  Lucilla,  n.  596]. 

mm.  160X480.  -  La  carta  è  rosicchiata  in  diverse  parti  del  lato  manco. 

Ometto  le  testomoDianze  ctie  hanno  ben  poco  interesse  o  che  riferiscono  ripetutamente  i  medesimi  fatti. 


(•j  Segue;  et  patere.  (>>)  Nigriboni. 


AN.    1194-1195]  CODICE  DIPLOMATICO  29 

sancte]  Flore.  Tallus  iuratus  dixit,  quod  erat  in  claustro  sancte  Flore  quando 

Gui[do  Pagani  venit  cum]  Ikiebrandino,  losepii  et  cum  Ranucio  et  Maifo  et  quodam  alio, 
et  dixerunt  abbati,  ut  reslitueret  fideiilalem  predicli  Guidonis  et  feudum  sibi  guaren- 
taret.  Quod  abbas  negavit  Tacere;  unde  iraliis  Guido  recessit  minando.  Aliquot  diebus 
postea,  non  recordor  quot,  rediit  idem  Guido  cum  Rolandino  Pagani;  et  in  eodem  clau- 
stro, abbate  sedente  in  scanno  prope  sralam  refetlorii,  Roiandinus  dixit  abbati:  Do- 
mine, ex  quo  fuit  frater,  facta  est  porlio  cum  Guidone  fratre  meo;  divisi,  et  accepto 
ab  eo  cambio,  quicquid  in  partibus  istis  habebam  eidem  concessi.  Rogo  te,  ut  eius 
fidelilatem  recipias,  et  de  feudo  eum  inveslias.  Ego  aulem  fìdelis  vester  permaneam 
prò  ilio  quod  in  cambium  ab  eo  recepì.  Et  sic  recepla  eius  fidelitate  precibus  Ro- 
landini,  de  feodo  Rogetini  et  d^  loto  feudo,  quod  Roiandinus  habebat  eum  investivil; 
et  sic  postea  Guido  habuit  et  tenuit  usque  quo  abbati  vendidit;  et  inlerfuit  venditiooi. 
NichiI  aliud  scire  dixit. 

Donnus  Nicholaus  iuratus  dixit,  quod  antiquitus  interfuit  ante  ecclesiam  sancii  Petri 
in  civitate,  quando  abbas  Johannes  monaslerii  sancte  Flore  requisivit  Porcum,  ut  re- 
stilueret  sibi  turrim  de  Rogilini,  et  ipse  recusavil;  postea  abbas  sequens  Amedeus  recu- 
peravit  turrim  de  Rogitino;  nescit  qualiler.  Audivit  lune  quod  per  archipresbiterum  Ma- 
gnum,  tempore  precedente,  Monaldus  et  Porcus  eumdem  castrum  abstulerunt  tempore 
guerre  civitatis  et  comitatus  (1).  Unde  idem  teslis,  qui  erat  piior  monasterii,  ivit  ad 
Porcum  et  Monaldum  et  Bastardum  fralres  apud  Rogetinum,  et  ex  parte  Dei  et  mona- 
sterii requisivit  illud.  Qn\  nichii  fecerunt.  Postea. vero  comes  Macharius  ivit  cum  exer- 
citu;  qualiter  ab  eis  abstulit  nescit.  Scit  inde  quod  ante  altare  sancte  Flore  Uguicio 
de  Tentenano  petebat  ipsum  castellum  ab  ipso  [cornile  Machario].  Item  teslis  et  prior 

cum  fratiibus  ex  parte   domini  pape  et  imperaloris  interdicebat petebat  et  conse- 

cutus  est,  et  iuravit  salvare    rationem  ecclesie  sancle  Flore  [ cjivitati,  et  Uguicio 

prius  guerram  promisit  reconvenire  cum  abbate  (et)  fi[delita]tem  facerc.  Unde  finita 
guerra  parlem  ibi  concessit  Griffolino.  Item  cum  quenidam  hominem  de  Rogelino  mo- 
nachasset,  et  se  et  sua  monasterio  dedisset,  post  mortem  ipsius  ivimus  ut  defunclum 
et  res  suas  acciperemus.  Roiandinus  Pagani  non  permisit  nos  accipere  res  defuncti, 
sed  rixam  habuit  cum  abbate,  et  exivimus  castrum;  et  dicium  fuit  ibi  quod  Roiandi- 
nus Pagani  spatasaverat  abbatem.  Et  sic  omne  servitium  de  castro  et  hominibus  ecclesia 
sancte  Flore  amisit.  Et  non  aliud. 

Orlandinus  iuratus  dixit,  quod  die  slatuta  ab  episcopo  prò  causa  Inter  abbatem  et 
Rolandinum,  nuntii  monaslerii  interfuerunl  apud  Caslilionem  Arelinum,  et  Roiandinus 
non  venit;  et  sic  recessimus,  sicut  dominus  archidiaconus,  qui  erat  prò  episcopo,  pre- 
cepit  socio  meo;  et  non  ivit  ante  archidiaconus,  sed  socius  ivit. 


(1)  In  altra  carta,  unita  a  questa  stessa,  si  hanno  alcune  testimonianze  che  ricordano  questa  guerra: 
"Quod  abbas  sancte  Flore  defenderit  ecclesiam  sancte  Flore  piccole  prò  sua  cappella  et  totam  villani,  proba- 
tur  per  Adalasciam  olim  uxorem  Ranaldì,  que  dicit  quod  tempore  guerre  vidit  vexilUim  sancte  Flore  in  cam- 
panile sancte  Flore  piccole  prò  defensione  illius  ecclesie  et  totius  Ville;  per  Picconem,  quod  abbas  sancte  Flore 
tempore  guerre  ita  defensaveril  terras  et  vineaa  ecclesie  ^nc(e  Flore  piccole,  quod  non  habuerit  inde  ditn- 
pDuii),  et  defeodebal  eam  prò  sua  cappella,,. 


30  DOCUMENTI    l'Eli    LA   STOItlA    I)' AIIEZZO  [413-414. 

iiiraliis  (Jixil,  qiiod  in  ilio  leimino,  iil  abbas  michi  dixit,  ego  ex  mandato 

abbalis  ivi  ad  Casli[lionem  Areliiium,  el  in]  presenlia  plurium  bonoium  hominum  (jue- 
sivi  si  Rolaiidimis  Pagani  adessel,  et  publice  ibi  dixi:  Abbas  misit  me  bue  proitler 
teriniiinm  a  domino  episcopo  statutum  inlor  ipsum  et  Rolandinum  Pagani,  quia  para- 
lus  est  respondeie  in  maiiu  domini  episcopi.  Uoiaiidinus  Pagani  non  interfuil  lune. 
Aiind  nescil. 

Ugolinus  iuralus  dico  quod  audivi  Rolandinum  Pagani  dicentem  abbati:  Si  lu  non 
rocipi.s  lìdrli[ialt'm  a  fratte  me]o  Guido  et  non  inveslis  eum  de  feudo,  liabebis  inimici- 
tiam  de  Iota  [l'ivitale,  el]  rogabat  eum  ut  reciperct.  Inlenogatus  ubi  fuit  dixit:  In 
scanna  de 

[Presbiler  Chrisljianus  iuralus  dico,  quod  cura  es?em  apud  Rogetinum  in  ecclesia 
sancii  Quirii'i,  el  GrifTolinns  el  Rolandinus  Pagani  donarenl  caslrum  Rogelini,  ego  di- 
cebam  eis  ([uod  non  debebanl  in  lolum  banna  et  alia  servilia  auferre.  Ilii  vero  respon- 
debant:  Medietalem  nobis  perlinel  iure  feudi;  aliam  medietalem  habemus  in  vicecomi- 
talum.  Abbas  vero  habebat  inde  census  quosdam  propler  raliones  abbalis,  quas  ego 
roqnirebam.  Tumenlum  qnoddam  Rolandinus  Pagani  michi  abstulit,  unde  propterea 
minis  el  lerroribus  eorum  exivi  de  terra  illa.  Itera  dico  quod  audivi  Rolandinum 
Pagani  dicentem  quod  omnia  que  ibi  habebat  dederat  Guidoni  medico,  et  cambium  ab 
eo  receperat. 

iuralus  dico  quod  presbiler  Chrislianus.  Minis  et  terioribus  Rolan- 
dinus Pagani  exivii  de  terra  [illa;  el]  Rolandinus  de  bannis  et  mallolleUis  nichii  dabat 
abbati.  Et  quidam  nomine  Rainerius  [dedit]  omnia  sua  ecclesie  in  ultimo  vite;  unde 
Rolandinus  Pagani  non  permiltebat  ecclesiam  habere,  sed  boves  et  asinum  qui  fueruot 
illius  Rainerìi  abstulit. 

(Sn.)  Ego  Albertus  notarius,  ex  mandalo  Astancolli  iudicis  ad  examinationem  quo- 
rumdam  predictorum  teslium  inlerfui  el  scripsi,  ideoque  in  publicam   formam  redegi. 


414. 

Celesiino  III  ordina  al  vescovo  di  Firenze  di  esaminare  i  diritti  che  pretendeva  il 
vescovo  Fiesolano  contro  V  Aretino,  circa  l'  ospedale  e  la  chiesa  di  Pontevalle. 

Laterano  -  27  aprile  1195.  [Arch.  Capii,  d'  Ar.  n.  467]. 

Copia  di  Macabeo  not.,  falla  il  17  febbraio  1197. 

Exemplum  lilterarum  domini  pape. 

Celestinus  episcopus  servus  servorum  Dei  venerabili  fratri  Fiorentino  episcopo  sa- 
Intem  el  aposlolicam  benedictionem.  Venerabilis  frater  nosler  Arelinus  episcopus,  trans- 
missa  nobis  querimonia,  demonstravit  quod  olim  Fesulanus  episcopus,  ad  presentiam 
nostram  accedens,  litteras  a  nobis,  veritale  tacita,  nomine  hospitalis  de  Pontevallis,  in 


AN.    1195]  CODICE   DIPLOMATICO  31 

suum  grave  preiudicium  impetravit,  ut  videlicet  ipsis  hospilalariis  fabricandi  ecclesiam 
in  proprio  fiindo  facultalem  liberam  prcberemus,  et  lam  hospitale  quam  ipsam  eccle- 
siam sub  speciali  prolectioiie  Romane  ecclesie,  duos  solidos  laccane  monete,  ad  iudiciiim 
liberlalis  percepte,  nobis  et  Komane  ecclesie  annis  singulis  persolvcijdo,  recipere  debe- 
remus.  Veium  quia  ex  eo  non  credebaraus  quod  aretina  ecclesia  sui  iiiris  dispendium 
sustinerel,  intelleclo  postmodum  per  iamdictum  episcopum,  quod  idem  hospitah;  a  prima 
sua  fundatione  in  diocesi  sit  aretina  construclum  et  ei  diocesana  lege  snbiectum,  et 
ecclesiam  liabet  anliquam  a  qua  ronsueverunt  liabitatorcs  illius  ecclesiastica  recipere 
sacramenta,  cognoscentes  nos,  sique  dicuntur  vera  sunt,  circumventus,  venerabili  fratri 
nostro  Castellano  episcopo  causam  ipsam  duximus  commiltendam.  Scd  idem  episcopus, 
sicHl  ex  litteris  eius  accepiraus,  circa  plurima  occupatus,  cause  decisioni  non  potuit 
intendere  memorate.  Inde  est  quod  fraternitati  tue  per  apostolica  scripta  precipiendo 
mandamus,  quatinus  inquiras  de  propositis  sollicite  veritatem,  et  si  libi  de  assertione 
prefati  aretini  sufficienter  conslilerit,  non  obstante  quod  per  huiusmodi  circumventio- 
nem  aucloritate  illarum  litterarum  circa  cnnstructionem  novi  oratorii  et  hospilalis  exem- 
ptionem  factum  cognosceris  (I),  hos[)ilalarios  illos  episcopo  aretino  et  ecclesie  batismali, 
sicut  ab  antiquo  subiacere,  decernas;  et  sibi,  ut  hactenus,  debere  in  spiritualibiis  et 
temporalibus  respondere.  ÌNichilominus  quicquid  in  iuris  preiudicium  eiusdem  aretini 
episcopi  circa  ipsum  oratorium  altemptatum  reppereris,  auctoritate  apostolica  sine  ap- 
pellationis  obstaculo,  non  differas  vacuare,  et  facias  quod  supra  bis  auctoritate  nostra 


(1)  Fra  le  scriUure  della  Badia  a  Ripoli  (Diplom.  di  Fir.)  è  un  precedente  decreto  dello  stesso  vescovo 
di  Fiesole,  il  qual  decreto  si  riferisce  alla  edificazione  della  chiesa  di  cui  qui  si  fa  ricordo,  ed  ò  seguito  da 
un  breve  recordationis,  scritto  da  altra  mano,  ina  non  molto  posteriormente. 

"(Sn.)  In  Dei  eterni  nomine.  Anno  incarnationis  ipsius  Millesimo  centesimo  nonagesimo  tertio,  domino 
imperatore  Heinrico  regnante,  imperii  eius  anno  tertio,  nonodecimo  kalendas  februarii,  indictione  undecima 
feliciter.  Cum  dominus  Rainerius  divina  clementia  Fesulane  ecclesie  episcopus  ivissct  apud  hospitale  Pontis  de 
Valle,  et  ibidem  iuxta  torrizellam  et  super  prefatum  hospitale,  ex  mandato  domini  Celestini  pape  ecclesie 
Romane,  et  ecclesiam  ad  honorem  Dei  et  sanate  Marie  et  sancii  Cataldi  et  aliorum  sanctorum  designasse!  et 
ordinasse!  ubi  fratres  prefati  hospitalis  divina  possent  exaudire  officia,  et  cartam  proprietatis  platee  ubi  ipsa 
ecclesia  est  designata  vice  ecclesie  Romane  recepisset  a  lannino  prefali  hospitalis  ospitalario,  adibito  (sic) 
consensu  suorum  fratrum  et  etiam  donni  Bernardi  sancte  Trinità  tis  habatie  habati(s)  et  donni  Martini  eiusdem 
habatie  camerarii,  qui  in  prefata  ecclesia  primam  missam  cantavit,  sub  qua  habatia  prefatum  hospitale  esse 
videtur;  idcirco  prefatus  dominus  Kainerius  episcopus,  vice  predicte  ecclesie  Romane  et  domini  pape,  concessit 
iamdicto  donno  Bernardo  habati  vice  diete  sue  habatie  suorumque  in  perpetuum  successorum  recipienti,  or- 
dinationem  prefatc  ecclesie  quam  spetialiter  ordinaverat;  eo  videlicet  (modo),  ut  prefatus  dominus  habeas  sui- 
que  successores  debeant  dare  prefato  hospitalario  et  suis  successoribus  et  hospitali  sacerdotem  qualem  ipsi 
prò  tempore  eis  dare  voluerint,  et  ipsi  hospitalarii  eum  sacerdotem,  quem  prò  tempore  rectores  diete  haba- 
tie eis  dederint,  debeant  prò  eorum  sacerdote  habere  et  tenere,  et  in  divinis  officiis  exaudire  apud  dictam 
eorum  ecclesiam. 

Acta  sunt  hec,  cum  consensu  prefati  hospitalarii  et  maioris  partis  suorum  fratrum,  episcopatu  aretino, 
intra  prefatum  hospitale  et  dictam  ecclesiam,  ibi  in  via,  indictione  dieta  feliciter. 

Signa  manus  H0  supradìcti  domìni  Raineri!  episcopi  fesulani,  qui  supradicta,  vice  ecclesie  Romane, 
habati  dedit  et  concessit,  et  me  scribere  rogavit. 

Signa  manus  (Ì0  Vigorosi  fllii  quondam  Lodovici  de  Cascia,  eiusque  fratris  Volentieri,  et  Ranierii  del 
Monaco  et  libertini  Giccii  et  Gueriscii  de  Leguria  et  Fini  de  Castelione,  qui  interfuerunt  rogati  testes.  Interfuit 
etiam  dominus  Ubertus  prior  Pavellensis,  et  Bonasai  et  Bonagiunta  eius  fratres  clerici,  et  dominus  Albertus 
fesulanus  canonicus. 


3Ì  DOCUMENTI   PKR   LA   STORIA   d'  AREZZO  [414-ÌI5. 

slaluoris  por  censurarli  ccclosiaslicam  inviolabililer  obscrvaii;  nullis  lilleris  obslaiilibus 
hariim  iiiteiilioiie  non  habila  a  scile  aposlolica  impelialis.  Dalum  Laleiani  v  kl.  mail, 
pouliiicalus  noslri  anno  quinto  (1). 


415. 

Sentenza  data  da  Ranieri  vescovo  di  Fiesole  delegato  da  Celestino  111  in  una 
causa  rr.rtcnlc  Ira  il  rescovo  aretino  e  il  vescovo  di  Chiusi,  circa  la  giurisdizione 
dcU'oralorio  di  s.  Andrea  da  questo  edificato  in  .ìlontepukiano. 

Monastero  di  Fariiota  -  17  ottobre  1196.  [Ardi.  Capit.  d' Ar.,  n.  Uid}. 

nim.  230XÌÌ0.  -  Kcslano  appio  della  caria  i  fili  di  seta  gialla,  a  cui  pendeva  il  Ijollo  di  cera. 

In  nomine  palris  et  (ilii  et  spiritus  sancti.amen.  Ego  Ilaineiius  divina  clemenlia 
fesulane  sedis  minister  licei  immeritus,  delegalus  a  domino  papa  Celestino  super  con- 
trov?rsia  que  verlobatur  inter  dominuni  aretinum  Amidenm  ci  priorcm  de  Monte[)oli- 
siano  ex  una  parte,  et  clusinura  inagistrum  Tebaidum  venerandos  episcopos  ex  altera, 
super  quandam  ecclesiam  in  castro  de  Monlepolisiano  noviter  hedificatara  in  honorem 


(Sn.ì  Ego  loliannes  domini  inviclissimi  impcraloris  lleinrici  iudex  ordinariiis  et  notarius  supradicta  scripsi 
et  compievi. 

Domnus  Ugo  prior  sancle  Trinilatis  edifìcavit  .xenodochium  de  Ponte  a  Valle,  in  solo  sibi  a  Ramundino 
et  a  Rainerio  de  Tulliano  per  cartiilani  tradito,  cum  personis,  sunntibus  et  predicte  ecclesie,  et  ad  honorem 
snnctc  Trinitatis  ordinavi!  et  retinuit,  et  annualiter  in  festivitatibus  prescripte  ecclesie  ciim  certis  fratribus 
obedientiam  exibiiit  et  ad  capitulum  venerai;  et  poslea  Uainerium  nostrum  conversum  ibi  custodem  reliquit, 
qui  similitei'  annualiter  oljcdientio  exibuit  et  ad  capitulum  venerai.  Et  sic  post  eum  quidam,  nomine  Vulpes, 
fecit,  et  Petrus  de  Bucino  et  Andreas.  Petrus  vero  de  Bucino  cum  quadam  muliere  fugiit;  abbas  enini  lohan- 
nes  excomunicavit  eum  et,  ea  relieta,  in  carcerem  retrusit;  et,  penitentia  peracta,  ad  ospicium  remisit  et  postea 
remisit  ad  eam.  Tribaldus  venit  et  duxit  secum  ierosolimitas  ospitalarios,  quibus  dare  voluit  predictum  tiospi- 
tale,  set  Ramundinus  patronus  espici!  cucurrit  ad  abbatem  simul  cum  rectoribus  ospitii.  Abbas  vero,  cum 
Leone  presbitero  et  cum  aliis  multis  hominibus,  ivit  usque  ad  Pontem  de  Valle,  et  eos  allocutiis  est,  et  ostendit 
eis  rationes  suas,  et  interdixit  quod  non  morarentur  in  domo  sua  contra  suam  voliintatem.  Ipsi,  auditis  enim 
rationibus  et  visis  cartulis,  recesserunt,,. 

(1)  Seguono  le  "Confessiones  facto  in  causa  que  vertebatur  inter  Serafinum  archidiaconum  constitutum 
per  procuratorem  et  responsalem  prò  domino  Amedeo  episcopo  aretino  ex  una  parte,  et  liospitalarium  de 
Pontevallis  nomine  lanninum  ex  altera. 

"Presbiter  Gerardus  ecclesie  sancte  Flore  de  Conia  iuratus  dixit,  quod  hospitale  de  Pontevailis,  unde  lis 
est,  est  constitutum  in  diocesi  aretini  episcopatus,  in  plebeio  sancii  Ipoliti  de  Laterino,  et  dicit  quod  cum 
moraretur  aput  plebem  ipsam  vidit  corpus  mprtuorum  dicti  hospitalis  sepeliri  apud  ipsam  plebem,  et  obla- 
tiones,  sicut  consuevit  fieri  prò  defunctis,  ibidem  dari  ab  eis;  et  dicit  quod  sunt  apud  ipsam  plebem  duo  se- 
pulcra  ipsorum  hospitalariorum  que  ipse  bene  scit;  et  dicit  se  vidisse  capellanos  quatuor  sancte  Marie  Podii 
acuti  deferentes  corpora  mortuorum  cum  cruce  apud  ipsam  plebem,  et  eius  dispositionc  dabantur  denarii  prò 
sepoltura  et  ponebantur  super  altari;  et  dicit  se  vidisse  quod  quando  mutabatur  ibi  castaldus,  mutabatur  prò 
ipso  plebano  et  instituebat  alium;  et  plebanus  dabat  ei  claves;  et  dicit  quod  moratus  est  inter  plebem  et 
eapellam  per  xxx  annos,  in  quibus  vidit  lieo  fieri  ecc.,,. 


AN.    1195]  CODICE   DIPLOMATICO  33 

sancii  Andiee  et  aliorum  sancloruni  a  domino  (".lusiiio  ex  indulgftnlia  summi  ponlifi- 
cis(1),  qui  (llusiniis  ex  sua  parte  proponebat  ihi  ponlincalia  licere  sil)i  exercere,  quia 
magna  pars  populi  iilius  castri  de  suo  episcopnlu  illiic  ad  lialiitandutn  accesserat;  e  cen- 
tra respondebalur  a  domino  Aretino,  hoc  sino  magno  dispendio  aretine  ecclesie,  cum 
sit  in  episcopaln  suo  predictus  populus  translalus,  fieri  non  posse,  nec  uilatenus  sibi 
licere,  ex  utriusque  parlis  voluntale  et  amicabili  atque  arbitriali  compromissione  et  ex 
mandato  summi  pontificis,  pronuntio  et  senlenliam  dilTinitivam  fero:  Ut  prior  de  Mon- 
lepolisiano  cum  suis  clericis  dare  debeai  de  populo  olim  clusino,  qui  nunc  est  vel  in 
anlea  fnerit  apud  Montepolisianum,  Clusinu  e[piscopoJ  prò  unaquaque  masseritia,  qua 

boves  habueril,  sextarium  frumenti;  prò  ea  vero  que  boves  non  [habuerit de  so]lido 

labore  episcopo  sciiicet  recipienti  prò  se.  De  morlnariis  autem  tam  [mobilibus  qua]m 
immobilibus  medietatem  episcopo  Clusino  recip[ienti  prò  se  et  suis]  clericis;  et  prior 
de  Monlepolisiano  liabeat  aliam  medietatem  cum  s[uis  rebus  prò  suis  cleri]cis.  Set  si 
quis  predictorum  parrochianorum  predictam  mensuram  sulvere  noiuerit  priori,  suppo- 
natur  interdiclo,  et  si  opus  fueril,  excomunicalioni  vel  a  prioie,  vel  a  Clusino,  vel  ab 
Aretino  episi'opo;  et  lata  sententia,  ab  omnibus  inconcussa  servetur  usque  ad  condi- 
gnara  salisfalioneni:  et  tunc  prior  dictum  sextarium  solvere  non  teneatur,  nisi  prius 
habuerit  ab  interdiclo.  Celerà  vero  beneficia  |)opuli  quondam  clusini  et  decimationes 
et  alia  omnia,  exceplis  prediclis,  habeat  prior  cum  suis  clericis,  licentia  et  concessione 
Tebaldi  venerabilis  clusini  episcopi  et  sue  canonico,  exceplis  decimariis  mense  sancii 
Secundiani  et  saiicte  Musleole  et  solitis  decimationibus  plebis  sancii  Silvestri  et  sancii 
Viclorini.  Ad  hec  cappellani  ecclesie  de  Wlloia  et  ecclesie  de  Cagnano  dislricle  eant  ad 
episcopi  Clusini  sinodum,  nisi  hisdem  diebus  celebrelur  sinodus  in  Aretina  ecclesia. 
Item  si  quis  ciericorum  episcopalus  Clusini  in  prediclis  fraudem  commiseril,  et  inquisitus 
emendare  s|)te\eiit,  officio  et  beneficio  ecclesiastico  episcopus  eum  privabit:  quod  in 
suis  clericis  prior  observare  promisil.  Prelerea  si  quis  clericus  fueril  in  ecclesia  ho- 
spitaiis  saiicle  Musteole  qui  iuraraento  teneatur  Clusino  episcopo,  sub  vinculo  iura- 
menti  precipiet  oi  episcopus  hec  firma  et  illibala  servare;  sin  autem  talis  ibi  fuerit 
clericus,  qui  lali  vinculo  non  sii  adslriclus,  aut  erit  ad  voiuntateni  episcopi  et  prioris, 
aut  non  habebitur  prò  fratre  vel  amico,  sed  prò  inimico  habebitur.  Item  pronuntio  ut 
oratorium  illud  novum  episcopus  Clusinns  concedat  domino  episcopo  Aretino,  et  dona- 
tionem  faciat,  cum  omni  iure  ad  se  pertinente,  el  cum  loto  hedifìcio;  et  doininus  epi- 
scopus Aretinus  resarcialur,  per  se  [ve!  per  alios,  de  expens]is  faclis  tam  in  solo  quam 


(I)  Ecco  il  breve  di  papa  Celestino  oUenulo  dal  vescovo  Teohaldo  (19  febbraio  1 192):  "Cklestim's  episcopus 
servus  servorum  Dei  venerabili  fralri  Tlieobaldo  clusino  episcopo  salutem  et  aposiolicam  benediclionem.  Cum 
a  nobis  peiilur  quod  iustum  est  et  honestum,  tam  vigor  equitalis  quam  orde  exigil  ralionis  ut  id  per  solliei- 
tudincm  officii  nostri  ad  debitum  perducamur  elTeclum.  Eapropter,  venerabilis  in  Cliristo  fruler  episcope, 
tuls  iuslis  precibus  inclinati,  quod  cgisli  secundum  lenorem  indulgente  nostre  sujier  fabrica  ecclesie  quam 
in  castro  Montispolciani  fundasti,  sicut  secundum  nostre  tenoreni  indulgente  processisi!,  auclorilate  aposto- 
lica conflrmamus.  Nulli  ergo  omnino  hominum  liceat  hanc  p[aginam]. nostre  co[nfirJmationis  infringere  vel  ei 
ausu  temerario  contraire.  Si  quis  autem  hoc  atlemptare  presumpseril,  indignationem  omnipotentis  Dei  et  bea- 
torum  Petri  et  Pauli  apostolorum  eius  se  noveri!  incursurum.  Datum  Lalerani  .xi  kl.  martii,  pontificaius  nostri 
anno  primo,,  (Arch.  Capii.  d'Ar.,  n.  463).  Uesla  lullora  appeso  alla  piccola  pergamena,  alquanto  calcinato,  il 
bollo  dì  piombo. 


;{4  DOCUMKMI    l'KU    I.A    SiulllA    i)'  AltKZZO  [iliJ-AIG. 

ili  lieililiciu,  i|iias   dfiiioslraltil  per  luiblu-iun   sni|)liir.iiii:  ci  si  |>;irs  suli  il.'voiiin'l  per 
doiiiilioiii'iii  voi  ;ilio  modo,  («xlinialio  isliiis  |)arlis  soli  ci  liodilicii  rcsarcialur  episcopo 
r.lusiiit),  secuiidiiin  (|ii(iil  cxlimaljiiiil  plebanus  sancii  Silveslri  et  sancii  Vinci-nlii  el  suo 
iiir;mieMli)  nidiistraltuiil,  infra  spaliiini  x  dieriim  posi  lalam   senlenliam.   El  episcopiis 
Aruliiins  persolval,  per  se  voi  per  alios,  |iOsl  exlinialionem  faclam  ab  ipsis  infra  men- 
sem  i|iu)d  cxliinaliim  fuerit.  Ilem  pronunlio,  ul  prior  de  .Moiilepolisiano  recipiat   epi- 
sco|>uin  Cliisinnm   in    plebe  sua  de  Monlepolisiano  semel  in  anno,  a  feslo  beali  l'elri 
mensis  iunii  ns(|ne  ad  fesUiin  beale  Marie  virj^inis  niensis  auj,'usli,  in  die  scilicel  do- 
miniro,  quando  episcopus  Clnsiiuis   volueril,  nisi  ea  die  fueril    feslum    principale   ali- 
cuius  ecclesie  predicli  castri;  el  in  piedicla   plebe  pio  voliuilale  sua  diclus  e|)iscopus 
missani  ctìlebrel  solempnem,  predicel,  benedical  elexcomunicel  ibi  si  volueril  suos  par- 
rodiianos  babilaiiles  in  Clusiiio  episcopalu  ad  se  pertinentes,  el  in  remissione  suorum 
peccalurum  moneal  populum,  ul  sua  iura  sibi  solval;  diiin  laraen  reinissionein  cerlain 
non  faciat,  ncc  consagret  ibi  infanles  nec  alia  episcopalia  ibi  exerceal,  nisi  essai   invi- 
lalus  a  domino  Arelino  vel  ab  alio  de  voi  untale  Arelini:  el  prior  proeuret  eum  liono- 
rilìce  el  suos  in  viclualibus,  sicul  lempus  dederil;  ila  quod  dominus  Clusinus  quinde- 
nariuni  nunierum  personarum  el  deciinuiu  numerum  eveclionis  non  excedal.  De  obla- 
tionibus  vero  factis  episcopo  inlroilu  misse  medielalem  denariorum   habeat  episcopus 
Clusinus,  alia  omnia  oblala  habeal  prior;  el  (piia  prior  consequitur  oblalionem  el  alia 
benelìcia  de  pojiu'.o    oiim    Clusino,    singulis    annis  ea  die  qua  veneril   ad    canlandum 
missam,  solval  ei  prior  de  oblalis  ad  ipsam   missam  xii  solidos    bene  expendibiles  et 
currenlis  monete  in  predicto   castro:  si  quid  vero  superfueril  de   oblalione  misse  sibi 
remaneat,  si  quid  vero  defuerit  compleat  xii  solidos  de  suo.  Ilem  pronuntio,  ut  pre- 
dicium  oralorium    novum    prò  reverenlia    domini  pape  Celestini  inlegrum    servelnr  et 
illesum.  Ilem  dominus  Aretinus  facial  priorem  de  Monlepolisiano  el  suos  clericos,  qui 
nunc  sunl  et  successores  eorum,  per  libium  el  slolam  super  altare  investire  et  firmare; 
omnia  ista,  que  superius  leguotur,  domino  Clusino  semper  exhibere.  Ilem  pronuntio,  quod 
dominus  Clusinus  episcopus  nullum  oralorium  per  se  vel  per  alios  ibi  construal  ulte- 
rius,  nec  de  novo  aliquod  oralorium  in  [iredicto  castro  in  tolum  vel  in  partem  per  se 
vel  per  alios  deinceps  acquirat,  nisi  de  voluntate  domini  Aretini,  set  supradictis  omni- 
bus sit  contenlus.  El  hec  omnia  precipimus  observari  ab  utraque  parte,  sub  pena  do- 
mini pape  cenlum  marcharum  argenti;  et  de  omnibus  supradictis,  siqua  dubilatio   ibi 
emerserit,  interpretalionem  milii  reservo.    Unde  quia  verbum  illud  dubitabile  videtur, 
scilicel  de  morluariis,  autem  Clusinus  medielalem  habeat,  ita  inlerpretor:  deductis  tamea 
expensis  prius,  exinde,  que  consueverunt  fieri.  De  procuratione  vero  danda  die  domi- 
nica  quando  Clusinus  accesserit,  dicimus  quod  mane  tantum  prior  debeat  dare  sibi. 

Farla  sunl  hec  omnia  apud  monasterium  de  Farnilo,  anno  dorainice  incarnationis 
millesimo  centesimo  nonagesimo  quinto,  sextadecima  kl.  novembris,  indiclione  quarta- 
decima,  presentibus  ambobus  predictis  episcopis  et  priore;  et  presenlibus  et  rogalis 
testibus  Rainerio  preposito  fesulano,  magistro  Orlando  canonico  fesulano,  (Presbitero) 
preposito  aretino,  magistro  lohanne   archipresbitero    plebis  aretine,  Ugone  de  Capan- 

nole  et    Rainerio    canonicis   aretinis plebano    sancii  Vincentii plebano    sancii 

Silvestri,    Guaifredo   canonico  clusino,  ....  abbate  de  Farnilo,  Guarnerio   fìlio  lohannis 
Guarnerii  de  Florentia,  Ranerio  de  Albola  et  Guidone  filio  eius,  et  aliis  pluribus. 


AN.     IlO^i-IIOGj  CODICE   DIPLOMATICO  35 

In  Dei  nomine.  Anno  dominice  incainalionis  millesimo  centesimo  nonagesimo  se- 
ptimo,  seplima  ki.  iulii,  indictione  quintadecima  feliciter.  Cam  de  prodictis  pronuntia- 
tione  et  ditfinitiva  senlonlia  et  omnihiis  non  esscl  piiblica  per  mamim  notati!  srriplura 
confecta,  prenominalus  dominus  Rainerius  resulaniis  episcopus,  convoi^alis  e!  rogatis 
ad  hoc  teslibus  presbitero  Alberto  et  Benintendi  diacono  et  Guidone  subiliacono  fesu- 
lanis  canonicis,  Corbacrione  camerario,  Attaviano  clerico  eiusdem  episcopi,  Brindolo 
eiusdem  senescalco,  Thzo  filio  GrifToli  de  Fii^diine  et  Ugone  (ìlio  Orlandi  Nircole  de  Ci- 
vitella,  in  ecclesia  et  canonica  sancii  Romiili  de  Fesulis,  milii  Rustico  iudici  et  notario 
predictam  sentenliam  et  pronuntiationem  et  omnia  suprascripta,  ut  scriberem  et  in 
publicam  formam  redigerem,  mandavit. 

t  Ego  Rainerius  fesulanus  episcopus  ex  mandalo  domini  pape  Celestini  liane  sen- 
tentiam  tnli,  et  infrascripto  iudici  scribendam  iiiamiavi,  ideoque  subscripsi. 

(Sn.)  Ego  Rusticus  Henrici  imperaloris  iudex  et  notarius  publicam  sententiam  et 
pronuntiationem  et  omnia  suprascripta  ex  mandato  domini  Rainerii  fesulani  episcopi, 
ut  superius  continelur,  scripsi  et  in  publicam  formam  redegi. 


Celestino  III  conferma  la  semenza  data  da  Pietro  vescovo  di  Firenze  nella  con- 
troversia esistente  tra  lo  spedaliere  di  Ponlevalle  e  il  vescovo  Amedeo,  circa  la 
givrisdizione  di  quello  spedale. 

Luterano  -  26  gennaio  1196.  [Ardi.  Capii,  d'  Ar.,  n.   167]. 

Copia  di  Dernardo  nolarn,  del  21  novembre  1 1 9.3,  trascritta  da  ser  Macabeo  notare  nel  17  febbraio  1197, 
ed  autenticata  anche  dai  notati  Alberto  e  Pietro.  Sopra  la  prima  linea:  Exemplum  autentici  confirmationis 
domini  pape  Celestini. 

PFi.icK-IlAnTTiNG,  Aclti  Pfìhtif.  lioììian.  ined.  Ill^  400,  n.  470. 

Il  Celestinus  episcopus  servus  servoiuni  Dei  venerabili  fratri  Aretino  episcopo  sa- 
lutem  et  aposloliram  benediclionem.  Iustis('')  pelentium  desideriis  dignum  est  nos 
facilem  prebere  consensum,  et  vota,  que  a  rationis  tramile  ||  non  discoidanl,  effectu 
prosequente,  compiere.  Eapiopter,  veneiabilis  in  Cliristo  fraler,  tuis  iuslis  posltila- 
tionibus  grato  concurrenles  assensu,  senlenliam,  quam  venerabilis  frater  nosler  Floren- 
linus  episcopus  iudex  delegatus  a  nobis,  super  causa  que  vertebalur  inter  te  et  hospi- 
taiarios  hospitalis  Pontis  ad  Valleni  super  subiectione  et  ordinatione  ipsius  hospitalis 
et  conslructione  novi  oratorii  promulgavit,  sicut  rationabiliter  lata  est,  nec  legitima 
appellalione  suspensa  et  autentico  scripto  redacta,  aucloritate  apostolica  confirraamus, 
et  presentis  scripli  patrocinio  communimus.  Ad  maioiem  autem  huius  rei  firmitatem 
huic  nostre  pagine  scriptum  ipsum  de  verbo  ad  verbum  duximus  insereudum,  cuius 
tenor  talis  existit.  In  nomine  patris  et  filli  et  spiritus  sancii  amen.  Ego  Petrus  floren- 


(•)  Segue:  peinionibus,  parola  punteggiata  sotto. 


36 


DOCUMENTI   PER   LA   STOHIA   ì)    AUEZZO 


[410-417. 

tiiius  episcopus  delegaliis  a  domino  pa|i;i  Celoslitio,  in  causa  que  verlebatur  inler  do- 
miniiin  Aiiiedeum  episcopuin  aieliiium  ox  mia  parie  et  liospilalarios  de  l'onlevallis  ex 
allora,  (]ue  lalis  crai:  Meraoralus  episcopus  Arotiiius  assorebal  per  Serafinnra  arcliidiaco- 
imm  ecilesie  arelinc  respoiisaleiii  suum,  (jiioil  lios|)ilal('  de  l'onlevallis  in  sua  diocesi  erat 
conslrucluni,  el  sibì  diocesana  lege  subieclum,  el  ecclesiam  babebal  anliquam,  scilicet 
sancle  Marie  de  Podioacuto,  a  qua  consueverunl  iiabilalores  ipsius  liospilalis  ecclosiaslica 
recipere  sacramenla.  Episcopus  lamen  Fesulanus  aceedens  ad  presentiain  summi  ponli- 
ficis,  lacila  veniale,  nomine  liospilalis  predicli,  lilleras  ab  eo  in  grave  preiudicium 
ipsius  episcopi  Aretini  impetravil,  ut  videlicet  ipsis  hospilalariis  fabricandi  ecclesiam  in 
proprio  fundo  liberam  facullalem  exiberel,  ei  tam  hospitale  quam  ipsam  ecclesiam  sub 
speciali  proleclione  romane  ecclesie  sumraus  ponlifex  reciperel;  quarum  litlerarum 
oplenlu  ausi  sunt  dicli  ospilalarii,  episcopo  Aretino  inconsulto,  ibidem  oraloriuni  de 
novo  conslruere.  Ego  ilaque,  ex  aucloritale  prefate  delegationis,  partes  ad  presentiam 
meam  legilime  citavi,  et  ex  ulraque  parie  lite  contestata,  ex  confessione  ipsius  ospila- 
larii et  ex  teslibus  a  parte  episcopi  introduclis,  cogiioscens  ipsum  hospilale  in  diocesi 
aretina  et  plebeio  sancii  Cassiani  couslitulum  et  ipsi  plebi  diocesana  lege  subieclum,  visis 
privilegiis  [iredicle  plebis,  habilo  Consilio  canonicorum  meorum  et  Aldobrandini  iudicis 
et  aliorum  virorum  prudentium,  contracto  heremodicio  ab  ip^  hospitalario,  ipsum  ho- 
spitalarium  lanninum,  nomine  liospilalis,  ipsi  magislro  Serafino  archidiacono,  respon- 
sali domini  episcopi,  condempno;  iudicans  el  decernens  ipsum  hospilale  el  familiam 
eius  pieno  iure  domino  episcopo  memorato  et  plebano  sancii  Cassiani  de  celerò  sub- 
lacere,  et  ad  eorum  dispositionem  el  ordinalionem  in  spirilualibus  et  teraporalibus 
perlinere;  et  oratorium  noviler  construclum  penitus  removeri,  el  prescriplos  hospilala- 
rios  a  capella  sancle  Marie  Podiiaculi  ecclesiastica  sacraitienla  recipere.  Nulli  ergo 
[omnijno  bominum  liceal  hanc  paginam  nostre  confirmalionis  infringere,  vel  ei  ausu 
temerario  contraire.  Si  quis  aulem  hoc  atlemptare  presumpseril,  indignalionem  omni- 
polenlis  Dei  et  bealorum  Petri  el  Pauli  apostolorum  eius  se  noverit  incursurum.  Da- 
tum  Lalerani  vii  kl.  februarii,  ponlificatus  nostri  anno  quinto. 


417. 

Il  ponlefice  Cclcslino  III  intima  all'  Abbate  di  s.  Fiora  di  restiluire  a  Rolandino  di 
Pagano  quella  parie  del  castello  di  Higiilino  che  aveva  illegalmente  acquistala 
da  Guido  fratello  di  lui. 


Roma  •  27  febbraio  115)6. 


[Ardi.  Capii,  d'  Xr.  Carte  di  s.  Fiora,  n.  391]. 


mm.  280X230.  -  Nel  mezzo  della  breve  piegatura  restano  dei  pezzetti  di  cordicelle  di  canape  alle  quali 
slava  appeso  il  piombo  papale. 

Pflogk-Hìrttung,  Ada  Pontif.  Rom.  ined.  Ili,  401,  n.  477. 


Celestinus  episcopus  servus  servorum  Dei  dileclis  flliis  (Karitati)  abbati  et  fralribus 
sancte  Flore  aretine  diocesis  salulem  el  apostolicam  benediclionem.  Ad  hoc  sedes  apo- 
stolica fratres  et  coepiscopos  noslros  et  alios  ecclesiarum  prelatos  in  partem  soliicitu- 


AN.    119G]  CODICE   DIPLOMATICO  37 

dinis  evoeavit,  ut  que  ad  ipsam  de  diversis  parlibus  quesliotium  liligia  referunlur, 
ipsoriim  iutlicio,  cura  oporluerit,  lerniiiKJiitiii';  et  cum,  lan(|ii;itn  homines,  ad  omnia 
sufficere  non  possimus,  per  alios  exeqiiamur  inlerdum  (|uod  phiiilms  et  maimibus 
occupati  per  nos  ipsos  non  possumus  adimplere.  Veruni,  cum  apud  nos  pieniludo  re- 
sideat  potestatis,  si  quid  forsan  propler  difficuitatem  negolii  vel  impedimenlum  quod- 
cumque  ab  aliis  terminari  non  potest,  ad  eci'Iesiam  consuevit  romaiiam  referri,  et  per 
eam  ralionabiliter  diffuiiri.  Inde  siquideni  exlilil  ipiod,  cum  proposilum  fuisset  in  au- 
dientia  nostra  dilectum  filium  nostrum  nobilem  viium  Rolandinura  Pagani  et  Guido- 
nem  fratrem  suum,  mutuo  inter  se  sacramento  filmasse  ne  porliones  suas  super  castro 
Rovetini  et  aliis  bonis  paternis  atque  maternis  in  extraneas  conferrent  qualibet  alie- 
natione  personas  quamdiu  alter  eorum  porlionem  allerius  vellet  competenti  |)retio 
comparare,  ac  vos  ab  eodem  fratre  dicti  Rolandini,  contra  fidem  preslitam  veniente, 
portionem  eiusdem  castri  centum  nonaginta  iibrarum  [)isane  monete  pretio  comparasse, 
noientes  ve!  ipsi  Rolandino  preiudicium  aliquod  generar!  vel  eandem  ecclesiam  inde- 
bite aggravare,  causam  ipsam  venerabili  fratri  nostro  (Amedeo)  aretino  episcopo  duxi- 
mus  commillendam.  Qui,  cum  pailibus  convocatis  et  rationibus  earum  plenius  auditis 
et  cognitis,  depositiones  etiam  teslium  redegisset  in  scriplo  (1),  et  de  cause  meritis 
plenius  cognovisset,  causam  ipsam  ad  sedem  duxit  apostoiicam  remilteiidam.  Nos  igitur, 
dicto  Rolandino  et  R.  procuratori  vestro  in  nostra  presentia  constilutis,  vener;ibilem 
fratrem  nostrum  loh(annem)  viterbiensem  et  tuscanensem  e[)iscopuni  sancti  Clementiset 
dilectos  filios  M(eliorem)  titulo  sanctorum  lohannis  et  PauFi  et  Sifredum  sancte  Praxedis  et 
Fid(anlium)  sancti  Marcelli  presbiteros  cardinales  depiitavimns  audilores;  qui  tolius  cause 
meritis,  assidentibns,  ipsis  [et]  dilectis  filiis  magistro  Willelmo  mediolanensi  subdincono 
nostro,  et  magistro  Blandimerio,  Persico  beneventano  et  Romualdo  salernitano  iudicibus, 
diligenter  auditis  et  cognitis,  quod  [injvenerant  nobis  et  fratribus  nostris  per  onlinera 
retulernnt.  Nos  itaque,  celebrato  cum  fratribus  nostris  super  eadem  causa  diligenti  Ira- 
ctatu,  post  multam  deliberationem,  contractum  venditionis,  (|ue  inler  vos  et  fratrem 
supradicti  Rolantlini  intervenerat  contra  iusiurandum  quod  idem  fraler  Rol(andinus) 
ei  prestiterat,  duximus  irritandum,  et  decrevimus  non  tenere;  et  eandem  portionem  su- 
pramemorati  castelli,  postquam  ecclesie  sancte  Flore  pecuniam  restituerit  quani  in  ipsius 
exhibuit  emptione,  dicto  Rol(andino)  censimus  resignandam,  salvo  iure  proprietalis  (|uod 
eadem  ecclesia  in  memorato  castello  noscitur  obtinere.  Statuimus  autem  et  sepedicto 
Rol(andino)  dedimus  in  mandatis,  ut  usque  ad  dominicam  qua  cantalur  Letare  lerusa- 
lem,  vel  si  impedimento  fuerit  canonico  prepeditus  usque  ad  octavas  Pasce  vel  quan- 
documque  prius,  diclis  abbati  et  monachis  pecuniam  lestituat  me'moratam;  qua  exliibita, 
possessionem  portionis  eiusdem    castri  recipiat  corporalem  (2).  Ut  autcm  dieta  senten- 


(1)  Ved.  documenlo  n.  413. 

(2)  L'  abbate  Carità  promette  con  qucst'  atto  di  soddisfare  ai  voleri  del  papa:  "In  Cliristi  nomino  amen. 
In  presentia  Presbiteii  aretine  ecclesie  preposili,  magistri  Guidonis,  magistri  U^onis,  donni  Bruni  iaitidicte  ec- 
clesie canonicorum  et  Ncrbotti,  Bosetti  et  Tatti,  donnus  Ivaritas  sancte  virginnm  K.  et  L.  abbas  promisit 
domino  A(medeo)  aretino  episcopo,  quod  incontinenti  redderet  ei,  aut  Orlandino  Pagani,  portionem  illam  castri 
Roguitini  quo   conlinebatur  in  litteris   domini   apostolici    C(elestini),  si  redderetur  sibi  pecunia  qiiam  prò  ea 


38  DOCUMHNTl    PER   LA   STORIA    d' AREZZO  [417-418. 

ti.i  iiiiiiorem  in  poslcnim  ohliiieal  firmilalem,  ipsam,  siciit  a  nobis  prolala  osi,  sfpe- 
(lirlii  H(il(^;uiiliiii»)  aiicloritale  apostolica  conili  mavimiis,  et  scripli  nostri  patrocinio  cura- 
viniiis  i()niiiuiiiir(\  Qnocirca  per  apostolica  vohis  scripla  districte  precipiendi)  mandamus, 
(|ii:iliiMis  (In  lam  senliMiliain,  sni)la(o  cnlusiibot  conlradiclionis  et  appellatiofiis  ohstacnlo, 
nirctis  inviidaliiliter  ohsi'rvari'.  Alioqiiiii  noverilis  nos  diclo  episcopo  dedisso  firniiter 
i[i  iii.iiidalis,  111  VDS  ad  iil  per  cciisnrain  ecclesiastii'am,  appellalioiie  remota,  compellat, 
et  siipradictuin  Hol(aiidinnni),  postiinain  pecunia  memorata  fuerit  persolula,  in  posses- 
sioneni  pmlionis  ipsins  castri  corporalem  induca!.  Datum  Rome  ainid  sanctum  Petrnm 
1111  kl.  marlii,  pontillcaUis  nostri  anno  quinto. 


^18. 

Filippo  duca  di  Toscana    con  ferma  alla  Chiesa   Arciina  il  privilegio  d'  Arrigo  VI, 
concesso  nel  U9I. 


Arezzo  ■  3  iiiag'jfio  1196. 


[.\i-cli.  Capii,  d'  Ar.,  n.  .i68J. 


inm.  470X680.  -  Il  .sigillo  di  cera  è  .sialo  lolio:  ha  esso  lasciata  sulla  carta  un'  orma  scura  avente 
mni.  100  di  diametro.  Nel  tergo,  di  scrillura  del  sec.  XIII:  Privilegium  PhUipin  domini  Tuscie  (e  segue,  di 
scrittura  del  sec.  XV)  prò  Imperio,  confirmans  multa  bona  canonicis,  twc  aliquis  valcut  molestare  canonicos 

nec  successnres  nec  ipsorum  colonos  et  e xxxvi. 

BuR.ALi,  Vite  dei  Vescovi  Arel.,  51.  -  Ughelli,  Ital.  sarr.  I,  4IS.  -  Moneta,  Ragioni  della  Chiesa  Aret.,  Dee.  n.  x  - 
C.\Mi(:i,  Suppl.  alla  Ser.  dei  Duchi  e  March,  di  Cos.  della  Rena,  V  ni,  .56.  -  La  Farina,  Studi  storici  sul  sec.  XIU, 
IV,  289,  n.  Lxxx.  -  Cappelletti,  Le  Chiese  d' Italia,  XVIll,  IH. 

Il  In  nomine  sancle  et  individue  tririitalis.  l'hylippus  divina  favente  clemenlia  dux 
Tus  II  scie.  Dignitas  et  excelleiilia  ducalis  offilii  pia  semper  agere,  et  ecclesias  Dei  suo 
munimine  defendere  et  manutenere  consuevit,  et  ducem  ve!  aliquem  alium  in  magnam 
dignitatem  positum,  nichii  magis  qiiain  ciementia  decet,  cuius  Consilia,  cuius  opera  in 
omnibus  et  per  omnia  dulcedine  gratie  semper  debet  exuberare.  Kos  igitur  patris  et 
fratris  nostri  divorum  aiigustorum  imperalorum  honesla  exempla  sequentes,  qui  eccle- 
sias Dei  imperio  suo  constitutas  malori  affectu  dilexerunt  et  congruis  honoribus  dila- 
verunt,  idem  sapere,  id  ipsum  et  tacere  pio  Qelo  in  nostro  ducatu  intendimus,  ipsaque 
loca  divino  cultui  mancipala,  que  et  ecclesiastica  disciplina  commendai  et  religio  sancta 
illustrai,  non  minori  gratia  fovere  amplecti  et  diligere  decrevimus.  Eapropter  cogno- 
scant  universi  fideles  ducatus  nostri  per  Tusciam  constituti  presentes  et  futuri,  qualiler 
venerabilis  Aretin?  ecclesia  prepositus  Presbiler,  unaque  cum  eo  Christoforus  primice- 
rius,  Gregorius  canonicus  noslrp  celsitudinem  maiestatis  adierunl,  humili  devotione 
prò  se  et  prò  tota  ecclesia  .Aretina  postulantes,  qualinus  predict^  ecclesie  bona  a  regi- 


dederal,  el  iuramento  firmare  dicebat;  quod  nec  dixil,  nec  fecil  post  domini  apostolici  litlerarum  susceptione 
ut  aliquis  prenominatam  portionem  Orlandino  contradiceret.  Actum  Aritii,  in  ecclesie  Aretine  clauslro  feliciler, 
Christi  nativitate  M.C.  xcvi.  Celestino  residente  et  Henrico  imperante,  xv  kl.  mali,  indiclione  xiv. 

(Sn.)  Ego  Machabeus  noi.  buie  promissioni  interfui,  el  eam  seripsi  et  compievi,  el  in  publicam  rormam 
redegi,,  (Carle  di  s.  Fiora,  n.  593). 


AN.     1190]  CODICE    DIPLOMATICO  39 

bus  et  imperatoribus   collata,  et  ecclesiam    Aietinam    oninesque   canoiiicos   oius,  cum 
omnibus  bonis  et  pertinentiis  ipsoruin.  sub  nostra  tutela  et  protectione  susciperemus, 
et  nostro  privilegio  munire  et  confimiaie  dignaremur,  et  universa  bona  a  ceteris  fìile- 
libus  quolibet  iuslo  titulo  acquisita  vel  tlala  nostro  mnnimine  eis  roboiaremns.  Quorum 
iustis  precibus  clementer  aniiuentes,  ecclesiam  Aretinam  omiiesque  canoniros  eius,  cum 
omnibus  bonis  ac  perlinentiìs  ipsorum,  sub  nostra  tutela  et  protectione  suscipimus,  et  ex 
nostra  ducali  benignitale  eis  coiicedimus  et  roboraraus  bona  ecclesia  iuste  et  Icgillime 
collata,  sicut  in  sequentibus  per  ordinem  conlinelur.  In  primis  plebem  sancte  Marie  in 
gradibus.cum  omnibus  suis  [)erlinentiis;  jilebem  quoque  sancti  Viti  in  Corsignano,  plebem 
sancti  Victoris  in  Rapolano,  plebem  sancii  lohannis  in  Vescona,  et  omni^s  plebes  seu  mo- 
nasteria  et  omnes  ecclesias  quas  habent  in  comitatu  senensi  et  fiorentino  et  clusino;  plebem 
sancti  Stephani  in  Classe,  plebem  sancti  Pelli  in  Greti,  cum  onini  sua  perlinentia;  eccle- 
siam sancte  Marie  in  Petrogniano,  cum  bis  que  ad  eam  spectant;  capellam  sancii  Angeli 
in  Castelione,  plebem  de  Bacialla,  capellam  sancti  Angeli  de  Fercione  et  ecclesiam  sancti 
Angeli  in    Colonaria  et  omnes    ecclesias  quas   habent  in  episcopalu    Aretino;  campum 
etiam  de  Longoria,  campum  de  Piunla,  campum  de  Gratinata,  campum  de  Montepu|ii, 
campum  de  Prato,  campum  de  Vilartale,  et  omnes  terras  quas  cives  aretini  iniusle  de- 
tinent  sine    eorum    volunlale;  et  terram  de  hospitale    sancti   Angeli;    quirqnid   habent 
eliam  in  Montagnano  et  in  Lucignano,  Oliveto,  Bulgari,  Casavetere,  Monzorno,  Quarata 
et  Calbenzano,  in  Subiano,    Caliano  et  in  ìNussa  et  eorum   pertinentiis  et  curtibus,  in 
Marcena  et  curie  sua;   caslellum  de  Vaialla,  rum    vico  et  perlinentia   sua;    molendina 
quoque  que  habent  in  flumine  Arni,  et  celerà  molendina  que    habent  vel  adhuc  iuste 
habiluri  sunl;  castrum  et  lurrim('')  de  Classe  cum  suis  pertinentiis;  castium  de  Top- 
pole,  sicut  eis  ex  concambio  a  camaldulensibus  et  abbate  Camporegiani  et  a  fìliis  Ber- 
nardini et  nepotibus  eorum  per  emptionem,  et  ab  eisdem  in  Verazano  et  Succiniano  et 
Teclena  et  eorum  pertinentiis  et  cui  libus,  iusle  et  ligiltime  obvenerunt,  ut  per  inslru- 
menta  publica    palei;    Saxetum  cum    Maiano  et  suis  pertinentiis,    quirqnid    habent  in 
Bivignano,  Carciano,  Pratomaio,  Durnula,  Monlealto,  Vicione,  Tegolelo,  Policiaiio,  Ar- 
bororo  cum  eorum  perlinenliis;  que  habent  in  Cesa,  Vertige,  Foiano,  Marciano;  que- 
cumque  donavit  eis  Rolandinus    Mambilie  de  Duma  in  Duma,  Toppo,  Pilli,  Marciano 
et  Puteo  et  Nasciano  et  Vacaricia  et  V;ido   Fierle  et  [eorum  peiìlinentiis,   sicut  eorum 
instrumentum  aulenticum  monstrat;  quicquid  habent  in  Anglare,  Viaio,  sancta  Criice,  et 
quod  iuste  acquisituri  sunl;  in  comitatu  quoque  Castellano  Ripulì,  Pililiano,  Silice  et 
curtem  de  sancte  Andrea,  castr[um  de]  Milisciano,  cum  eorum  pertinentiis,  et  omnes 
terras  quas  habent  in  comitatu  Aretino,  Castellano  et  Clusino,  vel  in  antea  acquisituri 
sunl,  cura  omni  utilitate  videlicet  pascuis,  pralis,  silvis,  venatioiìibus,  fluminibus,  rivis, 
aquis,  lamis,  aquarumque  decursibus,  piscalionibus,  ripaticis,  leloneis,  paludibus,  terris 
cuitis  et  incullis,  cum  ceteris  omnibus  emolumentis  que  de  predictis  bonis  iusle  et  ratiooa- 
biliter  polerunt  pervenire  predictis  canonicis  et  ioli  Aretina  ecclesia,  nostro  ducali  privilegio 
conlirmamus,  salva  per  omnia  ducali  iustitia.  Addicientes  quo(iue  ex  gratia  concedimus, 
ut  quicumque,  spirilu  Dei  ductus,  terras,  casas,  vicos,  castella  prelatis  conferre  voluerit 
libera  sii  ei  facultas  donandi,  vendemli  vel  commutandi,  salva  uniuscuiusque  iustitia. 


(•)  turris. 


40  DOCUMENTI    l'KR    LA    STOIIIA    D'  AHEZZO  [418-420. 

Do  (t'iL'io  ducali  cdit'lu  slaliiimiis,  al  nullus  marchio,  comes,  viceconies,  nulla  persona 
ina'p'iia  ve!  parva,  nulla  civilas,  nulla  omnino  poteslas  prefatos  fratres  eorumque  colo- 
hos  nec  occlosias  noe  ca|)tìllas  ali(iuo  modo  audeal  molestare  vel  disvestire  ve!  inquie- 
tare vel  alii|iiani  cxaiiioiii-m  vel  aii(|u()d  fodnim  exigeie  vel  accipero,  exreplo  solo 
inisso  liOjlro  (piein  ad  hoc  spciiiiliicr  destiiiaveiiuius.  l'recipimus  eliam  ut  neipie  epi- 
scopus,  neque  ipse  preposilns  vel  alia  queiihot  persona,  aliquam  potestateni  liabeal 
predirla  bona  ecclesia  Aarelin^,  qiuj  nunc  habel  vel  in  fulurum  iuste  acquisierit,  vendendi, 
doiiandi  vel  aliqiio  mudo  alienaiidi.  Si  (|uis  vero  huius  nostri  precepli  violator  estiterit, 
sciai  se  coiniiusiliiriini  ami  purissimi  libras  mille;  medielalem  camer(,ì  nostre,  et 
medietalem  canonicis  Aretine  ecclesia  i>ro  tempore  conslitutis.  Quod  ut  uberius  cre- 
dalui',  et  ;il)  omnibus  semper  invioiabililer  observetur,  presentem  inde  paginam  con- 
srribi  et  impressione  sigilli  nostri  iiisigniri  iiissimus,  ailhiinlis  idoneis  Icslibns,  quorum 
nomina  sunt:  comes  Godefredus  de  Veiiiseii,  Conrailus  de  SlulTel,  llermaiinus  de  Ca- 
tena, Henricus  FalTus,  Berlengerius  de  Oreim,  (Inido  de  Crema,  Johannes  de  Berardo 
de  Castelione  Aretino,  Astaiicollus  et  Marcoaldiis  cameiarins  et  multi  alii. 

Sigiium  domini  Filip|ii  Tnscie  gloriosissimi  ducis.         (Sd.). 

Ada  snnt  iiec  anno  ab  incarnatinne  Domini  .M  .  C  .  Ixxxxvi,  indiclione  xuii,  v  nonas 
madii,  regnante  domino  Henrico  romanorum  imjìerature  gloriosissimo,  anno  imperii  eius 
quinto,  ducatus  vero  domini  Piiylippi  anno  ii.  Datuin  a|iud  Arilium  per  nianum  Hel- 
frici   nrotoiiotarii. 


419. 

Arrigo  VI  prende  sollo  la  sua  imperiale  proiezione  i  figli  del  Conte  Ranieri  da  Mon- 
taulo,  con  le  loro  possessioni  e  i  loro  nomini. 

Wirzbnrg  -  23  maggio  (119C). 

Gli  originali  di  questo  e  del  seguente  privilegio,  che  oggi  si  sono  perduti,  sussistevano  ancora  nel  1752, 
quando  delle  scritture  della  famiglia  dei  Conti  Barbolani  da  Montauto  fu  redatto  un  inventario,  in  questo,  fra 
le  altre  cose,  si  notava: 

"Altro  libro  simile  contenente  privilegi  di  casa  Montauto  di  diversi  imperatori,  copiato  dagli  originali,  e 
i  detti  originali  in  carta  pecora  con  un  sigillo  di  cera  legato  in  cordon  giallo,,. 

"Numero  quarantaquattro  cartapecore,  parte  lacere  e  parte  spente  nello  scritto  e  inintelligibili,  contenenti 
diversi  istrumenti  antichi  di  compre  e  vendite,  divisioni  e  Iodi,,. 

"Entro  detta  sacchetta  un  mazzo  legalo  di  privilegi  originali  di  Carlo  IV  e  Carlo  V  consistenti  in  carta- 
pecore,, . 

Tolgo  questo,  e  il  seguente  privilegio  dato  ai  medesimi  Conti,  da  una  copia  dei  primi  del  sec.  XVUI  da 
me  posseduta. 

Camici,  Sappi,  alla  Serie  dei  Dachi  e  March,  di  Tose,  di  Cos.  della  Rena,  V  iir,  87.  —  Gami'rrim,  Stor. 
geneal.  delle  fam.  tose,  ed  umbre,  I,  220. 

Henricus  divina  favente  clemenlia  Romanorum  imperator  et  semper  augustus.  Impe- 
rialem  decet  excellentiam  eorum  profectibus  et  honori  studium  proprium  ac  operam 
(prebere),  quos  fide  et  devotione  reperii  erga  se  laudabiles   et  in  opere  efficaces.  Co- 


IN.  1196]  i;odii:k  diplomatico  *f 

gnoscat  omnis  uiiiversilas  noslroi'nni  lidelium  preseritiiim  et  fiiliiidiuiii,  (jiidiI  liileips 
«oslros  pliirimum(|«e  devolos  Albeiliim,  Matlnuirn  et  ('lUilielmiim  de  Monteacuto  et 
omnia  eornm  bona,  liomines  et  |iossessio?ies,  et  universa  que  ad  eos  peiiioeiit,  |)er 
inlnitiini  s|iefiaiem,  sub  nostre  maiestatis  proiezione  recipimus:  slalnentes  lirmiter  et 
dislricte  prei'i[)ienles,  quod  nullus  liomiiiuin  eos  in  personis  vid  in  icbns  molestare 
audeal;  luiiUis  arciiiepisropus,  episropns,  ilux,  marchio,  comes,  vireoomes,  rivitas,  vel 
eomnne,  aut  ali(|iiis  niinriorum  nostrorum  eis  in  aliqiio  gravameli  inlerrc  pri^sumaf. 
Ad  ber  aniem  eisdem  nostris  fidelibns,  de  benijrnitale  imperatorie  maiestatis  eorum  ser- 
titiis  et  devolionilius  respomlenles,  (•onre(bmus  atque  elargimnr  arimaniios  et  allodia- 
rios  et  lambardos  qni  snnt  in  districln  eornm,  et  fodrum  et  omnem  talioneni,  (jne  ad 
DOS  perlinent,  de  terris  et  possessionibus  eornm,  sive  de  hominibus  qui  snnt  in  eornm 
dislriclu;  sancientes  fìrmiler,  ut  ab  omni  inquietudine  ar  datione  liberi  omiiino  peima- 
neanl.  Si  quis  aulem  fonira  hnc  nostrum  ediclum  venire  templaverit,  trii,'inta  libras 
auri  optimi  prò  pena  persolvat;  medielatem  camere  nostre,  residunm  vero  passis  iniu- 
riam.  Et  ni  hoc  nostrum  mandalum  ratum  et  iìrmum  habealur,  impressicme  nostri  sigilli 
iussimns  communiri.  Huius  rei  lestes  fueinnt  Wittemburgensis  episcopus  Henricns,  Otto 
Frisingensis  episcopus,  Berloldus  dux  Meranie,  (lodefridus  comes  de  Veingen,  Boppo 
Comes (')  de  Verleim,  Godefridus  de  Vendieden,  Ugolinus  de  Latino,  el  alii  quamplures. 

Dalum  apud  Wirezl)urg  x  kal.  iunii  (I) 


420. 

I  Consoli  di  Arezzo  e  delle  Compagnie,  e  dieci  Buoni  nomivi  givrann  e  faìirio  giurare  le 
immunità  del  monastero  di  s.  Fiora,  che  do-rrà  riedificarsi,  e  delle  sue  possfssioni . 

—  rlOffliO   115H5. 

La  pergamena  ongiiuile  non  si  nuva  più  fra  le  scriiiiire  ilell'Abliazia  di  ^.  Fiora.  Tolgo  il  (locMincnlo  dalla 
Sùtosti  compilala  dall'  ab.  Srarmagli  (p.  246). 

In  nomine  eie.  Consnies  civitatis  el  societalum  el  decem  boni  liomines  jier  unam- 
quamqne  portam  civitatis  ad  electionem  abbatis  etcamerarii,  si  prò  suis  negotiis  iurant, 
el  lune  alium  institutiim,  iurabunt  custodire  et  salvare  monasterium  sanci(,^  Flor^,  qnod 
rbedilìcabitur  ubi  primo  fuit,  cum  campanile  prò  campanis  quas  habent  vel  habebunt  in 
àntea,  factum  cum  suis  oriicinis,  el  cum  omnibus  conversornm  el  conversarum  et  ospi- 
tali, Sliper  qnibus  a  lecto  suisum  non  erit  pectorale  vel  merli;  nec  esse  in  Consilio  vel  facto 
qtìod  amodo  destrualur;  non  offendere  abbatem,  camerarium,  sacrisiam  et  omnes  alios 
clériCos    nostre    ecclèsie    qni  modo    sunt  et  qni  prò   tempore    ernnt,   et    lamiliares  et 


(>)  Nella  copia  da  me  poMeduta:  Boept.  « 

(<)  Ved.  il  precello  seguente  dello  stesso  imperatore;  quello  di  Ottone  IV  dell'agoslo  1210,  di  Federigo  II 
del  1°  dicembre  1220,  e  di  Carlo  IV  del  3  maggio  1355. 


42  l)Ol',UMENTl   l'ER    LA   STulUA    d'  ARKZZO  [4Ì0-422. 

scrvieiitt's  (|iii  iiiiii  l'is  sli'leiinl  prò  serviliu,  in  euiido  el  redeuiido,  stando  et  labo- 
raiiili),  in  pcrsoiiis  el  in  rebus  eorum,  qii?  sunl  necessaria  vicini  per  dicium  servilium 
in  ahbalia.  Hcs  iil(,!  siiiit  iloiiicaliim  el  molendinuin  de  (ìaiognaiio  et  omnia  donicata 
curlis  sancii,;  Flory  et  Kuntiani  et  res  (|uil)us  assidue  utuiiliir;  poiKMe  in  (lonstituto 
civilalis  el  non  renioveie  ipioii  isti  consules  l'acienl  iurare  aiios  consuies  vel  polesta- 
lem  iiui  vel  que  futuri  sunt  v(;i  futura  esset,  el  iili  alios  vel  aiiam,  et  sic  deinceps: 
et  (|uirumi|ue  populus  renovabil  iuramenla  omnia  pr(;dicta  observare.  Quiiibet  iurans 
consulibus  vel  poleslati  iiivabil.  Kl  modo  facient  consules  solempnem  concionem  civi- 
lalis el  ilislrictus,  el  uiius  in  i|)sa  coiicione  sumet  licentiam  ab  oinni  populo,  et  iurabit 
predicta  in  anima  uniuscuiusque  omnia  donicata  el  fructus  eorum,  qu^  modo  sunt  vel 
in  antea  lialiituri  sunl,  in  Quarata,  in  (lalognano,  in  Monlione,  in  curia  s.  Flore,  in 
Fonliano,  et  omnia  molendina  que  modo  habenl  vel  habituri  sunl.  Actum  anno  Mclxxxxvi, 
mense  iunii,  domino  Henrico  im|ierante,  afino  imperii  eius  v,  indiclione  xiv. 


421. 


Arrigo  VI  concede  ai  figli  di  lluinerio  da  Mnntaulo  il  fóro  di  Castiglion  Falalbecco, 
e  a  imo  di  casi  il  dirillo  di  edificare  su  di  una  casa  posseduta  in  Citerna. 

Castiglion  del  Laffo  ■  16  ottobre  1196. 

liAMimiuNi,  Stor.  geueal.  delle  famiglie   toscane  ed  umbre,  1,  220;  (jAmici,  Sappi,    nlla    Serie  dei  Duchi  e 
March,  di  Tose,  di  C.  della  Remi.  HI,  86. 

Henricus  sextus  divina  favente  clenientia  Romanorum  imperator  semper  augustus . 
et  rex  Sicilie.  Notum  facimus  universis  nostri  imperli  tìdelibus  presentibus  et  l'uluris, 
quod  nos  adlendenles  devota  obsequia  fidelium  noslrorum  Alberti,  Mathei  el  riuilielmi 
filiorum  Rainerii  de  Monteaculo,  ipsis  et  heredibus  eorum  forum  in  Castilione,  in 
quarta  leria,  imperiali  auctoritate  concedimus  et  confirmamus;  ut  forum  idem  manu- 
teneanl  el  defendant;  precipienles  quod  nullum  aliud  lìat  cum  ipsa  die,  quod  iamdi- 
ctum  impediat  forum.  Insuper  ipsi  Matheo  clementi  benignilate  indulgemus,  ut  domum 
suara  quam  habet  in  castro  Cileroe  prò  suo  velie  mulet  el  edificet;  nullaque  persona 
humilis  vel  alla,  secularis  vel  ecclesiastica  ipsum  in  hoc  impedire  vel  molestare  audeat. 
Quod  si  quis  atlemptaveril  triginta  libras  auri  sub  pena  componat,  vel  predictam  no- 
stram  concessionem  vel  fori  confirmationem  perturbare  seu  molestare  presumpserit,  sub 
illa  eadem  pena  se  cecidisse  cognoseat;  medietatem  camere  nostre,  reliquam  passis 
iniuriam.  In  cuius  rei  noliliam  presentem  cartam  inde  scribi  et  maieslatis  nostre  si- 
gillo iussimus  communiri.  Dalum  apud  Caslellum  Clusinum,  anno  Domini  M.C.  Iixxxvi, 
indiclione  xiiii,  idibus  octobris. 


AN.    11961  codici;  du'Lomatico  AH 


422. 

Arrigo  VI  conferma  alla  Chiesa  e  al  Vescoro  di  Arezzo  le  immunilà  e  i  possedimenti, 
e  altres)  il  pririlegio  di  batter  moneta. 

Mout«fiascoiie  -  il  ottobre  1196.  [Aicli.  Capii.  d'Ar.,  n.  oiU  -  U.  Ardi.  Fiorent.  Diplum.. 

Comunità  di  Castiglioni'  Fior.\. 

L'originale  è  pcrdiilo  dn  riKilln  lenipo.  Uiprudiicu  il  il.)riinn'rilii  dalla  copia  inscrila  nel  privih^fc'io  di 
Federigo  II,  del  luglio  122-5;  dal  quale  privilegio  proviene  pure  l;i  ropia  della  seconda  metà  del  .secolo  XIII 
esislenle  nel  Oiplnnialiro  di  Firenze.  Ouesin  reca  delle  variami  •semplieemenlc  orlogrnficlie,  le  ipiali  non  priova 
rilevare. 

Ughelli.  Itnl.  .<'*(•/•..  I.  420  •  (Uf.  (iiiuici),  Lftlere  rritiru-iittur..  IG-i  (in  eslr.). 

C.  Ili  nomine  salirle  el  individue  liinitatis.  Heinicus  sexlus  divina  favente  cleinentia 
romanorum  imperalor  seniper  augiislus  el  rex  Sicilie.  Eqiium  altendimus  et  salubre 
ut  ecclesias  Dei  et  ecclesiasliras  persoiias  nobis  el  imperio  devolas  el  fideles  in  sua 
iure  coiiseivemus,  eis(|ue  pacem  quidam  et  tiaii(|uillam  diligenter  provideamus.  <^ua 
sane  consideralione,  ad  imilalionem  antecessoinm  iiostrorum  imperalorum  sive  regum, 
et  specialiler  Heniici  secundi  romanorum  iraperatoris  (1),  ecclesiam  Arelinam  el  tidelem 
nostrum  Amodeum  (")  presenlem,  nunc  eius  episcopum,  omnesque  suos  successores  et 
universa  bona,  liomines,  viiias,  castella,  ecclesias,  cappellas,  possessiones,  lerras  cul- 
tas  vel  incullas,  et  universa  alia  que  nniic  iuste  habet  vel  in  posterum,  dante  Domino, 
iuste  arquisilionis  tilulo  poleiit  obliiiere,  in  spelialem  maieslatis  nostre  proleclionem 
recepimus  atque  defensionem.  Imperiali  auctoritate  confirmanles  eidem  ecclesie  Aretine, 
in  honorem  beati  Donali  martiris  consliucte,  qui  ibidem  requiescii,  omnia  que  in  pri- 
vilegio anlecessoris  noslri  Henrici  secundi  romanorum  imperaloris  continentur;  excepta 
carte  et  castro  de  Caslellione  Aretino,  [qu]e  ad  manus  [nostras]  per  [nunptios]  et  ho- 
mines  [noslros]  speliaiiter  retinemus.  Slaluimus  igilur  el  precipimus,  ut  in  ecclesia 
Aretina  nullus  marchio,  comes,  vicecomes,  index,  vel  quelibet  iudiciarie  potestatis  per- 
sona, lam  in  plebibus  qnam  in  monasleriis,  tilulis,  villis  et  caslellis,  domibus  urbanis 
rusticis  et  omnibus  possessionibus  bealo  Donalo  pertinentibus,  super  vassallos,  com- 
mendalos,  servos,  aldiones  seu  residentes  ipsius  ecclesie  piacila  teneat,  vel  quolibet 
modo  dislringere,  pignorare,  angariare,  census  aut  aliquas  reddibiliunculas  vel  aliqua 
donaria  exigat;  set  omnes  dislrictiones,  piacila,  beato  Donato  eiusque  vicario  Amadeo 
suisque  successoribus  episcopis  in  perpeluum  concedimus;  et  confirmamus  castella, 
possessiones  el  alia  quecumque  bona  que,  per  autentica  imperatorum  sive  regum  alio- 
rum  romanorum  |)rivilegia  vel  scripla  ipsius  ecclesie,  sunt  concessa.  Preterea,  de  piena 
benignilalis  nostre  gralia,  predicto    episcopo  el  ecclesie  Aretine  suisque   successoribus 


(•)  Sic 

(I)  Ah.   1020  (11.  no). 


44  DOCUMENTI    PER   LA   STORIA    I)' AREZZO  |'422-4'ÌA. 

coiiceiliniiis  i-t  iii(liilj,'t;niiis  iiidemli  el  liaheiidi  inoiielain  ii)  eo  loco  sui  opiscopatus,  et 
valore,  st'iiindiiin  (|ii(i(l  ex  coiicessioiie  arilecessorum  nosliorum  dinoscitur  habuisse. 
Insupur,  l'ideili  episcopo  el  ecclesie  Aretine  in  suo  iure  providere  voleiites,  concedimus 
(lualenus  in  possessioiiilms  aul  rebus  ecclesie  violcnler  el  iniusle  a  i|uacuin(|ue  |)er- 
sona  di'li'iilis,  quas  re[pelere|  et  iuste  recuperale  volueril,  nulla  prescriptio  nisi  Ix* 
aunoruui  tani  in  preleritis  (|uam  fuluris  ipsi  npponalur.  I)(ueriiiinus  ilai|ue  et  lir- 
miter  iubemus,  ut  liec  maiestalis  nostre  concessio  in  perpeluuin  rata  observetur,  nul- 
laque  ii|miiino  per]soi)a  jiarva  vel  maj^iia  eam  iiifriiigere  presumal  ve!  perturbare. 
Quod  si  t|uis  atlemptaveiit  lenluni  libias  auri  puri  prò  pena  componal;  diinidium  ca- 
mere nostre,  et  reliquum  passis  iniuriam.  Ad  ciiius  rei  noliciam  presenlem  paginam 
inde  conscribi  iussimiis,  et  maieslatis  nostre  sigillo  communiri.  Huius  rei  tesles  s[uiil] 
Angelus  Tarentinus  arctiicpìscopus,  Wallerius  Troianus  episropus,  Albertus  prothonota- 
rius  imperialis  aule,  Weriierus  prepositus  sancii  loliaiiiiis  in  Wirceburc,  Conradus 
dux  Spoleli,  Theobaldus  prefectus,  Henricus  pincerna  et  alii  ijuamplures. 

Signum  [domini]  Heiirici  sexli  romanorum  impcratoris  inviclissimi  et  regis  Sici- 
lie. (.\l). 

Ego  Conradus  Ildesemensis  electus  imperialis  aule  cancellarius,  vice  Adolfi  r,oloniensis 
archiepiscopi  et  locius  Ylalie  archicaiicellarii,  recognovi.  Ada  sunt  liec  [an]no  dominice 
incarnationis  millesimo  centesimo  iionagesimo  sexlo,  indictione  (|uintadecima,  anno  regni 
eius  xxvn,  imperii  vero  sexlo  et  regni  Sicilie  secundo. 

Datura  apud  Mniilemflasconis  xii"  kl.  novembris. 


423. 

Celestino  HI  scrice  al  vescovo  Amadeo  che  inlimi  all'  Abbate  di  s.  Fiora  di  sotto- 
stare a  una  sentenza  apostolica  clic  gli  ordina  di  restituire  il  castello  di  liigu- 
tino  al  milite  Holandino  di  Pagano. 

Luterano  .  31  ottobre  1196.  [Ardi.  Capii.  d'Ar.;  Carte  di  s.  Fiora  e  Lucilla,  n.  S94]. 

mm.  115X^90  •  Copia  sincrona. 

Pflugk-Harttung,  Ada  Pontif.  Romanor.  ined.,  Ili,  i04,  n.  iS2. 

Celestinus  episcopus  servus  servorum  Dei  venerabili  t'ratri  (Amadeo)  aretino  epi- 
scopo salulem  et  apostolicam  benedictionem.  Si  abbas  et  conventus  sancle  Flore  dili- 
genti meditatione  pensareril  quam  debeant  preceptis  nostris  reverenliam  et  obedientiam 
exhibere,  mandata  nostra  lergiversatione  qualibet  non  effugèrent,  nec  ab  execulione 
ipsorum  temeritate  propria  resilirent.  Cum  enim  super  turre  de  Rogetino,  super  qua 
prò  dileclo  filio  Rolaiid(in)o  Pagani  in  nostra  fuit  presentia  sentenlia  promulgala,  ipsis 
abbati  et  conventui  scripserimus,  ut  latam  sententiam  observarent,  et  ipsi  lanquam 
homines  indurate  mentis  iustitiam  vellent  memorati  mililis  presumptione  illicila  deli- 
nere;  discrelioni  tue.  tandem,  ipsius  facti  execu[lion]em  duximus  committendum.  Quia 
vero,  sicut  tuis   nobis  litleris  intimasti,   parlibus  in  [lu]a  presentia   constilulis,  abbas 


AN.    It96{  CODICE   DIPLOMATICO  45 

memoralus  proposuit  se  non  debere  prediclo  militi  respondere,  (|uia  crai  ab  ammiai- 
slratione  moiiasterii  de  nostra  iussione  suspensus,  et  convenlus  eiusdem  ceriobii 
asserebat,  quod  tempore  messis  et  vinderaiarum  stare  in  Vicio  non  debebaiit,  nec  per 
se  nec  per  aiium  jiretaxato  rolebant  militi  latioiie  (|ualii)et  respondere;  cum  eliam, 
sicul  nostro  est  apostolatui  reservatum,  latam  in  eos  propler  iioc  interdicti  sentenliam  non 
observenl,  noientes  quod  mandatum  nostrum  de  cetero  taliter  remaneat  in  suspense, 
et  ilii  de  sua  possint  astutia  gloriari  qui  in  elusione  mandati  nostri  occasiones  insuf- 
lìcientes  et  varias  pretendere  non  formidant,  l'rateruitati  Lue  pei-  apostolica  sciipta  man- 
damus  tìrmiterque  precipimus,  qualinus  memoratis  abbati  et  capitulo  ut,  omni  mora 
et  appeilalione  postposita,  diclam  porlionem  predicli  castri  cum  turre  prefato  Rolan- 
dino,  sicut  per  sentenliam  iudicatum  est,  restituanl,  aucloritate  nostra  iniungas.  Alio- 
quin  abbatem  et  capitulum  et  eorum  fautores  per  totani  diocesem  tuam  etiamdiu  de- 
Dunlies,  pulsatis  campanis  et  accensis  candeiis,  singulis  dominicis  et  festivis  [diebujs, 
excomunicationi  suppositos;  et  monasterium  suum  cum  omnibus  ecclesiis  et  castel[lis  ad] 
ipsum  pertinenlibus  suppositum  interdicto,  donec  castellum  cum  turre,  iuxta  quod 
promisimus,  restituant  memoratum,  et  abbas  ipse  super  tantis  excessibus  satisfaclurus 
nostro  se  conspeclui  representet.  Sic  autem  hac  vice  mandatum  nostrum  volumus  ut 
exequaris  quod  pietatus  miles  non  cogatur  propter  hoc  ulterius  laborare,  et  nos  contra 
te  non  possimus  prò  negligentia  merito  commoveri.  Datura  Laterani  ii  kl.  novembris, 
pontilìcalus  nostri  anno  sexlo. 

'Sii.)  Ego  Machabeus  nolarius,  sicut  inveni  in  Ulleris  domini  Celestini  apostolici  cutilineri,  sic 
in  hoc  presenti  pergamena  scripsi  et  compievi. 


424. 

Convenzioni  giurati'  dai  Consoli  e  dai  cilladini  di  Arezzo  per  le  immvnilà  dell'Ab- 
bazia di  s.  riora. 

119C!  [Ardi.  Capit.  d' Ar.:  Caitc  di  s.  riui-a  e  Lticilln,  mi.  592,   o92''"|. 

nini.  1iOXl*«*-  -  Diit  eseinplan  identici  del  medesimo  tt;inpu,  ma  ili  dilTeiiinte  scrittura. 

In  nomine  patris  et  filii  et  spiritus  sancti  amen.  Quicunque  iuraverint  ad  hoc  breve iij 
comuni,  iurabunt  custodire  et  salvare  abbatem  sancte  Flore  et  eiusdem  monachos  et 
coDversos  qui  nunc  sunt  vel  antea  erunl  prò  tempore,  et  eorum  res;  et  non  esse  in  dicto 
nec  in  facto,  quod  abbati  et  suis  monachis  aliquo  modo  prohibealur  mittere  camparios  in 
curie  de  sancla  Flora  et  in  Mug(l)iano.  Bandura  aulera,  quod  abbas  in  predictis  curlibus 
et  aliis  posueril  et  in  omnibus  ibidem  habitanlibus,  si  ruptum  fueril,  ipse  sibi  accipiat 
sine  impedimento  Comunis  civitatis;  et  siquod  semper  fueril  (■').  Castella  et  villas  que  nunc 


(•)  Queste  due  ultime  parole  sono  di  poco  certa  lettura.  Neil'  esemplare  592W»  manca:  «(ne  impedimento 
Comunis  civitatis,  et  si  quoa  semper  fuerit 


i()  DOaiMKNTl    PRR    LA    STOIUA    li'  AHF.ZZd  |4i4-42(). 

Iinlicl  abli;ili;i  saiicle  Flore  rum  t'oniin  ciirtihns,  el  vilhuii  de  .Mo[iiIìuiil'  ciim  omrii] 
podere  predirle  ahluUie  iiliiciiiiKnie  liabel,  ikhi  tollere  neijne  coiiloiidere  neque  minuere, 
et  al»  ornili  persona  defeiidere,  bona  lidc,  sini'  fraiide;  el  raliones  didc  abbaile  adiu- 
vare,  in  bone  stalu  retinere;  el  bonain  cuiisueliidineìD,  (|iiani  liabenl  boni  homines 
civilalis  in  suis  liominibus,  illam  eandem  abbati  sanrte  Flore  servare:  eo  salvo  quod 
quando  per  aliam  nosliam  lerram  dabilur  datiuui  imperalori  voi  suis  nunliis,  lune  lia- 
beamus  ex  caslris  el  villis  et  rebus  predicle  abiiatie  l'oieiisduis  fodrum  xxvi  denariorum 
per  foculare  cum  bonis  consueludinibiis  predicle  abbalie,  nisi  abbns  reqnisiverit  sibi 
a  curia;  alias  aulem  (luando  dalium  colligelnr  per  civitatein  deiitur  xii  denarios  per 
foculare  predicloruni  locoruni,  sicut  colligilur  per  civilalem.  Hec  omnia  iurabunl  consules 
servare,  el  facienl  iurare  homines  civilalis,  bnictorum  et  suburbiorum,  unum  per  domuim 
de  bis  qui  iurant  per  alia  sua  negotia;  eo  salvo  (|uod  (|nlciimque  adiuvet  amicum 
suum  (|uoad  ius  si  vult. 

(lonventiones  aulem  alias,  (|uas  lecimus  cuin  abbate  et  suis  monaclils  de  pecunia 
solvenda  et  plaleis,  teneamus  adimjilere  usque  ail  primas  kalendas  venluras  vel  ad  alium 
termlnum  ali  eo  indicatum;  et  res  qiie  sunt  in  castro  Turile,  et  qne  sunt  abbalis  et 
monacliorum  el  lioniinum  de  Tuiita,  si  quis  nostrorum  civinm  abstulerii,  inde  dare 
faciemns.  Credentias  quas  abbas  dablt  nobls  consullbns  vel  poleslali  teneblmns,  et 
consilium  dabimus  bona  fide  requisiti.  Edifilium  autem  sive  edifilia  ipie  in  suo  fa- 
cere  voluerit  abbas,  sive  sui,  libere  faciant.  Monachi  vero  vel  conversi  non  cogantur,  et 
quando  renovantur,  in  civitate  renovenlur;  et  ista  el  eleclio  fianl  sine  contradlctione 
clvium,  et  secundum  qiiod  coiisuetudo  abbalie  esl. 


425. 

Sentenza  di  Enrico  i\iffo,  legalo  imperiale,  conlro  alami  invasori  dei  beni  dell'Ab- 
bazia di  s.  Fiora. 


Episcopio  di  s.  Donato  -  1196. 


[Ardi.  (>apit.  ti'  Ar.:  Carle  di  s.  Fiora  e  Linilla,  n.  o9oJ. 


Camii;i,  Supptem.  alta  Serie  dei  Duchi  e  March,  iti  Tose,  di  Cos.  della  lìniii.  \'  ili,  60. 

t  In  nomine  Domini  amen.  Ego  Henricus  FafTus,  a  legalo  domini  imperatoris  in  comi- 
talu  aretino,  castellano,  perusino  ac  senensi  deiegatus  ad  institiam  faciendam,  recepta 
querimonia  a  syndico  monaslerii  sancte  Flore  nomine  ipsius  monasterii  quam  faciebat 
de  Frannilasta  et  heredibus  et  filiis  Vincinemici,  quos  dicebat  iniuste  detinere  res  et 
possessiones  ipsius  monasterii  in  castro  Pilli  el  eius  curie,  videlicel  Laurentium  el 
Tarducium  et  fìlios  Manni,  cum  omnibus  eorum  tenimenlis.qui  filli  Manni  debent  xii 
stariora  pani  annualim,  et  Orlandlnellum  qui  debet  vu  slaiora;  quos  predictos  deteo- 
lores  sepe  per  nunllos  nostros  et  litteris  peremioriis  cilavimus,  quibus  iudirio  stare 
ac  ralionabiliter  respondere  conlempnentibus,  habito  Consilio  Aslancolli  iudicis  curie, 
pronunlio  abbalera  sancte  Flore  el  yconomum  ipsius,  nomine  ipsius  monasterii,  mltlen- 
dos  In  possessionem  el  quasi  prediclarum  rerum,  el  per  Ildibrandum  nunlium  nostrum 
in  possessionem  inducimus;  omni  tamen  allegatione  de  principali    questione  assenlibus 


AN.     Il9tj-ll98]  CODICE   DIPLOMATICO  47 

servata.  Et  si  infra  annum  adveneriul  prestila  satisdatione  iudicio  sisli,  reslilulis  expen- 
sis,  X  libras  priiis  recipiaril.  Precipieotes  insuper,  sub  pena  e  librarum,  ut  iiullus  conlra 
iudicialem  ordinerei  reionasterium  audeat  inquietare.  Hata  in  episco[)alu  sancti  Donali, 
àono  Christi  uativilatis  M  .  e  .  nonagesimo  vi.  In  testimonio  Capellini  lldibrandini  de 
Catenaia,  Rigonis  Bonisciadri,  in  multorurei  presentia. 

Ego  .4staficollus  imperialis  aule  iudex,  scripsi  et  in  publicam  forreiarei  redegi. 


626. 

/  Nobili  di  Doma  renunziano  a  favore  della  Canonica  Aretina  diversi  terreni  e  il 
patronato  di  alcune  chiese. 

Badia  al  Pino  ■  gennaio  1198.  [Ardi,  flapii.  d'  Ar.,  ii.  472]. 

min.  333X5"".  ■  Nel  mez/.n  del  lergo:  Durna,  scrillovi  nel  sec.  XII. 

(Sn.)  In  Dei  nomine.  Anno  dominice  inca|nalionis  M  .  e  .  Ixxxxvii,  Henrico  impe- 
rante, mense  ianuario,  indiclione  xv^  Manifesti  sumus  nos  Frangelasta,  Griflfolinus  et 
Teuco  filii  olim  Ranucii  de  Duma,  alque  Rolaiidinus  filius  quondam  Vinceinimici,  qualiter 
per  hanc  cartam  restitulionis  et  refulationis  restituimus  et  refutamus  libi  Prespite(ro) 
proposito  canonice  sancii  Donati,  recipienti  vice  ipsius  canonico,  scilicet  quicquid  Rolan- 
dinus  olim  Mambilie  habuit  ve!  tenuit  et  nos  habemus  a  rivo  Querceti  versus  Durnam, 
in  Duma  et  eius  curie  ac  perlinentiis  suis,  et  in  Malfiano,  exceptis  duobus  hominibus  de 
iMallìano  qui  remanent  ad  preceplum  episcopi  A(madei).  Item  restituimus  et  refutamus 
libi  iuspalronalus  ecclesiarum  de  Duma  et  Maltìano  et  ecclesiaiuni  sancii  Quirici  Cam- 
piliani  et  plebis  de  Toppo.  Iteni  restituimus  et  refutamus  libi  quicquid  olim  dictus 
Rolandinus  babuit  et  tenuit  in  Topjio,  Vaccareccia  et  Padule,  cum  ralione  et  usu  quem 
habuit  in  flumine  Ciani  et  valle  de  Fierla,  et  si  aliquod  allodium;  immo  illud  allodium 
quod  habuit  ultra  rivum  Querceti:  feodo  vero  solummodo,  si  ibi  est,  nobis  retento;  et 
excepto  feodo  abbaile  de  Pino  preler  patronatum  ecclesiarum.  Itera  itemque  restitui- 
mus et  refutamus  libi,  ut  dictum  est  recipienti  nomine  canonice,  scilicet  duas  por- 
tiones  tolius  quod  Rolandinus  iamdictus  habuit  in  Pilli  et  eius  curie,  excepto  feodo 
Marchionum,  quod  probatum  full  esse  leilia  portio;  et  excepto  feodo  sancte  Flore.  [Il]em 
restituimus  et  refutamus  libi  duas  portiones  tolius  quod  habuit  in  Marciano  et  eius 
curie  dictus  Rolandinus,  excepto  feodo  episcopi;  et  quicquid  habuit  et  tenuit  in  Puteo, 
ISasciano  et  Colleguineldi,  excepto  feodo  episcopi.  Que  omnia  supradicta  a  nobis  libi 
reslituta  et  refutala  canonici  diete  canonice  non  alienabuiit,  idest  non  alienare  debe- 
bunl,  vel  libellabunt  vel  in  feoduin  dabunl  alieni,  sine  parabola  nostra,  nisi  nobis  et 
heredibus  nostris.  Et  nos  similiter  tantummodo  de  porlione  nostra  quam  habemus  in 
diclis  locis  non  alienabimus  vel  non  libellabimus,  neque  in  feodum  dabimus  alicui 
alii  nisi  inter  nos.  Et  illud  quod  full  Rolandini  MambUie,  quod  SotTredus  et  eius 
uxor  Mambilia  habent,  nec  vos  nec  nos  debeamus  acquistare  sine  parabola  veslra  nos, 
et  vos  acquistare   non   debeatis   illud  sine  parabola    nostra;  quatinus  ab  hodierna  die 


4*  DOCUMENTI    PKK    LA    STOKIA    D'  AREZZO  |4Ì()-427. 

habeas  l;im  iii  pieposilus  el  possiileas,  nomine  dime  canonice,  quam  lui  successores. 
preilii'la  h  iii»l)is  (ilti  resliluta  ol  refulala,  sine  nostra  nostroruniqne  licrediini  molestia 
vel  lilis  repelilione,  aceplo  a  le  merito  seciuuium  legem  et  prout  convenit.  Ouod  si  in 
ali(|iio  ex  prodiclis  prcsump-^orimiis  agere,  cansaii,  vel  per  |)lariliim  ant  extra  faligare 
per  nos  vel  per  siinimissani  a  iiuhis  |)ersonam,  ant  si  ontiii  tempore  vos  lacitos  el 
quielos  ant  indempnes  inde  esse  non  permiserimus,  ant  si  apparuerit  dalnni  lactiimve 
a  nobis  hnic.  rei  nociluriim  per  aliipiod  iiigeninm  ipioil  homo  in  se  cogitare  |)0(esl, 
tnrii'  obligamns  nos  et  nostros  lieredes  ac  i>romillimns  libi  et  Inis  snrcessnribus  rnm- 
ponere  |)enam  e  marcarum  argenti;  el  pena  solula,  remaneant  lirma  suprascripla. 
Unde  hanc  cartam  fieri  rogavimus.  Aclnm  in  comilalu  aretino  et  iuxta  abbaliam  de 
Tino  leliciter. 

Preterea  dicli  viri  et  preposilns  convenerunt  iiiter  se  et  stanliavernnl,  (|uod"cnslo- 
diam  lurris  Darne  facerenl  communiter,  el  facerent  custodire  secunduin  portionem 
conlingentein  unicuique  eoriim,  scilicet  parli;  set  cum  uni  soli  parli  ipsa  lurris  fuerit 
necessaria,  ea  pars  lune  custodire  iilnm  debeat  communibus  expensis.  Ilem  si  aliqua 
pars  illorum  voliierii  edificare  turrim  in  dictis  caslris,  debebil  alleram  parlem  inqui- 
rere;  el  si  iiia  volueril,  cum  ea  debebil  cummuniter  facere.  Quoil  si  illa,  idesl  altera  [lars, 
noluerit,  ipsa  que  volueril  possit  poslea  in  suo  turrim  edificare. 


(^  Signum  manunm  Nerbotli  de  Slerpolo,  Rainerii  Hainerii,  Vitalis,  fiimbi,  Offra- 
la ducii,  Siconis,  Deuslesalvi,  Pancii,  Bonaionle,  Rainaldi,  Roccii  et  Barllioii  rogato- 
É0  rum  teslium. 

^        Ilem,  in  presentia  el  testimonio  diclorum  teslium,    P(resbiler)  prepositus,  cum 

^  aucloritale  A(madei)  episcopi  aretini  el  cum  cannnicis  Chrisloforo  primicerio,  (leno- 

É0  ese    camerario,  (iregorio,  magislro  Guidone  de  Ficarelo,  Gerardus    piebano   de  Fi- 

^  carelo  et  Rainerio,  concesserunt  el  dederunt  in  feodum  dictis  filiis  Ranucii  et  Vin- 

^  ceinimici,  recipienlibus  eliam  nomine  fratruui  suorum,  ac  illorum  heredibus,  quic- 

{^  quid  prefata  canonica    liabebal  in  Fonliano,    scilicet  honiines  cura   lenimenlis  suis, 

^  et  in  Pilli  ac  eorum  curlibus,  quod  perlinebat  ad  villicalionem  de  Fonliano,  exce- 

É0  ptis  personis    filiorum    olim  Servodei   de   Viaplana;   cum  rebus   quas  habebant  io 

Polciano  et  eius  curie;  et  omni  anno  vel  annualiler  debebunt,  scilicet  prepositus  et 

canonici,  dare  illis  viris  et  eorum  heredibus  de  camera  xx  soldos.  Et  insuper  dimi- 

serunl  illud  totum  feodum  a  rivo  Querceti  versus  Civilellam,  et  t'eodum  de  Marciano 

et  illius  curie,  et  de  Puleo  el  Golleguineldi  el  Nasciano,  et  sine   fraude   debebunt 

ìllos  idem  adiuvare.  Pro   dicto  vero  feodo  unus  maior   filli  Ranucii  el  unus  major 

filli  Vinceinimici    debenl  iurare    fidelilalem    canonice;  et  si    aliquis   illorum  obierit 

alius  maior  el  alii  omnes  iurabnnt  canonice  non  lollere  nec  contendere  illud  podere 

ipsi,  quod  full  olim  Rolandini  Mambilie,  restitiitum,  ut  dictum  est.  Et  si  aliquis  ab- 

stuleril.  canonicam   adiuvabunt  ad   readquirendum  et  postea    retinendum,   excepto 

conica  imperalorem  el  suos  nunlios  et  episcopum,  et  ab  illis  precibus,  sine  fraude 

et  malilia;  el  canonici   in  dictis   locis  similiter    illos  viros   adiuvabunt  et   adiuvare 

debebunt  de  ()odere  ipsorum  virorum. 

(Sn.)  Ego  Rolandus  index,  huic  etiam  otfilio  ab  imperatore  delegaliis,  scripsi 
alque  compievi.  ■/  )■• 


AN.     1198]  CODlCt.    DIPLOMATICO  49 


421. 

ìnnoccuzn  III  cominelle  al  Vescoco  di  Fiesole  e  all'  Abbate  di  follibono,  la  cocfìii- 
zioue  e  decixioue  d'  una  canna  rerlenlc  Ira  il  Vescovo  arelino  e  il  l'rejmsln  di 
quella  Chiesa  da  una  parte  e  l'  Abbate  di  s.  Antimo  dall'  altra. 

Lateraiio  -  i  marzo  1198.  [Airh.  Ci.pil.  d' Ar.,  ii.  .17  4 1. 

mm.   '270X-**t^-  "  ^  tiiUoin  |FoniJen(e  ii|i|iit'  disila  pi'r^'Miiii'iin  il  iiimiilio  [lapali',  ni:i  Jili[nnnlip  (issiihilci. 

Iniiocoiilius  e|MScopus  serviis  seivorimi  Dei  venerabili  lialii  (^Uaiiiorio)  Fesiihiiio  l'pi- 
scopo  et  ilileclo  liliu  ...  [ahhiili]  de  (liilliihono,  in  Fesuiana  diocesi  constilnto,  salii  h'iii  et 
apostolicam  ben^diclionem.  Ex  lilleiis  venerabilis  traili.-;  iidslri  ...  Siiant'ii.<;is  episcopi,  e! 
dilecli  tilii  ...prioiis  de  Vivo,  bone  memorie  C(eiestiiio)  pape  predecessori  nostro  e\ii|eiiter 
innoluil,  qiiod  ciim  causa  qiie  iiiter  veneraliilem  fralrem  nostriim  (Atnedeiim)  npisiopunfi 
et  (Presbiterum)  prepositum  areliniini  ex  ima  parte,  et  abbatem  sancii  Antimi  e.\  altera, 
super  ecclesia  sancti  Felri  de  Asso  noscilnr  aijitari,  ex  apostolica  ipsis  l'iierit  i|elega- 
lione  commissa,  ipsi,  mandatiim  apostolicum  in  parte  ista  exeqiii  cu()ientes,  |iarles 
citare  legitime  ciiraverniit.  Sed  ciim  pienominalus  ali!)as  eorum  presenliam  ileclinaret, 
episcopi  et  pieposili  parte  in  eoriim  presentia  comparente,  dictum  ai)batem  tribiis  edi- 
clis  et  postremo  peremptorio  cilaveriint.  Verum  cum  nec  per  se  nec  jier  responsalgin 
aliqiiem  comparerei,  et  prefati  episcopus  et  prepositus  aretiniis  in  eiindem  abbatem 
lamqiiam  in  contumacem  pioferri  senlentiam,  et  possessionem  silo  reslitiii,  et  super 
vioiatione  plebis  et  mulatione  lontium  de  Sexto  inslitiam  exhiberi  instanlius  postuia- 
rent,  tandem  duo  monachi  ex  parte  ipsius  abbalis  in  eorum  presentia  cqmjtarentes,  ad 
sedem  apostolicam  appellarunl,  dicentes  nullam  ab  eodem  abbate  auctoritatem  sen  li- 
centiam  arcepisse  snper  hiis  agendi  seu  aliqnalenus  respondendi,  sed  liac  solum  se  de 
causa  transmissos,  ut  appellationem  interponere  non  difTerrent.  Cumque  poslmoduni 
venerabili  fratri  nostro  (Rainerio)  Castellano  episcopo,  ad  petitionem  episcopi  et  prepositi 
aretini,  eadem  causa  l'uerit  a  dicto  predecessore  nostro  terminanda  commissa,  prefatus 
abbas  sancti  Antimi,  nolens  examen  siilìire  iudii-is  memorati,  dileclum  filium  ...  abbatem 
sancti  Eugenii  senensis  in  eiusdem  decisione  [nejgotiì  ptediclo  episcopo  Caslellaiio  obti- 
nuil  adiungendum;  quem  quia  prefati  episcopus  et  prepositus  habent  ex  certa  causc^ 
suspectum,  ipsius  negotii  pr[ocess]us  extitit  retardatus.  Nos  autem,  nolenles  ut  inter 
eos  diiiliiis  remaneat  inatei  ia  litigandi,  sperantes  quod  per  vestre  discretionis  studium 
eadem  causa  linern  debitum  soiliatur,  cognilionem  ipsius  et  decisionem  canonicani 
examiiii  vestro  auctoritate  nostra  commillimus,  per  apostolica  vobis  scripta  mandantes, 
qualenus  partibus  convocatis  et  visis  attestationibus  quas  dicli  Suanensis  episcopus  et 
prior  de  Vivo  iudices,  super  hiis  (pie  superius  smit  expressa,  recepisse  dicuntur,  et  aliis 
etiam  receptis  siquas  de  iure  viderilis  admittendas,  predictis  rommissionibus  nuqiia- 
quam  obstantibus,  ipsi  cause  finem  canonicum  imponatis;  facientes  quod  decreverilis,  per 
censuram  ecclesiaslicam,  ammonilione  premissa,  sublato  contradictionis  et  appellationis 


50  DOCUMENTI   PER   U   STORIA   O'  AREZZO  [427-4'i8. 

obsl;niilo,  :i  |);iilil)u>  lìimiler  ohservari.  Si(|ua  vlto  parlium  legilime  citala  presenliam 
VL'sIrain  ailin;  ol  iiulicio  parere  eoi)tem|iseril,  vos  in  causa  i|isa  i|uat)lum  de  iure  pole- 
rilis  iiirliiloiuiuus  piuceiialis;  eos  qui  temere  se  op|K»sueriiil  (|»omiiius  mandatiim 
aposlolicuui  exequi  valealis,  a  sua  |iresuraplione,  inoiiilione  pretnissa,  per  censuram 
ecclesiaslicam,  appellalione  poslposila,  compescciiles,  nullis  iilleris  obslantibus,  liarum 
tenore  lafilo  a  sede  apostolica  iinpetialis.  Daliiin  l.aleiaiii  mi  iioiias  iiiarlii,  pdiilifiralus 
nostri  anno  primo. 


428. 

Jniìoceitzi)  III.  (t  islnnza  del   vescovo   Amadco,   prende  natio   la    sua   prolezione  la 
Chiesa  Arrlina  confermandole  tulli  i  beni  e  diritti  che  possiede. 

Latcrano  -  10  miirzo  HO^i.  [Ardi,  della  Pieve  di  s.  Maria  di  Arezzo]. 

nini.  iJlOXiOO.  -  Ln  pergamena,  die  è  originale,  fu  rilagliata  in  liasso;  cosicché  iiuii  vi  rimane  più  nò 
la  piegalura  uè  il  bollo  di  piombo.  Scomparsa  da  mollissinio  tempo  dall'  archivio  della  Caltedrale,  pervenne 
in  quello  della  Pieve  noi  primi  del  secolo  XIX,  depostavi  dal  can.  Ignazio  Kodi. 

Il  Innoceiilius  episcopus  ||  servus  servorum  Dei  venerabili  fratri  .4madeo  aretino  epi- 
scopo eiusqutì  successo  ri  bus  canonica  subslituendis  in  perpetuum.  In  eminenti  apostolica 
sedis,  disponente  Domino,  specula  consliluli,  ex  iniuncto  nobis  aposlolatus  oliìtio,  fratres 
noslros  episcopos  sincera  charitate  diligere,  et  ecclesiis  sibi  a  Deo  commissis  suam 
debemus  iustiliam  conservare;  prò  ipsarum  i|uoque  volumus  slalu  satagere  et  eariim 
quieti  et  iitilitati  salubriter,  auxiliante  Domino,  providere.  Eapropter,  venerabilis  in 
Christo  fratei'  .\madee  episcope,  rationabilibus  tuis  poslulationibus  gratum  imparlimur 
assensura,  el  .4retitiam  ecclesìara,  in  qua  beali  martiris  Donali  sacrosanctum  corpus  re- 
quiescere  credilur,  cui,  Deo  auctora,  preesse  dinosceris,  ad  esemplar  predecessorum 
Dostrorum  Paschalis  pape  secundi  (1),  Adriani  pape  quarti  (2),  Clementis  pape  tertii  (3) 
et  Celestini  jiape  tertii  (4),  sub  beati  Petri  el  nostra  protectione  suscipimus  et  aposto- 
lica sadis  privilegio  communimus.  Statuentes  ut  quascuraque  possessionas,  quecumque 
bona,  aadem  ecclesia  in  presentiarum  iuste  et  canonice  possidet  aut  in  futurum,  conces- 
sione pontificum  largitione  regum  vel  principum,  oblalione  fìdelium  seu  aliis  iustis 
modis,  prestante  Domino,  poterit  adipisci  libi  luisque  successoribus  illibata  permaneant. 
In  quibus  hec  propriis  duximus  exprimenda  vocabulis:  Monaslarium  sancii  Salvaloris 
Caraaldulense,  monasterìum  sancte  .Marie  de  Prataliia,  raonasterium  de  Saxo,  mona- 
sterium  de  Silvamunda,  monaslerium  de  Campriano,  monasterium  sancii  Viriani,  mo- 
nasterìum sancii  Benedicli  de  Ficaiolo,  monaslerium  sancte  Fiore,  monasterium  sancii 
Abnndii  de  Cruce,  monaslerium  sancii  Martini  ad  Pinum,  monaslerium  sancte  Trinitatis, 
monaslerium  sancte  Marie  in  Cicille,  monaslerium  de  Rofina,  monaslerium  sancte  Marie 


(1)  An.   mS  (n.  .310) 

(2)  Documento  perduto. 

(3)  An.   1188  (n.  401). 

(4)  Documento  perduto. 


AN.     119S1  CODICR   DIPLOMATICO  fil 

(le  Fiilloiiica,  mnnasterinni  de  Fiori  el  lipiemum  ipsiiis,  mdn.'i^^ti-ìrinm  do  Ginicein,  niorinsie- 
riiim  de  Avena,  aljhaliam  de  (Unti  rum  omiiilìus  erclesiis  (|uas  nioiiasteiium  de  Fariieta 
habel  in  e[)is(opalu  arelino,  inonasteiiiim  Cam|iileonis,  monaslerium  sancle  Marie  in 
Marami,  monasleriniTi  de  Agnano,  monaslerium  de  Kola,  niunaslerium  Herardinglic,  mo- 
naslerium sanclimoniaiium  de  Tlioma,  ecclesiam  sancii  l'etri  in  Axo,  monaslerium  sancii 
Insti  in  Henlinnano,  monaslerium  sancle  (Irucis  in  civilale  Aretina,  monaslerium  sancii 
Donali,  monaslerium  sancii  Thome  et  sancii  Benedirti,  monaslerium  sancii  Angeli  in 
Arcailo,  l'X  omnes  ecclesias  quas  predirla  nionasteria  possidenl  in  episcopalu  Aretino; 
plebem  sancle  Marie  iti  civilale  Aretina,  cum  omnibus  ecclesiis  et  pleberio  ipsius; 
plebem  sancii  l'etri  in  Gropina,  plebem  de  l'eliiolo,  plebem  sancle  Marie  de  Ailaseira, 
plebem  sancii  Felicis,  plebem  sancii  Marcellini  in  Brolio,  plebem  sancle  Marie  in  l'acina, 
plebem  sancii  Vili  in  Versure,  plebem  sancii  loliannis  in  Vescona,  plebem  sancii  Vicloris 
in  Rapoiano,  plebem  sancle  Ai^alhe  in  Asciano,  plebem  sancle  Marie  in  Fava,  plebem 
sancle  Marie  in  Sallu,  [)lebem  sancle  Marie  in  Cosona,  plebem  sancii  Quirici  in  Osinna(''), 
plebem  sancle  Marie  in  Sexia,  plebem  sancle  Reslilule,  [ilebem  sancii  Vili  in  C.orsi- 
gnano,  plebem  sancii  Dona[li]  in  |S]iiilia[iioj,  plebem  sancii  Val[eii]lini,  plebem  sancle 
Mario  in  Moiilepuliliano,  cum  omnibus  ad  eam  peiliiientibus;  plebem  sancii  Coiislanlii, 
plebem  sancii  Felli  in  Mesiilas,  plebem  sancii  Sle|)liaiii  in  Cinnano,  |)lebem  sancii  Andree 
in  Malceno,  ecclesiam  de  Ferie,  plebes  alias  Aretini  episcopatus,  omnes  cum  capellis  suis 
et  omnibus  canonicis  el  ecclesiis  prediclarum  plebiiim;  quicquid  habel  in  castello  el  curie 
de  Faurentiano  el  in  castello  el  curie  de  Tulliano,  caslcilum  de  Penna,  locum  qui  dicilur 
Glandarino.  In  universa  igilur  Aretini  episcopatus  parrochia,  episcopalis  offilii  debita 
vobis  el  exhibenda  el  exigenda  concedimus,  ut  in  ecolesiis  seu  monasleriis  correcliones 
seu  disposiliones  iuxta  moderalionem  canonice  sanclionis  el  regularis  institulionis  exhi- 
beatis.  Decinias  el  releros  leddiius  qui  debenlur  ecclesie  a  populo  exigalis,  ut  a  pa- 
store gregi  pascua  debita  el  a  grege  paslori  servilia  debita  minislrenlur.  Proliilii-mus 
quoque  ne  ulli  fas  sii  intra  diocesim  Arelinam  ecclesiam  vel  oralorium,  sino  tuo  vel 
sine  successorum  luorum  assensu  el  licentia,  de  novo  conslruere;  salvis  privilegiis  roma- 
norum  pontilicum.  Decernimus  ergo  ut  nulli  omnino  liominum  liceat  prefatam  eccle- 
siam temere  perturbare  aul  eius  possessioiies  auferre  vel  ablalas  retinere,  minuere,  seu 
quibuslibel  vexalionibus  latigare,  sed  omnia  illibala  el  integra  conserventur  eorum,  prò 
quorum  gubernalione  ac  subslentalione  concessa  sunl  usibus  omnimodis  profulura: 
salva  in  omnibus  sedis  aposlolice  aucloritale.  Siciua  igilur  in  fulurum  ecclesiastica 
secularisve  persona  liane  nostre  conslitulionis  paginam  sciens  coiilra  eam  temere  venire 
templaveril,  secundo  tertiove  commonila,  nisi  realum  suum  congrua  satisfaclione  cor- 
rexeril,  poleslalis  honorisque  sue  dignilatis  careat,  reamque  se  divino  indilio  exislere 
de  perpetrata  iniquitale  cognoscal,  et  a  sacratissimo  corpore  ac  sanguine  Dei  et  domini 
redemploris  nostri  lesu  (liristi  aliena  fìat,  alque  in  exlremo  examine  dislricte  ultioni 
subiaceat.  (^unctis  autem  eidem  loco  sua  iuta  servanlibus  sit  pax  domini  nostri  lesa 
Christi,  qualinus  el  hoc  l'riiclum  bone  actionis  percipiant,  ol  apud  dislriclum  ludicem 
premia  eterne  pacis  invenianl.  Amen,  amen,  amen. 

(R.)n  (M.) 


(*)  Sic.  ('')  Altopiio;  T  f'uc  meciim  Doyninc  slgnìim  honum;  nel  mezzo:  scs  Petrus,  scs  Pnulus    Inno- 

eentlvt  pf.  HI. 


52  DOCUMENTI    PER    I.A   STOBIA    d"  ARE7.Z0  [428-429. 

Ef,'o  liiiiofeiilius  calliolicae  ecclesia  e|>iscojius  ss. 

+  Ego  l'elriis  til.  sruicle  C.eciliv  raitiiiialis  ss. 

t  Ego  loidaiius  saiiclo  ruileii(_liaiie)  lil.  l'asloris  presbiler  cardinalis  ss. 

t  Ego  [oliannes  til.  sanili    (ìiemeiilis  canliiialis    Vileibieiisis    et  Tuscaiiensis  episco- 

pus  ss. 

t  Ego  Hugo  piosliiler  rarilinalis  sancii  .Martini  lil.   Eijuilii  ss. 

t  Ego  lohannes  lil.  sancii  .Siepliaiii  in  Celio  Molile  presbiler  carilinalis  ss. 

t  Ego  SolTredus  lil.  sancte  Piaxedis  presbiler  cardinalis  ss. 

t  Ego  (Iratianus  sanclorum  Cosma  et  Damiani  diaconus  cardinalis  ss. 

t  Ego  (ìerardns  sancii  Adriani  diaconus  cardinalis  ss. 

t  Ego  (Iregorius  sancte  Marie  in  Ado  diaconus  cardinalis  ss. 

t  Ego  (iregorius  sancii  Georgi!  ad  Velum  aureum  diaconus  cardinalis  ss. 

t  Ego  Nicolaus  sancte  Marie  in  Cosmidin  diaconus  cardinalis  ss. 

t  Ego  (iregorius  sancii  Angeli  diaconus  cardinalis  ss. 

t  Ego  Petrus  sancte  Marie  in  Via  Lata  diaconus  cardinalis  ss. 

t  Ego  Cencius  sancle  Lucie  in  Horrhea  diaconus  cardinalis  ss. 

t  Ego  Octavianus  Hostiensis  et  Vellelrensis  episcopus  ss. 

+  Ego  Petrus  Portuensis  el  sancle  Rufine  episcopus  ss. 

Dalum  Lateraoi,  per  manum  Raynaldi  domini  pape  notarli  vicem  [agen]tis  cancel- 

co  o 

larii,  XVII   kal.  a[prilis|,  indiclione  prima,  inca[rnationis]  dominice  a[nn]o  h  .  e  .  xcvii, 
ponlificalus  vero  domini  Innocentii  pape  lenii  anno  primo. 


429. 

Convenzioni  di  pace  e  concordia   slahiliti'  Ira  i  Consoli   di  Arezzo  e  il  Potestà  di 
Perugia. 

(Tasti^Iion  del  Lago  -  maggio  1198.  [Ardi.  Coniun.  di  Perugia,  Sommisnioni  voi.  A. 

e.  23:  voi.  B,  e.  281. 

FicKER,  Forschung.  zur  Rrichs-und  Rechtsgcsch.  Itatìeiis,  IV,  254,  n.  201. 

In  Christi  nomine  amen.  A  nativitate  Domini  anno  millesimo  centesimo  nonagesimo 
octavo,  indiclione  prima,  mense  madii,  Innocenzo  papa  sancte  Romane  ecclesie  presi- 
dente, imperio  imperatoris  vacante.  In  nomine  sancte  et  individue  irinitatis.  Ad  hono- 
rem Dei  et  beate  Marie  virginis  et  beati  Donali  et  beati  Herculani.  Nos  Nigerbottus, 
Saltus,  Ildebraudinus  et  Malheus,  prò  civitate  Aritii  consuies  et  successoribus  nostris 
in  offilio  Communis  Aritii,  et  ego  lohannes  Bonicomitis  potestas  et  rector  civitalis  Pcrusii 
et  successoribus  meis  in  offitio  Perusine  civitalis,  talem  pacera  et  concordiam  et  ordi- 
namentum  facimus  inter  nos  et  predictas  civitates  et  homines  earumdem  et  suorum 
dislrictuum,  qui  nunc  sunt  vel  in  antea  erunt:  quot  leneantur  inter  se  salvare  et  guar- 
dare personas  et  bona  sive  avere,  et  non  ofendere  in  comuni  divisoque,  el  adiuvare 
cum  omni  nostra   fonia  et  posse  ad  Castilionem    Clusinum   et  Castilionem    Aretinum, 


I 


AN.     1198)  CODICK    DIPLOMATICO  S3 

prò  posse,  ad  volimlalem  civitaliim  lecloris  vel  reclorum  (jiii  siinl  vel  eriint  prò  tem- 
pore in  civitate,  prò  ciiius  iiegolio  altera  ierit,  sine  Iraude  et  malitia.  In  iioslris  negotiis 
inter  iius  boiiiun  iter  faciemus  et  non  maliim:  comilatum  sive  epis(0|)aliim  aretinum 
et  perusinum,  ijiii  est  inter  l'erusium  et  Aritinm,  non  toilenuis  inter  nos,  noe,  minue- 
mas;  et  si  aliquis  abstulerit  vel  auferre  lemplaverit,  adiuvaijimus  prò  posse  nostro  sine 
frauda.  Homines  qui  sunt  de  Clusio  vel  eriint  et  fuerunl,  et  nominalim  hii  qui  sunt 
in  Castilione  Clusiiio,  non  peimittemus  alibi  liabitare  inter  Aritiuni  et  Perusinm  nisi 
in  antiquis  eorum  resediis;  et  si  contrafacere  temptaverint,  inter  nos  adiuvabimus  sine 
fraude.  Et  non  erimus  in  diclo  vel  facto  quod,  Castilione  Clusino  destructo  vel  Casti- 
lione Aretino,  un(]uam  reficiantni';  Clusinm  per  medium  partianiur.  Fines  liii  sunt:  a 
Vaiano  versus  Aritium  et  Clanis  et  Lacus,  ila  quod  medielatem  habeat  Aritium  versus 
se,  et  l'erusium  aliam  medielatem  versus  se;  excepto  Castilione  Clusino  destructo, 
terreno  et  ciirte  antiqua,  qui  remanebit  civitati  Perusine,  et  sua  curte.  Et  si  discordia 
Inter  nos  apparuerit  de  boc,  eligemus  duos  homines  unum  de  Perusio  et  nnum  de 
Aritio,  qui  intra  x!  dies  bona  fide  sine  Iraude  componant.  Cum  Pango  lineni  vel  me- 
namentum  vel  concordiam  faciemus  sine  conseusu  rectorum  Aritii  et  Perusii.  De  facto 
Burgi  sancti  Sepu'.chri  ei  Civiiatis  Castelli  teneamur  concordare  bona  fide,  sine  lìaiide; 
et  contrarium  non  facere,  salvo  honore  Aritii  et  Perusii.  Credentias  quas  inter  nos  sacra- 
mento (labimus  ita  tenebimus;  Consilia,  quut  inter  nos  pelierimus  per  sacrameiilum, 
meliora  dabimus  ijue  cognoscemus;  inter  nos  vicissim  rationem  faciemus,  vel  conventum 
quod  placeat  partibus.  Et  faciemus  turare  uni  per  domos,  et  renovare  de  x  in  decem  annos, 
et  bec  inter  etatem  babentes  xviii  annos.  In  omnibus  predictis  discordiam  non  faciemus 
studiose;  quod  si  fecerimus,  ultra  xxx  dies  emendabimus  ad  dicium  duorum  honorum 
hominum,  unum  de  Aritio  per  Comune  alium  de  Perusio,  vel  ad  alium  terminuin  ab 
eis  constilutum;  salvo  dominio  et  bona  usangia  quam  debent  habere  Marchiones  in 
Clusio.  Cum  Corlonensibus  nulhim  novam  firmilalem  faciemus;  inter  nos  adiuvabimus, 
salvis  iuramenlis  antiquis,  que  ei  Cortone  fecimus.  Et  unusquisque  per  tempora  teneat 
hoc  iurare.  Perusini  autem  non  teneanl  nos  iuvare  contra  Marchiones,  preter  ad  Castel- 
lionem  Arelinum  et  curtem  eius,  et  in  biis  que  nunc  liabent,  iure  vel  bona  consuetu- 
dine. Teneamur  autem  bona  fide  sine  fraude  extr(a)ere  nostros  de  Castellione,  et  si 
noluerint,  in  suis  bonis  punire;  set  si  exire  voluerint  et  ibi  capti  fuerint,  reddemus  eos 
et  sua  et  avere.  Qaoà  si  abbas  de  Capileleonis  convenire  voluerit,  sicut  conventum  est, 
dabimus  nos  de  Perusio  ccc  libras  (denariorum)  pisanorum.  Et  si  Castellione  Aretinum 
destrueretur,  tantundem  dabimus  Marcbionibus,  si  ex  conventu  eorum  destrueretur,  et 
prò  minori   facere  teneamur  bona  Ade,  sine  fraude. 

Acta  sunt  bec  in  obsidione  Castilionis  Clusini,  in  tentorio  lohannis  Bonicomitis  Pe- 
rusinorum  potestatis,  coram  Tribaldo  Gualfredutii  Marcholi,  Petro  iudice,  Benvegnate 
Bernardi  Uguitionis,  Indino  Orlandini  et  aliis  pluribus. 

(Sn.)  Ego  lacobinus  imperialis  aule  notarius  suprascriptis  rogatus  interfui  et  scripis 
et  in  publicam  formam  redegi. 


tìh  DOCUMENTI    PKK    I.A    STOIÌlA    d'  AIIKZZd  |  WO-43'1  , 


430. 

1  Cousoli  dì  Arezzo  faiina  palli   di  reciproca  difesa  e  concordia   ((/////  ahilanli  di 
Casliylioiie  Aretino. 

—  {^in^iKi  1108.  I  II.  Alili.  I'i(ir.  Diiiloiii.,  CiiMitniln  ili  Castiijlinw  FiiirnU.]. 

110  lipnidoUd  il  iloc'unicnlo  secondo  una  co|)iii  ilei  1257  (.lie  loj^gesì  nella  prima  caria  ili  un  <|uaderno 
membranaceo,  dal  quale  lu  falla  alila  li'ascrizione  in  altro  del  1308,  e  poi  ancora  una  ler/.a  in  un  ((uaderno 
del  1337.  Dei  medesimo  ilocumenlo  abbiamo  pure,  nel  Diplmiinlico  di  l'iren/.e,  una  copia  del  1313 -ili  di  una 
pergamena  cucila  nel  predelle  quaderno  primo. 

liiiizzi,  Slnr.  della  terra  di  Cantujlion  Fiorentinu,  111,  193. 

Ili  e  est  r.opia  sioe  e.remjjluin  cniusdam  lì.vampli  inslrnmentui  uni  Coniunis  CusUllimiis.  reperii 
in  quiìdam  quaderno,  in  archivio  Comanis   Castilliiiiiis  reperti),  qiioil  sic  incipit: 

111  nomine  Dei  eleriii  iiinen.  iNos  civitalis  .Vretii  coiisules  IN'erboltus,  liclebraiulinus 
Petramale,  Mallieiis  et  Asallus,  iuramus  hoiniiiilms  Castillionis  Aretini  et  Imrgoium  eius 
finem  et  perpetuam  pacem  tenere,  et  nulliim  eis  maliim  meritiim  ex  deliclis  et  male- 
tiliis  relroliabitis  leiklemus;  et  consules,  alios  proceres  vel  poleslatem,  (jni  post  nos 
eruiit,  similitor  curare  faciemns;  et  in  parlamento  civibus  nostris  i)rec.i[)iemus,  nomine 
sacramenti,  ut  eodem  modo  teneantur  Castiilionensibus;  sicul  dictum  est.  et  ila  alios 
precipere  faciemus.  Ilem  eodem  modo  custodiemus  et  saìvabimus  Castillionenses,  sicut 
et  alios  liomines  de  nostro  comilatu,  qui  suiit  nostri  cives,  et  in  personis  ac  rebus 
eorum;  et  nullum  pedagium,  nec  aliquid  guide  nomine  in  nostro  districtii  tollemus 
vel  auferri  faciemus  Castiilionensibus;  et  si  quas  vel  si  quam  credentias  nobis  aut 
nostris  civibus  nomine  sacramenti  dederint,  ita  eas  tenebimns  aut  nobis  dederint,  vel 
si  quid  aut  si  qua  Consilia  prò  iiegotiis  Castillionis  a  nobis  petierint  Cistellionenses, 
meiiora  quam  sciemus  dabiraus. 

In  nomine  Dei  eterni  amen.  Nos  Castillionenses  iuramus  cuslodire  et  salvare  lio- 
mines et  res  eorum  civitatis  Aretii  et  burgorum,  suburgorum  et  districlus  eius,  et  pa- 
cem et  vivam  guerram  tenere  et  tacere  iilis  omnibus  liominibus  quibus  consules  vel 
poleslas  illius  civitatis  nobis  precipient,  et  sicut  nobis  precipiere;  et  nullum  pedagium 
et  guide  nomine  aliquid  in  nostro  districln  tollemus  vel  auferri  faciemus,  nec  permi- 
ctemus  auferri  alieni  civium  illius  civitatis  vel  districlus.  Et  omni  anno  de  mense  madii 
dabimiis  consulibus  vel  recloribus  ipsius  civitatis  diios  solidos  prò  unoquoque  focula- 
rio  Castillionis  Aretini  ac  burgorum  ac  dislrictu  eius,  idest  Curtis  et  Mammi  et  Tuoni 
et  Vallis  de  Kio,  proni  xl  vel  xxx  aiinis  tenuimus,  el  ab  alienis  hominibus,  sicut  a 
noslris  colligì  faciemus,  sine  maiitia:  set  si  forgia  imperatoris  et  polestatis  acciderit 
quod  datiiim  eis  dederimus,  tunc  civitati  Aretine  predictum  foculare  dare  non  lenea- 
mus;  (lost  vero  sic,  exceplis  militibus  et  valde  pauperimis  personis,  et  a  quibus  solitum 
non  est  colligi:  et  ab  hiiic  usque  ad  kalendas  augusti  proximas  dabimus  consulibus 
eiusdem  civitalis   cocce  libras    denariorum   pisanorum.  Ostem  et  cavalcatam   faciemus, 


IN.    f  198-1199]  CODICE   DIPLOMATICO  55 

sicul  consiil  vel  rector  diete  civilalis  nobis  preci|iiet,  el  parlamenliim  .similiter.  Et  si 
(|uas  vel  si  ijuaiii  credenlias  nomine  sacramenti  nobis  dedeiint  ita  eos  lenebimus, 
ut  nobis  dixerint;  et  si  quod  consiiium  vel  Consilia  prò  negoliis  civilalis  a  nobis  pe- 
tierint,  meliora  quam  sciemiis  eis  dabimus.  Preterea,  ad  preceptiim  consulum  aretine 
civilalis  vel  suorum  nunptiorum,  homines  Castellionenses  predicta  iurare  faciemus. 

Actum  MCIxxxxviii,  Innocentio  papa  residente  et  imperatore  deficiente,  mense  iunio, 
indictione  prima. 

Ego  Rolandus  index  et  notariiis,  cum  prediclis  inlerfnissem,  scripsi  et  publicavi  et 
in  publicam  lorniam  redegi. 


431. 

H  Vescovo  e  il  l'oleslà  di  Cillà  di  Castello  chiedono  soccorso  ad  Innocenzo  111  con- 
tro gli  Aretini,  che,  collegati  coi  Marchesi  di  Colle,  vogliono  riedificare  a  loro 
danno  il  castello  di  Monte  s.  Maria. 

—  {8-12)  aprile  1195».  [.Vicli.  Valic,  lìcyesl.  tnnocentii  111,  aii.  Il,  ep.  .S4,  voi.  I,  r.  150]. 

Baluze,  Epistul.  Innocentii  111  (Parisiis  I6H'2),  I,  .3.53,  ep.  33  -  Tiieinek,  Cad.  diplom.  domimi  teinpui:  S.  Se- 
diSj  I,  32,  n.  XL  -  .Maghekim-Gr.vziam,  Star,  di  Città  di  Castello,  II,  77,  noia  1. 

l'io  patri  et  domino  Innocentio  divina  gratia  saiicte  lloniane  ecclesie  summo  pon- 
liflci,  R(ainerius)  Castellane  ecclesie  liumilis  servus,  el  Bonuscomes  Civilalis  Castelli 
potestas,  cum  eiusdem  terre  maioiibus  el  minoribus  debiti  obsequii  devotissimum  famul- 
tatum.  Cum  pristina  memoria  terra  nostra,  immo  veslra,  ad  patrimonium  sancle  Ro- 
mane Ecclesie  communi  ac  privato  iure  spedare  noscalur,  et  nuper  sanctitatis  vestre 
solicila  cura  antiqua  statula  inde  sint  innovala,  dignum  duximus  ad  presens  debitum 
canonem,  scilicet  per  unamquamque  domum  denarium,  colligere  et  in  signum  nostre 
fìdei  per  presentium  latorem  nobilem  virum  ad  pedes  vestre  sanctitatis  dirigere:  cuius 
facli  humilis  devotio  nos  corroborai,  el  in  quibus  indigemus  a  sanctilale  vestra  prote- 
ctionem  querere  confortai.  Aretini  cives  nobis  aliis  proximiores  Castellani  episcopatus 
lines  invadere  conantur,  et  cum  Marchionibus  confederali  qui  contra  preceptum  vestrum 
de  destruclione  Monlis  sancle  Marie  acriter  doluerunt,  aliud  castrum  Castellane  ecclesie 
expugnare  el  memoratum  Monlem,  post  Pascha,  reficere  ordinaverunt.  Subveniat  ergo 
famulis  suis  vestre  saaclitatis  benignitas,  et  iamdictos  Arelinos  ab  huiusmodi  vexalio- 
nibus  imperiose  compescat;  el  adiacentes  vicinos,  scilicet  Perusinos  et  Massanos,  ut 
nobis  subvenianl  vestre  paternitatis  providentia,  si  placet,  inducat. 


BC  DOCUMENTI    PEI»    LA    STOlllA    1>'   AKEZZO  1432-434. 


^32. 

Letlera  d'  Innocenzu  IH  ai  (uiiwii  e  al  populu  di  Arezzo,  colla  tjuale  ordina  di  >iou 
riedificare  il  castello  di  Monte  s.  Maria,  stalo  dirimilo  per  ordine  della  S.  Sede. 

(Latoriino)  ■  iiposto  Ili»!).  |Aicli.  Vatic.  /(<•('/«/■  Imior.  Ili,  ;iii.  Il,  f|i.   \W,  voi.    1,  <■.  1S3|. 

l'LATiN.v,  l'itnc  l'onlif.,  82  -  nw.v/.f,  Epiit  Imtoc.  Ili,  I.  iol,  ep.  1  ";i  -  Muìnk,  0/wvi  Imuic.  IH  in  l'alrat., 
CC.MV,  72')  -  MAr.iiKHiM-riK.^ziANi,  Stnr.  di  Ciitii  ili  Ciinkllo,  II,  77,  noia   I. 

Coiisulihiis  ol   |)u|iul(i  .4iL'lino. 

Quaiilus  in  persona  vonerabilis  fraliis  0(ct;ivi;ini)  Hosliensis  epi.'^coiii  ;i|uul  caslrum 
Montis  sancte  Marie,  in  divine  maieslalis  offeiisani,  iniiiriaiii  apo.slolice  sedis  et  cleri 
tolins  npprolirinni  fiierit  commissam  exce.'^siis,  vestra  disi-ielio  non  ignorai:  (pialiler 
ctiam,  in  liluliim  memorie  sempiltMiie.  caslrum  i|)sum  de  mandato  nostro  fiindilus  sit 
eversiim  ad  veslram  novimus  noliliam  pervenisse.  Vernm,  sicul  nostris  est  auribns  in- 
timatimi, vos  caslrum  i|)sum  rehedificare  inlendilis,  et  memoriam  vindicati  excessus  in 
rehetliticalione  ipsius  penilus  abolere.  Ouod,  si  tierel,  in  iniuriam  aposlolice  sedis  et  no- 
strani perpetuo  redundarel.  Quia  vero  de  vestra  discrelione  non  credimus  quod  Roma- 
nam  ecclesiam  ledere  de  conscienlia  certa  velilis,  universitatem  veslram  monemus  et 
hortamur  altentius,  ac  per  apostolica  vobis  scripla  mandamus,  caslrum  ipsum  nec  vos 
rehedilicetis  ulterius  nec  rehedificari  ab  aliis  permillalis:  alioquiii.  (]uantumcumque 
vobis  molesliim  esisterei  vos  in.  aliquo  molestare,  id  non  possemus  in  patienlia  tollerare. 


433. 

/  marchesi  Ugolino  e  tJguccione  renunziano.  a  favore  della  Università  dei  mercanti 
di  Arezso.  il  pedaggio  die  esigevano  svile  proprie  terre. 

Arezzo,  Piazza  del  Comune  ■  7  gennaio  1201.  |.\rcti.  di  SI.  Kir.  Capitoli,  voi.  XXIV,  e.  81']. 

In  Dei  nomine.  Anno  Domini  Mcci,  vii  idus  ianuarii,  post  obitum  Henrici  impera- 
toris  imperio  vacante,  Innocenlio  papa  residente,  indictione  mi*.  Manifesti  sumus  nos 
Ugoliniis  et  Uguicio  marchiones,  qualiler  per  liane  cartam  prò  nobis,  et  ego  Uguicio 
prò  (iuidone  fratre  meo  et  prò  nostris  heredibus,  promictimus,  finimus,  refulamus  et 
renuntiamus  libi  Orlandino  filio  (Quondam  Sassoli  consuli  mercalorum  Aretine  civiiatis, 
recipienti  nomine  universitstis  raercatoruni  diete  civiiatis,  snornmque  burgoriwn  et  su- 
burgorum,  in  perpetuum,  omne  pedagium  quod  ab  eis,  silicei  diclis  mercaloribus  bue 
usque  per  lerram  nostram  exigebalnr,  ut  admodum  ab  eis  non  exigalur;  et  promicti- 
mus pio  nobis,  et  ego  Uguicio  dieta s  prò  dicto  fratre  meo  ac  prò  nostris  heredibus,  de 
celerò  sive  deinceps  ullo  modo  non  exigere,  sub  pena  e  marcharum  optimi  argenti 
tibi  iamdicto  Orlandino,  prò  dieta  universitate  recipienti,  a  nobis  solenpni  stipulatione 


AN.    1199-1201]  CODICE   IllPLOMATlCO  ii7 

premissa.  linde  hanc  carlam  scriheif  rogavimus.  Actnm  in  civilale  Arolii,  in  [platea 
Comunis  oiiisdem,  in  puljblira  coiitione  diete  civilatis,  in  presenlia  et  lestimnnin  domini 
Guillelmini  aretine  polestatis,  Raiii;ildi  olim  Bostiile  ramararii  dirli  Coninnis,  Orlandi 
iudicis,  Rainerii  de  Nofin,  Florensis  olim  Bernardi,  Porlalascii  et  alionim  mn'tnrum. 

Ego  Omiiebonum  notarius  rogatus  scripsi  et  compievi. 

Eyo    Marsitpiiius  noi.  filtus    condam    Hainerii  Giravallis.  sicnl  inveni  in  libro  iiislrumento- 
rutn   Comunis  Arelii.  ila  hic  scripsi.  nirhil  aildens  vel  minuens. 


1  conti  l'golino  e  Ihionconle  fralelli  e  figli  del  conte  Ugo,  e  ii  conte  Guido  del  fu  Te- 
berto,  cedono  al  f'omunc  di  Arezzo  il  poggio  di  MelonccUo  coìì  tutti  i  moi  di- 
ritti e  le  me  appartenenze. 

MPioncelio  -  13  settembre  1201.  |1!.  Aich.  di  Si.  di  l'ir.,  Cnpiloli,  vai.  \XIV.  e.  so]. 

In  niargino:  Aciiw.ìitiii  Mmti^  Celli. 

In  nomine  Dei  eterni  amen.  Hoc  est  exemplum  inslnimentorum  Comunis  Arelii.  exempìatu- 
rum  per  Mar.tiipinum  el  A  nmnìiatum  noltnios  ad  hoc  consUtulus,  ad  pefirennein  rei  memoriam,  secun- 
dum  foimam  Cunstituli  Cumunis  Aretii.  de  mandato  et  auctoritale  domini  lìulandin:  Mariscoiti  de 
Carijonis  pctestnlis  Arelii  fi)  et  suurum  indicum  et  assessoriim.  videlicet  domino^iim  Sicolai  de 
Tincarariis  el  Dondedei  Marchisini.  tempore  diete  polestatis.  Tenor  qunrìtm  f»)  talis  est: 

In  Dei  nomine.  Anno  Domini  Mcti,  ydiis  septembris,  post  obitiim  lleiirici  impera- 
toris  imperio  varante,  Innocentio  pajia  residente,  indictione  in".  Manifesti  snmns  nos 
Uguliniis  el  Boniiscomes  fralres,  fìlli  obm  l'gonis  comilis,  el  ego  r.nido  cnmes  filius 
rondam  Teberti  (2),  qualiler  per  liane  carlam  doniitionis  inter  vivos  damus,  tracbmus 
alque  concedimus  libi  Rainaldo  filio  olim  Boslule  camerario  Comunis  Aretii,  riHipienli  prò 
Comune  Aretine  civilatis,  et  generalitcr  prò  omnibus  liominibus  habitantibns  et  habitatui'is 
in  predicla  civilale  el  buigis  ac  suburgis  eius,  in  perpeUium,  unun\  poilinni  inris  nostri, 
positiim  in  comitatu  Arelii,  cuius  vocabulum  est  Meloncellum,  a  slrala  de  Carmognano 
usque  ad  montem  qui  diciiur  Pialinm.  et  a  Bregale  nsque  ad  viam  qua  ilur  ad  Car- 
bognanum  el  siqni  alii  sunl  confines;  cum  omnibu^s  rfue  continel  snpra  et  infra  se  el 
sub  se,  omniqne  iure  suo.  lamdiclnni  ilaque  podium,  ut  predixiinus,  insiii)er  et  omne 
ius  el  actionem  quod  ei  quam  tiabemus  in  eo  donamus,  tradimus,  cedimus  et  concedi- 
mus libi  prefalo  Rainaldo,  recipienti  prò  dieta  universitate,  el  inveslitorem  libi  dedimus 
Rainerinm  l'rioris,  qui  le  corporaliter  prò  dicto  Comune  seu  universitate  fx  dicto 
podio  in  lenimenlum  mieterei,  ad  iKibmdum,  tenendum  et  possidendum.  et  quicquid  dicto 
Comuni  el  universilati  deinceps  suo  iure  plaeueril  faciendum,  sine  omni  nostra  noslro- 
rumque  lieredum  molestia  vel  litis  conlradictione.  linde  meritum  confessi  sumns  rece- 
pisse secundum   legem,  et  si  quid  iuris  meriti  aul  qualibel  alia  occasione  in  iioc  no- 


(•)  Sic. 

(1)  Nel  1233. 

(2)  Erano  i  Comi  di  Cegliolo  e  delln  Fratta  presso  Cortona. 


;ìJ<  DOCUMF.Ml   l'Eli  I.A  STORIA  d'  arkzzo  [434-43o. 

bis  loiiipclebal,  in  luluiu  reiiuiiliamiis.  Al)  omiii  quoque  liomine  prediclam  rem  defen- 
dere el  guareiilare  alque  legipliniu  auclorirare  libi  recipienti,  ut  supra  legilur,  ino  dillo 
Conumi  promi(•linìll^;.  Kl  si  nns  aul  nostri  lieredes  siipradicla  omnia  tiiiniter  semper 
non  observaverimus,  pene  nomine  (|iiiiu|uecentum  marclias  optimi  argenti  libi  preno- 
minato Rainaldo  ac  tuis  lieredibus  dare  piomiclimus,  renuntiantes  omni  exceptioni  el 
legis  auxilio;  et  pena  soliila.  omnia  supradicla  firmiter  semper  tenere  spondemus.  Unde 
hanc  cartam  s^ribere  logavimus,  et  pei'  dictum  Comune  prefatum  podium  nos  possi- 
dere  oonslituimus.  Aduni  in  ijiso  podio  l'eliciter.  Signa  nianu.s  Hainerii  l'rioris  Teste  (1), 
Guelfi  olim  Bostob\  r.uidonis  fibi  comilis  (iuidonis  Guerre,  Uainerii  de  Classe,  Ildibran- 
dini  de  Petramala  et  aliorum  mullorum  nigatorum  testium. 

Ego  Omnebonum  nolariiis  rogalus  scripsi  el  compievi. 

Ego  Marsupiniis  noi.  coiulam  Jlainerii  (iiravallis,  pruni  inveni  in  instruvicnto  mati'i  Omneboni 
uotarii  confcclo,  ita  hic  scripsi  el  exemplavi,  nichil  addeus  vel  minuens. 


635. 

7  cilludini  di  Arezzo  giurano  la  pace  col  Comune  di  Firenze,  conclusa  mediante 
gli  uomini  di  Monte pulciano. 

Arezzo  ■  gennaio  1208.  [K.  Ardi,  di  St.  di  Kir.,  Capitoli,  voi.  XXVI,  e.  85; 

XXIX,  e.  89;  XXX,  e.  40']. 

In  calce  di  ciascuno  esemplare:  Infrascripli  homines  iuravemnt  concordiam  factam  inter  Comune  Floren- 
Unum  et  Ai-ftinum  jirmam  tenere. 

S.\NTiM,  Documenti  dell'  antica  costittiz.  del  Comune  di  Fir.,  94. 

In  nomine  Dei  et  domini  nostri  lesa  Cfirisli  amen.  Infrascripli  omnes  iuraverunt 
ad  sancla  Dei  evangelia,  corporaliter  tacta,  in  omnibus  et  per  omnia  et  in  singulis 
observare  et  adimplere  et  facere,  el  tìrmam  tenere  concordiam  factam  ab  illis  de  Mon- 
tepulciano inter  Comune  Florentinum  ex  una  parte  et  Comune  Aretinum  ex  alia,  sicut 
esse  publice  invenitur  per  manum  Rustici  iuditis  et  notarli,  el  non  removere  vel  oc- 
casionare aliquo  modo  vel  ingenio. 

in  primis,  in  presentia  Ciceris  tìlii  olim  Gerardini  Octaviaui  lune  consulis  mililum 
Florentie  el  Bruni  iudicis  tunc  consulis  Comunis  Florentie,  iuraverunt  scilicet: 

Bonoste                 *  Franzone  el  Grillo  fratres  filli  Fare 

Berlingeri  Mariscoti  Amadeo  et  Guido  Mingarde 

Mainetus  et  Golifredi  Mattheus  de  Nicola  et  Pesione 

Orlandinus  de  Orlando  Forese  de  Beroardo  et  Arigeri 

Rigo  de  Pullia  Orlandus  de  Cardano  et  Todinus 

Rigo  frater  Ugicionis  de  Barocio  Ubertinus  de  rAssaciala(?)  et  Ravignanus 

Martinus  de  Riminise  et  Clericus  arcoraio        Bongianni  hospes  Florentie  et  Bonagratia 


(I)  Era  il  fratello  di  Arrigo  Tesla,  già  morto  nel  1219.  Ved.  doc.  n.  483. 


CODICE   DlPI.ilMATICn  59' 

Bencivimii  de  Montecini  (') 

Bcrlramus  ilo  Cammagioro 

Insepn  Ciafaiini 

Biirnilus  Bicnrnelli  et  Bonaventura  oins  tilius 

Omnebnnum  iiulex 

llenaldo  de  Sanclo  Andrea 


AN,   I20;$] 

Filippo  Bassanionti  et  Sicamora 
Guido  Mililie  et  OrilVedi 
lldehrandinus  do  l'ielramaia 
Vi-idnmino  ot  Ouidit  Mazagalli  et 
Guido  lacoppi  ot  Orlandus  Nicole 
Grifolinus  Ronaldi  ot  Faiolfn  lacoppi 
Benori  do  Honaldo  ot  Renaidus  filius  eius     Paganus  Aldimari 
Orechiiiis  ot  Todolgardns  filius  eius  Kiarissimns  de  ('.laro 

Suprapari  ot  Acarisi  Bonaiunta  do  Traimorini 

Rosso  do  Sassoloto  et  Bracio  Bonaiunta  de  Fori 

Bonacorso  Ugolitielii  ot  Nero  de  Massaia      Michael  de  Guido  Mingardo  C) 
Orlandinus  Alhrigoli  et  Aparitius  Kiezo  (")  de  Tullia 

Guascone  do  Aldehranducio  l'iero  de  Reiialdo 

Guido  del  Ricio  et  Ulialdinus  do  Piero        Johannes  de  Fara  et  Guidolus 
Donusdeo  do  Bracio  ot  Ronavero 
Ugo  do  Bricialdo  ot  Pisanus 
Renucio  (do)  Bonaventura 
Renucio  de  Bonodiclo 
Boncompagiio  ('')  Nere  ol  Grimone 
Pietro  C*)  de  Bernardino  et  Reneri  Toto 
Guido  Boccacioni  ot  Ingoio 
(Jilandinus  Sassoli  et  Sasso  filius  eius 
Benciviniii  Sassnci  et  Vincenzo  cocciaio 
•Renaldo  ot  Alhrigolus  Mathei 
Tebaldus  et  Tertio  (ilius  Ronaldi 
Ronaldinus  do  Aliiorico  ot  loliannos  i\f 
Almerico 


Ugolino  de  Monlebuoni 
Serallio  ot  Barlolus  de  la  Porta 
Raneri  de  Nofio  ot  Pascali 
lohannes  de  Dragomaria 
Orlandus  Ebriachi 
Ugicione  do  Matlioo 
Agurazus  et  Bondemando 
Tohannos  libertini  Rigoli 
Petro  de  Vallavodere 
Guilielniinus  ile  Bacalaiino 
Orlando  index  et  Recordalus 
Renaidus  Aliiericlii 


Albertus  index  et  Rigale 

Forciore  de  Paulo 

Renaldo  Burniti 

Piero  de  Bricialdo 

Guidus  et  Biasio  de  Albergoto 

Guellb  Bustoli  et  Bostola 

Bonacursio  de  Mai  nardo 

Gerardo  Mikeli 

Ugolinus  de  Paicketo 

Reneri  de  Guido  Tanili  (') 

Guilielmo  del  Guerra 

l'iotro  del  Dimiu 

Tebaldus  de  Ugo  medico  ot  lohannes  frater 

eius 
Ponatus  lilius  Roneri  iudicis 
Orlandinus  de  Visdoniino  et  Gorlando 
Arigieri  de  Azo.  Ubaldini  (^) 
Benincasa  de  Bonaventura 
Ugicione  Tn^irami 

Balduino  de  Sciabono  ol  [acopus  de  Conlessa 
Vailentre  de  Nicolo 
Guido  de  Pagognano 
Orlandus  de  Bastardo 
Piero  do  Perino 
Gerardinus  de  Giufo 


(•)  Voi.  XXIX,  r.  ^y':  nonacmnpagno.  [}■)  Vul.  XXX:  Piero.  {<=)    Ihid:  Monterini;  credo 

che  debba  correggersi:  ilontetini.  (J)  Così  nel  voi.  XXIX  e  XXX.  ma  nell'altro:  Migarde. 

(«)  Voi.  XXIX  e  XXX:  Hezo.  (f)  Ibid.:  Ianni.  (p)  Viial'lini  aggiunto  d'  altra  mano  nel 

solo  esemplare  del  voi.  XXVI 


tìO 

Ci  nulo    lloUlDllci 

lacoppo  de  Buriiillo 
Orlamliims  ile  lìualleii 
Dieleguanli  Sassucii 


Ciiiilioliniiius  Ildobiancliiii  de  l'clramala 
Servodei  et  Guilielimis 
latopus  iilius  Malhci 
Monaldo  de  Gl'aro 
Pietro  de  Presioiic 


DOCUMENTI   PEK   LA   STOIUA   D'  AlU:Z7(t 

MalTeus  de  laiiello 
Ugo  de  Dragomari 
Cavalcaiilo  de  Moiiteliono 
Reiiiic-io  del  Boto 
Boiiaveiiliira  (libertini 
Lorenzo  Perini 
l'aganus  del  Rosso 
Boiiifacius  de  Iacopo 
Berlingerii  Fredicioni 


[43fi-WG. 


Ileni    infrascripli    luraverunt    coram    Sinihaldo    Scolai  et  Bruno    iudice    i:oiisulibus 
Fiorenlie: 

lohannes  de  Victore 
Renaldo  de  Bonavolla  (*) 
Balifole  et  Tresmoiido 
Bona'volla  de  KodoUino 
Orlandinus  de  Berta 
Pascali  de  Cruciferia 
Rodolfiniis  de  Ofriducio 
Orlandinus  de  Tancredi 
Orbasta  et  Bonaguida  C') 
lohannes  de  .Mariano 
Guido  Morenti  et  Becco 
Arilinns  de  Ingiramo 
(luido  Maciolini 
Renieri 

Moltobene  Engirarni 
<iiliotus  el  Benincasa  losepi 
Uodoliinus  Orlandi 
lohannes  del  Bianco 
Garsendonio  tìlius  Orlandini 
Bencivinne  de  Capra 


Dietiguardi  de  Guiduci  et  Gualteri 

Renucius 

Bonacursio    de  Silio    et   Guilielmus  de  lo- 

sepo 
Bencivinni  Aldebranduci  et  Paganus 
lacopus  de  l'arlasio  el  Manente 
Braca  de  Guido  et  Forciore  filins  Bertrarni 
Grifolinus  de  Guido  et  Orlandinus  Sassi 
Mariano  Fredencioni  et  Orlandus  del  Clerico 
Guillielmus  Boccacioni 
Orlando  de  Coclo  el  Oddo  de  Bellinelli 
Storno  et  Crescibene 
Bonifacio  de  Simoneta 
Rugieri  Goramonti  el  Corbizo 
Reneri  Viviani  et  Bulgarinus 
Reneri  de  Giravalle  et  Ricomanus  Bruni 
Renaldo  Orlandini  et  Cesario 
Tebaldus  Guidi  Gerardini  et  Dragondello 
Ianni  de  Basciano  et  Iacopo  Andree 
Rodollinus  de  Greco  et  Parisi  de  Gaia 


Item  infrascripti  iuraverunl  in  presentia  predictorum  Bruni  iudicis  et  Ciceris: 


Reaeri  lacopì  et  Guido  Ysachi 
Becco  Barote  et  Ubaldinus  Isacchi 
Ubertinus  de  Reneri  de  Grimone 
Bonaiunta  de  Millo  et  Bo(n)avere 
Gerardious  de  Almerico  el  Bondie 
Bracio  calderario  el  Acarisi  Magioli  (") 
Benvedulo  et  Orlando  Litteri 


Pietro  de  Carnelasciare  ('')  et  Grifucio 
Armannus  de  Michizino  el  Arrigone 
Boninsigna    Paganelli    el    Amadore    filius 

eins 
Gualfreducius   Boneompagni    et  Rodollinus 

de  Arnaldo 
Reneri  Giberlini  et  Ruzolinus 


(•)  Voi.  XXIX:  So nouoio;  credo  piuttosto  si  debba  leggere:  Bottat'oiiia,   nome  frequente   nelle  carte   are- 
^^l^e.  (*>)  Negli  esemplari  dei  voi.  XXVI  e  XXX  sulla  d  e  soprapposto  la  »  in  modo  che  non  si  può  bene 

intendere  se  debba  leggersi  piuttosto  Bonaguisa  come  nel  voi.  XXIX  (•)  Un  segno  abbreviativo  che 

taglia  la  l  nei  voi.  XXVI  e  XXIX.  («1  Voi.  XXVI  e  XXX:  Carnala-viare. 


»N.     I203J  CODICE   DIPLOMATICO  64 

orbizo  de  lancalura  ci  Orknidus  de  Fioilo  Bartolo  de  Ketieri  et  Barlnzi 

Urlaiidiiius  Pagani  et  Aldebrandinus  Brin-  Beriiardiims  de  Azo  C)  et  BernardiriU5  de 

zali;i  Azolino 

«liiilielmiims  de  Gito  et  Scarlatns  Monaliio  diiidi  et  laco[ii  et  Mafens 

Bonaveiiluia  de   Benedicto  et  Guilieimirius  Seialii 

do  (ìrimoiie  Maffeo  Pacione  el  Pegololus  de  Pegoloto  ('') 

Ugicioiie  de  Godenzi  et  Niepo  Ascalti  Uberlinus  de  Kodolfiiio  el  Oliando  de  Be- 

Monaidus  filiiis  Sciabordici  (*)  et  Gitadinns  lardo  selaio 

de  Molaia  loannes  de  Galero  el  Omnebonum  de  Re- 

Deotautli  filius  Ianni  et  Conpagno  de  Scia-  naklo  et  Tancredi  Micheli  et  Ianni  de 

bione  ("')  Moiiteiovi 

Grasso  et  Cavalca  filiiis  Pisani  et  Pianlanelli  Bencivine  de  Angiari  (^)  et  Berardo  Maga- 

Boninsigna  de  Monlelini  el  Bricaldello  Ioli 

Reiialdus  de  lohanne  Viclori  Berlingieri 

et  Bernardinus  del  Tasca  Ingoio  de  Doma 

Prestila  fuerunl  hec  sacramenta  ab  omnibus  hic  scriptis  a|)ud  Arilium,  in  domo 
Guidi  Militie,  anno  M  .  con,  mense  ianuario,  indictione  vi  feliciter. 

(Su.)  Ego  Daniel  gloriosissimi  Henrici  romanorum  imperatoris  iudex  oidinarius  pu- 
blicusque  nolarius  quia  hec  omnia  coram  me  acla  el  sacramenta  prestila  luernnt,  in 
publicani  formam  redegi  et  ss. 

(Su./  Ego  lacobus  felicis  viemorie  domini  Ileurici  imperatoris  labeilio,  hìiins  exempìi  ancten- 
ticum  vidi  el  legi.  el  quod  in  eo  continehalur  hic  vite  exemplaci  (fj. 


436. 

Bernardino  di  ser  Azzo,   in   nome  suo  e  di  Lorenzo  suo  ìiepole,    cede   al   Comune 
di  Arezzo  un  terreno  lungo  l'  Arno,  per  edificarti  case  e  mulini. 

Arezzo,  Chiesa  di  s.  Martino  -  10  marzo  1203.  [R.  Ardi,  di  St.  di  l"ir.,  Capitoli,  voi.  .XXIV,  e.  S2'J. 

In  marcine:  Acquisitio  terreni  de  Trostis  el  Buriana  eie. 

In  Dei  nomine.  Anno  Domini  Mcciii,  vi  idus  iiiarrii,  imperio  vacante,  Innocentio 
papa  residente,  indictione  vi".  Manifeslus  sum  ego  Bernardinus  ser  Azzi  (*-'),  qualiter  per 
hanc  carlam  donalionis  inler  vivos,  presenti  die,  prò  filio  condam  Lorenci  nepole  meo, 
dono,  irado  alque  concedo  libi  domino  Acerbo  aretine  potestati,  recipienti  pru  Comuni 
Areline  civiiatis  luisque  successoribus  in  perpetuum,  terrenum  quod  dictus  filius  con- 
dam Loreogi  habet  in  comilalu  Aretino,  a  Trosciis  usque  ad  pontem  de  Burlano  el 
a  .Monte    usque  ad  Arnum,  cùm    omnibus    que    continel   supra  et  infra  se  et  sub  se, 


(•)  Voi.  XXX:  Sclabondlci;  credo  debba  leggersi  piuttosto:  Sciaborditi.  ;i>)  l^rinia  Sciamone,  rome 

nel  voi.  XXIX.  («)  Voi.  XXX:  Aza.  (•^)  Credo  che  il  notaro  dovesse  scrivere:    Pergolotus  de 

Pergoteto,  ch'era  una  via  della  citta.  («)  Dovrebbe  dire:  Atighiari.  (f)  Nei  voi.  XXIX  e  XXX 

trovasi  (luesf  altra  sottoscrizione:  (Sn.j  Ego  Belcat-us  uncton'.ate  imperiali  iudex  ordlnarlus  et  notarius 
exemplxtm  huius  exemplaris  diligenter  vidi  et  legi,  et  qvidqvid  in  eo  continebatur  hic  ftdellter  scrfpsi, 
itttOQite  lubseripei.  (e)  Serata. 


6?  '         Dur.lIMKNTI    IMII    l,\    STdltlA    U'   \  Iti  7.7.0  [430-438. 

omiiii|iU!  imo  siKi,  pn»  lieililirandis  ini'"'  domilius,  vel  plurilms,  nioleiuliiioiiini  el  gual- 
clierie,  sivc  in  fiiliirmn  miilaiulis,  ol  (■(nuiii  ;h|uìiihi1ìs  vcI  :i(|iii'iliiililius;  ci  qualuor  pe- 
(iibiis  lorioiii  iiixla  diiMos  ai|uiiiu)l()s  prò  onriim  iilililalc  l'x  iilinque  parie  (I).  (Uide  A 
moriliiiii  ronrcssiis  suin  roccpissp,  prò  dirlo  mpo  iH'ixdi.',  nicritiim  scmiulum  Ifgcm;  et  ,' 
si  (piid  iiiris  meriti  non  n'rcpli  ani  (jiialilioi  alia  orcasioiu'  in  lioc  \\\'<\  puero  rompe- 
lehal,  in  lolum  ronunlio:  iinod  imllani  liliMii  nullannpir  conlrovcrsiani  \r\  niolfsliani  a 
me  ve!  lu'poi,'  meo  In  vrl  lui  successorcs  liiiins  rei  nomine  ammodo  snstineanl:  ali 
oinni  ipuiiine  liomini'  piediclani  rem  defeiidere  et  gnarentare  abpie  letiiiitime  ancloricare 
tilii  liiistpie  siiccessoriluis  piomiclo.  Et  si  ego,  ani  mei  lieredes  sen  dictus  nepos  meus, 
siii)radicta  omnia  lirmiler  semper  non  idiservaverimus,  ani  si,  posUpiam  ad  legiplimam 
etalem  venerii  dictus  puer,  non  l'ecero  eiim  faoere  carlam  dillo  Comuni,  poslquam  ter 
inde  a  Segnoiia  ilicli'  civilatis,  infra  xv  dies,  fiiero  reqiiisitus,  pene  diiplum  hnius  rei 
donale,  libi  reripirnli  prò  diclo  Comuni  liiisque  successorihus  dare  lilii  |iromi<'lo, 
proni  lune  valueril  sub  extimalioiie  prelii;  lennnplians  omni  exeeplioni  et  legis  r.nxi- 
lio.  El  pena  soluta,  omnia  suprailiiia  lìimitiT  tenei'e  s|ionileo.  linde  lianr  rarlam  Si'ri- 
bere  rogavi. 

\,'tiini  III  rivitate  Aretina,  in  erclesia  sancii  Martini  ielieiler.  Signa  maniis  Rainaldi 
lilii  condam  Buslole,  Asalli  loliannis  olini  Virlorie,  HiMardini  Tasee  et  aliornm  roga- 
torum  teslium. 

Ego  Omneitonum  nolarins  l'ogatus  suhscripsi  et  compievi. 


437. 

Sentenza  di  Acerbo  poleslà  di  Arczzu,  lìcr  la  quali'  l'  abbazia  dis.  Fiora  viene  ri- 
messa in,  possesso  del  fodro  di  alcune  case  in  Caslelfocognano  usurpatole  da  Ar- 
demannn  da  Ciistello  e  da  mi  suo  fratello. 

Arezzo,  Curia  del  Potestà  -  ii  marzo  1203.  [.\rcli.  Capii.  d'Ar.,  Carle  di  s.  Fiora 

e  Lucilla,  n.  600]. 

min.   IS— 10X20. 

In  nomine  Dei  eterni  amen.  Ego  Acerbus  aretina  polestas,  accepla  querimonia 
quam  faeiebat  (Ironda  de  Ouarata  sindicus  eeelesie  sanete  Flore,  nomine  diete  ecclesie, 
de  Ardemanno  de  t'.aslello  el  eiiis  fralre,  qiios  dicebat  ininsle  absiiilisse  possessicmem 


(I)  Altre  simili  cessioni  ruiiiiu  al  potestà  Acerbo  alili  coinproprietari  dello  stesso  terreno: 
1 203  marzo  i)  —  "MiinaUliis  (ìliiis  olim  Sciaburditi,,  per  .sé  e  pel  nepote  suo  cede  il  terreno  "a  Sirosciis 
usnue  ad  ponteni  de  lìuriaiio,  ((iiantum  sit  necessariiini  prò  lieilificandis  doniibiis  ve!  phiribus  niolendinonim 
et  giialclieriarmn  ei  coiuiiì  atiuimolis  a  niolendino  de  Venere  in  sursum,,.  Ho?a  Omnebono. 

l'203  marzo  7  —  Orlando  da  Faltona  cede  al  Comune  il  predetto  terreno,  per  il  medesimo  uso.  Roga 
Omnebono  "in  civitale  Arolii,  in  ecclesia  sancti  Martini,  l'eliciter.  Signa  maniis  Mgriboni  firiffolìni,  Rannidi 
Guelfi,  lldibrandini  d("  Catenaria  et  aliorum  rogatoriim  testiiim,,.  (Ardi,  di  SI.  di  Fir.  Capitoli,  voi.  XXIV. 
C.  82',  83). 


AN.     ll'UJj  CODICE    DIPLOMATICO  03 

vel  quasi  possessioiiem  fodri  liomiiuim  diete  ecclesie,  quos  liabel  in  curia  Castelli  Fo- 
cognaiii,  scilicel  domus  Lotariiii,  domus  Picinakii,  domus  Fedri,  domus  Martinelli,  do- 
miis  l'ieri,  domus  Ugoli  et  domus  Buiiielli,  dumus  M;i7.ini.  domns  Marini  et  domus 
'feuzelli,  domus  (ilazaui,  domus  Guilielmi,  domus  Piiicioiiis  et  domus  l'epucii;  f|uàm 
possessioiiem  vel  quasi  dicebai  nuntios  imperatoris  reddidisse  diete  ecclesie;  quibus 
legittime  citatis  a  dicto  Ardemantio,  ore  ad  os  vocatis  et  peiemtorie  commonilis,  et  ad 
iustiliam  faciendam  dicto  sindico  veniie  et  slare  recnsantibns,  liabilo  Consilio  Peiri 
tnnc  r.omunis  Aritii  iudicis  et  nostri  assessoris,  pronuntio  dictum  sindicum  fore  re- 
mittendum  et  remitto  in  dictam  possessionem  vel  quasi  dicli  fodri,  per  Bonensignam 
nostrum  publicum  execusatorem.  Recitata  l'uit  liec  senteiitia  iti  civitate  Aretii,  in  curia 
diete  poteslalis,  coram  Serallio,  Bonensigna  oliin  Paganelli,  Forense,  Kainerio  Levasolis 
et  aliis,  anno  Domini  M.  ceni,  xi  kl.  aprilis,  jiost  oliitum  Henrici  imperatoris  imperio 
vacante.  Innoceutio  papa  residente,  indictione  VI^ 

(Sn).  Ego  Omnebonum  notarius  de  mandato  diete  potestalis  liane  sentenliam  reci- 
tavi et  in  [lublicam  furmam  redegi. 


438. 

Jitnoccnzv  III  approva  e  conferma  il  Irasferimenlo  della  Catlcdralr  dall'  amica  china 
di  s.  Donalo  extra  moenia  in  qu(dla  di  a.  l'irlro  Maggiore  posUt  entro  la  cillà. 

Lateraiio  •  26  aprile  1203.  [Ardi.  Capii,  d"  .Ar.,  ii.  iss]. 

mm.  290X^30.  •  Copia  sinciona.  L'originale  ('■  pcidiilo. 

Pasoi  I  .\.  e  r.,  La  Cattedrale  Aretina  e  i  suoi  Monumenti,  I.jS.  -  Capitolo  della  Catledr.  Aret.  e  Capitolo  di 
$.  Maria  della  Pieve,  Memoria;  Aretina  Cathedralilatis,  Siininiariiini,  n.  9,  pag.  26. 

Innoi:entius  episcopus  servus  servorum  Dei  venerabili  fralri  (Amadeo)  episcopo  et 
dilectis  lìliis  (Gregorio)  pieposito  et  canonieis  et  nobili  viro  (Acerbo)  polestali  arelinis 
salutem  et  apostolieam  benedictionem.  Ex  parte  vestra  fuit  nobis  pelitio  preseutata,  et 
tam  per  litleras  quam  nuntium  supplieatum,  ut  prò  pace  civitalis  et  ecclesie  Aretine 
ac  utilitate  communi  vobis  licentiam  pieberemus  calhedralem  ecclesiaui,  cum  canoni- 
corum  residentia  et  omni  iure  ac  universis  pri[vilegi]is  suis,  ad  locum  ad  quem  con- 
veniretis  ad  invicem  infra  civitatis  inenia  transfeiendi.  Nos  autem,  habito  eum  fralribus 
nostris  diligenti  tractatu,  petilionem  liiiiusmodi  sub  eo  tenore  non  duximus  admitten- 
dam.  r)uod  si  forsan  eidem  ecclesie  aliam  infra  eivitatem  positam  peteretis  in  unam 
ecclesiam  cathedralem  uniri,  nobis  erat  que  ecclesia  lungi  deberet  penitus  intimandum, 
et  ulrum  ipsa  tantum  ad  ius  pertinerel  ecclesie  Aretine  an  alii  esset  subiecta,  ut  sine 
illius  assensu  c.ui  subdita  esset  non  consurgeret  in  ecclesiam  cathedralem.  Preterea 
exponendum  erat  nobis  privilegium  libertatis,  iuris  et  honoris  augmenluin,  qnod  eadem 
ecclesia  coiisequeretur  ex  huiusmodi  unione:  ut  super  omnibus  per  vestram  lelationem 
inslrncti  discerneremus  melius  qnod  amplius  expediret.  Vos  autem,  super  hoc  nostra 
responsione  recepta,  nobis  humiliter  inlimastis,  qnod  ad  sedandam  discordinm  et  inve- 


64  uorcMr.Mi  pi'iì  i.a  stuiua  d'  Anrzzo  [438. 

leratuin  uilimu  cxlliigueniliini  (iiioti  l;im  ccclesijim  Aiclinain  (|ii:iiii  livilaliiii  si^pc  luihaxit, 
ecclesiam  sancii  Pelri  niaioiis,  fimi  (uniii  iure  et  |)erliiioiiliis  siiis  ijiii'  haliel  Inni  in  rjvilate 
quam  nxlia,  [lari  noIo  (M  vnhinlalo  (•(inoiiidi,  uniendani  clegpralis  ccclesio  calhoilrali;  ita 
(piiili'ni  ut  monaslcrinni  sancle  KIdic  ad  ctclosiani  Arelinain  nullo  perlinens  ineilianle,  cui 
ocrlcsiu  illa  iKìSi-iliii-  essn  suhit'ila,  sorvilioiuni  (iinninm,  f|n('  annualim  ex  ea  rccipoìe 
consuovil,  rorompunsalioncni.  iiixla  boni  vili  ailiitriuni,  ri'ci|)ero  dolioat  competentem, 
(piani,  supplii'alionc  dcvola,  in  ecrlcsiam  callicdralem  concedi  voliis  a  ljeni<;nilale  sedis 
apostolici'  poslnlaslis;  (iimilcr  promilk'nles,  rpind  (n'closio  noiniiialo  lani  in  feslivilatibus 
(pialli  lionoiihus  sini;iilis,  (jni  ah  aliis  civilalilms  siiis  ialhedialii)iis  ccclesiis  oxliilienlur, 
lam  a  cloro  (piani  (a)  popuio  civllalis  Ardine  de  celerò  reverenliani  omnimodam  v\  honores 
slatuisli^  exliilieri.  non  (dtsiante   ipiod  a  vgbis  ohservatum  est  liacleiius  usque  ad  lieo 
lempora,  prò;  ler  dissidium  (piod  inlia  civiiatem  et  ecclesiam  iamdiclam  emcrsit.  Pre- 
t(^rea,  tu  lili  polestas,  cimi  toto  Consilio  ol  t'.omuni  Aretine  civitalis,  de  mera  et  con- 
sona voluntale,  predictain  ecclesiam  ali  omnibus  angariis  et  exactionibus  statuisli  libo- 
ram  el  immiinem  omni    tompoie    permanere;    ima  i]uoque  ac  castella    episcopalus  et 
canonice  Aretine  lionores,  cnm  possessionibiis  aliis  a  l'omuni  civitalis  ipsius    decrevi- 
sli    manuteneri,    ubique    pariter  et  defendi.  Nns  igitur   concordie    civitalis  et  ulilitati 
ecclesie  providere  volentes,  piesertim  ciim  dieta  ecclesia  sancti  Petri  sii  Aretine  dioce- 
sana iege  suiìiecta,    venerabili  frali;  nostro  (Pelro)  e|)iscopo  fiorentino  el  ililecto    (ilio 
(Bcnignoì  abbati  Vallisumbrose  per  scrijita   nostra  (I)  dedimus  in  niandulis,  ut  ablia- 
lem  et  fralres  nionasleiii  memorali  monerc  aclenlius  ac  indncere  et,  si  necesse  fuerit, 
per  ecclesiasticam  districlionem  compellere,  appellalione  remota,  procurent,  ut  ad  hoc 
qxiod  ecclesia  illa  catliedrali    ecclesie    uniatur  favorem    prebeanl  ol  assensum:  de  ipsa 
prius  iuxta  bonornm  virorum  arbitrium  competenti   recompensatione  recepta:  vosque, 
tìlii  preposile  et  canonici  aretini,  in  corporalem    possessionem,   nullius    contradictione 
ve!  appellalione  obstante,  apostolica  auclorilate  imlucant,  ita  quod  ad  niinus  (|ualtiior 
canonici  et  duo  (  lerici  in  ecclesia  priori  peimaneanl,  per  quns  ei  sulficienter  ac  congrue 
servialur:  piel(erea  eius)dem  ecclesie,  super  liberlatibus  et  immunitatibus  et  aliis  su- 
prascriptis  snfficienlissime  caveanl,  ne  super  eis  aliquo  iimquam  tempore  valeal  mole- 
stali. .Monemiis  igitur  discrelionem  veslram  et  exliortamur  atlentius  ac  per  apostolica 
vobis  scripta  mandamus,    quatinus   predicto    monaslerio  sancte  Flore,  iuxta  honorum 
virorum  arbitrium,  pio  endem  ecclesia  compensalionem  congruom  impendatis.  Deinde 
vero  vos,  filii  preposite  el  canonici,   cum    omni  iure  ac  privilogiis  vestris    de    licenlia 
nostra  poteritis  ad  ecclesiam  sancti  Petri  transire,  ibiqiie  de  celerò  resideie,  sic  tamen 
ut  ad  minus  canonici  qualuor  et  duo  clerici,  sicut  superius  est  expressum,  in  ecclesia 
priori  peimaneanl  et  in  ea  iugem    impendant  Domino  famulatum.  Tu  autem,  fili  poteslas, 


.  (I)  La  leKeia  diieUa  a  l'iedo  vescovo  di  l'iiciize  e  a  lìenigno  abLiate  di  Vallumbiosa,  dala  dai  Laleiano  il 
22  apcile,  leggesi  nel  Uegesto  d' Innocenzo  III,  voi.  5,  e.  57,  ep.  50.  È  concepita  negli  stessi  termini,  e  co- 
mincia: "E.\  parte  venecabiiis  fi'aliis  noslri  (.Amadei)  episcopi,  et  dilecti  fìlii  ((iicgoiiì)  pcepositi  canoniroidiìi,  et 
nobilis  viri  A(cerbi)  polcslatis  Aretinonini,  fiiit  nobis  sepe  peUtio  preseiiiaia  el  tani  per  litteras  ccr.,,.  Finisce 
alle  parole:  "unqnam  tempore  valeal  molestaci.  Datum  Laterani  x  kl.  mali.,,  Vedasi  edita  in  l'fiiiEL(.(,  Ital.  nacv., 
I,  419:  Brkijcicnv,  Diplomata,  chnrtne,  epistolae  et  alia  ilncum.  ad  rcx  franciscis  spectantia,  1,  267:  Opero 
Innocenti)  papae  in  Migne,  Patrolog.,  (;C,\V,  ol;  Cai'peu.f.ttj,  Le  Chiese  il'  Italia  XVIU,  I  U. 


AN.    1203]  CODICE  DIPLOMATICO  6?Ì 

siciU  de  tua  devolione  confidimiis,  (pind  super  hiis  |)ri!(iir,(i  (»|)isc()|)iis  Fldrentiiuis  el 
abbiis  Vallisumbrose  iiixla  mainlaliiiiì  nosliiim  slaluerini  invidhihililnr  lacias  obsorvari; 
et  sic  super  libertatibus  el  immunilalibus  el,  horioribus  el  aliis  suprascriplis  que  pro- 
misisti  sludeas  adirnpieie,  ne  nobis,  quod  absil,  immo  civilali  polius  Aretine,  videaris 
in  |)oslerum  illusisse,  si,  a  sua  promissione  recedeiis  duni  concessa  sibi  abusa  fueril  di- 
gnilate,  (irivilegium  anìilteie  merealur.  n:Uuni  [.alerani,  vi  k\.  maii,  ponli/icatns  nostri 
anno  sexto. 

(Sii.;  Ego  lncobi(S  impetinlis  aule  notarins,  tpaa  lilleras  domini  pape  InnocenUi  ,vl  episcopiim. 
prepvsit'tm  et  potestalem  aretimim  missns,  et  srio  sigilli  ne  hitlla  pendente  miinitas  vidi:  ideo,  ut 
siiperiìts  poììtinetw,  ipsns  transcripsi  et  in  puhlicam  formam  redegi. 


439. 

//  Vomune  pnnncUe  di  pticiure  400  marche  d'  orfienlo  (/ualura  il  froposhi  nun  sli- 
piiloHxe  il  cotìlraUo  del  compensa  assegvato  all'  Abbate  di  s.  Fiora  per  la  chiesa 
di  s.  Pietro  Maggiore  da  lui  ceduta  per  irnsferirri  la  (Cattedrale. 

Arezzo,  S.  l'ielro  Maggriore  -  19  iiiatrgrio  1203.  [Ardi.  Capii,  d'  ,\i .,  n.  iS9]. 

rum.   I  tOX.^ao. 

In  nomine  Dei  t'terni,  amen.  In  presenlia  el  testimonio  domini  Acerbi  lune  Aretini 
poleslatis,  Peiri  lune.  Comunis  Arelii  iudicis,  Uguicionis  filii  olim  Guidonis  L'bertini 
lune  eiusdem  Comunis  canierarii,  Todiiii  el  aliorum  niultoruni.  IN'erbottus  filius  olim 
Slerpoli,  Foicnsis  olim  Beroardi,  Orlandinns  tpiond.im  Orlandi,  Rainerius  de  Nofio, 
Gottefredns  et  Slefanus  fratres  dicti  Nerbolti,  fideiubendo  prò  preposilo  Aretino,  pro- 
miserutìt  se  daturos  ecce  marcas  argenti  dorano  Bruno  abbati,  recipienti  prò  se  suisque 
suciessoribiis,  si  diclus  prepositus  non  faceret  dicto  abbati  cartam  ad  sensuiii  sui  sapien- 
tis  de  bis  que  conlinentur  in  arbitrio  lato  inter  prediclum  prepositum  et  pret'atum  ab- 
batem  ab  episcopo  Fiorentino  et  abbate  Vallisumbrose  de  compensatione  ecclesie  sancii 
Petri,  sicul  in  ipso  conlinetur  arbitrio,  de  fruclibus  inde  perceptis  abinde  ad  proxi- 
mum  festum  s.  Angeli,  de  seplembie,  si  diclus  prepositus  abinde  ad  dicium  lestum 
non  acquisiverii  dicto  abbati  ecclesiam  sancii  Petri  in  piccolo,  sicul  in  dicto  arbitrio 
continelur,  et  supradiclus  abbas  consenserit  post  predicla  dalioni  possessionis  a  dicto 
episcopo  Fiorentino  et  abbate  Vallisumbro,se  faciende  dicto  preposilo  de  dieta  ecclesia 
sancii  Petri  niaioris  et  perlinenliis  el  rebus  eius,  sicul  in  dicto  arbitrio  continelui';  et 
reniintiavil  diclus  abbas  sancle  Flore  omnibus  appellationibus,  quas  fecerat  anle  et  post 
dicti  arbitrii  recilationem.  Ada  sunl  predicla  in  civitate  Aretina,  in  prenominata  ecclesia 
sancii  Petri  maioris,  anno  domini  M  .  ceni,  xiiii  kl.  iunii,  imperio  vacante,  Innocentio 
papa  residente,  indiclione  vi°. 

(Sii.)  Ego  Omnebdiius  notarius  predictis  interfui  et  rogatu^  scripsi  et  compievi. 


66 


DOCUMENTI   PER   LA   STOKIA   D  AREZZO 


[440-442. 


m. 

Innocenzo  III  scrire  al  Vescoro  di  Arezzo  e  a  quello  di  Cillà  di  Castello  perchè  co- 
siringa  i  Mobili  di  Galhino  a  restituire  ai  ramnldolrsi  il  castello  e  la  corte  di 
Custiijiione  Falalhccco. 

Ferentino  ■  1»  mngr^Io  1203.  |1(-  Ardi.  Fior.  Diploni.  Citmiililolì\. 

nini.  l80X"i'>  ■  Piirola  pcigamciia,  priva  del  bullo  plumbuu  cliu  pendeva  da  cordicelle  di  canape  nel 
mezzo  della  sirena  picgalnra.  Nel  tergo,  di  scrittura  del  sec.  XIV:  Ad  uausam  olim  agitatam  [que  ad]  Ctistil- 
lionem  Fattnhccd  [piTjlinen:  lidetin:  1199. 

.\nnal.  Camalu.  IV  Appond.  255,  n.  clvui. 

Innoceiitius  episcopus  servus  servoriim  Dei  vcnerahilibus  Iratiibus  (Amadeo)  aretino 
et  (Kainerio)  castellano  episcopis  salutein  et  apostolicam  beiieditioiiem.  Dilecti  lilìi  lie- 
remite  Caraaliiulenses  sua  nobis  querela  monslrarunt,  quod  cum  venerabilis  frater 
nosler  (Rainerius)  fesulanus  episcopus  de  mandato  iwstro  in  filios  (Rainerii)  dalbini  (I) 
areliiie  diocesis  excommiinicationis  et  in  terra  eorum  interdicti  sentenlias  promalga- 
verit,  eo  quod  ipsi  quoddam  c.aslrum  et  curtem  delinent  et  reddere  contratiicunt.  Q'io- 
circa  fraternilali  veslre  per  apostolica  scripla  mandainus,  quatenus  sententias,  sicul 
ralionabiliter  sunt  prolate,  usque  ad  salisfactionem  condignam  faciatis,  appellatione 
remota,  inviolabiliter  observari.  Ouod  si  non  ambo  hiis  exequendis  potueritis  interesse, 
alter  vestrum  ea  nichilominns  exequatur.  Datum  Ferenlini  xiiii  kal.  iunii,  pontificatus 
nostri  anno  sexto. 


Alto  con  cui  viene  eletto  a  vescovo  di  Arezzo  maestro  Gregorio  suddiacono  del  Pon- 
tefice e  canonico  della  cattedrale. 

Ai-ezzo  -  28  maggio  1203.  [Arch.  Capii,  di  Ar.,  n.  190]. 

nnn.  liOXSI'J  -  i^Jel  tergo,  di  scwttura  del  sec.  XIV:  Electio  fmla  de  Aretino  episcopo. 

In  Dei  nomine.  Anno  M.cciii,  residente  Innocenlio  papa,  v  kl.  iunii,  indictione  vi. 
Quod  cum  Seraphin  aretinus  archidiaconus  et  (ChrislO|)horns)  eiusdem  ecclesie  primi- 
cerius  et  Genovese  eiusdem  ecclesie  canonicus  et  camerarius,  constituti  ab  Aretino  ca- 
pilulo  exarainatores  canonicorum  et  electores  episcopi,  essenl  in  quodam  domo  ubi 
erant  leda  [irepositi  et  primicerii  et  aliorum  canonicorum  quor.umdain,  comuni  volun- 
tate  dixerunt:  Ex  quo  sumus  in  civitate,  faciamus  ea  que  debent  piacere  clero  civitalis, 
ita  quod  amor  crescat  inter  nos  et  ipsum  clerum,  et  faciamus  venire  archipresbiterum 
et  habeamus  ipsum  ad  hanc  examinationem.  Et  fecerunt  venire  dominum  (Gregorium) 
preposituni  Arelinum  et  dixerunt  ei  ea  que  facere  volebaiil;  et  placuit  eidem  preposito; 
et  ipsi  miserunt  prò  archipresbitero,  qui  erat  in  ecclesia  cum  clero  civitatis,  et  fece- 


(I)  Albertus,  Matheus  e  Guillelminus  (Annal.  Camald.  IV,  144,  173.  Cfr.  docum.  nn.  419,  421). 


AN.     1203-1 204 1  CODICE   DIPLOMATICO  67 

rum  eiim  venire  el  hahnfriinl  ciim  mi  (^xnminalionem  laiionicnnim.  Primo  loco  fece- 
ruril  veiiiiedominum  (ì(regorium)aictiiium  itrcpositum,  qui  primo  verhoappellaviLdomirinm 
papam  ne  ipsi  examinatores  in  ipsum  conseiilirent,  et  consensit  in  niagilrum  ri(rego- 
rium)  fiomini  pape  subdiaconum  et  in  magistrum  ^(uidonem)  de  Quarata.  Seoundo  loco 
veiiit  Leonardus  qui  consensit  in  magistrum  Maitinuin.  Tertio  loco  Opezinus  qui  con- 
sensit in  G(gregnrium)  suhdiaconum  catione  curie.  0"''>-''lr»  loco  (luido  de  Buigo  con- 
sensit in  G(regorium)  suhdiaconum  catione  curie.  Quinto  loco  magistcr  N.  de  Corsi- 
gnano  consensit  eodem  modo  ul  preposilus  consenserat.  Sexto  loco  (ìreshiler  riui(do) 
Mazolini  consensit  in  (;(regoriuin)  subdiaconum  rationo  cuiie.  Septimo  loco  R(uslicus) 
archidiaconus  consensit  in  eundera  magistrum  G(regorium)  subdiaconum.  Octavo  loco 
C(hristoforus)  primicerius  consensit  in  eundem.  Nono  loco  Genovese  subdiaconus  et  lune 
camerarius  con.«ensit  in  eundem.  Decimo  loco  lo(han!ies)  archi[)resbiter  Plebis  consensit 
in  eundem.  linde  predicli  examinalores  ilederunt  parabolam  diclo  arcliidiacono,  ut  eii- 
geret  in  episcopum  aretinum  Gre(gorinm)  subdiaconum  catione  ecclesie  et  arelinnm 
canonicum.  Qnod  dictus  archidiaconus  l'ecit. 

(Su.)  Ego  Albertus  nolariiis  iiiterfui  et  scripsi,  el  sigiium  mi'um  ap|)0sui. 


U2. 

Istrutnento   col    quale    l'  Ablxilc   di  s.    Fiora   cede  ul  l'rrpoato  arrliiio  la   Clrir.nti   di 
s.  l'ielro  Maggiore  (fin  cosliiuita  in  Cultedrale. 

Arezzo  -  marzo  1204.  [Ardi.  Capii,  ili  Ar.,  n.   1-92J. 

1111)1.  l90Xiiy  •  ^*'^  leigo  (iella  laiia,  sciiduvi  nel  scc.  XV,  si  legge:  Concerno  facta  Grci/orio  jttfiJdMto 
ah  nhhriiu  sanctf  Flore  de  ecclesia  mincti  PHri  nui/urà. 
Aretina  Cathedriiìitatis,  Siuiimariiini,  29. 

(Sii.)  In  nomine  patris  et  filii  et  spirilus  sancii,  amen.  Anno  ab  incarnatione  do- 
mini  nostri  lesu  Cliiisli  millesimo  CCini,  Innocenlio  summo  [lontilìce  Dei  gratia  resi- 
dente, inperio  inperaloie  vacante,  mense  martii,  indictione  septinia.  Manil'estus  sum 
ego  donuus  Brunus  abbas  abbatie  sanclarum  Flore  et  Lucilie,  qualiter  cum  consensu 
IValium  nieorum  Ugonis,  Sanctesis  et  RoduKi  Scundici  et  donni  Ugonis  et  donni 
Isaccy  el  Orlandini  et  domni  Guidonis  et  presbiteri  Guidonis  et  Bonaventure,  et  prò 
utilitale  diete  abbalie  per  hanc  cait;}ni  peruiutationis  sive  commulationis  el  cambii  da- 
mus  et  Iradimus  atque  concedimus  el  rel'utamiis  vobis  donno  Giegorio  aretine  canonice 
beali  Donali  preposilo,  eius  nomine  recipienti,  ecclesiam  sancii  l'etri  maioris  nuper  in 
canonicam  et  episcnpatum  constitutam  Dei  gratia,  cum  omnibus  iuribus  et  pertinenliis 
et  rebus  siiis  iibicumque  sunl  et  bonis,  et  omne  ius  et  aclionem,  quod  el  quam  ha- 
bebat  abballa  .sanclarum  Flore  el  Lucilie  in  dieta  ecclesia  saniti  P(^tri  maioris  el  honis 
eius  silis  in  civitale  Aretina;  excipimus  medietatem  ecclesie  sancii  Laurenlini  et  Pergen- 
lini,  cum  iuribus  eius  jiro  dimiiho,  pio  indiviso;  de  reiiqnis  predictis  nullum  ius  nobis 
vel  abbatie  reservamus;  quatinus  ab  hodierna  die  liabealis  seu  possideatis  et  exinde 
facialis  quidquid  volueritis  tam  vos,  Gregorie  preposite  Aretine  ecclesie,  nomine  beati 
Donati,  quam  vestii  in  dieta  canonica  successores  el  ipsa  canonica  el  ecclesia  sine 
nostra  noslroium(|ue  successorum  molestia  vel  litis  causatione.  Quod  si  in  ali(pio  exinde 


gg  DOCUMENTI    PEH   LA   STOIUA   I)'  AHEZZO  [442-443. 

coiiliM  v.)s  ani  voslros  successores  presumpseiiiiius  agere,  causyri.  per  plarilum  ani 
extra  l'alii^are.  ol  si  ah  oniiii  pc^rsoiia  ea  vobis  ni  vesliis  successoribus  legiliiiie  iioslris 
expiMi.sis  ol  ilir.lc  abbalic  non  cleleiisavciimiis  ipiod  pioniiUimus,  lune  piomillimus  per 
nos  et  iioslros  successores  vobis  dare  nomine  pene  dupliim  iliclarum  rerum;  el  vobis 
inveslilorem  tlamus  magislrum  Guidonem  de  Ficarelo,  qui  exinde  investial,  el  liuius 
conclraclus  nomine  iusUim  faml)iuni  ieii|)ere  a  voliis  nos  prolilemur.  Dominus  vero  Gre- 
gorius  eleclus  bis  auclorilalcm  dedii,  salva  loge  diocesana.  .4rliim  in  civitale  Arelina 
feliciler,   in  leslimonin  Albeiti  notai  ii,  Filippi  nularii,   Mainelli  notarii,   Kolandi  ludicis 

ci  aliorum. 

(Sn.)  Ego  l'elrns  anguste  celsitudinis  Hcrrici  i]uondam  imperaloris  ordmarins  index 

et  nolarius  interfui,  siripsi  et  compievi. 


m. 

Innocenzo  HI  termina  le  discordie  tra  il  clero  della  Pieve  di  S.  Maria  e  quello  della 
Cattedrale,  sorte  per  la  celebrazione  della  festa  dì  s.  Donalo  :  definisce  che 
questa  si  eseguisca  in  s.  l'ietro  Maggiore  già  unita  alla  chiesa  primitiva  di  s.  Do- 
nato e  divenuta  la  Cattedrale  di  Arezzo. 


Laterano  -  19  aprile  1204. 


[Ardi.  Vaiic,  Regest.  lume  III,  an.  Ili,  ep.  -SO,  voi.  6,  e.   122']. 


BoN.vMici,  Dixcorao  sopra  la  vita  di  s.  Donalo  vesc.  d' Arezzo  (Fir.  1607),  pag.  il  -  (Ueiagoni),  Monumenti  i' 
notizie  rifitiardanli  la  Chiesa  primit.  d'Arezzo,  86  •  CrescimbeMj  Islor.  della  basilica  di  s.  Anastasia,  46  - 
Bréquignv,  Diplomata,  11,  n.  4St  -  Innocentii  III  opera  in  Migne,  Patrolog.  vul.  CC.KV,  334  -  Caìm'ei.i.i:tti,  Le 
Chiese  d'Italia,  .XVIIl,  Ufi. 

(lolianni)  archipresbilero  et  clericis  Plebis  Aretine. 

Cuni  dileclus  filius...  concanonicus  vester  prò  Plebe  vestra,  et  dilectns  Nlius  (Gre- 
gorius)  preposilus  et  quidam  canonici  aretini  prò  ecclesia  sancii  Petri,  que  nu|)er  au- 
cloritale  nostra  unita  est  ecclesie  cathedrali,  ad  sedem  aposlolicam  accessissent,  pre- 
sente venerabili  fratre   nostro  (Amadeo)  aretino  episcopo,   su()er   diversis  arliculis  in 
nostra  presentia  litigarunt.  Sane  veslei'  proposuit  procnrator,  qnod,  cura  feslum  beati 
Donati  marliris  in  Plebe  vestra  solempniter  consueveril  celebrari,   (Gregorius)  prepo- 
silus et  canonici  aretini  nuper  illud  apud  ecclesiam  sancii  Petri,  contra  consueludinem 
hactenns  observatam  in  iuris  vestri  preiudicium,  solempnius  celebrarutit,  ut  non  solum 
oblaliones  subtrahereot,  que  vobis  in  festo  ipso  solebanl  magnifice  provenire,    sed  et 
quosdam  cereos,  quos  census   nomine  Plebi  eidem  quidam   nobiles   annuatim   solvere 
tenebanlur,  quorum  reslilulionera  procuralor  ipse  vobis  postulabat.  Addebat  eliam  quod 
mine  vobis  inferebanlur  muitiplices  non  tam  a  preposito  et  canOnicis,  quam  a  potestate 
ac  civibus  Aretini»  super    capitulo  quod  in  ecclesia   vestra  in  capite    ieiunii  fieri  con- 
suevit,    ceiebratione    baptismi,    letaniis  et  aiiis   dignitalibus,    quibus   hactenus  ecclesia 
vestra  usa  fueral  sine  lite.  Unde  super  hiis  indempnilati  veslre  petebat  per  sedem  apo- 
slolicam   provideri.    Verum    preposilus   proposuit  ex  adverso  qnod,  cum  corpus    beali 
Donati,  sicut  ex  multis   privilegiis   ponlificum    romanorum  apparet,   apud  calhedralem 
ecclesiam  requiescat,  viderelur  absurdum,  si  solempnilate  huiusmodi  privarelur,  vobis- 
que  celebrantibus  feslum  eius,  ecclesia  sancii  Petri,  que  sancii  Donati  ecclesie  in  unam 


AN.    1204]  CODICE  DIPLOMATICO  69 

calliedralem  ecclesiaiii  est  coniuncla,  in  speciali^  patroni  sui  annua  solemptiilate  sileret. 
Preleiea  cum  de  unione  preiliitaium  ecclesiaruin  apud  sedem  apostoiicam  tiaclaretur, 
mandasse  nos  aiebal  civibus  Aietinis,  ut  lionoiilìcentias  universas,   quas  calhedialibus 
ecclesiis  exhibenl  alia  civitales,  eidem  ecclesie  sancti  Petri  liumililer  in  poslerum  exliibe- 
renl;  eo  nequamquam  obslante,  (|uod  servatum  fueral  hactenus  propler  odium  civiiatis, 
unde  ipsi  nvmdalis  aposlolicis  devote  paientes,  omiies  el  singuli  id  se  factuius  liilari- 
ter  iuiaverunt.   Cum'  igilur  feslum   istud  sii  specialis  solempnilas  civitalis,  capilulum 
quoque,  baptismus  et  letanie  in  calhedralibus  ecclesiis  celebrari  soleaiit  apud  alias  ci- 
vitates,  hec  omnia  ecclesie  sancii  Petri  competere  auctorilale  mandali  nostri  el  ratione 
iuramenti  a  civibus  prestiti  pru|ionebant;   addentes  quod  cereos,  de  quibus  procuralor 
vester  querimoniam  deposuerat  coram  nobis,  non  ex  debito  census  nomine,  sed  de  gralia, 
spontanee  devotionis  oblenlu,  predicti  nobiles  offerebanl:  sed  etsi  ex  debito  eliam  sol- 
verentur,  cum   ipsi  non    subtraxerint,   eos  vobis  non  ab  eis  restilulionem    petere,   sed 
contra  debitores  ius  vestrum   prosequi  debebalis.   INos  igilur,  auditis  hiis  et  aliis  que 
fuerunt  utrinque  proposila,  ulriusque  parlis  quieti  providere  volentes,  presenlium  au- 
ctorilale decernimus,    ut,   cum   sedis  episcopaiis   non   sii  ab  ecclesia  beali   Donali  ad 
ecclesiam  sancii  l'etri  tianslata,  sed  ecclesia  beati  Pelri  ecclesie  sancti  Donati  coniuncla, 
unde  iila  elsi  sua  piivjjegia  communicaverit  isti,  ilignitales  lamen  non  amisil  anliquas, 
festum  beali    Donati  de  celerò  in  ipsa  primitiva    ecclesia,    que  in  eius  memoriam  est 
fuodata,  solempuiter  ab  episcopo  el  canonicis  celebretur;  quia  sicul  indecens  esset,  ut 
feslum  beati  Pelri  celebraretur  al)  episcopo  el  cauonicis  in   ecclesia    beati  Donati,  sic 
procul   dubio  esset  absurdum  ul  festum    beati    Donati    celebraretur  ab  eis  in  ecclesia 
sancii  Pelri;  cum  el  nos  in  similibus  id  servemus  feslum  apostolorum   principis  apud 
eius  basilicam,  et  feslum  beati  loliannis  apud  Lateranensem  ecclesiam  celebrantes,  licei 
ulraque  sii  ecclesia  calhedralis.  Verum  quoniam  iniuiia  non  sii  sancto,  sed  lionoiifirenlia 
polius  exliibelur,  cum  in  diversis  locis  eius  merita  lidelis  populus  veneralur,  celebrandi 
eiusdem  feslum  marlyris  in  ecclesia  vestra  vobis  non  adimimus  facullatem,  liberlalem 
quibuslibel  relinquenles    ulramque    ecclesiarum   ipsarum    maluerinl  eo  die  devotionis 
gralia  visitandi,  ul  nec    relrahanlur  ab  altera   nec  ad  reliquam  compellantur.   Ab  im- 
pelilione  vero  vestra  super  cereis  et  oblationibus,    prepositum  et  canonicos  reddimus 
absolulos;  vos  lamen  super  cereis  huiusmodi,  qui  vobis  nomine  census  debentur,  con- 
venire poleritis  debitores.  De  capilulo  autem  id  slatuimus  observandum,  ul  episcopus 
illud  apud  ecclesiam  vestram  in  capile  ieiunii  celebre!  snmmo  mane,  ita  quod,  eo  con- 
grue celebrato,   cum  universo    clero  adeal    ecclesiam    sancti  Petri,    officium  ibi  cilius 
explelurus:  cum  et  nos  eodem  die  apud  sanclam  Anaslasiam  colleclani,  et  apud  sanclam 
Savinam  staliones  et  missarum  solempnia  celebremus.  Quia  vobis  nimis  viderelur  absur- 
dum si  baplisma  non  fieret  in  ecclesia  calhedrali,  sialuimus  ul  in  ecclesia  sancti  Petri 
baptismus  solempniter  celebretur;  vosque,  iuxta  consuetudinem  hactenus  observatam  in 
ecclesia    vestra,   parrochianos    vestri  plebatus,   qui  vobis  presentati   fuerint,  baptizetis, 
cum  et  nos  licei  in  ecclesia  Laleranensi  baplizanlis  officium  celebremus,  nichilominus 
lamen  in  litulis  urbis  exhibeatur  sacramenlum   baplismalis  baplizandis.   Ceterum  cum 
letanie  primo  el  lerlio  die  ante  feslum  Ascensionis  dominice  apud  ecclesiam   vestram, 
secundo  vero  apud  ecclesiam  sancti  Petri  consneverinl  lerminari,  nos  volenles  ecclesie 
calhedrali    deferre,    ordinem    decernimus    immntandum,  ut    videlicel   primo  die  apud 
ecclesiam  vestram  letanie  prncessio  finiatur,  sicul  etiam  apud  nos  primo  die  huiusmodi 


70  DOCUMENTI   PER    LA   STOIIIA   D    AHF.ZZd  [413-444. 

celeL»r;iliir  processio  aiiinl  t'cvlcsiain  priinilivam,  rieceahiiie  iil  Aretina  ecclesia  ecclesie 
lUtmaiie  ronsneliKlincm  imileliir,  el  eiiis  seqiialur  exemplar,  cum  iinlli  suhiareal  imme- 
diale. i\iilli  iTL'o  el  e.  coiisliliilionis  et  e.   Daliim   Lalerani  xiii  kl.   mail. 


Innocenzo  III  scrire  al  Vescoco  di  Chnisì  e  all'  Abbulr  di  Marluri  (l'oggibonsi),  che 
esaminino  e  sanzionino  i  palli  ci  cambi  slabiliii  ira  la  Canonica  e  l' Abbaio  di 
s.  Fiora  per  la  chiesa  da  questo  ceduta  per  trasferirli  la  Cailedrale  e  l'Episcopio. 


I4»toriiiio  ■  38  griiigriio  1204. 


|.\icli.  Cnpil.  (lì  Ar.  :  Cii'lr"  di  s.  Fioni  e  l.iicill:i,  ii.  (iO'i]. 


inni.  100X330  •  il  bollo  pappilo  <•  nuincantr".  Nel  mezzo  del  tergo,  solinovi  nel  .set.  XV,  il  lilolo:  Omimu- 
tatto  s.  Angeli  ile  Prato  l't  s.  Mani  ,'t'uim ....  do.  s.  Piero  maggiore. 

Iniioceiitius  episcopus  soivus  servorum  Dei  venerabili  lìalri  ((luallìedo)  episcopo 
clusiiio  et  dilecto  fìlio....  abbati  Maiioreiisi  tloieiUiiie  diocesis  salulem  et  apostolicam 
beiiediclioiiem.  Cum  dilecti  fìlii  magistei'  (liiido  canonicus  et  (Ugo)  sacrista  monasterii 
sancte  Flore  aretini  ad  sedem  apostolicam  acce.ssissent,  idem  sacrista,  propesila  nobis 
conqueslidiie,  inonstravil,  quod  olim,  ad  instantiam  prepositi  et  capitali  .^retini,  vene- 
rabili fratri  nostro  (Petro)  fiorentino  episcopo  et  dilecto  filio  (Benigno)  abbati  Yallisnm- 
brose  dedimus  in  mandatis(lì,  ul,  facta  prius  secnndnm  estimationem  bonorum 
virorum  recompensalione  abbati  et  fratribus  predirti  monasterii  competente,  ipsos  indii- 
c'erent  et  monerent,  ut  ecclesiam  sancii  Petri  maioiis,  qne  ad  eos  expectabai,  fieri  permi- 
cterent  cathedralem,  et  post  factam  recorapensationem  piepositum  et  canonicos  Arelinos 
in  possessionem  inducerent  ipsius  ecclesie  corporalem.  Veruni  episcopus  et  abbas  |ire- 
dicti  liiies  excedeiites  mandali,  antequam  eisdem  abbati  et  fratribus  recompensalio  aliqua 
fuissel  exliiliila,  jiost  appellationem  eliam  ad  nos  interpositara,  in  corporalem  posses- 
sionem ipsius  ecclesie  prefatos  preposi lum  et  canonicos  indiixerunt.  Cumque  memoratus 
abbas  propter  fior  nunlium  suum  ad  sedem  apostolicam  destinasset,  et  super  hiis  ad 
venerabilem  fralrem  nostrum  (Viviaiium)  episcopum  et  dilectnm  fìlium . .  .  abbatem 
sancii  felli  perusinos  literas  obtinuisset  a  nobis,  T(edaldus)  Aretinorum  potestas,  asse- 
rens  se  piedictum  [ne]gotium  velie  amicabiliter terminare  et  nichilominus  minas  intenlans, 
quod  si  abbas  prediclus  ipsius  arbitrio  stare  nollet,  molestalione  ipsius  et  ecclesie  sue 
non  averteiel  manum  suam,  pignora  centuni  librarum  ab  eodem  coutra  capituli  volun- 
talem sii;  quibus  acceptis,  iterum  alia  centum  librarum  et  totidem  iterum  ab  eo- 
dem exegit.  Cum  ergo  sopradicta  [pole]stas  a  sepediclo  abbate  trecentarum  librarum 
pignora  recepii,  et  eidem  recompensalione  condigna  non  facta  'sub  pena  aliarum  tre- 
centarum librarum,  comminando  insuper  omne  malum  quod  ipsi  possent  inferri,  pre- 
cepit  ni  de  prefata  ecclesia  sepedicti  [abjbas  et  fratres  refutationem  facerent  preposito 
et  canonicis  antediclis.  Quia  vero  prefala  potestas  adhuc  dieta  pignora  delinei  et  alia 
gravamina  intulit  raonasterio  memorato,  coactus  est  abbas  sepefatam  ecclesiam  refulare. 


(1)  Ved.  nota  a  pag.  6t. 


AiN.     1204]  CODICE   DIPLOMATICO  71 

Cetei'um  cum  predicti  episcopus  Florenlinus  et  abbas  Vallisumbiose  in  prefalo  negotio 
secunilum  formam  mandali  apostolici  procedere  non  curaiint,  et  dolo  pariter  et  vio- 
leulia  eis  prenominala  ecclesia  cum  suis  possessionibus  sii  ablala  nomine  abbatis  et 
conventus,  postiilabal  sacrista  predictiis,  ut  ecclesiam  ipsam  cum  pertinenliis  suis  et 
fructibus  perceptis  ex  ea  sibi  faceremus  restituì  pacifice  possidendam.  Magisler  vero 
predictus  proposuit  ex  adverso,  quod  rum  delegati  predicti  re(|uisiti  ab  eis  ail  exequen- 
dum  mamlatum  aposlolicum  accessissent,  el  procedentes  secundum  lormam  mandali, 
abbati  prefato  cungruam  recom|iensalionem  exhibere  curarunl;  ila  quod  poslquam  ipse 
recompensationis  arbilrium  inlellexil,  appellationi  qnam  emiserat  renunliare  curavil,  et 
recipiens  fideiussorias  cauliones  a  preposilo  memoralo  recompensationem  congruam 
recepisse,  ad  [irefatum  episcopum  el  abbalem  sancii  Petri  perusinos  super  hiis  et  aliis 
noslras  lilteras  deporlavit:  coram  quibus  cum  semel  el  secundo  recomparuissenl  pre- 
positus  et  canonici  memorali  ad  diem  aliam  assignatam  eisdem  haberent  firmum  pro- 
posilum  eorum  presentiam  adeundi,  quibusdam  amicis  suis  interponentibus,  parles  suJis^ 
io  hoc  pariter  convenerunt,  ul  salvo  beneplacito  delegalorum  iudicum  el  mandato,  si 
fieri  possel  negotium  ipsum  composilionem  amicabilem  sorlirelur. 

Ab  ipsis  ergo  iudicibus  licenlla  expedila,  prò  iilriusque  partis  ulilitale,  deliberalione 
prehabila  diligenti  prò  sepedicla  ecclesia,  que  l'acta  fuerat  auctorilate  sedis  apostolica 
cathedralis,  sancii  Angeli  ad  Pralum  et  sancii  Marci  ecclesias  cum  pertinenliis  suis 
eidem  abbali  commulationis  nomine  tribuerunt.  Dederunt  insuper  ei  medielatem  ec- 
clesie sancti  Laurenlini,  omnibus  cum  pertinenliis  ad  eandem  et  omnia  que  in  Qu^rata 
habebanl,  aqnibolo  quodam  exceplo;  de  quibus  omnibus  idem  abbas  corporalem  pos- 
sessionem  et  sponte  recepii,  sepediclis  canonicis  obliganlibus  el  promiltentibus  se  ac 
successores  eorum  commulationem  huiusmodi,  que  prò  utililale  ecclesie  Aretine  facta 
fuerat,  servaturos,  sicut  in  istriimenlo  exinde  confeclo  plenius  continelur.  Abbas  vero 
prepositum  et  canonicos  sepediclos  sponte  in  possessionem  ecclesie  sepedicte  inducens, 
confessus  est  prò  utililale  ecclesie  sue  huiusmodi  se  commulationem  fecisse,  sicui  ap- 
parel  per  publicum  instrumentum.  His  ilaque  pacifice  celebralis  et  bine  inde  posses- 
sionibus tradilis  el  acceplis,  memoratus  abbas  ea  que  commulationis  nomine  ab  ipso 
preposilo  el  canonicis  ei  fuerant  assignata  dileclis  tìliis  (Uberto)  abbali  Silvemuiide  ac 
(Stephano)  priori  camaldulensi  tribuit,  recipiens  ab  eisdem  ecclesiam  sancii  Pelri  mi- 
noris  monasleriu  suo  conliguam,  et  ecclesia  sepefala  in  possessionibus  el  parrochia 
ditiorem.  linde  eum  ipse  abbas  arbilrium  delegalorum  iudicum  sponle  receperil  el  con- 
senseril,  poslmodum  in  commulationis  concliaclurn  poslulabal  predictus  magisler,  ut 
eidem  abbati  el  fralribus  suis  super  hiis  imponeremus  silentium,  el  commulationem 
factam  prò  utililale  ulriusque  ecclesie  faceremus  firmilatem  debilam  oblinere.  Quo- 
circa  discretioni  veslre  pei'  apostolica  scripla  mandamus,  quatinus  ad  locum  ipsum  pa- 
riter accedentes,  de  recompensatione  predicla  inquiralis  diligentius  veritalem,  el  si  eam 
inveneritis  compelentem,  facialis  ipsam  per  censuram  ecclesiaslicam,  appellalione  remota, 
inviolabiiiler  observari.  Alioquin  vos  eam  aucloiitaie  nostra  facialis  in  eo  quod  minus 
est  competens,  sublato  appellalionis  obstaculo,  adim|)lere,  contradilores  siqui  apparue- 
rint  vel  rebelles,  ut  a  sua  temerilale  desislanl  |)er  censuram  ecclesiaslicam,  appella- 
lione postposila,  compellenles.  Dalum  Lalerani  mi  kl.  iulii,  ponlificalus  nostri  aniio 
septimo. 


73  KOI.IIMKNTI    l'KK    \K    sTiiRU    H    ARF.ZZO 


Azzolìno  <■■  Tesiti,  xiiidaci  e  prin-risaii  ilei  (jiinune,  scnlrnziano  che  il   l'olcstù  rusti- 
tuma  all'  Ahbu zio  di  a.  l'iora  il  posaesan  dell' ospedulv  di  s.   l'ier  l'iccnlo. 

Arezzo,  Chlcsn  di  s.  Martino  -  17  iiovcmlu-o  1204.  fAicli.  Capii,  di  Ar.;  Ciilc  di  s.  l'ioni  e 

I.iirilln.  11.  (;08|.       . 

inm.  2G0X'tS0. 

Il)  Clirìsli  iioslrum  sii  semper  nomine  l'acliim.  Uè  vullu  luu,  Domine,  iuiin'.ium 
iioslriim  profleal;  oculi  ln[i  videjatil  e(|uilalem  ut  hani'  reclam  et  iiistam  feramus  sen- 
tenliam.  Nos  sciliccr  Aeoliims  et  Te.'^la  Comniiis  Aretii  siiidici  et  i)rovisores,  cogriilores 
litis  et  controversie,  que  verlebalur  inter  doiinum  Rodiillìim  sindiciim  alìhatie  s.  Flore 
ex  una  i)arte  agentem,  et  doininum  Tedaldum  tane  areliiinm  |iotostalem  e.\  altera  con- 
tradiceiitcm;  qiie  talis  erat:  Uicelial  namqiie  dicliis  sindicus  ilominum  Tedaldum  gravasse 
dictam  abhatiam,  auferendo  ei  lenutam  hospitalis  s.  Pelri  in  piccolo.  Ipsc  vero  Tedaldus 
enim  negabat  se  abstiilisse  diete  abbatie  tenntam  de  diclo  liospitali;  sed  dicebat  quod 
illis  qiiibus  lenutam  dederal  de  iure  quod  ìlli  babebant,  et  salvo  iure  cuiusque 
dederal.  Unde  nos  predicli  Aro  et  Te?la  rognitores,  per  lohannem  assessorem  no- 
strum receptis  teslibus  a  dirlo  Tedaldo  poteslale  et  diligenler  examinatis  et  inspe- 
ctis,  audilis  utriusque  parlis  allegationibus,  farla  etiam  renunlialione  teslinm  al- 
legalionum,  rum  ronsilio  lohannis  nostri  assessoris,  hal)ilo  insaper  per  eum  muJ- 
torum  sapienlium  Consilio,  Dei  nomine  etiam  invocato,  dicium  Tedaldum  arelinum 
poleslatem  donno  Rodulfo  sindico  diete  abbaile,  nomine  ipsius  abbaile  agenti,  uti 
tenulam  dicti  liospitalis,  sicut  fuit  data  eidem  abbati  s.  Flore  a  manuinvestitore  ca- 
malilulensi    et    abbatie    Silvemunde  (I),    reslitual    condenipnamus,    et    siqaam    lenu- 


(I)  Giova  l'ifei'iie  quasi  tolalmenlc  i  due  atti  coi  quali  l'AJjljate  di  ,-<.  l'iora  odc.nnu  il  l'.osse.fso  della  chiesa 
e  dell'  ospedale  di  s.  Pier  Piccolo  e  di  tutte  le  loro  apparleneiize: 

t  111  Chrisli  nomine.  Anno  ab  incarnatione  eius  millesimo  CC  ([iiarto,  indictione  vii%  imperio  imperatore 
vacante,  liinpceniio  papa  residente.  In  testimonio  Alberti  notarli  et  Filippi  notaiii  et  Artini  notarli  et  Rolan- 
dini  iiidicis  tunc  Comunis  et  Mainetli  et  Aeolini  et  GrilTolini  et  aliorum  multoriim  ad  hoc  rogatorum,  Ste- 
fanus  piior  licremi  camaldulensis,  mandalo  et  vice  maioris  prioris  camaldulonsis  donni  Martini  et  cum  consensu 
donni  liberti  abbalis  Silvemunde,  pio  utilitate  camaldulensis  capituli  et  ecclesie  et  abbatie  Silvemunde  ex  causa 
permutationis  et  cambii  dederunt  donno  Bruno  abbati  .sanclariim  Flore  et  Lucilie,  abbatte  nomine,  ecclesiam 
sancii  Petri  piccoli  sitam  in  Arelina  civilate,  in  jiorta  de  Burgo,  libcram,  et  absolutam,  cum  liospitali  (|uod  ibi 
prope  constructum  est  libero  et  absolulo,  et  cum  omni  iure  ecclesie  diete  et  hospitalis,  et  cum  eorum  perti- 
nenliis  et  rebus,  domibus  et  possessionibus.  Et  promisit  prò  se  et  suis  successoribus  et  prò  ecclesia  sive  mo- 
nasterio  camakkilen.si  et  heremo  et  prò  abbatta  Silvemunde  dicto  donno  Bruno  abbati,  nomine  abbatie  .san- 
ctarum  Flore  et  Lucilie  stipulanti,  dieta  omnia  iura  que  in  bis  liabebnt  Canialduli  et  ipsas  res  cum  iure  suo 
abbatiam  Silvemunde  ullo  in  tempore  vel  ingenio  nullatenus  molestare:  et  quod  non  dederunt  vai  fecerunt  aliquid 
a  preleritis  Ualendis  ianuarii  proximis  bue  usque  his  nociturum;  et  si  coiurafacerent  vel  fecissenl,  tunc  prò 
Camaldiili  el  al)batia  Silvemunde  et  eorum  successoribus  dicto  Bruno  abliati  dare  promiserunt  penam  dupli 
dietarum  rerum,  et  sub  eadeni  pena  legitime  e.xpensis  Canialduli  el  Silvemunde  delendere  promiserunt.  Pena 
vero  soluta  predicia  omnia  in  sua  maneanl  fìrmitate.  His  vero  de  Silvamunda  consenserunt  donnus  Marcus, 
Ugo,  Amicus,  presbiter  Hubertus;  fratres  in  Chrislo  eiusdem  abbaile  et  donnus  Rainerius  piior  sancii  Petri 
piccoli  iuri  suo  in  his  omnibus  renunliando. 


AN.    1204]  CODICE   DIPLOMATICO  73 

tara  (le  eliclo  liospilali  tlicle  ahbalic  s.  Flore  deilit,  (]uia  cognovimus  dedisse,  salva 
ralione  cuiusque,  nt  i-estituat  rondempnamiis.  Lata  est  stMilonlia  in  civilale  Arelii,  in 
ecclesia  sancii  Martini,  xv  kl.  doceml)ris,  presontibus  Branca  olim  Guidonis  Gorardini, 
Pelro  indice,    Guidone   doctore,    Raiiierio  Vilalis,  Guidone  olim  lohaiinis,   Tarpino  et 

9  O  « 

Guilieimo  et  aliis  multis,  anno  Domini  M.CG.iiii,  nemini!  imperante,  Innocentio  snmmo 
pontifice  presidente,  indirtione  vii". 

(Sn.)  Ego  Arlinus  nolarius  liuius  SfnU'ntie  recilalinni  inlerlìii,  suhscripsi  et  com- 
pievi, et  de  mandalo  diclurum  iudicum  et  provisorum  nec  non  loliannis  dicli  assesso- 
ris  in  piiblic.'ini  formam  redigendo  meo  si!:;n(j  firmavi. 


Pro  tiU  velo  dieliis  prior  el  abbas  iusliini  lM  utile  cambium  se  recepisse  professi  snn(.  Postea  vero  liro- 
goriiis  nrelinus  eleclus  liis  .salva  Itìsre  diocesana  consen>;it.  Ada  siml  liec  niease  niartii  felidler.  Poslea  vero 
iiien.se  madii  eodeni  anno  donniis  Martiniis  caninldulensiiini  pi-ior  omnia  qne  fedi  \el  dedit  .sive  pronii.^il  dictu.s 
heremi  prior  abbati  Bruno,  nomine  abbntie  sancle  Flore,  rata  liabuit  oi  dedit,  atque  ipse  idem  promisil,  con- 
sentienlibu.s  donno  Simone,  donno  Leonardo  camerario,  donno  Uguicione,  donno  Ugonn,  Viiido  conver.so,  quia 
cum  nlililate  camaldulensiiini  line  fieri  confessi  soni.  Ada  stmt  hcc  in  civilati  Arelii 

fSn.)  Ego  Pefrtis  auguste  celsitudinis  ordinarìus  index  et  noi.  inlerfui  seripsi  et  compievi  cuni  siinrascriplo 
interlineari:  et  absoluto.  (Arch.  del  Monast.,  n.  006). 

In  nomine  palris  et  Olii  et  spiriliis  saneti  amen.  Clirisii  nalivitatis  anno  .MCCIIII,  domino  Innocentio  papa 
residente,  imperio  vacante,  ui  nonas  marlii,  iiididionc  vji.  [)onnus  l'^'o  abbas  sancle  Flore  sacrista,  nomine 
donni  .Martini  prioris  CaniaIdnli  el  donni  .Slelniii  niaioris  heremi  Canialdulensis,  donni  Uberti  abbatis  abbatie 
Silvemunde  el  palronorum  eius,  in  presentia  el  lesliinonio  Gerardini  Uatucii,  Capellini,  lohannis  Toscanelli, 
lacobi  caldararii,  Bracliii  caldaiarii,  lionuditi,  Carocii  Peclerie,  Cofci,  Alberti  magistri,  Orlandi  magistri,  Boniavere 
Gensardi,  Pieri  domine  Mingarde,  Bocci,  Tberlini  il<'  Fontiiuno,  Dominici,  Biiotli,  Alberti  Guidibaldi,  Giiidiblanci 
de  Gazze,  Bogerii  et  .Martini  abtjatis,  inlrodu.xit  donnum  Bruniim  abbaiem  sancle  Flore,  recipienteni  nomine 
abbaile  sue  sancle  Flore,  in  posse.ssioncm  reriim  sancii  Pelli  in  piccolo, et  liospilalis  eius  sili  iuxia  ecclesiam  sancii 
Pclriin  piccolo,  via  est  in  medio:  terre  silicei  cuin  siiis  ndincienliis  diete  ecclesie  et  dicti  liospilalis  et  lotius  poderis  ubi- 
cumquc  de  eo  esse  reperiatur:  ecclesie,ad  Poium  TalranensiMii  unius  campi  sili  iuxla  filios  olim  Gernrdi  Sitiiol  viam 
hospitalis;  in  Pionla  terre  et  vince  iuxla  Amicum  de  Fuoro,  Bonumcompagnum  de  Porla  el  viam:  ecclesie,  ad 
viani  que  vadit  ad  Bemondatum,  unius  campi  iuxla  filios  olim  Mailici  Bose  et  viam  hospitalis  ad  viam  maiorem, 
unius  campi  iuxla  Guidiiniguiciardi,  Baneriuni  Banaldi  ci  \iam;  ad  ^iani  que  ducit  ad  Bemondatum,  unius  campi 
iuxla  niios  olim  Malliei  Rose  et  viam  cum  aliis  petiis  longis  que  sunt  retro:  ecclesie,  campi  de  Remondato  iuxla  filios 
olim  Bostule  et  viam:  hospilali,  nnius  campi  ad  f^arcerellas,  iuxla  viam  que  ducit  ad  Monleionium:  ecclesie,  unius 
campi  iuxla  eandeni  viam  et  recoidutum  liospilale;  unius  campi  ad  Caiciai:ellas  iuxta  viam  et  filios  olim  Ulivulii: 
ecclesie,  campi  de  Silice  iuxta  viam,  plebanos  el  Gnidonem  .Militie;  ad  viam  de  sopra  illius  tene  et  vince  quam 
tenet  .lacobus  Martini  fabri  iuxta  Guidimi  Mingarde:  in  loco  qui  dicitur  Favale.  unius  campi  iuxta  filios 
olim  Guidi  fanelli,  Isaccum  de  Piscinale  et  Ugnicionem  Boncii;  in  Campolongo  terre  et  vince  iuxla  Isaccum 
et  viam:  in  Esoleto  unius  campi  iuxta  Aldobrandiniim  de  Petramala,  Vicedominos  el  viam;  ad  Tassos  iuxla 
Isaccum,  Provam  de  Caslelfocngnano  et  Albrigollos;  ad  l'ontem  de  Classe  lllioruni  olim  Amici;  et  ad  Valiullam 
illius  terre  que  tenet  Ubeilinus  de  Casanovule  Boi';o  el  fralies;  ad  Cignaniini  lotius  poderis,  donius,  terre,  vince, 
oljveli  et  silve;  ad  Casanovule  ijjjiis  terre  (|uain  tenet  Ubertinus  de  Casanovule  et  illUis  ijuao)  teiiet  lohannes  de 
Casanovule,  terre,  vince  oliveti  et  silve;  ad  Collem  sopra  Plebem  (ie  Aliingnoro  podeils  liospilali.s,  domus,  (erre, 
vince,  oliveti  el  .silve:  ad  Fontcmtectnm  terre  el  \  inee  iu.Ma  Guidum  Omoilci,  Brachiuni  l'iuri  ile  Polo,  lìliuni 
olim  Servodei  Meli,  vimn  el  filios  olim  CiulTì:  ad  l'oiilemiiovuin  diiaruin  peliarum  tene  (pias  lenent  lìlii  olim 
Ciaciali,  iuxta  illos,  sanclum  Michaelem  el  Sellam  veteicni:  campi  de  Pontenovo  iiLxla  sanclum  Micliaelem 
iindique  d  campi  de  Vilaitali  iuxla  Aimerrigos,  Becum  et  viam;  ut  prefatus  abbas  silicei  donnus  Brunu.s,  no- 
mine sue  abbatie  sancle  Flore,  omnes  prefatas  l'ss  haberet  el  possidcrel  in  iwrppliium  libere  et  absolute  ab. 
omni  iure  serviiii  et  ab  onini  inrepalronalus  ipse  et  oinncs  eius  successores. 

(Sn.)  Ego  Macliabeus  nolarius  liuius  introductioni  inlerfui  et  eam,  inlroducioris  suoiascripti  rogaiii  et  con- 
sensii,  subscripsi  el  in  piihliiam  formam  redegi.  -  (Ardi.  cii..  n.  607). 


/ 


74  DOCUMENTI   PER   LA   STORIA   d'  AREZZO  [446-449. 


446. 

Grijjolino  da  Monlagnano  potestà  restituisce  il  possesso  dell'  ospedale  di  s.  Pier  Pic- 
colo ali  Abbate  di  x.  Fiora. 

Arozzo,  Chiesa  di  S.  Michele-  10  feI)braio  1206.    [Aicli.  Capii,  ili  Ai-.;  Carle  di  s.  Kioia  o  Lucilla,  n.  008]. 
11)111.  (i(IX30(l.  l'iccola  .siriscia  di  lailapecoia  unila  appiì'  ilelln  caria  riprodoUa  anlecedenlemenlc. 

In  Cristi  iioslriim  sit  somper  nomino  l'actuiii.  In  piesenlia  el  leslinionio  Ugolini  de 
Montebono,  Bonegratic,  Bonifatii,  UlVeiiiu'ii  lune  Comunis  Arelii  camerarii,  .\slancoili 
iiuiicis  el  alioiiim  niiilloruni.  Dominus  Oriffolinus  lune  aretina  poleslas  restituii  per  Si- 
monectuni,  qui  Ianni  lalro  vocalur,  eius  publicum  nunliuni,  donno  liodulfo  sindico 
capitali  abbatie  s.  Flore  tonulani  hospilalis  s.  Petri  in  piccolo,  secunduni  lenorem  Con- 
sliluli  Aretine  civilalis,  scilicel  sicut  cani  liabebal  antequam  Tedaldus,  qui  full  antiqua 
poleslas  diete  civitalis,  diete  abbatie  sive  eiusdem  abbati  auferret(l).  Actum  in  eivitale 
Arelii,  in  atrio  ecclesie  s.  Miehaelis,  anno  Uomini  M.CC.v,  nemine  imperante,  Inno- 
centio  sumnio  pontitiee  presidente,  xiiii  kl.  martii,  indictione  viii'  feliciter. 

(Sn.)  Ego  Artinus  nolarius  prediclis  inlerfui,  et  de  mandalo  diete  potestatis  ss.  et 
in  pubiicam  formam  redigendo  meo  signo  firmavi. 


447. 

1  due  provvisori  del  Comune  condannann  il  Potestà  a  restituire  all'  abbate  di  s.  Fiora 
un  pegno  di  cento  lire. 

(Arezzo)  -  2S  novembre  1205.  [Aioli.  Capii,  di  Ar.;  Carte  di  s.  Fiora  e  Lucilla,  n.  610]. 

mm.   133X28. 

In  nomine  Dei  eterni  amen.  Nos  silicei  G.  et  V.  provisores  Comunis  Arelii,  aceepta 
petilione  a  donno  Rodulfo  sindico  el  actore  abbatie  sancle  Flore  et  Lucilie  virginis, 
quam  faciebat  coiilra  dominum  G(riffolinum)  aretinum  polestatem,  dicendo  se  gravari 
nomine  iamdicle  ecclesie  ab  ipso  polestale,  quia  dicebat  quod  ipse  poleslas  non  faciebat 
sibi  reslitui  pignora  e.  librarum;  et  conquerebatur  de  Ufredueio  camerario  quem  di- 
cebat  iniusle  relinere  ipsa   pignora,  el  petebal   ut  absolveiet  tideiussiones  el  recollas 


(1)  Di  lale  inveslilura  abbiamo  ricordo  ìb  altro  documento  scritto  in  mia  piccoUssinaa  pergamena:  "  Breve  re- 
cordationis  prò  futuris  temporibus,  qualiter  dominus  Grifolinus poleslas  arelinensisperlohannem  nuntium  eius  Rodul- 
fum  monachum  el  sindicum  abbatie  sancle  Flore  una  ciini  abbate  B(runo),  nomine  prò  loto  capitalo  eiusdem  abbatie, 
remisit  in  lenulam  ospitalis  sancii  Petri  piccoli  ad  honorem  beate  Flore  et  Lucilie  et  totius  capitoli  eiusdem  ecclesie 
xiiii  lil.  martii,  indictione  vili,  in  presentia  presbiteri  Guidonis  monaci  et  presbiteri  Guidonis  capellani  et  presbiteri 
Boneiuncte  sancii  Quirici  de  Rugilino,  el  Santese  et  Orlandini  luncle  et  Petri,  Berlingerii  fliii  Mariscolti,  Girardini 
tìlii  Ratucii  Geli  de  Apulia,  Orlandi  de  Piscinale,  [G]ianni  Guilielmi,  Bonieris,  Sanctese  filii  Carocci,  Bonaven- 
ture  fabri  [L]azzeri  .Vcolielosle,  Rainerii  de  Benga,  lohannis  de  Povarina,  Guidonis  doctoris,  Bolgivali,  Giulielmi, 
Martini,  Teoti  et  aliorum  quamplurimorum.  Et  hec  tenuta  data  est  in  porticu  sancii  Miehaelis  Aretine  civitalis,  a  pre- 
dialo  domino  Grifolino  polesiatc  feliciter  M.cc.v,,  •  (Aich.  di  s.  Fiora,  n.  611). 


AN.    12013-1207]  CODICE   DIPLOMATICO  75 

quas  ah  ipso  abbate  sancle  Fiore  liabebai,:  iinde  hal)ilo  Consilio  Bonisignoris  iudicis  el 
assessoiis  nostri  et  conslilulo  l'fréducio  ab  ipso  poleslate  procuialioni!  ail  audieiidam 
senlentiam,  condennamus  ipsum  potcslaleni,  ut  faciat  reslituerc,  et  camerariiim  ut  re- 
stituat  predicto  donno  Rodiilfo  sindico  et  adori,  nomine  predicle  ecclesie,  pignora  que 
habet  et  data  l'uerrint  Tedaldo  quondam  potestati  ab  abbate  saiicte  Flore,  nomino  ipsius 
ecclesie,  et  recoltas  sive  lideiussiones  quas  liabent  occasiotie  ipsoium  pigijorum  absol- 
vantur.  Lata  est  hecsenlenlia  in  porticu  sancii  Philippi,  lìresentibus  llagnerio  l'andecampi 
et  Ragnerio  facobi  et  Benentende  et  Ottanello  el  aliis  multis,  anno  Domini  millesimo 
r.C.v,  tempore  Innocentii  pape,  imperio  vacante,  vini  kl.  decembris,  indiclione  viiT. 

[Eg]o  Bonimcuntrus  notarius  huius  scntentie  recitalioni  interfui,  el  de  mandalo  dirti 
iudicis  ss.  et  in  publicara  forraani  redegi  (Sn.). 


Innocenzo  III  conferma  la  permuta  fatta  dalla.  Canonica  Aretinn  per  ollencre  dal- 
l' abbate  di  s.  Fiora  la  chiesa  di  s.  Pietro  Maggiore  direnuia  Cattedrale. 

Viterbo  -  10  ottobre  1307.  [Ardi.  Cipit.  di  Ar.,  n.  SOO]. 

Aretina  Cnthedralitatis,  Suniniaiiiini,  30. 

nini.   l90X'-*>)  ■  Kiniangoiio  infcriormenlo  i  lìli  di  S(Ma  i^ialla,  che  soslenevniio  il  piombo  papale. 

Innorentius  episcopus  servus  servoruin  Dei  dilectis  filiis  (Gregorio)  proposito  el 
capitulo  aretinis  salutem  et  apostolicam  benediclionem.  Solet  annuere  sedes  aposto- 
lica piis  votis  et  honeslis  pelentiura  precibus  favorem  benevolum  imperliri.  Eapropler, 
dilecti  in  Domino  filli,  iustis  poslulalionibus  grato  concurrente  assensu,  commutalionem, 
quam  de  ecclesia  sancii  Petri  maioris  cum  perlinenliis  suis,  que  de  concessione  noslra 
nunc  calhedralis  exlitit,  cum  (Bruno)  abbate  et  conventu  sanctarum  Flore  et  Lucilie 
fecistis,  sicul  sine  pravilate  proinde  facta  est  et  ab  utraque  parte  sponle  recepta,  au- 
clorilale  apostolica  confirmamus,  et  presentis  scripli  patrocinio  comniunimus.  Nulli  ergo 
omnino  bominum  liceat  hanc  paginam  nostre  confirmationis  infringere,  vel  ei  ausu  te- 
merario cont.raire.  Si  quis  aulem  hoc  attemplare  presumpseril  indignationem  omnipo- 
tentis  Dei  et  bealorum  Petri  et  Pauli  aposlolorum  eius  se  noveril  incursurum.  Datum 
Vilerhii  vi  id.   oclubris,  pontificatus  nostri  anno  decimo. 


(ìuulfredo  vescovo  di  Chiusi,  delegalo  da  papa  Innocenzo,  dà  il  possesso  della  l'ieve 
di  s.  Maria  ai  canonici  della  Cattedrale,  sentenziando  condizionatamente  contro 
l'  Arciprete  e  il  clero  di  quella  Chiesa. 

Cattedrale  di  Chinsi  -  10  novembre  1207.  [Ardi.  Oapii.  di  Ar.,  n.  oOl  |. 

nini.   l.3oX->20. 

Innocentius  episcopus  servus  servorum  Dei  venerabili  fratri  (Gualfredo)  cluscino  epi- 
scopo salutem  et  aposlolicam  bonediiMionem.  Causam  que  Inter  dilertos  filios  canonicos 


71)  DOCUMENTI    PER   U   STORIA    1)'  AREZZO  [449-450. 

arelinos  ex  una  parlf  el  l'icbcm  civilalis  ux  ali:i  super  iuslitiis  quas  in  eadein  Plebe 
so  liaherc  pKipoiniiil  el  aliis  voitilur,  lue  iluxiuius  expuiieulie  coinmilleiidam.  Idooque 
per  aposlolii-a  scripla  serenilali  lue  niaudaiiius,  (jualiiius,  pailihus  coiivoiatis  el  audi- 
tis  hiiic  inde  piopositis,  quod  iuslum  fueiil,  appellalioiie  remola,  decernas,  faciens 
quod  deereveris  per  censuram  ecxlesiaslicam  liriniter  ohservari.  Testes  autem  qui  l'ue- 
rinl  nominali,  si  se  i,'ralia,  odio  vel  Umore  suhlraxerinl,  per  censuram  ecclesiaslicam, 
cessante  appellatone,  compellas  verilalis  leslimonium  perliihere.  Dala  Vilerljii  un  kl. 
seplembris,  ponlitìcalus  tioslri  anno  decimo. 

Magisler  Hainerius  canonicus  arelinus  el  procurator  tolius  capitiili  sancii  Donali 
specialiler  ad  causam  consliUiUis,  conlra  arcliipreshilerum  el  fratres  l'iebis  civilalis 
Areline  has  iuslilias  pelli  in  prcdicla  Plebe,  silicei  ijjsain  Plebem,  cura  omnibus  acces- 
sionibus  el  perlinenliis  su's  tam  in  spirilualibus  quam  in  lemporalibus. 

In  nomine  Domini  amen.  Cam  Inter  canonicos  arelinos  el  magistrum  Rainerlum 
caiionicum  l'I  procuralorem  eoriimdem  ex  una  parie,  el  arcliiprcsbilerum  Plebis  civi- 
lalis Aretine  el  clericos  elusdem  ex  altera  questio  verlerelur,  quam  Plebem  predicli  cano- 
nici et  eorum  procurator  cum  omnibus  accessionibus  el  peilinenliis  suis  tam  in  iure 
spirituali  quam  In  temporali  suam  esse  dicebant;  de  qua  questione  ex  delegatione  summi 
ponlilìcis  silicei  domini  Innocenlii  turlii  ego  (l(uallVedus)  clusinus  episcopus  cognoscens, 
parlibus  convocalis  sicul  exigil  ordo  iuris,  quia  nec  prediclus  archipresbiter  prelale 
Plebis,  nec  sul  fratres  venerunt  nec  direxerunt  responsaiem  sufficlenlem,  sepius  citati 
el  peremplorie  requisiti,  licei  postremo  quasdam  frivolas  el  ineptas  excusationes  per 
suas  litleias  opponerenl,  ideo(|ue  prediclos  canonicos  el  eorum  procuralorem  magistrum 
Rainerium  ad  hauc  causam  specialiler  conslilulum,  Consilio  sapienlum  virorum  per 
R.  plebanum  de  Creta  in  possesslonem  eiusdem  Plebis  milto  el  induci  facio,  cum  om- 
nibus acceplionibus  et  perlinenliis  elusdem  in  spirilualibus  et  lemporalibus,  salvo  tamen 
legitimo  iure  absenlibus  per  conlumaciam;  videlicel  ut  si  prediclus  archipresbiter  vel 
eius  fratres  venerinl  infra  annum,  reslitulis  expensis,  recuperenl  possesslonem,  alloquin, 
anno  irausaclo,  possessionein  recuperare  non  valeant,  salva  exinde  questione  proprietalis. 

Data  anno  Domini  millesimo  CCvu,  indictione  x,  mense  novembris,  die  x  inlranle, 
In  civitate  Cluscina,  in  clauslro  Episcopatus,  in  presenlia  donni  Guidonis  preposili  sancte 
Musliole,  donni  Martini  archipresbileri,  Martini  de  Agello,  Berardi  eius  lilii,  donni  Boni, 
donni  Orlandi,  donni  Pangl,  maglslri  Amirati,  maglstri  lohannis,  donni  Mannelli  cano- 
nicorum,  lacobi  lohannis,  Ac^aneri,  Martini  AcQulini,  Ugonis  BacgaleriI,  RaineriI  de 
sanclo  Onirico  ad  hoc  specialiler  rogatorum. 

Ego  Petrus  sacri  palatii  nolarlus,  mandato  domini  (l(ualfredi)  cluscini  episcopi,  hanc 
senlenliam  scripsi,  absolvi,  compievi  el  siguavi  omnia  predicla. 

Signum  predicti  (Sn.)  Pelri  notarli.  Ego  Wuido  Prudenlii  sacri  Laleranensis  palatii 
index  ordinarius  el  nolarlus  constitulus,  de  mandato  domini  (luàlfredl  clusini  episcopi 
hulc  sentenlie  inlerfui  et  subscripsi  et  signavi. 

Signum  predicti  Wuidonis  (Sn.). 


AN.    '1207]  CODICE   DIPLOMATICO  77 


450. 

Azzoiino  potestà  investe  l'Abbate  di  s.  Fiora  del  possesso  dell'  Ospedale  di  s.  ['ter 
Piccolo  secondo  il  giudizio  di  Pietro  causidico  del  Comune. 

Cui'ia  dol  Potestà  -  31  dicembre  1207.     |  Bibl.  Laiiiciiz.  Codtì.  Ashburnliam.  1 222,  Cartular.  Azzi,  doc.  n.  25]. 
mm.  100X310. 

o  o 

In  Chrisli  nomine.  Anno  Domini  millesimo  ce. vii,  inperio  inperatore  vacante,  Inno- 
centio  papa  residente,  pridie  ki.  ianuarii,  indietione  x^'.  Dominus  Petrus  ordiiiarius  index, 
et  tuuc  Comunis  Aritii,  dixit  domino  Agolino  Arengeri  tunc  aretine  potestati,  tjuod  non 
cognovit  per  tesles  filiorum  Sassoli  et  filiorum  Albiigolti,  quod  abbas  sancle  Flore  ab- 
stulisset  eis  lenutam  sive  possessionem  hospitaiis  s.  Petri  in  piccolo  et  clavium  (lieti 
hospitalis;  et  consuluit  dictani  poleslalem,  ut  redderel  dicto  abbati  tenutam  sive  posses- 
sionem de  dicto  hospitali  et  clavibus  illius,  si  abstulerunl  lenutam  de  predictis  dicto  ab- 
bati. Item  eodem  die  et  loco,  corani  Ardicione,  Bonocom|>agno  olim  Nigre,  domino  Rainerio 
lacobi  et  aliis,  dominus  Agolinus  Arengerii  tunc  aretina  potestas,  de  Consilio  domini  Petri  or- 
dinarii  iudicis  et  tunc  sui  assessoris,  restituii  lenutam  sive  possessionem  sindico,  donno 
Rodulfo  abbalie  s.  Flore  de  hospilali  s.  Petri  in  piccolo  el  de  clavibus  illius  hospitalis  (1) 
sicut  erat  in  possessione  vel  tenuta  de  predicto  hospilali  et  clavibus  illius:  summo 
mane  dirli  diei,  el  ipsum  induci  fecit  in  possessionem  vel  teìiulam  de  prediciis  per 
Bosonem  tunc  suum  publicum  executoreni. 

Actum  in  civitate  Aretina  fcliciter,  in  curia  diete  potestatis. 

(Sn.)  Ego  Rainaldus  notarins  diclis  inlerfui,  et  de  mandalo  diete  poleslatis  scripsi  et 
in  publicam  formam  redegi. 


(I)  L'ospedale  di  s.  Pier  Piccolo,  già  soppresso  nella  fine  del  scc.  XII!,  fu  fondato  dopo  il  I07.'5  (Voi.  I, 
n.  219).  La  famiglia  dei  Sassoli  e  quella  degli  Albergotti  discendenti  da  coloro  che  lo  edificarono,  quando 
l'ospedale  fu  dato  in  proprietà  all'Abbate  di  s.  Fiora  (Ved.  doc.  n.  446)  sorsero  a  contenderne  il  diritto, 
e,  nonostante  le  sentenze  del  Potestà  e  dei  provvisori  del  Comune  (nn.  440,  442)  e  l' intervento  del  Pontefice 
e  dei  suoi  legati,  non  cessarono  per  qualche  tempo  d'inquietare  l'Abbazia,  lldebrandino  abbate  di  Ilota,  de- 
legato da  Innocenzo  111,  con  lettera  del  9  agosto  1206,  dati  ad  ambe  le  parti  i  termini  perentorii  a  produrre 
testimoni  dal  13  al  16  maggio  dell'anno  successivo  "convocatis  dictis  partibus  et  lite  ab  eis  contestata,  si- 
licet  a  domino  lìodulfo  sindico  abbatto  sancle  Flore  et  doininis  tìliis  Albiigotti  et  filiis  Sassoli,  et  audilis  eorum 
confessionibus,  receptis  Mine  inde  testibus,  diligenter  e,\aminatis  et  inspectis,  visis  et  lectis  publicis  instrumentis 
ac  privilegio  dicti  domini  pape  a  parte  dicti  sindici,  habito  quoque  multorum  prudentiuni  virorum  ac  Uolandi 
iudici.s,  de  voluntate  paitiuni,  mei  assessoris  Consilio  „  pronunzia  la  sentenza  in  favore  del  monastero,  ed  inlima 
ad  Orlandino  d'Albergotto  procuratore  degli  Albergotti  e  dei  Sassella  lasciar  libera  la  possessione  dell'ospe- 
dale ed  a  cessare  di  molestare  1'  Abbazia  di  s.  Fiora.  Il  decreto  fu  fatto  nel  chiostro  di  s.  Maria  in  Gradi  il 
5  giugno  1207  (Arch.  cit.,  nn.  620,  621).  Con  os.so  e  con  quello  di  Azzoiino  potestà  cessò  ogni  controversia. 
Nelle  pergamene  622,  623,  624  del  medesimo  archivio  si  hanno  i  deposti  dei  testimoni  chiamati  per  pai'te 
dell'  Abbate  di  s.  Fiora. 


78  DOCUMENTI  PER  LA  STOBIA  1)'  AKKZZO  |  io  i -452. 


451. 

lì  vescovo  Gregorio  conferma  i  dirilli  e  i  possedimenti  della  pieve  di  s.  Martino  di 
Foiano. 

Cattcìlralo  vecchia  -  10  crinurno  1208.  | Ardi.  Capii,  di  Ar.,  Memorie  diverse  ms..  Ili,  n.  6|. 

.Copi.)  falla  ii«l  novtMiibri'  ITOI  siili' oi-igrnale  esislcnte  allora  nell' AitIiì\ìo  dell' ArcipruUira  di  s.  Martino 
in  Foiano.  La  caria  oggi  ì'  perdala.  Se  ne  Irova  altra  copia  del  sec.  XYII  nel  libro  delle  Memorie  imliehe  delta 
Comnììitii  di  Foiano,  e.  I  (Ai'ch.  di  (niella  Comuniià)  e  delle  Memorie  dell'  insigne  Collegiata  di  s.  Mivtino  di 
Foiano  registrate  dal  can.  Paolo  Vannuccini  l'anno  MDCXC,  e.  1,  (Ardi,  della  slessa  Cliiesa). 

(iregoriiis  Dei  grnlia  aretiiius  o|ìisco|iiis  dileclo  in  Clirislo  fiatii  RoduHo  plebano 
ecclesie  sancii  Martini  de  Foiaiio,  eiusque  successoribus  eanonice  siibstituendis  in  per- 
petuum.  Oiioliens  a  nohis  pelilur  f|uod  religioni  et  honestali  convenire  videlur,  animo 
nos  decet  libenli  concedere,  el  petentinm  de.sideriis  congruiim  suffragiiinì  imperliri.  Ea- 
propter,  dilecle  in  Domino  fraler  plebane,  tuis  iuslis  petilionibns  annnenles,  prefatam 
ecclesiam  sancii  Martini  de  Foiano,  cni,  auctoie  Deo,  preesse  dignoseeris,  sub  beati 
Donati  palloni  nostri  et  nostra  prolectione  suscipimiis  el  presenlis  sc.ripli  privilegio 
communimus;  slatuentes  ut  quascumque  possessiones,  quecumque  bona  eadem  ecclesia 
in  presenliarum  iusle  et  eanonice  possidel  vel  in  l'uluruni  concessione  pontificum,  lar- 
gitione  regum  vel  principum,  oblatione  fidelium  seu  aliis  iuslis  modis,  prestante  Domino, 
poterli  adipisci,  firma  libi  el  illibata  permaneant.  In  quibus  propriis  dnximus  expri- 
menda  vocabulis:  Locum  ipsum  in  quo  ecclesia  prefala  sita  est,  cum  omnibus  perti- 
nentiis  suis;  mnnaslerium  de  Ravatlola,  cum  pairochia  et  iure  quod  habel  in  mona- 
sterio  ipso;  parrochiam  in  monasterio  de  (lociano,  cum  consuetudine  et  iure  quod  habet 
in  ipso  monasterio;  capellam  sancte  Christine  de  Castronovo  de  Foiano,  cum  omnibus 
perlinentiis  suis;  capellam  sancii  Angeli  de  Castroveleri,  cum  omnibus  perlinentiis  suis; 
capellam  sancii  Marci,  cum  omnibus  perlinentiis  suis;  capellam  sancii  Savini  de  Silva 
cum  omnibus  perlinentiis  suis;  capellam  sancii  Donali  de  Collemarini,  cum  omnibus 
perlinentiis  suis;  decimas  quoque  tolius  populi  ex  territorio  ipsius  plebis  ad  vos  perti- 
nentes  predicle  plebi  santi  Martini  cnnfirmamus:  antiquas  aulem  et  rationabiles  con- 
suetudines  ecclesie  lue  usque  ad  hec  tempora  observalas  el  iura  ipsius  ratas  habemus 
et  in  perpetuura  illibalas  manere  censemus.  Prohibemus  insuper  ne  aliquis  infra  ple- 
balum  luum  ecclesiam  vel  oralorium  de  novo  conslruere  seu  conslruclum  alii  subdere 
sine  nostro  et  tuo  tuorumque  ac  noslrorum  successorum  assensu  presuraal.  Ut  autem 
capellani  de  tuo  plebalu,  quibus  animaium  cura  commiUitur,.tibi  tuisque  successoribus 
eanonice  subsliluendis  debilam  obedienliam  et  reverentiam  exhibeant,  sicut  hactenus  oh- 
servalum,  presenti  vobis  pagina  indnlgemus.  Sepulturara  preterea  plebalus  vestri  liberam 
vobis  esse  decernimus,  ut  eoruni  tam  clericoiiim  quam  iaicorum  devolioni  el  exlreme 
volunlali  qui  se  illic  sic  sepelliri  deliberaverint,  nisi  forte  excommiinicali  vel  interdicti 
sinl,  iiullus  obsislat;  salva  tamen  iuslilia  illarum  ecclesiarum  a  quibus  morluorum 
corpora  assumunlur.  Coiicedimus  eliara  vobis  ut  quarlam  parteni  lestamentorum  ab 
omnibus  parrocchianis  tam  monasteriorura  quam  capellarum  vestri  plebalus  accipiendi 


AN.    1208-1209]  CODICE   DIPLOMATICO  79 

et  recipiendi  de  ceteio  libeiam  facullatem  liabeatis  salva  in  omnibus  nostra  et  ecclesie 
Aretine  auctoritate.  De  reliquis  vero  porlionibus  antiqua  et  rationabilis  consuetudo  ser- 
vetur,  et  maxime  que  hactenus  est  observata  de  domo  quomdam  Ranucii  Ascevelis  de 
Foiano,  et  de  populo  que  ad  prefatam  plebem  pertinere  dinoscitur.  Nulli  ergo  omnino 
hominum  licitum  sii  liane  nostre  confirraationis  et  concessionis  paginam  infringere  vel 
ei  ausu  temerario  coiitraire.  Siquis  aulem  hoc  attemptare  presumpserit,  indigna- 
tionem  omnipotentis  Dei  et  beati  Donati  patroni  nostri  ac  nostram  se  noverit  incur- 
surum,  et  a  corpore  et  a  sanguine  domini  nostri  lesu  Cliristi  alienus  lial.  Cunclis 
autem  eidem  loco  sua  iure  servantibns  sit  pax  domini  nostri  lesu  Christi,  quatinus  et 
hic  fructum  bone  actionis  percipiant  et  apud  districtum  iudicem  premia  eterne  pacis 
jnveniant.  Amen,  amen. 

[f  Ego  Gregorius]  (°)  aretinus  episcopus  ss. 

[Ego  Gregorius  arejtine  (")  ecclesie  prepositus  ss. 

Ego  Guido  aretinus  archidiaconus  ss. 

Ego  Cliristoforus  diaconus  aretinus  primiceiius  ss. 

Ego  Leonardus  aretinus  canonicus  ss. 

Ego  magisler  Guido  de  Ficareto  presbitei'  canonicus  aretinus  ss. 

Ego  Ugolinus  presbiter  canonicus  aretinus  ss. 

Ego  magister  Rainerius  presbiter  canonicus  aretinus  ss. 

Ego  Upez(ingus)  subcanon icus  aretinus  ss. 

Datum  apud  veterem  Cathedralem  ecclesiam  per  manum  Rainerii  aretine  Plebis  ca- 
nonici et  domini  episcopi  camerarii,  anno  Domini  MCCviii,  indictione  xi,  mi  idus  lumi. 


452. 

Il  Comune  di  Arezzo  riceve  in  dono  dall'  Abbate  di  Vergherelo  il  castello  di  quel  luogo, 
e  ne  approvano  la  cessione  i  monaci  e  il  legato  pontificio. 

Cnria  del  Potestà  -  Chiesa  di  s.  Angelo  in  Arcaltis  ■  9  febbraio  1209.        [K.  Ardi.  Fior.  Capitoli, 

voi.  XXIV,  e.  83]. 

In  Christi  nomine.  Anno  Domini  Mccviiii,  imperio  vacante,  V  idus  februarii,  indi- 
ctione XII.  Domnus  Guido  abbas  abbaile  de  Vergareta,  cum  consensu  donni  Ugonis  et 
Leonensis  suorum  fratrum,  fecit  cartaiu  domino  Catalano  aretino  potestati  et  prò  Co- 
mune diete  potestati  recipienti,  de  castro  de  Vergareta  et  de  curia  ipsius  castri,  ut  Comune 
diete  civitatis  habeat  in  perpetuum  turrim  et  domum  que  est  ad  pedes  turris  dicti  castri 
libere,  et  annuatim  ab  unoquoque  foculari  eiusdem  castri  et  curie  unum  sextarium  fru- 
menti et  unum  sextarium  vini  et  unum  sextarium  annone,  et  omnia  alia  servitia  que 
dieta  civitas  habet  de  aliis  castris  sui  comilatus.  Et  hec  omnia  habenda  dedit  et  tradidit 
atque  coneessit  dietum  castrum  eum  curia  et  alia  predicta  in  perpetuum  diete  civitati, 
ut  dieta  civitas   Aretina  et  Comune   ipsius  debeat  dietum  castrum  et  curiara    illius  ab 


(»)  Nella  copia  del  1761  è  una  lacuna,  da  cui  si  rileva  che   allora  la  pergamena  originale  era   corrosa  e 
mancante  in  questo  punto,  cioè  a  principio  delle  sottoscrizioni. 


so  DOCUHKNTI  PEK  LA  STdHlA  I)'  AHEZZO  1 4o2-4ii/|-. 

ornili Itiis  iHMSoilis  (leftìudere.  VA  promisil  diclus  abbas  juo  se  el.  suis  successoribns 
(licluiu  caslriira  rum  curia  el  lurrira  el  (lomiiin  el  pretlicla  non  lollere.  non  conten- 
dere, noque  aliquid  contea  predicla  farere  ani  molestare,  sed  legilime  suis  expensis  ab 
ornili  persona  defendere  proinisit.  Quod  si  non  tiel'eiisaverit  et  omnia  predicta  in  pcr- 
peluum  non  servaveril,  promisil  per  se  el  suos  successores  diclo  domino  Catalano  are- 
tino poleslali,  nomine  dicti  Comniiis.  dare  ducenlas  marchas  argenti  nomine  pene.  El 
prò  hiis  oblijravii  dicto  Comuni  dictnm  castruin  cum  curia.  El  dictus  abbas  de  Verga- 
rela  promisil  diclo  domino  Catalano  pio  dicto  Comuni  recipienti.  ()Uod  tacerei  omnes 
alias  personas  necessarias  concedere....  («)  predictis.  Quod  si  non  faceret  promisil  diclo 
domino  Catalano  poleslali  Aretii,  nomine  Comunis,  dare  ce  marchas  argenti  nomine 
pene,  et  ea  soluta  dieta  Tacere  promisil. 

Aduni  in  curia  diete  polestarie.  In  testimonio  domini  Siccemore  Upe^;ini,  domini 
Forcoris  et  Deodati,  qui  lune  manebal  rum  dicto  polestate.  Et  posi,  eodem  die.  in  te- 
stimonio dictorum,  Bonaventura  et  Gualterii  monachi  el  Brongiii  conversi  roonaslerii 
de  Vergareta,  omnibus  predictis  consenserunt.  Et  domiinis  holandus  subdiaconus  et 
capellanus  domini  pape,  et  imnc  legaliis  Massanus.  predictis  suam  aurloiilatem  dedil 
el  concessil.  Et  hec  acla  sunl  in  ecclesia  sancii  Angeli. 

Ego  Rainaldus  imperialis  aule  nolarius  dictis  omnibus  inlerfui,  el  de  mandato  dicti  do- 
mini legali  et  dicti  abbalis  predicla  scripsi  el  in  publicam  forman  redegi. 


653. 

Catalano  della  Tosa  poteslà,  in  nome  del  Consiglio  della  Campana  e  del  Comune, 
dona  all'  Abbate  di  s.  Fiora  una  casa  e  una  piazza  vicine  al  suo  monastero. 

Curia  del  Potestà  -  9  agosto  1309.  [Ardi.  Capit.  il'.Xr.;  Carle  di  s.  Fiora  e  Lucilla,  n.  631]. 

mm.  210X490. 

In  Christi  nomine.  Anno  Domini  millesimo  CCviiii.  imperio  imperatore  vacante,  In- 
nocentio  papa  residente,  v  idus  augusti,  indictione  xii.  Manifestus  sum  ego  dominus 
Calalanus  nuiic  potestas  Aretine  civitatis.  cani  consensu  .Mathei  iudicis  dicti  Comunis 
el  Onfredi  camerari!  Comunis  el  Teste  tuloris  filli  quondam  Adatti  et  Petri  iudicis, 
Orlandi  iudicis,  Ubaldini  olim  Isacci  et  aliorum  civium,  el  de  Consilio  campane  consli- 
lule  el  ipsius  voluntale,  qiialiler  per  hanc  carlam  donationis  Inter  vivos  in  perpetuum 
dono,  trado.  cedo,  concedo  el  mando  nomine  Comunis  Aritii  libi  donno  Rodulfo  sindico 
abbaile  sancte  Flore,  recipienti  nomine  diete  abbaile,  unara  domum  et  plateam,  que 
olim  full  libellaria  Homoli,  in  porta  Burgi,  cum  omni  suo  iure  vel  cum  omni  eorum 
iure  et  pertinentiis  et  cum  omni  eo  quod  habet  supia  se,  sub  se  el  infra  se;  el  est 
iuxta  abbatiam  et  iuxta  viaiii  et  ex  alio  latere  est  iuxta  terrenum  filli  quondam  Adatti, 
sicut  est  mensurata  el  terminala  et  siqui  ahi  suut  fines.  El  confiteor  me  a  le  inde  re- 


(•)  Spazio  lasciato  in  bianco. 


AN.     1200]  CODICE   DIPLOMATICO  81 

cppissft  meriiniii  vile  l'ieine,  nomiiif-  diiii  Ciimiiriis  i(!ii'(»isso  el  pio  ulililale  C.omunis 
Aritii;  renuii[iti;irH]o  excR|)lio:ii  ineriti  non  r('i-,fì|ili  ci  oiniii  icgis  aiixilio,  (|ii;ìIoiius,  ;iIj 
oilieiiia  die  lialieiis  et  Icneas  et  possidcas  dictan)  nm  nomini'  dicti'  abbatic  tani  tu 
quam  successores,  sinc  mea  meorumqui!  successorum  molesiia  vel  liiis  causalionc  Oiiod 
si  in  alif|no  exiiulf  presiimpstìiimns  agore,  causali,  per  placitiim  vid  extra  faligare,  aut 
si  eam  rem  libi  luisqiie  siicccssorilìiis  nomini'  dirle  ubbalie  legitime  non  polnerimns 
defensare,  et  nominalini  a  lilio  quondam  AdaUi  et  ab  omni  alia  persona,  quod  quidem 
expensis  Comunis  el  per  forliani  faceie  promillo  ecc. 

Alluni  in  luria  diiUo  [lOleslatis  Aretine  rivitatis.  In  leslimonid  Cittadini  iiivesliloris, 
lohannis  lanaioli,  Boneiuncte  Tiaimeiini,  Accarisii  et  alioium  multoriim. 

(Sn.)  Ego  Rainaldus  notarius  diiiis  interfui,  el  de  mandato  diete  poteslalis  scripsi  et  in 
pubMcam  formam  redegi. 


Oltane  l\    con  ferina,  ad  esempio  di  Arrifja  17,  le  proprielà  e  i  diritti  del  Ma  nasiera 
di  s.  Fiora. 

Terni  •  20  dlpeniltro  l'JOit.  [li.  Anh.  Kinr.  UipliiM].  ììnrlia  di  Fin-iize}. 

mm.  2O0X8OO  -  i:opiu  IVlI.-i  iiiloiiKi  Ili  I2HU.  Noi  tergo,  presso  il  margine  superiore,  di  schllura  del  se- 
colo XV,  il  liiolu  in  ^r.-in  parie  estinin:  Exemplnm  cuimdam  privikgii  OUnni.'i  imper.  4  autentici  prfivilegii 
conces.si  mona.Wiio  miictc i'Ioio]  .Urtine;  xcd est  matjnu.m et  uhi  omnin  prìrilpuiii  tiijore  privileginrum  Eugenii ira 
sive  nomina....  (licimus  pertiiirt  et  rclnis  et  numinittn.H. 

Mariìabim,  BuUiir.  Ca.sin.,  I,  30,  n.  xxiv. 

In  iioi'ii'ie  Dei  l'tef.ii.  line  esl  e-vm/iluin  citiun'ldm  prn^itegii  a  dumiiw  OlUme  impe.ralore  m- 
dìitli,  eiìisdem  sirjdlo  pi'udeiile  cerru.  in  qua  sigdlo  etwit  iiiminie  quatlnur  fiezse  serici  rubei: 
litlere  reo  ipsiiis  sigilli  >ii,ii  pnleronl  bene  legi  iiisi  ille  qne  di'Wbrvit:  imperalur.  Privilegii  tenor 
lalis  est: 

C.  In  nomine  sancte  et  individue  tiinilatis.  Otto  quartus  divina  t'avente  clemeutia  Ko- 
manorum  imperator  seiiper  auguslus.  Aequitatis  ratio  postulai  ut  imperialis  clementia 
omnibus  ecclesiis  infra  imperium  conslilutis  patrocinio  prolectionis  sue  impeiidal,  et 
eas  tameii  que  spelialis  subieclionis  et  dominii  iure  imperio  perlinent,  propensiore 
gratia  l'overe  et  maimlenere  invigiiel.  Eapropter  nolum  esse  voiumus  universis  iuifierii 
/ideiibus,  quod  iios,  ad  imilalionem  anlec'.essoris  nostri  Herrici  sexli  Romanorum  im- 
peratoris  divi  augusti,  lenoiiium  sancte  Flore  ab  Aielinis  destructum,  quod  in  podio 
Turrite,  pro|ie  Aielinani  rivilalem  reedilìrari  ipse  im|ieiaU)r  Heriìcus  ordinavit  (1),  in 
noslrain  luilionem  inni  omnibus  pertinenliis  ipsius  in  tanta  nostra  sereuitalis  beni- 
volentia  susiepiinus,  quod  illud  in  eodem  loco  et  in  lUiictis  (")  suis  possessionibus 
piena   sorenilale  et   paris   quiete  perlrui    voiumus.   Et   quoniam   eandem   ecclesiam  ad 


(•)  in  cunclts  dall'evanirto 
(I)  An.   I  194  (11.    Il  I). 
1) 


82  DOCUMENTI    PKK    LA    STOHIA    d'  AREZZO  [454-455. 

maiius  noslras  iiileiiilinius  reliiiere,  sicul  ijisa  soli  imperio  uUiiioie  dignoscilur,  skiluimus 
piecipioiites,  ul  iiullu  persona  ecclesiaslica  voi  setularis,  vi(lelic(3l  non  episcopus,  non 
marcliiu  nec  coinos  nec  iilliis  consiilalus  in  predicta  ecclesia  et  universis  que  ad 
ipsain  speclaiil,  presiiniat  cani  :ili(|iia  pnirsus  violcnlia  seii  molestia  gravare;  nec 
(|iiis(iuaiii  nomine  fodri  vel  collecle  ani  alhergarie  ani  aiicuius  exaclionis  andeal 
de  celerò  ali  eadem  ecclesia  el  eius  colonis  aliquid  repelere  vel  aiiforre.  Loca  autem  et 
possessiones  predirle  ecclesie,  quas  ei  noslra  aiiclorilale  conlirmalas  el  sub  liac  lui- 
tione  fi  preceplo  noslro  securas  maiiere  volumus,  siiis  nominihus  subscribi  dignum 
duximus:  Cuslriim  sancle  Flore  in  podio  Turrite  conslrnendum,  cnm  omnibus  ad  se 
perlinentibus;  pleltem  de  Quarto  cum  suis  pertinenliis,  castruni  Fontiani  cura  sua  curia; 
possessioneni  quam  eadem  ecclesia  habet  vel  habere  d(!l)el  in  curia  de  Pilli;  caslium  (') 
Rogetini  et  ecdesiam  sancii  Quirici,  ecciesiam  sancii  Vincentii  de  «lortona  el  quidquid 
in  Cortona  habet  vel  habere  debet  intus  el  extra;  caslrum  (")  Mugliani  cum  suis  per- 
tinenliis; illud  quod  prefata  ecclesia  habet  in  curia  Montagnani;  villara  de  Maiano,  ec- 
ciesiam santi  l'etri  maioris  de  civilate  Arelii,  el  ecciesiam  sancii  (Iregori  el  ecciesiam 
sancii  Laurentini  et  Pergenlini,  el  quicquid  iuris  habet  sibi  a  nobis  cniii'essuni  in  villa 
de  Montione;  Quaratam,  plebem  de  Galognano  el  caslrum  (lalognani  cum  suis  perti- 
nenliis; ecciesiam  sancii  Thome,  et  caslrum  el  villam  de  Sexlo,  el  quicquid  habet  in 
curia  de  Marcena;  Monlcmpincoii  et  ecciesiam  santi  l'etri  de  Falciano  et  ecciesiam 
sante  Felicilatis;  Sarne  caslrum  cum  suis  pertinenliis,  el  illud  quod  habet  in  kastro 
et  villa  Focognaui;  villam  Verazani  cum  sua  ecclesia;  ecciesiam  sancii  Martini  de  Vi- 
tiano  H;  illud  quod  habet  et  habere  debet  in  castro  et  curie  l'ollezani.  Insuper 
ratam  habemus  permulalionem  illam,  quam  idem  cenobium  rationabililer  fecit  cum 
priore  camaldulensium  et  abbatie  Silvemunde  super  ecclesia  santi  l'etri  in  piccolo, 
una  cum  hospitali  iuxta  eandem  ecciesiam  sito  suisque  adiacientibus,  ipsamque  ec- 
ciesiam cum  onini  iure  et  pertinenliis  ipsi  cenobio  sante  Flore  confirmamus.  Addenles 
et  confirmantes  eidem  medielatem  curtis  de  Gelavo,  una  cum  medietale  silve  de  Acuto, 
et  est  ipsa  curtis  posila  in  comitalu  Aretino,  infra  plebem  santi  Pelri  (|ue  dicitur  Bo- 
tinloro,  sicut  Sofìa  filia  quondam  Berardi  eidem  cenobio  iusle  Iradidit(l),  et  sicut  in 
publico  inslrumento  inde  conscripto  continelur.  Ad  haec  concedimus  ipsi  cenobio  benigne 
omne  ius  in  hominibus  in  curie  sante  Flore  et  aliis  cnrtibus  habilanlibus  vel  haben- 
tibus  leni  menta,  sicul  idem  cenobium  dignoscilur  iusle  habuisse  antequam  idem  ca- 
slrum fuisset  destruclum.  Insuper  damus  ei  plenam  licentiam  el  liberlalem,  quali nus 
aquas  fiumi nis  Arni  deducanl  el  derivent  ad  suas  possessiones  prò  molendinis  faciendis 
vel  aliis  utilibus  edifìciis,  eo  videlicet  paclo  et  tenore,  ut  quilibel  partem  suam  habeat 
sicut  habet  in  territorio,  expensis  reslitulis.  Addimus  etiam  predictis  omnibus  ecciesiam 
de  Gargonsa  et  quicquid  iuris  habet  idem  cenobium  in  castro  de  Gargonsa  et  in  castro 


(•)  castri.  ('')  NeUa  carta:  vrliano;    Margarini:  iirliano;  Be\  precelto  di  Federigo  I  (1,  515)  secondo 

Margarini:  Artiano;in  quello  di  Arrigo  VI  (II,  27)  secondo  Io  stesso  editore:  Turllano,  le  quali  località  non 
esistono  affatto  nel  territorio  aretino.  11  nome  della  chiesa,  l'esser  questa  menzionata  come  vicina  al  ca- 
stello di  Puliciano,  il  facile  cambiamento,  che  può  essere  avvenuto  per  disattenzione  del  copista,  delle  tre 
prime  lettere  »>«  in  uri,  mi  fa  certo  che  devesi  qui  e  nei  due  citati  luoghi  porre  il  nome  Vitiano  e  non  Ar- 
liano,  Titrliano  e  simili. 

(1)  An.   1098  (n.   290). 


AN.     12U9]  CODICE   DIPLOMATICO  83 

Vicione;  volenles  el  sanrtientns  iil  ipsi  cenobio  nulla  prescripiio  in  aliquilnis  bonis  vel 
in  iuro  ipsins  ohicialuf  vd  possil  ohesse  nisi  Ix  annorum.  Hoc  ilaqiie  omnia,  sicut 
prenominala  sniil,  (\\u^  mine  idem  ccnoliiiim  itisle  possiiloL  of  in  posteruna,  dante  Do- 
mino, insto  acquiriilionis  lilulo  poleril  optiniM-e,  in  spelialem  dcf'cnsionis  nostre  prole- 
clionem  recepimns,  ipsique  cenid)io  sancte  Flore  in  perpelnum  conlirraamiis,  salva  in 
omnibus  imperiali  instilia.  Videnlcs  et  precipientes  quod  nulla  omnino  persona  idem 
ceiiobiuiii  perturbet,  vid  ali(|nis  in  eo  ol  suis  perlinentiis  aliqnam  faciat  exaclionem,  nisi 
nos  ipsi,  vel  rertus  missus  noster  ad  hoc  fuerit  spetialiter  et  ex  nomine  deslinalus. 
Quicumque  autem  centra  hoc  maiestatis  nostre  conslitnlnm  eidem  cenobio  vel  in  bonis 
aut  rebus  vel  personis  suis  aliquod  gravamen  presumpserit  interré,  vel  aliquod  damnuni 
facere  aul  molesliam,  Ix  libras  auri  puri  |)ro  pena  componat;  medietatem  camere  nostre, 
et  reliqnum  ipsi  cenobio  |)asso  iniuriam.  Ad  cuius  ici  cerlam  in  posterum  evidentiam 
presentem  paginani  imie  conscribi  inssimiis,  el  maieslatis  nostre  sigillo  communiri. 
Huius  lei  lestes  snnt:  Vulfrerius  palriarcba  A(|ui!egiensis,  Henricus  Mantoanus  episcopus 
vicarius  curie,  Gregoiiiis  Aretinus  episcopus,  Azn  marchio  Eslensis,  Ezzelinus  de  Tre- 
visia,  Henricus  inarscalcus  de  Calendiia,  (iiinzolinus  dapilei',  Albertus  Strulius,  Pas- 
saguerra  monachns,  presbiter  Riidnus  iudices  curie  et  alii  quamplures. 

Signum  domini  Otlonis  quarti  Romanorum  imperatoiis  inviclissimi.  (M) 

Ego  l'-onradus  Spirensis  episcopus,  iin|)eiialis  aule  cancellarius  ,  vice  domini  Theodirici 
tloloniensis  ecclesie  archiepiscopi  el  lolius  Ylalie  archicancellarii  recognovi. 

Ada  sunl  hec  anno  dominice  incarnalionis  M.CC.viiii,  indiclione  xiii°,  imperante 
domino  Otione  (|uarto  Romanorum  imperatore  gloriosissimo,  anno  imperii  eiiis  primo. 
Datum  apud  Inteiamnem  xiii  kl.   ianuarii. 

(.S'(.,'  Ego  (Watm  fìliua  quondam  laco(bi  ile  Petre  imperiali  atccUritate  nut.  sicut  vidi  et  inveni 
in  originali  privilegio  domini  Ollouis  quarti  Rwianuriim  imperal-'ris  de  verbo  ad  verbum  Iran- 
scripsi,  iiichil  addendo  vel  minuendo  vel  immillando,  quod  ipsius  privilegii  siibslantiam  ledat, 
meitmqite  siqnum  appositi. 

Sn..'  Ego  Petrus  olim  Arezoli  aiictorilnte  imperialis  nule  noi.  huic  exemplo  ciim  predicto  exem- 
plari  legenda  et  asctiltando  una  rum  supradicto  Gratin  el  aim  iofrascripto  Gnitlone  noi.  interfui, 
et  unum  cum  alio  legi  et  asrullavi.  Et  cum  invenissem  ipsum  diliqenter  de.  verbo  ad  verbum 
fideliler,  ecc. 

(S'i.)  Ego  GuUtone  tiliiis  qunìidnm  Bonsiquoris  imperiali  nuctorilatr  noi.  hiiic  enremplo  cum 
supradirtis  Gratin  et  Peti"  noi.  inlerfui,  el  cum  alio  legi  et  ascnltavi,  ecc.. 


455. 

Otione  IV  premi  e  sollo  la  sua  proiezione  la  Canonica  .\  retina,    confermandone  le 
possessioni  e  i  d trilli. 

Terni  ■  24  dicembre  1209.  [Ardi.  Caini,  di  Ai.;  n.  304]. 

mm.   ■SiOX'i^iO  ■  Mania  il  sigilln,  ch'era  pendente  nel  mc7.7.n  della   piefraliiia.   .Nel   lergo,  di   scrilliira  del 
sec.  XV:  l'rivitegium  Ottoni?  un  imperatom  confirmans  benefìtiu  multo  i/ue  spectant  ad  cannnicam....  poases- 


g4  DOCUMENTI    l'EK    LA   STOHIA    u' ARK.Z/.o  [4S5. 

sionfn,  cuilra  eli:  el  quoil  miiwri  sixUìk  Ix  amwnim  non  imkst  amira  canunicam  pirscribi.  xvii.  ■  Mum.ia, 
JiuijiOHi  della  Vhiesa  Arci.  n.  IO  (in  csii.)  •  Winkelmann,  Aria  Iniiicr.  inni  saix.  Alti,  1,  -20,  n.  3o. 

(',.   In  noiiiim'.  saiifle  ci  individuo   liiiiil;ilis.    Olio  (liviii;i   l'avriile  clenienlia  quarlus 
romaiiorum   imperalor   auj^usliis.    Dij,'nilas  el  excclleiUia  ioiii;uii   iiniicrii,    (|iie  :il)  ipso 
piclalis  litiiti'  nianavit,  pie  semper  a^ere  coiisuevil  et  impcraloreiii  vel  piincijìem  nirliil 
maj^is  (|iiain  cleineiilia  decel,  cuins  Consilia,  cuius  opera  in  omnibus  el  per  omnia  dul- 
cedine  gralie  semper  ilebenl  exubi'iaie.  Nos  igitur,  mislroiiim   anlecessornni  divornm 
auguslorum  regum  el  impeialoiuin  honesla  exem|)la  seqiienles,  (lui  ecrJesias  Dei  im|it!rio 
suo  l'onslilulas,  niaioii  affectn  (iilex(e)innt  el  congriiis  lionoribus  dilavernnl,  idem  sa- 
pere, id  i|)sum  el  l'aceie,  prò  felo  inlendinius,  ipsatjue  loca  divino  ciillui  mancipala,  qiie 
et  ecclesiastica  disciplina  commendai  el  religio  sancla  illustrai,  non  minori  gralia  Io- 
vere,  amplecti  et  diligere  decrevimus.  Eai)ropter  cogiiosfani   universi  iidi'Ies  imperii  per 
Ylaliani  coiislituli,   presentes  el  l'uluri,  i]iialiler  vcnerabilis   Aretine  ecclesie   |)reposilus 
Mailinns,    nnaque  cani  eo   magisler   Uainerius  el  (luido   canonici   nostre  celsitndinem 
maiestalis  adierunl,  humili  devolione  pio  se  et  prò  Iota  eccl('sia   Aretina    [loslulauies, 
qualenus  predicle  ecclesie  bon.i  a  noslris  predecessoribus  regibus  et  imperatoribus  rol- 
lala, el  ecclesiam    Arelinam    omnesqne   caiH)nicos  eius,  cum  omnibus    rebus  el  i)erti- 
nentiis  ipsorum  sub  noslra  lulela  el  prolectione  suscipeiemus.  el  nostro  privilegio  mu- 
nire et  confirraare  dignaremur,  et  universa  bona  a  ceteris  fidelibus  quolibel  insto  litulo 
acquisita  vel  data,  nostro  munimine  eis  loboraremus.  Quorum  iusiis  precibus  clementer 
annuentes,  ad  imitationem  maxime  anlecessoris  nostri  Henrici  sexti  romanorum  iiiipe- 
ratoris  divi  augusti,  ecclesiam  Arelinam  omnesque  canonicos  eius,  cum  omnibus  bonis 
ac  pertinentiis  ipsorum,  sub  noslra  tutela  et  protectione  suscipimus,  et  ex  nostra  im- 
periali benignitate   concedimus   el  roboramus  bona  ecclesie  iusle   el  legilime  coliala, 
sicut  in  sequenlibus  per  ordinem   conlinelur.  In  primis  plebem   sancle  Marie  in  gra- 
dibus  cum  omnibus  suis  perlinenliis,  plebem  sancii  Ouirici  in  Osenna  cum  suis  per- 
tinentiis, plebem  quoque  sancii  Viti  in  Cursignano,  plebem  sancii  Victoris  in  Kapolano, 
plebem  sancii  lohannis  in  Vescona,  et  omnes  plebes  seu  monasteri;:  el  omnes  ecclesias 
quas  habent  in  comitaUi  Senensi  et  Fiorentino  et  Clusino;  plebem  sancii  Stephani    in 
Classe,  plebem  sancii  Petri  in  Creli  cum  omni  sua  perlinenlia,  ecclesiam  sancle  Marie 
in  Pelrognano    cum  bis  que  ad  eam  spectaiil;  capellam  sancii  Angeli   in   Caslellione, 
plebem  de  Bacialla,  capellam  sancii  Angeli  de  Fercione,  el  ecclesiam  sancii  Angeli  in 
Colonaria,  el  omnes  ecclesias  (|uas  habent  in  episcopalu  Aretino;  campum  eliam  de  Lon- 
goria,  campum  de  Piunla,  campum  de  Graliciala,  campum  de  Montepupi,  campum  de 
Prato,  campum  de  Vitarlale  el  omnes  terras  quas  cives  Aretini  iniuste  relinenl  sine  eorum 
volunlate,  et  terram  de  bospilale  sancii  Angeli:  quicquid  habent  el  in  Monlagnano  et 
in  Lucignano,  Oliveto,  Bulgari,  Casavelere,  Mangano,  Ouarata,  C'albengano,  in  Subiano, 
Galiano  et  in  Nussa  et    eorum    perlinenliis  et  curliinis,   in   Marcena  et  in   curie  sua; 
caslellum  de  Valialla  cum   Vico  el  pertinentia  sua;    molendina  (|uoque  que    habent  in 
flumine  Arni,    et  alia  molendina  que  habenl   vel   adhuc  iusle  habituri  sunl;  caslrum 
eliam  lurris  de  Classe  cum  suis  perlinenliis;  caslrum  de  Topole,  sicut  eis  ex  concambio 
a  Camaldulensibus  et  abbate  (de)  Camporegiani  el  a  filiis  Berardini  el  nepolibus  eorum  per 
emplionem  et  ab  eisdem  in    Veriazano  et   Succiniano  et  Teclena  et  eorum   perlinenliis 
el  eurlibus  iusle  el  legilime  obvenerunt.  ni  pei'  instrumenla  publiea  palei;  Saxelum  cum 


AN.    1209]  CODICE   DIPLOMATICO  83 

Maiaiio  cum  siiis  perliiieiiliis;  quicquid  iiabeul  in  Bivignano,  Carciano,  Pralomaio,  Dar-' 
nula,  Moiileallo,  Vicione,  Tegolelo,  Foliciano,  Arbororo,  rum  eorum  perlinenliis;  que 
habent  in  Cesa,  Verlige,  Foiano,  Marriano;  queiumque  donavit  eis  Rolamlinus  Mam- 
bilie  de  Duma  in  Duma,  Toppo,  l'illi,  Vlarciano  et  l'uteo  et  fasciano  et.  Vacarecia, 
Vado  Sieile  el  eorum  perlinenliis,  sicut  eorum  inslrumentum  aulenlicum  monslrat: 
quicquid  liabenl  in  Anglare,  Viaio,  sancla  (".ruce  el  que  iusle  acquisiUiri  suni;  in  co- 
milaUi  quoque  Castellano  Ripoli,  l'itiliano,  Silice  et  Moiilem  de  sancto  Andrea;  caslrum 
de  Milisciano  cum  eorum  perlinenliis,  el  omnes  (erras  quas  habenl  incoiiiilalu  Aielino,  Ca- 
stellano el  Clusino  vel  in  anlea  acquisiluri  sunt,  cum  omni  liutilitate,  videlicet  pascuis,  pra- 
tis,  silvis,  venationibus,  fluminibus,  rivis,  aquis,  iamis,  aquarum  decursibus,  |)iscalio- 
nibus,  ripalicis,  teloneis  (°),  paUidibus,  terris  cullis  et  incullis,  el  cum  celeiis  omnibus 
emolunientis  que  de  predictis  bonis  iusle  el  ralionubililer  polerunl  provenne  jìrediclis 
canonicis  et  toti  Aretine  ecclesie,  nostro  speciali  privilegio  contìrmamus,  salva  per  omnia 
imperiali  iustilia.  Addicienles  decernimus  quoque  qualenus  alienationes  omnes  contra 
ius  facte  in  damnura  el  lesionem  eiusuera  Aretine  ecclesie  a  tempore  anteeessoris  nostri 
Federici  romaaorum  im|ieraloris  divi  augusti  ipso  iure  irrite  sint  et  vacue,  ipsaque 
ecclesia  Aretina  libere  possil  bona  sua  iliicile  alienata  repeiere  el  ad  ius  suum  iusle 
transferre.  Donationes  quoque  al)  Arengerio  de  Pelrognano  ipsi  ecclesie  factas  legitime 
et  vendilionem  a  Guido  medico  iusle  faclam,  conimutalionem  cum  abbate  sancte 
Flore  et  suo  capilulo  secundum  ius  perfectam,  sicut  in  inslrumenlis  singulorum  iusle 
et  rationabiliter  inde  conscriplis  conlinetur,  ipsi  ecclesie  Aretine  confirmamus;  conce- 
deutes  ut  aquam  de  tlumine  Arni  et  de  aliis  fluminibus  sine  danmo  et  lesione  accolarum 
per  allodium  suum  ad  molendina  el  walcherias  suas  possil  libere  ducere  et  deviare. 
Hec  itaque  omnia,  sicut  predicta  sunt,  ipsi  Aretine  ecclesie  cum  lionore  el  dislriclu, 
sicut  temporibus  antecessorum  nostrornm  Federici  el  Herrici  sexti  (*)  romanorum 
imperalorum  iusle  (')  dignoscitur  habuisse,  per  preseutem  paginam  perpetuo  confir- 
mamus; el  ex  gralia  concedimus,  ut  quicumque,  spiri lu  Dei  ductus,  terras,  casas,  vicos, 
castella,  prefalis  fratribus  conl'erre  voluerit,  libera  sii  ei  (")  facultas  donandi,  ven- 
dendi  et  commulandi,  salva  uniuscuiusque  iustilia.  Insuper  eisdem  fratribus  ecclesie 
Aretine  in  suo  iure  providere  volenles  concedimus  qualenus  in  possessionibus  aut 
rebus  ipsius  ecclesie  violenter  aut  iniusle  a  quacumque  persona  vel  quibuscum- 
que  detentis,  quas  repeiere  vel  recuperare  voluerint  vel  potueiinl,  nulla  prescriptio 
nisi  Ix  aiiitorum  tam  in  preteritis  quain  in  fuluris  ipsis  opponalur.  De  celerò  imperiali 
ediclo  statuiraus,  ut  nullus  episcopus,  dux,  marchio,  comes,  vicecomes,  nulla  persona 
magna  vel  parva,  nulla  civilas,  nullum  (^ommune,  nulla  poleslas  iudiciaria  seu  alia 
prefalos  fratres  eorumque  colonos,  ecclesias,  capellas  vel  aliquas  eorum  possessiones 
aut  bona  aliquo  modo  audeat  molestare,  disvestire  vel  in(|uielare,  aut  homines  suos  in 
damnum  ipsorum  contra  iustitiaui  recipere,  vel  aliquam  exactionem  facete  vel  aliquod 
foderum  exigere  (*)  vel  accipere,  excepto  solo  misso  nostro  quem  ad  hoc  spetialiter 
deslinaverimus.  Precipimus  eliam  ut  neque  episcopus,  ncque  ipse  prepositus  vel  alia 
quelibet  persona  aliquam  potestatem  habeat   predicta  bona  ecclesie  Aretine,  que  nunc 


(«)  toleneis.  (•>)  sextl.  (<=)  parola  aggiunta  neHa  interlinea.  C)  eis.  (•)  exicere. 


S6  liOCrMKNTl   PER   LA   STOBIA   U    AREZZO  |  ioo-l'if). 

Iiabcl  vel  in  fiitiiiiiiii  iiisli'  ac(|iiisierit,  veiiiiendi,  donancli  vel  aliquo  modo  alieiiaiuli. 
Si  quis  vero  liiiius  nostri  preccpti  violalor  oxtiterit,  sciai  se  composiluiuin  auri  puris- 
simi lihras  milli';  mediolatem  camere  nostre,  et  niedielatem  canonicis  Aretine  ecclesie 
prò  tempore  conslitntis.  Ouod  ut  verius  rredalur  et  ab  oninilms  iiiviolabililcr  obser- 
vetur,  presenlem  inde  paginam  conscribi  et  inpressione  sigilli  nostri  insigniii  iussimus. 
Hiiius  rei  lestes  suiil:  Wuifokerius  palriarcha  Aquilegeiisis,  Lotharius  Pisanus  archie- 
piscopiis.  Hcrricus  Mantuanus  episcopus,  vicarius  curie,  (ìregorius  Aietinus  episcopus, 
Azzo  marchio  Eslonsis,  Izilinns  de  Tergniscio,  Herricus  mariscalcns  de  Kaiandrino, 
Cumzolinus  dapifer,  Albertus  Slruzius,  l'assaguerra,  Monacus,  Tresbiter,  Riifinus  iu- 
dices  curie  et  alii  quampliires. 

Signuni  domini  Otlonis  quarti  romaiionim  imperaloris   inviclissimi.  (M.) 

Ego  Curradus  Spirensis  episcopus  imperialis  aule  cancellarius,  vice  domini  Tlieo- 
derici  Coloiiiensis  ecclesie  archiepiscopi  et  lolius  [tabe  archicancellarii,  recognovi. 

Ada  sunlhec  anno  dominice  incarnationis  millesimo  cc.nono,  indictione  lerliadecima, 
imperante  domino  Ottone  quarto  romanorum  imperatore  gloriosissimo,  anno  imperii 
eius  primo,  regni  vero  xii.  Data  apud  Interamiit-m   nono  Kalendas  iannarii. 


458. 

Ottone  IV  concede  e  conferma  ai  Testi  ed  ai  Bosloli  nobili  aretini  l'assoluta  pro- 
prietà del  castello  di  CAgnano  e  del  suo  disirello. 

Città  della  Pieve  -  21  gennaio  1210.  [Ardi.  Coni,  di  Coriona,  Ri-gistntm  Communis,  e.  e"). 

ÀLTrcozzi  -  Risposta  apologetica  al  libro  dell' antico  dominio  del  Vesc.  di  Ar-  sopra  Cortona,  1,  213.  -  Bòhmer, 
Ada  imperìi  selecta,  216,  ii.  3.39. 

Hoc  esl  r.vi'iìipììtm  cninsdam  prioileqii  exempli  anlenlici  seu  scripli  manu  Artini  nolani  in- 
frascriplì,  cuius  quidem  lenor  tnlis  est: 

In  nomine  sancte  et  individue  trinitatis.  Otto  quartus  divina  favente  clementia  ro- 
manorum imperator  somper  augustus.  Decet  imperialem  clementiam  provida  conside- 
ratione  devota  fidelium  suorum  obsequia  respicere,  et  eis  prò  benemerilis  munificentie 
sue  benefìtia  liberaliter  impertiri.  Quapropter  ad  universorum  imi)erii  fidelium  presentis 
evi  et  futuri  notitiam  volumus  pervenire,  quod  nos,  attendentes  devota  et  preclara  fide- 
lium nostrornm  obsequia,  videlicel  Guelfi  Teste  et  Tebaldi  Terni,  Bertrami  et  Guidonis 
filiorum  Rainaldi  Bustule,  de  imperiali  benignitate  nostra  damus  ipsis  et  concedimus 
atque  confirmamus  in  rectum  feudum  et  eorum  legiptimis  heredibus  castrum  de  Cignano, 
cum  eins  curte  et  confinibus  (et)  hominibus,  et  cum  silvis,  [jratis,  paludibus,  venatio- 
nibus,  piscationibus,  lodro  (')  et  onini  iurisdictione  nostra,  ut  ipsi  et  eorum  heredes 
legiptimi  habeant  et  teneant  atipie  possideant  iure  recti  l'eodi.  Preterea  decernimus 
quod  quicumque  noster  nunptius  vel  legatus  fuerit  prò  tempore  in  Tuscia  eos  et  eorum 


e)  Prima  fodero,  ma  la  e  fu  espunta. 


AN.     ri00-l2l()]  CODICE    DIPLOMATICO  87 

heredes  in  rJiclo  castro  maimteneat  et  defendat,  et  non  permittiit  aliquam  eis  lesioiiem 
vel  iniuiiam  vel  gravameli  in  diete  castro  Ceri.  Ileni  coiicediraus  et  conlirmamus  eis 
orane  ius  et  actionem,  qiiod  et  quani  in  diete  castro  habemus;  et  qiiod  nullns  exigat 
vel  accipiat  aliquod  datiiim  vel  aliquod  bannum  vel  aliquam  collectam  in  dicto  castro, 
Disi  ipsi  et  eorum  heredes.  Concedimus  eliam  eis  et  confirmamus  dictum  caslrum  iini- 
versaque  servitia  iiostrorum  fidelium  et  liominum  ijisius  castri  ex  certa  conscientia 
nostra  in  perpetuum  habendi  et  tenendi.  Precipiraus  etiam  nt  universi  homines  dictum 
inhabitantes  et  ad  dictum  castrum  pertiiientes  servianl  supradiclis  et  eorum  legiplimis 
hcredibus  tamquam  suis  dominis.  Slatuimus  igilur  et  districle  precipimus,  ut  luillus 
pi'chiepiscopus,  episcopus,  dux,  marchio,  comes,  vicecomes,  nulla  civitas,  nulli  consules, 
nulla  potestas,  nullum  Comune,  nulla  denique  persona  humilis  vel  alta,  secuiaris  vel 
ecclesiastica,  ausa  sit  luiic  nostre  confessioni  temere  obviare  vel  in  ea  prediclos  fideles 
nostros  et  eorum  heredes  aliqnatenus  molestare  vel  impedire,  vel  de  supradicto  feudo 
disvestire,  vel  in  placitum  faticare;  quod  qui  lacere  |)resumpserit  centum  libras  auri 
puri  prò  pena  componat;  dimidium  camere  nostre,  et  reliquum  passis  iniuriam.  Ad 
cuius  rei  certam  evidenliani  presens  privilegium  inde  conscriptum  sigillo  nostro  ius- 
simus  conimuniri.  Huius  lei  testes  sunt:  Wolferius  patriarcha  Aquilegensis,  Gregorius 
episcopus  Àretinus,AzzomarcliioEstensis,Hen(ricus)deKalendria(*),  Gualterius  pincerna, 
Everardus  de  Lutri,  Napoleone  de  Campelli,  Ezzelinus  de  Trevisio  et  aiii  quamplures. 

(M.) 

Signnm  domini  Ottonis  un''  romanorum  iraperatoris  invictissimi. 

Ego  Conradus  Spirensis  episcopus  imperialis  aule  cancellarius,  vice  domini  Theo- 
derici  Coloniensis  archiepiscopi  et  totius  Ytalie  archicancellari,  recognovi. 

Acta  sunt  hec  anno  dominice  incarnalionis  millesimo  CC.-Viim,  indiclione  xiii,  re- 
gnante domino  Ottone  iiii'°  romanorum  impelatole  glorioso,  anno  regni  eius  xn,  im- 
perii vero  primo.  Datum  apud  Castrum  Plebis  per  manu  Gualterii  protonolarii  impe- 
rialis aule,  xii  kl.  februarii. 

Egn  Artinns  imperi  ili  maiestaU  index  ordinarius  et  noinrius  ghriosissimi  imperatoris  01- 
lonis  quarti  uulenlicum  privilegium,,  eiusque  sue  maiestatis  integro  sigillo  munitum  sive  signatum 
et  ili  prima  figura,  sine  omni  vitiiperatioiie  apparente,  vidi  et  perlegi;  et  hoc  presens  exempbim 
cum  omni  cufiltla,  ut  superius  scriptum  est,  nihil  addens  vel  diminuens,  sed  ex  fide  omnia  fa- 
ciens,  siimpsi  et  exemplavi  scripto.  H  postea  cum  infrascriptis  notariis  diligenter  perlegi  et  ciscul- 
lavi,  ideo   in   publicam   formnm  redigendo   meo  signo  firmavi.    Anno  Domini  Mccxi,   inv'ctissimo 

o 

Ottone  quarto  imperante,  v  idus  decembris,  exemplalum  fuit  in  civitate  Aretina,  indiclione  xml, 
feliciler. 

Ego  Cbtrtus  nh  imperiali  manu  et  maiestate  notarins  huius  fxempli  exemplar,  integro  sigillo 
domini  Ottonis  quarti  romannrum  imperatoris  sigillulum  sive  munitum,  vidi  et  hoc  et  ilbid  pri- 
vilegium; cum  iiivenissem  enm  per  manum  Artini  iudicis  et  notarii  fìdeliler  exemplatum,  ideoque  in 
hoc  exemplo  ab  eo  scripto  subscripsi  et  signum  meum  npposui. 

Ego  Boniaiini  imperatorie  maiestatis  notariiis  ecc. 

Ego  Phylippus  domini  imperatoris  ordinarius  index  ecc. 

Ego  Ugolinus  notarius  cum  vidissem  et  legissem  domini  Ottonis  imperatoris  privilegium  ecc. 

Lectum  et  ascullatum  fuit  hoc  exemptum  superius  scriptum  ad  aulenticum  exemplum  per  me 
Benveniitum  noi.  infrascriplum,    eorum   domino    Tebaldo   indice  caiisarum   civilium    Communis 


(')  Kalendin. 


88  DOCUMENTI    PER   LA    STORIA    d' AREZZO  1 456-459. 

Coi  Ione,  una  rum  T/rtri.  ulitti  Mairnnis  ri  lltii.erio  fìlio  Giiiitituis  'iutarils  lest.biis,  sub  anno  Do- 
mini  millesinni  ducentcsimo  septiiniii'simn  nono,  indiclione  seplima,  dutnino  Xicolau  ni  papa  resi- 
dente, din  uclavn  derimo  mensis  decembris:  cui  exemplo  prefatus  dominus  Tcbaldiis.  iude.x  videns 
et  nwliens  ipsum  exemplum  sive  snmplum  cum  pi  ediclo  exemplo  autentico  per  omnia  concordare, 
suam  l'I  dicti  Cummunia  interpDSuil  aucliritaleni  atque  de.crelnm.  Et  ccjo  BenveniUus  noi.  filiui  do- 
mine Mblssine,  ut  inveni  in  predi<:to  cnemplori  et  in  hoc  ab  eo  sumpto  per  ordinem  lianscripsi 
et  exemplai'i  /ìdeliler  et  in  publicom  formnm  rcdegi,  mcnmqiie  signum  udposiii. 


457. 

l'rinle.iiù}  di  Otlone  IV.  a  favore  dei  Conti  Ifarholaiii  di  Monlaulo. 

S.  Salvatore  di  Monteaiiiìata  -aifosto  1210.        [D.n  iiiw  copia  (ìci  primi  del  sec.  .Wll!  da  niu  posseduta]. 

U.\»URRiM,  lator.  geneal.  delle  famiglie  to.Ktine  ed  umbre,  1,  2-20.  -  Camici,  Sappi,  alla  Stor.  dei  Duchi  e  March. 
di  Tose,  di  C<>.<.  della  Rena,  V  ii,  92. 

Otto  i|iiartus  Dei  gialia  rom;inoruui  imperalor  semper  auguslus.  .\(l  imperialem  vi- 
delur  olementiam  pertinere  eoriira  conimo'li.s  el  honorihiis  sliiiliura  et  (i;(erain  prebere, 
quos  fide  el  ubsoquiis  lejieiil  erga  se  iauijabiles  el  devolos.  Cogno.Ncal  igilur  uiiiver- 
silas  fidelium  pre.seiitium  et  riUurorum,  quoil  nos,  divi  Heiirici  sexli  iraperaloris  ro- 
maiiorum  nostri  anlecessoris  vestigia  imilari  vulentes,  fideles  noslros  plurimnm(|ue 
devotos  .Matheum  de  Monleaciitn,  Alberliim  fìlimii  quondam  Guilielmi  el  fiiios  Alberti 
dicti  Malhei  nepotes,  cum  eorum  hoininibus,  caslellis,  viliis  et  possessionibus  el 
rebus  suis  universis  nostre  maiestatis  (in)  cnstodiam  recepimus  el  proleclionem;  sta- 
tuenles  firmiler  el  precipienles  dislricte,  ut  nulla  umquam  persona,  nulla  Communilas, 
nec  aliquis  nnnciiis  audeat  eos  offfndere,  molestare  ve!  gravare  in  rebus  ani  personis, 
ve!  hominem  vel  aliqua  eorum  bona  eis  invilis  tollere,  recipere  vel  relinere  in  eorum 
lesione,  aul  consueludines  vel  constiluta  eis  in  preiudicium  apponere.  Ad  hoc  aulem, 
de  benignilaie  imperatorie  maiestatis  ipsorum  nostrorum  fidelium  servitiis  el  devotio- 
nibus  rpS|ioiideiites.  concediinus  eis  atqne  largimur  lambardos,  allodiarios  et  aiiman- 
oos  qui  sunt  in  eorum  discriclu,  fodrum  el  omnem  lalionem  que  ad  nos  pertinent  de 
terris,  possessionibus  et  hominibus  ipsorum.  Item  eoneedimus  eis  et  licentiam  damus, 
ut  faciant  ubicumque  volunt  in  terris  eorum  forum  venalium  rerum  in  quarta  feria 
singnlis  septinianis,  et  habeant  inde  pedagiiim  et  ouraturam.  Et  nullus  homo  vel  Com- 
munilas presuma!  iamdictum  forum  per  persooas  ad  ipsum  euntes  seu  redeunles  of- 
fendere ullo  modo  vel  impedire.  Noslris  vero  nunciis,  qui  prò  tempore  fnerinl  in  Are- 
tino vel  Castellano  comitatu  constituti,  firmiter  et  districte  preripimus,  ut  cum  aliquis 
predicloium  nostrorum  fidelium  fueril  eis  conquestus,  plenam  sibi  iustitiam  siiie  gra- 
vamine  faciant  el  conservenl,  et  eos  et  eorum  bona  ab  omnibus  suis  detentoribus  de- 
fendanl  ac  ipsi  eis  nullum  gravameli  inferanl.  Volumus  eliam  quod  ab  omni  dalione, 
eollerta  et  iniio  servitio  liberi  sinl  et  absoluti.  l'i  hec  omnia  irrefragabilìler  ab  omnibus 
observeiilur,  preseiitem  paginam  fieri,  el  sigillo  nostre  maiestatis  iussimus  communiri. 
Unde  si  quis  contra  hec  nostra  ausus  fuerit  veniie  mandata,  noverit  se  nostre  celsi- 
tudiiiis  iiidigiialionem  graviier  incursurum,  et  vigiliti  libras  optimi  auri,  nostre  ca- 
mere medietatem,  reliquam  vero  passis  iniuriam  in  culpam  sue  temeritatis  pio  pena 
soluturum.  Hnius  rei  testes  fiierunt:  Cunradus  Spireiisis  episcopus  et  cancellarius  do- 


AN.     1210?]  CODICE   DIPLOMATICO  89 

miai  imperaloris,    *Heiirir,us   Maiiliiiiriiis  episcopus  et  iinpcrialis  aule  vicarius,  Petrus 

Urbis  preftìcUis  *  (°),  Heiiri(^u-;  comos  il(!  Zvvi'iii  (''),  Ilililìrnmlus  cnmos  palalimis,  Rdgi'riiis 
de  Celsaveitì  do  Mol. 

Datura  anno  Uomini  Mccx,  mensis  uui,Misti,  indiclioin'  xiii,  a|)iid  Saiicinm  Salvaloiem 
Mentis  Amiati. 


458. 

V  Abbate  di  a.  Fiora   chiede  giuslizia  ad   Averardo  di  Lulrio,  legalo  imperiale  in 
Toscana,  contro  gli  vsurpatori  dei  svoi  diritti  svi  mulino  di  Ponte  a  Caliano. 

l'ili J  [AiTh.  Capii,  (li  Ar.;  Carle  di  s.  Fiora  n  Lucilla,  ii.  G.14J. 

rnni.  2iOX70. 

Deo  et  vobis  domino  Averardo  imperiab  legalo  compicror  ego  lidiannes  Barai  luce  io 
de  domino  Martino  preposilo  arotiuo  et  de  Genovese  et  domino  (liiidone  canoniris  Ardii, 
et  de  Di'ódato,  Ferretto,  Barullo  libi  (luti  et  de  Barallolo  de  Marcena,  Kainaido  ca- 
staido prepositi,  Viviano,  Rainerio  de  Nassa.  Item  de  Bainerio,  Guidotlo,  Ubertino  de 
Caliano.  Item  de  Sognorello,  Bonalbergo,  Benceveniu!  Ugoii  Tette,  lacobo,  Rodnlfo,  rpii 
iniusle  fiegere  ve!  iiipernnl  sive  etiam  dpstiiixernnt  ve!  desimi  vel  frangi  feceruiit  mo- 
lendiunni  et  eius  clansiiram  et  que  ad  ipsam  perlinebant,  positum  super  puntoni  de 
Caliano  in  tluinine  Arni  ad  me  pertinens.  Unde  peto  dampna  mihi  emendari  cnni  |)ena 
legittima,  et  penam  lege  properari  vel  inslitiam  fieri  fariatis  {"). 


459. 

Testimonianze  raccolte  per  la  lite  sorla  Ira  la  Canonica  Aretina  e  i  f.ambardi  di 
l'etrognano  e  di  Giovi  sulla  proprietà  dei  molini  di  Fonie  Ornala  e  di  Querceto 
nel  torrente  Chiassa. 

1211  circa.  [Ardi.  Capii,  d'  Ar.,  ii.  476]. 

min.  l90-l7r)XI''^S0  -  nololo  di  trn  perganioiii',  dal  quale  lolj^o  quelle  lestiiiKuiianze  clic  possono  recare 
noiiiie  sui  costumi  del  lempo  e  sulla  condizione  dei  due  enii  ccclesiasliei  dopo  le  spogliazioni  e  le  intimazioni 
del  Comune. 

Tesles  (lenoensis  sindici  Canonice  prò  Canonica  lOntra  la(cobum)  mu(lendinarium) 
et  prò  se  et  curario  nomine  Eliotti. 

1).    Marlinulius  de  Lalo  iuraUis  dicit,  ipiod  Feraimns,  (|ui  fuit  avus  Guilielm.ini  de  Su- 
biano,  et  Bernardirius  palei-  domini  Guiiielmini,  et  tempore  Guilielmini,  l'uerunt  domini 


(")  Tutto  ciò  che  e  racchiuso  tra  gli  asterischi  manca  nella  copia  da  me  possertuta,  ma  lo  riportano  gli  edi- 
tori sopra  citati.  (i>)  "  Henricus  conoes  de  Zwrin  „  o  "  Zwirin  ,,  {Schwerln)  s'  incontra  in  altri  privi- 
legi d'Ottone  dati  da  Montcamiata  nel  medesimo  tumpcein  presenza  dei  medesimi  testimoni.  Non  mai  apra- 
Pisce  nel  seguito  di  detto  imperatore  un  "Henricus  comes  de  Lions.  ,,  come  trovo  scritto  nella  citata  mia 
copia.  (=)  Lungo  il  limite  superiore  della  carta  la  medesima  mano  cosi  scrisse:  "Addendo  et  mu- 
tande cum  licentia  res  „. 


90  DOCUMENTI    PEn   LA   ,iTORIA    l)' ARF.ZZO  [459. 

ilDinii.-^  siif  dilli  Icslis  el  Ii'Iii|i(M(!  leslis,  el  p;iler  fi  .ivus  ci  hisaviis  el  orniios  de  domo 
ipsiiis  leslis  lucimit  homiiies  ecirurn  pur  rosidiuiii  ri  Uiiiimuiiliim.  Inleriogalus  uhi  ossei 
tlicluin  n^'sidiiim  ii's|i()iidil:  Ad  Nussam,  iiixl.i  li'iiciiiiin  (^aiionicca  iliiolms  lali'i'ilnis  el  iuxla 
lerioiiiiiii  alihaliiì  Silvcniuiide,  fi  l'sl  ni  coslaiclla,  in  loco  qui  dicilui'  Lal(i;  i;l  IciiinKMilum 
esl  ibi  l'I  in  aliis  locis  in  ISussis,  iuxla  illos  de  l'clrogiiano  et  diclam  abbaliarn;  el  dicit 
(|U(KÌ  capilaiilia  deliet  esse  el  luil  seinper.  Interrogalus  si  la(col)us)  aul  palei-  vel  avus 
possideniiil  et  leiiurrunl  se  lesleiii  el  douiuni  suaiii  el  suos  anliquos  pio  suo  per  Ix 
aiiii()s,  respondil  ipiod  non,  el  qiiod  non  lenuerunl  se  noe  suos  anli(|uos  ullo  modo  prò 
suo,  nisi  prò  pignole  [tro  xxvii  solidis,  (|uia  (luilielminus  de 'Subiano,  cum  essel  ila 
io  caiKMiiea,  pignoravil  se  leslein  pio  diclis  xxvii  solidis  Eliollo,  quia  luseral  i:um  Eliollo 
el  viceral  ci  ad  labulas  xx  solidos  (!l  vii  (Jenaiios;  seil  miUuavil  el  fuil  ad  INiissam,  et 
iiileifuil  pigiioralioni,  et  piomisil  darò  Eliollo  liclum  sicul  daltat  (luilielminus,  et  non 
eial  alius.  Inleriogalus  qualiler  srirel  quod  (luilielminus  iam  inliavissel  (^anonicam  et 
dedissol  su  i  liaiionii-e,  respondil  bene  quod  (lanonica  thibebal  hal)ere  omnia  sua  si  filius 
Guiiielmini  rous  devenirot,  si  vero  bonus  inedielalem,  el  dalioui  iiilerl'uil;  el  fuil  ad  Su- 
bianum  el  oinnes  sui  homines  eraiil  ibi,  el  sunl  iaui  Ix  anni  ijuod  fuil  el  plus  ut  sibi 
videlur;  el  liii'il  quod  possuiil  esse  xxxvi  el  non  plus  quod  pignoratio  facla  fuit.  Aiiud 
inde  nesfil  el  non  fuil  iiisliucliis  noe  prolio  duelus;  timel  lameii  (|uod  lili  de  l'elrognaoo 
non  faciant  ei  lanlum  mal  uni. 

2).  Ugùiinus  iuialiis  dicit,  quod  ciini  starei  ipse  testis  rum  (liiilielniino  de  Subiano, 
iam  sunt  Ix  anni,  ipso  (iuilieiminns  dixitsibi  lesli  (jiiod  dederal  omnia  sua  Oanonice(l);  cum 
el  i|iso  (luilielminus  lune  palerelur,  precepil  sibi  lesli  ni  irei  ad  Canonicam  el  pelerei 
pio  eo  canonicis  de  amandolis  el  sirnppo  el  pane  de  gramola,  et  i[)se  ivi!  el  peliil  ab 
ois,  el  ipsi  ci  dederunl,  el  do  pane,  quia  iilancior  eral  pane  qui  fiebal  in  domo  Guiiielmini. 
El  dieil  ([uod  poslea  dixil  sibi  testi  diilus  Guilielminns  (|uod  pignoravil  Eliollo  diri- 
cium  quod  dabal  sibi  Marlinulius  de  Lato  prò  xxvii  sol;  sed  pigiioralioni  non  inleifuil. 
El  dicil  quod  ibat  ad  domum  Martinnlii  el  precipiebal  ei  pio  Guilielmino  quod  ei  pla- 
cebat  lanquain  suo  bono  homini  el  ipse  faciebal,  el  dicit  (|uod  aliud  ei  non  precipiebat 
pio  eo  nisi  diriclum  scilicol  viu  starla  spelle  el  vi  do  censu  el  alia  sorvilia;  extra  dieta 
non  vidil  Martinulium  ei  l'acero.  El  dicil  quod  aiulivii  dici  quod  dictam  spellam  dabat 
ei  prò  operibus  de  his  que  tilulo  adversarii  conliiicnlur.  Interrogalus  dicil  se  nichii  scire 
exceplo  quod  dicit,  quod  la(cobus)  suprapresil  eum,  et  aliud  inde  nescil  et  non  fuit 
inslrnctus,  iiec  prelio  ductus,  el  homo  esl  (iaiionice. 

3).  Gregorius  de  .^ussa  castaldus  Cauonice  iuratus  dicil,  quod  publica  fama  esl  in 
curia  de  Nussa  quod  Guilielminns  pignoravil  Rlarlinutio  ije  Lalo  Eliollo  prò  xxvii 
solidis,  sed  |\igiioralìoni  non  inlerfuil;  et  dicil  ipiod  audivil  a  (juibusdam  de  Nussa, 
quod  Guilielininus  dixoral  ad  penileiitiani  (|uod  pignoravil  Mailinulio  de  Lalo  prò 
xxvn  solidis,  ci  hoc  audivit  a  Burnello  el  |)resbilero  Bruno  et  Martino,  el  quod 
inleifuerat  ad   penilenliam    Guiiielmini    ubi    dixoral   (luilielminus,    scilicet    ad    IN'ussam 


(I)  l,a  donazione  eli  Giiglielmino  di  Bernardino  da  Subiano  Wggcsi  in  una  caria  del  27  febbraio  IIS3 
(Arch.  Capii,  n.  419):  egli  dona  al  Preposto  della  cliiesa  di  s.  Donalo  lulto  ciò  die  possiede  nei  castelli  di 
Subiano,  Galiano  e  loro  corti,  cdlle  torri,  case,  cliiese,  ecc.  pel  premio  della  vila  eterna,  con  palio  di  averne  il 
feudo  dalla  Canonica,  obbligandosi  ad  offrire  ogni  anno  per  la  festa  di  s.  Donato,  all'  altare  di  esso  nella  Cat- 
tedrale, un  cero  di  12  libbre.  Cfr.  pure  il  doc.  n.  368. 


AN.     1210?]  CiiDlCK    DIPLOMATICO  91 

ubi  iiiorluiis  fiiit,  e'  nescil  (|iioii  l;i(cobiis)  li'imcrit  Moi  linaluiiii  pio  suo  lice  (|ii;iriluiii 
teniporis  illuni  Icnueril;  scil  lanicn  ijiiotl  viilii  illuni  (netlictiiiii  Mailiniilium  pre- 
dali et  expieclari;  et  ilicil  (jiioil  amiivit  a  caslahlionilms  do  Mairiina  (|iiod  Canonica 
debet  habere  de  campo  (pii  fiiil  Slanlioli.  Iiiraliis  dicil  de  censii  ol  mi  starla  vini 
lenduta;  sed  deinde  vidit  de  aqiiabolo  nudo  lis  osi;  iiicliil  scit  iiisi  ex  aiifiitu  qnod  Ugiiic- 
cione  abstiilil  inde  f|uandam  macinani,  et  vidit  et  legil  ipselestis  qiiandain  carlam  scriptam 
per  iiianum  Raiiii.ldi  indii-is  de  l'ontenano  (|uain  I.ambaidi  de  Invi  scilicet  Monacus  et 
Segnorelins  et  Fuga  el  (jiialdiis  et  AHanus  ei  Ui^'one  feceianl  Canonice  de  aquibolo  mo- 
leiidini  de  Fonie  Ornala;  de  linibiis  non  lecordalur  qiios  ibi  legeiit.  Aliud  lamcn  nescil, 
et  non  fuit  inslruitus  nec  (irctio  duitns.  El  audivit  quod  la(cobii?)  contradlxit  iaboiiiim 
aquiboli  Canonice;  et  audivit  (juod  vice  dedit  Canonice  teniitam  a(|niboli  predicti,  et  nescil 
quoil  (liclus  aqiilbolus  sii  Lanibardoriiin  de  lovi.  Et  diiii  quod  Ianni  fratec  Martiiiulii 
venil  in  partem  Ildebrandi  fralris  Ciuilielinini  el  Martiniiliiis  in  partem  Giiilielniini  ipiia 
filli  Ildebrandini  habeiit  adiiuc  tilios  Ianni  ad  Subiaiium,  el  amlivil  a  Mai  linulio  quod 
dicit  la(coliiis)  censiim  el  Eliollo  iiiralus  dixil  el  inedielalom. 

4).  Guido  de  Nassa  iuralus  dicit,  quod  audivit  quoil  Ugiiicio  de  reirognaiioabstiilil  quaiidam 
macinam'  de  molendino  de  Fonte  Ornala  Gannnlce  et  interfiiif  uiii  domiiius  Leoiiardiis  cano- 
nicus  dixit  Uguicioni  prediclo:  Tu  abstnlisti  mihi  marinam  de  molendino  de  Fonte 
Ornala.  El  ipso  non  negavi!  (|uoil  non  abstulerit;  et  luit  hoc  ad  iNussam.  Aliniii  nescil 
de  aquibolo;  de  campo  nicliil  scit.  Et  dicit  qnod  fama  est  pi^r  Nussani  quod  (Uiilielminus 
Subiani  pigiioravit  .Marlinulium  de  Lalo  Eliollo  el  Raniiclo  Tal'iiri  pio  xxvii  sol.;  sed 
pigiioralioni  non  interfuil,  et  ab  Ì!>.so  (liiilielmino  hoc  audivit  ex  inleiiogatione  magislri 
(lUÌ(donls)  de  Quarata  in  infirmilale  lune  iacendo  de  qua  full  mortiiiis  ipso  Guiliel- 
minus,  et  lune  ipse  (iHlllelminus  vocavit  se  testem  el  patrem  ipsius  leslis  et  Mazolnni 
et  .Maitinum  el  Kodulfiim,  et  dedit  (!is  [tarabolam  lurare  in  anima  sua  ipsius  Gnilielmini 
quod  Eliollus  et  Rannrius  habebant  a  se  Guilielmlnn  in  pigniis  [no  xxvji  sol.  Marli- 
nulinm  de  Lato  et  non  prò  pluri.  El  bene  scit  quod  Guilielminus  et  lldebrandinus 
fuerunt  l'ratres,  ut  dicebalur,  el  fauni  fraler  Martinulii  predicli  venit  in  parlem  Ilde- 
brandini et  .Martiiiulius  (iuilielmlni  (]uia  lilii  Ildebrandini  habent  el  lenent  suam  partem 
in  filiis  Ianni,  sed  divisioni  non  interfuil.  Aliiini  inde  nescil  et  non  fuit  instruclus  nec 
prelio  ductus,  el  nescil  quantum  lemporis  la(cobus)  el  pater  icnuei  il  dictum  hominem 
nec  quod  lennerit  eum  [no  suo. 

5).  Gerardus  Maioli  iuralus  dicit,  quod  vidit  edifìcari  molendinum  de  Fonte  ab  lio- 
rainibns  Ganonice,  molere  prò  Canonica  et  fructuari,  et  vidit  molenarios  Canonice  facere 
clusam  in  media  Glasse  pio  Canonica  et  ducebant  aquam  unde  molendinum  predictum 
molebal.  Interrogatus  qiiam  aquam  respondit:  Que  exiebat  a  molendino  inferiori  Pelro- 
gnani.  Interi'ogatus  quantum  essel  dieta  elusa  longe  a  prediclo  molendino  l'elio(gnani) 
respondit:  x  biachia  et  plus  antequam  mlnus.  El  dicit  quod  poslea  fuit  edificalum  mo- 
lendinum de  Onerceln  et  macinavii;  et  dicit  quod"  quando  molendinum  de  Querceto 
molebal,  molendinum  de  Fonte  iam  erat  destructum;  et  dicit  quod  aquibolus  mnlendini 
de  Querceto  capiebatur  exennte  de  molendino  inferiori  retrn(gnani)  et  ducebal  iam  ex 
transverso  aquam  de  molendino  de  Querceto.  El  dicit  quod  quando  molinarii  Prepo- 
sili edificab:int  clusam  ultra  mediani  Classem,  Lamhardi  de  lovi  illam  deslruebant;  que 
vidit  el  audivit  fieri;  el  dicit  ([uod  quando  vicecomes  volebat  dare  teiiulain  canonicis  de 
diclo  aquibolo  Piscator  erat  ibi  et  fraler  Allemannus  et  Ugone  et  Guido  de  Casale,  et 


[)ì  Dnr.UMUNTI    PKH    LA    STOHIA    n'  AfiFZZO  [h'ò\t. 

non  |ii'iniisfriiiil  darr  ci  .nift'rchaiil  de  maini  ipsiiis  a(iiiam  el  pelias,  el  ila  lemaiise- 
riiiii  liti  III  iciuila  et  ranoiiici  recesserunl.  El  nescil  ijiioil  poslea  vicecomes  eis  deileril 
teslis.  El  (licil  qiiod  Calanei  de  Pelnigiiano  liaheltanl  pailem  prò  Lambaidi.s  de  lovi,  si- 
licei leiliani  in  iiinlciidimi  de  Oiiercelo,  quia  vidil,  el  piihlica  fama  eral  in  loco,  qnod  prò 
Lamhardis  ihi  liahebaiit.  el  lieiie  scil  quod  Calanei  delìehant  lial»erc  parlem  in  molen- 
diiio  qiiod  l.ainhardi  volimi  edificale.  Aliiiiii  inde  nescil,  el  non  l'iiil  inslrucliis  nec 
prelio  duci  US. 
6).  Biirgnfinone  iiiralns  diril,  (|uod  vidil  inolcnilinnni  de  Kunle  inoliice  pio  Canonica  el 
minlios  CaiKMiice  sive  hoinines  Canoiiice  qui  eiiiii  cuslodiebanl  prò  Canonica  illum 
IViKiuare  el  disfriicliiare  pio  Canonica;  et  vidil  aqiiam  capi  prò  aquiijolo  dicli  molendini 
iiiferioris  Peliognani,  sed  Lambaidi  de  lovi  seinper  ihanl  scaruzando  ciusam  dicentes 
quod  eral  in  eoriim  allodio.  El  dicil  (|uod  guerra  surrexit  inler  la(cohiim)  et  Caiionicam 
nude  ili!  de  l'elrognano  desliuxeninl  molendinum  de  Fonie,  sed  dextrui  non  vidil;  et 
dicit  quoti,  ipso  molendino  destriicto,  vidil  Lamlìardos  de  levi  deslriiere  prediclam 
ciusam.  Interrogalus  quantum  eral  dieta  elusa  longe  a  molendino  inferiori  Petrognani 
respondil:  Bene  vini  brachia.  Et  dicil  quod  vidil  odificari  molendinum  de  Querceto  prò 
duabiis  parlibus  prò  Calaneis  Peliognani  el  cuslodiri  pio  duabus  partibus  ab  Egidio  et 
.4recolo  prò  diclis  Calaneis,  et  moliluram  colligere,  et  terliam  prò  Lambardis,  et  habue- 
riinl  predicla  prò  Lambardis  (piia  bene  scil  ipiod  aijuibolus  ipsius  molendini  capieliatur 
exeunle  de  cassa  molendini  iiiferioris  Peliognani.  El  dicil  quod  Capitanei  de  Petrognano 
debenl  illani  parlem  in  ilio  molendino  quem  nunc  volimi  Lambardi  edificare  quom  ha- 
bebant  in  ilio  de  Querceto,  quia  Lainbertucium  de  lovi  et  bomines,  quo»  ibi  conduxe- 
rnnl,  vidil  laborare  ibi  prò  parte  filinrnm  Ingoi!,  ipiia  Itene  scit  et  etiam  canes  sciunt. 
.\liiim  inde  nesi-it,  et  non   fiiil  inslruclus  iiec  prò  prelio  duclus. 

Testes  Genoensis  sindici  Cunonice  conlra  la(cobum)  luoiendinarium,  Altemannum 
el  Piscalorem. 
7).  iMarlinus  de  Civilella  iurains  dicil,  quod  cuni  ipse  leslis  aplarel  lapides  de  turri 
de  .Muciafore,  Genoensis  camerarius  Canonice  venil  ad  se  teslem  et  dixil  ei:  Veni  mecum 
ad  faciendum  ciusam  molendini  de  Fonte  Ornaia,  (|uia  vicedorainus  dedit  mihi  inde 
lenulam.  El  ipse  teslis  statim  venit  cuni  eo,  cum  Piscatore  ad  diclam  ciusam,  et  cepit 
laborare  ibi  iuxia  molendinum  iut'erioreni  Petrognanensiuiu.  Ibi  vero  suul  petre  fide 
ad  exiluin  aque  domiis  dicti  molendini  Petrognani.  Et  tunc  venit  la(cobus)  cum  Lambardis 
de  lovi  el  expulit  se  testem  et  alios  qui  laborabanl  ibi  prò  Canonica.  Inlerrogatus  si 
vidil  lune  dare  tenutam  in  vice,  respondil  quod  sic  iam,  quod  accepit  aquam  et  arenam 
et  misit  in  pellibus  elicli  Genoerjsis  et  lohannis  de  Turre  prò  Canonica. 

liileirogalus  si  .4llemannus,  Piscator  et  laco(bus)  eranl  ibi  [iresenles  quando  dabalur 
dicla  U'iiula,  respondil  quod  sic,  el  non  vidit  eos  conlradicere  ne  darenl,  nec  vidil  quod 
facerenl  aquain  cadere  de  manibus  aui  peliil)us  Caiiouice  vel  la(cobi).  Interrogalus  si 
scirel  qnoddicluslocus  foret  Lambardorum  delovielquod  illum  luncpossiderenl,  respondil 
quod  non;  dicil  tamen  quod  Lambardi  remanserunl  ihi,  presentibus  Preposito,  Genoensi 
el  suis.  De  molendino  Querceti  nicliil  scil  nec  de  ilio  de  Fonte;  et  dicit  qiibd  volebant 
lune  ducere  aquam  illam  inler  podiolum  quod  e.sl  in  Classe  et  alium  iireppum  versus 
Marcenam.  El  dicil  quod  non  sunl  elapsi  v  anni  (|uod  hoc  fuil,  el  secunduni  suam 
scienliam  de  mense  madii. 


AN.    '1210?]  CODICE    DIPLOMATICO  93 

8).  lacobus  de  Turre  iiiralus  dixit,  (jiiod  iiileifuil  (|iiai)(lo  vicedominus  de  l'elrognano 
misil  ili  icnutam  (leiioensem  camerarium  Canonico  et  loliannem  de  Marcena  palreni 
ipsiiis  leslis  vicecoinilem  camerarium  pio  Canonica  de  a(|uiljolo  moleiulini  de  Fonte, 
idest  ad  exitiim  aqiie  inferioris  molendini  Feirognaiii  quo  est  in  Classe,  ibi  exeunte  de 
domo  molendini  Pelrognani,  ci  cum  volunlate  aliorum  Capitaneornm  de  l'elrognano 
videbatur  quod  faceiet  vicedominus,  qui  erant  ibi  picsenles.  Et  dicit  quod  cum  liomines 
l'reposili,  data  dieta  tenuta,  iaboraient  ibi  pio  ducendo  aquam  iiiler  anilios  nioiilicellos 
qui  sunl  in  dieta  Classe,  veiiit  la(cobus),  Piscaloc  et  Altemaiinus,  expulerunl  eos  inde 
per  vim;  et  sunt  mi  anni  ve!  v  (|uod  hoc  fiiit. 

9).  l'aganellus  iuratus  dixit,  quod  vidit  vicedominum  in  aquibolo  exeunle  de  molendino 
Petrognani,  et  faciebat  clusam  prò  ducendo  aquam  ad  molendinum  Piepositi  quem  vo- 
lebant  edificare  ad  Fontem,  et  vidil  lacobum,  Piscatorem  et  Altemannum  expellere  cum 
vi  Genoensem  ad  patassas;  et  dicit  quod  labores  predicti  non  remanserunt  ibi  lune  in 
possessionem. 

Testes  sindici   Genoensis  camerarii  Canonice  conica  la(cobum)   moiendinaiium,  Pi- 
scatorem et  Allemannum. 

10).  lohannes  Baratoli  iuraUis  dicit,  quod  inlerfuit  quando  la(cobus)  mulendinarius,  Si- 
nibaldus  Gnilieimini  et  frater,  cuius  nominis  non  recordatur,  dederunt  |)aral)olam  vi- 
cedoraino  qui  erat  eorum  diclis,  ut  ipse  minerei  prepositum  Presbiterum  in  teiiutam 
aquiboli  de  Fonte,  de  quo  agitur,  sicul  umquam  Canonica  habuit  et  lenuit  ita  liaberet 
et  lenerel,  et  fuil  in  diete  aquibolo,  et  erat  ibi  dictus  sindicus  Baracterius,  [oliannes  de 
Turre,  Lamberlucius  de  lovi  et  filii  Gueriantis,  Bosus  de  lovi  el  Berarducius  de  Pe- 
trognaao  el  filii  Maioli  et  alii  pluies,  el  fiiil  a  vi  annis  infra.  Et  dicit  quod  slatini 
dictus  vicedominus  dedit  dicto  Genoensi  el  lohanni  de  Turre  vicecomiti,  canonicis,  reci- 
pieiitibus  prò  Canonica,  corani  diclis  personis,  tenulam  dicti  aquiboli,  mitlendo  in  ma- 
nibus  eorum  aienam  et  aquam  dicti  aquiboli  de  Fonte.  Dicit  quod  ipse  lestis  cum  aliis 
edificavit  in  dicto  aquibolo  prò  Canonica,  cuius  castaidus  erat,  molendinum,  et  Caintnica 
habuil  illuni  el  lenuit  et  possedil;  el  ipse  leslis  reduxil  inde  pio  Canonica  moliluram 
prò  duobus  i)artibus,  et  tertium  relinquebal  molinariis.  Et  dicil  quod  inleil'uil  ad  ea 
quando  pnposilus  Adanulfus  illum  pignoravit  Pagano  Teuzi  picloris  cum  parabola  alio- 
rum canonicorum,  et  ipse  habuil  el  lenuit  el  lucralus  fuil  pacifico  et  quiete  quousque 
flumen  Classis  disrupit  clusam,  el  dicil  quod  possunl  esse  xx  anni  quod  hoc  fuil.  Et 
dicit  quod  anlequam  hoc  tolum  fuisset  et  litigium  erat  inter  canonicos  el  Lambardos  de 
levi,  quod  dederunt  in  maiius  arbitrum  difiiniendum,  scilicel  Egidii  de  Turre  el  Car- 
sidonii;  inde  ipsi  receperunt  inde  testes  bine  inde  et  fecerunt  diclos  Lambardos  prò  se 
el  eorum  heredibus  omnibus  postea  refulare  dicto  preposilo  Adanulfo  prò  Canonica.  In- 
terrogalus  qui  fuerunt  dicti  Lambardi  respondit:  Monacus,  Segnorelins,  Alfanus,  Giraldus 
el  Ugone  et  Fuga;  el  dicil  quod  liiis  omnibus  iiilerl'uil.  Interrogalus  ubi  hoc  fuil  re- 
spondit: luxta  dicium  aquibolum,  el  semper  dicti  Lambardi  digito  demonslrabanl  dicluni 
aquibolum.  Interrogalus  de  finibus  dicli  aquibiili  respondit,  quod  esl  iiixta  terra  qiiam 
causantur  illi  de  Petrognano.  Interrogalus  prò  diclis  Lambardis  seeundum  ordinem 
eorum  lil[uli]  de  dicto  aquibolo  et  molendino,  respondit  se  iiichil  tamen  vidisse  et  nescit 
quod  fiierit  eorum.  Et  dicit  quod  cum  ipse  leslis  cum  aliis  relicereut  clusam  in  dielo 
aquibolo,    cum    Genoense    camerario,  (losl  diclam  tenulam   dalam  a  vicedomiiio,  venit 


94  Itni.UMKNIl    Pili    l.A    STlllUA    li'   AIIKZZO  |t59-4GU. 

I.U-,  il.iis.  l'is.Mlor  .'l  Alli'iUiMimis.  .'l  iii.lc'os  per  vini  expiili'i  uni  tlosli  iiiinld  inde  i|ii.)(l 
f;icielj;inl.  «'t  >iiiil  v  vcl  vi  Mimi.  Kl  iliril  i|ii<itl  |iost(iuaiii  iiKilcmliniis  CiiiHiiiir.'  Iiiit  ihì 
tNlili.aliis  Lainhanli  rimi  canonicis  edilifavcniiil  fx  altera  |iail(!  a(|Ui'  nuilt'iHliinim,  (!:^ti- 
maiili's  aiiferrt)  a(|uam  moleii<liiii  Caiiuiiii^e  et  non  potneriinl;  sod  poslea  Classis  uliosi|iic 
di'sli  nxil.  Ilem  dicil  ijuod  Varca  fuil  homo  r.aiionice  in  villa  et  caslcllo,  el  vidit  illum 
habilarc  in   raslello    MarriMic   pni    Canonica  ti  villa  de  Fabriclie  pio  Canoiiira  p.'r  do- 

ri'nniiiin,  ecc. 

II).  Uaslaidus  de  Marrena  iuiatns  dicit,  ijiiod  rum  l'clru^naiienses  liaberenl  nuden- 
dinos  in  Class»!  et  diinMcnl  ai|uam  cxeiinlo  de  eoruin  inolondino  inferiori  ad  niolen- 
.liniiin  de  Qiiercelo  i|ui  eral  Lamhardoruni  de  lovi,  el  ili!  .le  l'elrognano  haberenl  lilij;ium 
ciim  Caiioniea;  inde  iiiralus  dicil  ipso  andini  el  aliis,  venernnl  inde  ad  conrordiain,  ila 
quoil  illi  de  l'elrognano  reddiderunl  l'reposilo  dirliim  andiliim  aque  predirle  ad  nio- 
lendinuni  de  Fonie,  quìa  viilil  ibi  snblus  pretiicium  molendinuni  l'elro.unaiii  larere 
eiusam  prò  Canonica,  quia  lune  slabal  inni  l'reposilo  el  adiuvavil  lacere,  el  viilil  1110- 
lendinnin  de  Fonte  inolere  |)ro  Canonica.  El  diril  qiiod  poslea  (lumen  (Classis  deslriixil 
diclam  cliisam;  el  dicit  quod  audivil  quod  Uguicio  de  l'elrognano  destruxil  nioleii- 
dinuin  de  Fonie  el  portavit  inde  editicium  el  niolas;  el  dii'it  quod  loia  aqua  Classis 
eral  Caiionice. 

12).  Rodulfus  de  Niissa  homo  Canonice  iiiialus  dicil,  quod  audivil  a  palre  suo  dicli 
leslis,  quod  pater  Marlinutii  de  Lato  l'uil  homo  Guilielmini  de  Subiano  el  domus  sue, 
el  castaldius  ipsius  el  palris  el  malris  el  domus  sue  per  muila  tempora;  el  dicil  (jucd 
audivil  a  Guilieimino  predicto  el  palre  suo  dicli  leslis,  quod  ipse  Guiliciminus  prius 
feceral  cartcm  Canonice  de  suis  quam  dedissel  Marlinulius  in  pigniis  Eliollo.  El  dicil 
quod  vidit  Marlinulium  de  Lato  post  diclam  pignoralionem  esse  castaldium  el  lialitorem 
dicli  Giulielmini  el  serviiorem  sicul  alius  suus  homo  semper  poslea,  excepto  servilio 
affidalo  quod  nesrit  si  ei  faciebat.  Et  dicil  qnod  veruni  fuil  quod  Gri.  abstulerat  Su- 
bianum  dicio  Guilieimino;  el  vidit  Marlinulium  per  diem  et  per  nocieni  adiuvare  dictum 
Guilielminum  recuperare  sirul  alius  suus  homo.  Et  dicil  quod,  reacquisilione  facla  a 
Guilieimino,  vidit  Guilielminum  prediclum  milteresuos  missos  ad  domum  dicli  Marlinulii 
prò  dalio  quod  coliigebatur  |)ro  terra,  sed  (lari  non  vidit,  sed  pelere  vidit.  Et  dicit 
quod  vidit  Marlinulium  el  uxorem  portare  befanias  ad  domum  dicli  Giulielmini  tan- 
quam  domino,  scilicel  capones  coclos  el  torlas  per  conlinuos  x  annos  et  ad  Subianum. 
El  dicil  quod  verura  est  quod  lune  ipse  testis  eral  homo  Canonice  el  illorum  de  Pe- 
Irognano. 

13).  Rainerius  iuralus  dicit,  quod  vidit  uiolere  molendinum  de  Fonte  prò  Canonica 
el  molinarios  Canonice  vidit  ibi  prò  Canonica,  scilicel  Terrulium  el  Guiducioluin  homines 
Canonice,  et  porlavil  ibi  per  decem  vices  el  plus  ad  molandum  bladum.  Et  vidit  clusam 
ipsius  inoleiidini  capere  lolam  Classem,  el  eral  parum  longe  a  molendino  inferiori  Petro- 
gnani.  Inleirogalus  quantum,  respondil  esse  suam  scienliam  tribus  tabulis.  Interrogalus 
quantum  lemporis  sii  ([uod  non  vidit  ibi  diclam  clusam,  respondil  xxxvii  anni;  el  dicit 
quod  non  niolebal  lune  molendinus  Querceti;  et  dicil  quod  vidit  molendinum  Ouerceli 
molere  prò  Lambardis  de  lovi,  sed  furabanl  aquam  ipsius  aquiboli  dicli  Lambaidi  de 
elusa  Canonice,  sed  hoc  dicil  de  furto  aque  ex  audilu  et  nescil  si  Capilanei  de  Pelro- 
gnano  habnerinl  partem  in  molendino  Querceti  ani  in  ilio  (|ui  nunc  edifìcatur. 


AN.    'I2I0?-12M]  CODICE   DIPLOMATICO  95 


460. 

Arciprete,  giudice  nel  conlado  Aretino  per  Everardo  di  Lulra  vicario  imperiale  in 
Toscana,  assolve  un  tal  Giovanni  dal  quale  l' attore  della  Chiesa  di  Arezzo  re- 
clamava il  mulino  di  l'onte  a  L'aliano  sali  Arno. 

Abbazia  di  Campoleono  -  G  ottobre  1211.        [Ardi.  Cnpit.  di  Ar.;  CatU:  di  s.  Fiora  u  l.urilhi,  n.  Gii]. 

nim.   !2yX'^50  -  Pergamena  rosiccliialn  in'l  lad)  iloslro. 

Cimici,  Suppl.  atta  Sei:  elfi  Duciti  e  Marcii,  di  To.^c.  di  Cos.  Delia  ììenn,  V  iv,  26. 

Ili  nomine  Christi  amen.  De  viiltu  tuo,  Domine,  iudicium  meiim  prodeal,  oinli  lui 
videiiiil  eqnitalem.  Ego  Archipresbiler  pio  domino  Everardo  de  Liitria  in  comit:ilu  Are- 
tino pio  lalione  facienda  index  existeiis,  cognilor  [lilis]  el  cause  que  verteiinliir  inler 
Accarisium  sindicum  sive  aclorem  Aret[ine  ecjclesie,  nomine  ipsius  ecclesie,  el  ex  officio 
iudicis  petebat  a  lolianne  sibi,  nomine  ecclesie,  [eidem  ecjclesie  reslilui  possessionem 
vel  quasi  ciiiusdani  molendini  positi  in  [flumine  Arni  apud]  ponlem  ad  Caliaiuim  iuxta 
viam,   quam    dicit   dictum    iohaiinem    [...  fiijisse  adepUim   vel  habere.  loiiannes  negai 

se  debere  reslituere se  iniusle  t'nisse  adeptum  vel    habere.  Coiifilebalur  quod  iure 

libellario  possidet  lerliam  parlem;  duas  alias  paries  delinei  ut  molendinarius,  ila  iiuod 
debelconseqni  molitura  ni  dicti  molendini  qiioad  rcsarcite  fuerinl  sibi  expense;  pnstea  debef 
tenere  ut  molendinarius  scilicel  duas  partes  prò  abbate  sancte  Fiore  el  lerliam  prò  se 
iure  libellario.  [Sed]  reconveniendn  preposiliim,  loiiannes  dicit  dicium  preposilum  lecisse 
dexlruere  vel  [rujpisse  ciausuram  molendini  el  ijisum  niolendinum  per  suos,  vel  ralum 
habuisse.  Ouoniam  petit  quod  predicla  in  pristiiium  slalum  faciam  reduci  vel  xx  libias  prò 
dampno  [ei]  dari,  sindicus  non  credit  se  ad  aliquid  teneri  nomine  diete  ecclesie,  nec  credit 
preposilum  id  fecisse  per  se  vel  alium.  Ilem  prepositus  in  verbo  veritalis  dixil,  quod 
predicla  non  fecil  per  se  vel  alium  nec  tem[)Ore  quo  factum  fuit  ralum  habuil,  immo 
doluil.  Item  Accarisius  credit  possessionem  dicti  molendini  vel  quasi  et  tenulani  fuisseda- 
lam  preposilo  conlra  abbatem  per  episcopum  Clusinuni  delegatum  domini  pape.  loiiannes 
credit  de  facto  et  non  [de]  iure.  Ideo  quia  postappellalionem  et  commissionera  faciam  epi- 
scopo Senensi,  Accarisius  non  [credit]  appellalioneni  nec  commissam.  Item  uliaipie  pars 
confitelur  quod  dieta  possessio  data  fnit  [menjse  oclobris  vel  septembris  proxime  preleri- 
tis.  Accarisius  confitetur  lobanneni  possedisse  ante  possessionem  datam  ab  episcopo 
Clusino  prò  terlia  parte  iure  libellario,  prò  duabus  par[libus]  ut  guardianus.  lohannes 
asserii  fuisse  appeliatum  antequam  possessio  fuisset  data  preposito  a  dicto  episcopo, 
quod  prepositus  confilelur  in  legalitale,  sed  negai  appeilationem  fuisse  admissam.  Item 
lohannes  asserii  episcopum  Senensem  post  commissionem  sibi  faciam  scri|)sisse  episcopo 
Clusino  et  domino  preposito  ne  procederent  in  dieta  causa;  quod  prepositus  confìletur, 
sed  ideo  quia  in  lilleris  domini  pajie  conlinebntur  Clnsinum  episcopum  reveienler  de- 
tulisse  appellalioni,  quod  dicit  non  esse  verum.  Item  lohannes  dicit  ilerum  fuisse  ap- 
peliatum a  Clusino  episcopo  in  ecclesia  sancii  Philippi  apud  Arilium  ante  dalionem 
possessionis  per  unam  diem.  Prepositus  confile[tur],  sed  nescil  si  per  unam  diem.  Ilem 
posi  confessionem  domini  prepositi,  Accarisius  interiogalus  si  credit  appeliatum  fuisse 
ab  episcopo  Clusino  ante  tenutam  datam  et  si  commissio  inde  farla  fnit  episcopo  Se- 


90  DOCUMENTI    l'KH    l.\    STOHIA    d"  AllKZZci  [4G0-ÌGS. 

iii'iisi,  limi  ri'spoiiilil.  Ileili  Idli.mnt'S  sim  sacniincnlo  iliiil  ilDiiiiiiniii  |i;i|i.iiii  n'ii|iisse 
a|tpell.ilioiitMn  faclam  a  Roiliillo  simlii'O  ahbalic  ul)  eiiiscopo  Clusino.  riejiosilus  luii- 
liletiir,  si'd  siciU  in  lillcris  coiiliiictiir  episcopo  Sciierisi  diioclis  a  tlumiiio  papa,  (|iiarm)i 
l'xciiiphiiii  iioliis  ostcmlil,  ci  non  alilcr.  Ileni  lolianries  asserii  nuliam  (luciclani  l'actani 
l'iiissc  (le  se  a  |)rcposil()  vcl  suo  siiuiico  alieni  i-lcricn  m'Ì  l.iicn  rclin,  iiisi  i]uc  l'aiia  fnit 
An-hipresl»ileio  imlici.  l'ie|)osiliis  cunlìleliir  per  lilielliini  sed  alias  con()iieiel)alui-,  el 
siiiiliciis  credil  idem.  Visis  ila(iuo  allej;alionil)iis  uLiinsipu;  parlis  el  confessionilms  el 
saciamenlo  calunpuie  ab  ulia(|iio  parto  pieslilo,  el  leslibiis  et  instrninenlis  bine  inde 
inlroiliiclis,  babito  eliam  Consilio  ninltoniin  sapicnlnni,  absulvo  dicliini  lolianneni  ah 
Olimi  petitionc  sibi  facta  ab  Accarisio  nomine  Aretine  ecclesie,  et  eiindem  Accarisium 
absolvo  a  pelilione  (|iiam  sibi  fecit  lohannos.  Vernni  (|aia  viclus  vicloii  (k'bet  condem- 
pnaii  in  expensis,  ex  meo  olTìcio  dicium  Accarisium  comiempno  lolianiii  in  expensis 
liiiius  cause,  silicei  in  eo  qiiod  sua  petilio  cxcedit  pcliiioiiem  alleiiiis. 

I,ala  lìiit  liec  sententia  in  clauslro  abbalie  Campilcoiiis,  coram  domino  Rainerio  de 
.Miniare  el  Guidone  Asluldi  el  Uguitione  l'ejii  «b'  Monte  sancii  Savini,  el  domino  Malbeo 
iudice  el  domino  lobaiine  indice  et  Imgolo  (")  de  Gressa  el  Andrea  de  Capoloiie,  anno 
Domini  Millesimo  ccxi,  ii  non.  octobris,  domino  Ottono  imperante,  Innoccnlio  papa 
residente,  indiclione  xiiii. 

Ego  (Su.)  loliannes  im|ieiialis  aule  index  ordinarius  el  nolarius  recilalioni  biiius  seii- 
lenlie  interfui,  et  de  mandato  dicti  domini  Arcbipiesbiteri  imlicis  eam  scii|isi  et  in 
pubiicam  formam  redegi. 

461. 

Bruno  abbate  di  s.  Fiora  dà  a  Guido  ì'azzo  il  feudo  di  diversi  poderi,  promellendo 
di  difenderglieli  a  sue  spese  e  nomittalaineiUe  dai  Lanibaidi  di  Vociano  e  di 
Tulliano. 

~  20  novemln-e  1211.  [.Ardi.  Capit.  d'  .\r.;  Cinte  di  s.  Fiora,  n.  642]. 

mm.  19.3X515.  Copia  dell'anno  1237. 

In  Dei  elevili  nomine  amen.  Hoc  est  exemplum  caiitsdum  aute'dice  abrevialure,  scripte  per 
Mainaklnm  noUirium  in  qitodam  voluvìine  rotoli  multnrnm  caii(i>ìtm,  tenor  cuius  lalis  est: 

In  Cbristi  nomine.  Anno  Domini  millesimo  CCxi,  Ottone  imperante,  vi  k.  decembris. 
In  testimonio  lacobi  Bonamici  de  Borro  et  lacobi  investiloris,  Asalti,  Niepi,  Guidonis 
Asalli,  Rngerii  Lance,  Gottifredi ,  Rainaidi  s.  Andree  et  aiiorum ,  donnus  Brunus 
abbas  s.  Flore  cuin  consensu  donni  Ugonis  sacrisle,  donni  Guidonis,  donni  Roduifi 
sindici  el  camerarii,  donni  Ugonis  et  Gionte  conversi,  dictus  abbas  prò  se  el  suis  suc- 
cpssoribus  et  prò  aliis  suis  tValribiis  el  prò  util itale  diete  abbatie  fecit  cartam  conces- 
sionis  el  cessionis  et  dalionis  iure  tendi  Guidoni  Paco  libo  olim  Taviani  eiusque 
heredibus  ex  eo  descendentibus  in  perpetuum,  integre  de  omnibus  mansis,  terris,  cultis  et 
incultis,  arboribus,  aqnis,  et  in  colunis  in  dictis  mansibusC"),  sicut  continetnr  in  quodam 


•)  ec  dO'tùiii  Mathei  uultcis  et  domini  Johannis  iiidicis  et  Jmgoli.  (b)  sic. 


AN.     1211-1213]  CODICE   DIPLOMATICO  97. 

piibliio  iiistnimenlo  si-ri|iio  per  maniim  Ciir.inii  iidUirii  (I);  el  ilcni  do  orimi  iure  et  anione 
quod  dieta  abballa  liabuil  vel  halicl  usque  (iiiiiic)  vel  aliiis  pio  ea  iiilVa  dir.lus  (Ines  el  e;  re- 
Le[)lo  ab  00  sariamonto  fidolitalis,  recoplisqiio  eliam  Ix  libris  prò  iiilraliira  dicli  fendi, 
de  i|iiibiis  solute  fueruiit  1  lilirc  DeuLosalvi  creditori  diete  abliatio;  roiiiiiiliaus  exceiìlioiii 
numiiiate  pecunie  oi  non  lecepti  prelii.  Tarnen  iiac  coiidilioiur  appusila,  qiioil  dielus 
Guidi)  prò  se  et  suis  heredibiis  in  saneti  Slophani  feslo  promisit  dare  u  solidos,  vel  millere 
vel  renovaie  per  se  et  snos  horedes  fidelilalem  sneeossoribus  dieti  ahbalis,  et  dieta  tenere 
el  non  conlravenire  sub  pena  I  inarcarum  argenti,  et,  oa  solula  vel  non  sulula,  dieta  tenere 
promisit.  El  dielus  abbas  (uouiisil  diclas  terras  et  res  non  tollero,  nmi  eonlondoro,  non 
molestare,  sed  ab  omni  persona  legitime  defendere  suis  expensis  et  nominalim  ab  omnibus 
Lambardisde  l'oyiano  et  de  Tulliano  sub  pena  1  marearum  argenti,  et,  ea  solula  et  non  soluta, 
dieta  tenere  luomisil.  Scilirel  de  integra  illa  terra  iM  silva  que  est  |)Osi(a  in  eomitalu 
aretino  et  infra  plebem  s.  luslini  scilo  (labianoC)  siipoi-  villa  que  dieilui-  (lama,  infra  istos 
fines,  lioc-  est:  a  termini!  da  le  Foia  usque  ad  torminum  d"  Campo  de  Gavina  de  Argiano, 
et  a  lermine  qui  est  prope  de  Gavina  usque  ad  vìam  do  Erniignano,  et  a  termine  qui 
est  in  predilla  vi;i  do  Erniignano  iisquo  ad  lerminiim  (|ni  osi  in  Rio  do  Monlelungo  et 
Rio  de  Comugne,  et  a  termine  de  la  Biiblaia  de  tlomugne  usque  ad  terminum  de  Pi- 
scina de  Comugne,  el  ab  bis  lerminis  in  subto  usque  ad  terram  s.  Donali  el  de  Pin- 
nanisis  et  de  Girardingis  et  de  Cislisis.  Simililor  ihniius  duas  [larles  inlegras  illius  terre 
quf  est  eoniuncla  a  supiadiela  terra  in  snpra.  a  preilirlis  loniiinis  usque  ad  illuni  ler- 

miniim  quem  iuravii  Slavi  de  Gabiano  filius  quondam C"),  el  sìeul  eurrit  rivus  (")  de 

Monlelungo  usque  ad  viam  de  Comugne. 

'Sn.'  Ft)'i  Fonie  fììiiis  (■lim  Malhei  Rnndi'ii  ab  impi'vi'tU  maieslale  nolarius,  sicul  inve'ii  in 
imhrevudurn  nnlenlica  S'-.ripln  mnnu  Rniia/di  nul.  iitler  aliai  imhreviaturas  nnteiilicas  per  dictum 
lìaiinìdiim  nof.  scriplas.  ita  tenore  ipsius  imhreviatun-  servando  et  omuia  hona  fide  faciendn.  nichit 
addendo,  permiilandii  vel  minnendo  qnod  mutarci  uni  lederei  fvrmnm  contraclus.  ti  ex  commis- 
sione mihi  faci»  a  'lominis  hihanne  et  Gerard»  tane  inlicihiis  Comunis  Arelii  et  assessoribiis 
et  lune  oicnriis  domini  cnmilis  de  lì  mena  lune  polestalis  civitalis  Arelii.  el  eliam  de  vr>btntnle 
Consilii  f/enei  ulis  diete  civitatis,  ut  snpra  lerjilìcr,  scripsi  el  exempìavi,  et  in  puhlicam  fnrmam  meu 
sigìw  firmavi,  et  iiAevlinenvr.  riviim. 


462. 

Innocenzo  111  scrive  al  Vescooo  di  Firenze,  al  Priore  di  Camaldoli  e  a  B.  piegano- 
di  Castrlfioì'cnlino  allineile  ritornino  ad  esaminare  gli  alli  della  elezione  del  re- 
scoKo  Martino  ritenuti  illeciti  ed  illegali. 

Laterano  -  14  marzo  1213.        [Arch.  Vaiic,  /ìegest.  Innoc.  Ili,  an.  XVI,  ep.  4,  voi.  8,  e.  1.33'  e  l."??]. 

BosQUET,  Recueil   des  historiens  de  Gaule  et  di;  la  Frnure,  o23;  Baluze,  Epistol.  Innnc.  Ili  (Paris.  1682), 
II,  736;  Innocentii  III  opero,  in  MinNn,  Pntroloij.  voi.  CCXVI,  787. 

(lojianni)  episcopo  Fbirentino  el  (Guidoni)  prioii  Hamabiulensi  et  magistro  B.  plebano 
Castri  Fiorentini. 


[')  pabiano.  (''J  spazio  bianco.  (=)  parola  interlineata. 

(I)  Ann.   10*3  (Voi.   I,  n.  208). 
Il 


"^ 


WS  ijncUMEMI   PER   U   STOBlA   ])'  AHEZZO  1402-403. 

('.iiiit  olim  iiiiiilius  (lìlectnrum  lilioriim  (Martini)  preposili  ci  canoiiicoriim  Arelìnoruni 
111  iiiislra  pri'S(Milia  c.oiislilnliis,  si-nli'iiliaiii  (|uain  super  fileclione  fac.la  ^^i  ipso  piep(»- 
silo  in  paslori'iii  t'CflL'sie  Ari'liiic  vt'ueialiik's  Iralies  iiuslri  aicliicpiscopiis  Haveiiiias  el 
episcopiis  l.ivieiisis  (lolegali  a  iioliis  pio  iliilo  pruposilo  pioinulgaraiil,  |)i)sliilaiel 
auclorilalc  si'ilis  aposlolice  coiilirniaii,  magislro  ì\.  prociiraloK^  parlis  allerius,  preler 
alia  roiilra  moiliiiii  cleclioiiis  ipsiiis  ni  proccssuiii  iiuiiiurii  piedidornm  oliitnla,  piopo- 
lU'iili',  i|isuin  picposiluin  in  ('(rlesiaiii  Aioliiiam  iii^rcbsiiiii  siinDuiaiuni  lialmisse,  ac  lem- 
jion-  i|iiii  ili'  i|)so  l'iiil  eli'ilMi  ccli'lirala  excoiminiralioiiis  l'iiisse  viiiciilo  innodaUim  et 
nalaliuin  pali  (Icl'ecluiii,  ipiia  vnhis  super  hiis  non  poterai  lieri  piena  (ides,  vohis  de- 
dimiis  in  maiulatis,  ut  taiii  super  processn  iniiii:utn  et  electiunis  modo  ipi.iiii  super 
obslaculis  aliis  quc  partes  ducerent  pioponenda,  receptis  iJiobalioiiibus  eoriiindein,  ipsas 
sub  veslris  sigillis  fideliter  iiobis  Iransmilteretis  imiusas,  prcfigeiiles  parlihus  lerininum 
conipetenleni  quu  nostro  se  conspectui  presenlarcnl,  sinlenliam  rece|»tiire.  Adiecinius 
eliani  quoti  tesles  ipios  iilraque  pars  super  modo  elerlionis,  processii  iiidii;nm  el  aliis  que 
elimina  non  rdiiligerenl,  ducerenl  nouiinandns,  si  se  gratia,  odio  vel  timore  sublra- 
hereiil,  per  rensuram  etclesiaslicam,  appellatione  poslposila,  cogeretis  verilati  leslimonium 
perhibere.  l'arlibus  iiaque  in  veslia  presenlia  (")  (■(iiisliliilis,  narratione  ac  responsione 
aliisqiie  partium  ronlessioiiibus  sujier  processii  iudiciim  el  modo  eieclioiiis  aiiditis,  cum 
vellelis,  siiiil  ex  litleris  veslris  acccpimus,  ad  aliorum  in(|uisitioiiem  |)rocedere,  a  parte 
preposili  rnilobieclum  se  non  tenti  i  super  aliis  respondere(''),  ciim  liec,  sicul  dicebal.coram 
primis  iiidiiiiius  obiecta  fuerinl  nec  |nohala,  preserlim  cum  iiidulie  date  ad  liec  pro- 
banda l'iiissent  ci  super  liiis  jtars  eadem  protestala  l'ueril  coram  vobis  quod  absque 
sui  preiudicio  super  ailiculis  aliis  respouderel;  el  adiecil  ei  non  debere  obesse  si  nuiilius 
eius  cum  adversario  lilteras  impelravit,  qui  non  ad  hoc  sed  lanlum  ad  impelrandam 
coiifirmalionem  seiilenlie  fueial  deslinalus.  Quibiis  pars  adversa  respondit  (|uod  cum 
hec  sub  iuilicibus  memoratis  in  modum  exceplionis  dilatorie  [uerinl  ad  iuilicium  decli- 
iiaiidum  obiecta,  quod  eliam  pars  altera  concedebal,  conila  personam  nicliilominus  ipsius 
prepositi  ad  esclutlendnm  eum  a  dignilale  poleranl  perem|»lone  lune  opponi,  presertim 
cum  nunlius  partis  preposili  in  litleris  impctralis  t  um  adversario  convenissel,  et  primo 
vubis  presenlassel  easdem  ac  vos  t'orma  cogerel  lilleiaium.  Addidil  insuper  quod  pars 
preposili  conicslando  lilem  approbassc  lilteras  et  a  dilatoriis  exceptionibus  recessisse 
li(]uido  videbatur;  quod  pars  adversa  iiegabat,  cum  super  aliis  respondendo,  ul  dictum 
est,  de  iure  suo  circa  excejìtiones  huiusmodi  fueril  prolest<ila  el,  sicut  dicebal,  commis- 
sionis  lilteras  approbare  prò  parte,  ac  pio  parte  poterai  reprobare.  Quia  vero  super 
hiis  diversi  videbanliir  diversa  sentire,  quid  vobis  sii  faciendum  poslulaslis  per  sedem 
apostolica m  edoceri,  querenlesnichilominusan  dereclusnataliiim  elexcommunicalio  iudicari 
debeanl  ad  crimina  pertinere  iiim  de  crimine  non  filli  sed  patris  agalur  in  primo,  et 
de  pena  ciiminis  in  secundo,  ut  sic  iiislrui  valealis  ulrum  super  hiis  nominandos  tesles 
secundiim  formam  precedentium  lilleiaium  debealis  com[)ellere  perhibere  leslimonium 
veritali.  Quesivislis  eliam  si  ad  leslimonium  debeat  arcliidiaconus  siipradiclus  admilli 


(•)  Segue  la  parola  convucatis  che  fu  espunta.  {,*')  Segue  la  frase:  et  adiecit  el  non  ctebere  obesse  si 

nuntius  eius  cum  adversario  Utfras  impelravit  che  leggiamo  poco  appresso;  la  quale  frase  fu  sotto  punteg- 
giata prima  e  poi  lineata. 


AN.    I -'!;)]  CODICE   DIPLOMATICO  99 

cmn  per  pi  oc  ma  lo  reni  agaiil  idmn  ci  eiiis  socii  corani  voIjìs.  Moloiilcs  igilur  per  lales 
iimliles  el  varios  anfrarliis  (Iccisioni'in  cau>c  in  gravameli  ecclesie  Areline  differri,  |)er 
apostolica  vobis  scripta  pri'cipienlcs  innudanius  qiiatinus,  non  oljslanlihus  huiusniodi 
vaiiis  et  fiiviilis  occasiiniihns,  secMndiun  loiniam  vobis  dalani  proccdatis  in  causa,  tesles 
in  piemissis  articiilis,  ilio  de  simoniaco  ingressu  dnnutaxat  exceplo,  ad  |ierliil)endnm 
lestinioninni  verilali  per  censnrain  eiclpsiasticam  coinpeilentcs,  cum  etsi  a  criminii)us 
Tolte  descendeiinl  qiioad  istmi  iiegdtinm  crimina  non  coiilingant.  Archidiaconi  vero  lesli- 
moiiiiim.  Clini  pio  parie  ipsiiis  el  sociornni  eius  non  per  eum  sed  per  procuratorem 
agaliir,  et  in  causa  ecclesiaiuni  siiaruni  dorici  ctiani  adversiis  extraneos  admitlanlur, 
l'ur  in  liac  repelli  debeat,  nisi  alimi  lationabile  obviel,  non  videmus,  Tu  denique,  IVater 
episcope,  sii|ier  le  ipso  ci  e.  Datnm  Lalerani  ii  id.  niartii,  pontificatus  nostri  anno 
sex  lo  decimo. 


463. 

ì'esiiinoniiuize  raccoUe  pi'V  la  f/iiestioìic  surla  Ira  la  l'aìionicu  Arvlina  e  V  Abbazia 
di  s.  i'inra  circa  il  possesso  di  alcune  terre,  della  chiesa  di  s.  Gregorio,  di  al- 
cuni ìiiolini  e  di  parie  del  castello  e  della  torre  di  Caslelnoro. 

Arezzo,  Chiosa  «li  Mnrelìo  -  24,  25  ging-no  1213.  [Ardi.  Capii,  di  Ar.;  Cmtc  di  s.  Fiora 

0  l.iicilln,  II.  niS]. 

min.  290X2C0X2I80  -  Copia  sincrona  in  rotolo  l'ormalo  da  tre  lunghi  pezzi  di  niembiana.  Lo.  pergamene 
segnale  di  n.  638,  639,  640,  641,  643,  64-';,  646,  647,  649  conlcngono  lunghe  testimonianze,  o  riassunti,  o  noie 
sopra  la  qiieslionc. 

Tesles  preposili  conlra  ahbatiam  sancte  Flore. 
I).  lohannes  Barratiili  iuradis  dicii,  qnod  vidit  preposilum  et  abbalem  sancte  Flore 
et  proceres  de  Pelrognano  habere  el  tenere  Castrnmnovuni,  quod  est  prope  castrnm 
Marcene,  [»ro  tertia,  videlicet preposilum  pio  tertia  et  abbalem  pio  tertia,  el  expensas  dicli 
castri  communiler  prediclis  partibns  facete,  el  liirisgianuin  prò  eis  slare;  et  lieo  vidit 
per  xl  annos  el  plus  continue,  quia  slabal  apud  IVlarcenam  et  illnc  semper  ibit,  el  alibi 
infra  dietimi  lempus  non  lìiil  nisi  usqne  ad  Monlem  sancii  Angeli;  el  dicil  quod  civilas 
deslruxit  dicium  caslrum  el  Inrrim  poslea,  el  abbas  Karitale  et  procere(s)  de  Petro- 
gnano  requisiverunt  preposilum  Fresbileruin  quod  veniretad  refìciendum  dicium  caslrum, 
et  preposilus  ivil  iilm-  et  conlradixit  eis  ne  rcficerent  diclnm  caslrum,  et  lapidos  proiecii; 
el  liiis  omnibus  inlerfuil  el  vidil. 

De  faclo  molendini  dicil  quod  inlerfuil  quando  pater  Inliannis  castaidi  ci  moicn- 
dinarii  monaslerii  (")  fecit  clusam,  el  molendiniim  cepil  edificare,  et  murum  fecit 
alluni  quantum  unus  homo  longus  est,  el  bis  inlerfuil  el  vidit.  Et  dicit  quod  iam  sunt 
xxxvi  anni,  ut  credit,  el  plus,  sed  non  xl;  poslea  antequam  compleretiir  crevil  Arnus 
et  lice  ileli'vil;  el  ilicil  quod  elusa  nunc  in  eodem,  loco  edificala  est,  sed  niolendinum 
inferius,  el  bene  scirel  loca  molendinorum  demonstrare  si  esset  ibi;  et  dicil  quod  a  livo 
qui  est  siibter  gualkeriam  prope  ipsam  usque  ad  rivum  qui  est  iuxta  hospitale,  tota 
(erra  que  est  infra  lios  fines  est  abbaile  supra  slratam,  et  banc  vidit  fructare  prò  ab- 


,•)  Neil'  interlinea- 


100  DOCUMKNTl    PER   LA   STORIA    ti    AHEZ7.(i  \iC>^. 

balia;  ol  ilirii   qiiod    leirennm  ubi  est  molendiiiiim  ut  ubi  lapitics    fiienint  cavali  pio 
fjualki'ria  coliopciiiMula  est  alibalis,  fi  vidil  la|)i(l('s  cavali  [lor  (li'iioensem. 

Iti'in  ilii  il  (le  inulcinliiio  l'.iipienc,  (jiioil  vidit  illiiil  leiiori  a  loliaiiiio  paliu  ci  [lalie 
t'I  avd  per  Ix  aiiiius;  i|iinil  Idli.iiiin'S  vcmlidil  iio^tca  preposilo;  ci  vidil  (piciidain  mo- 
iiaciim  venire  qui  contradicere  volebai,  lanicii  imiii  vidil  (|iiod  de  iure  possel  contradi- 
cere,  iiec  cdiilradixit. 

De  moleiidiiio  Castri  Sassi  dicii,  ipiod  fiiil  edilicatiiin  non  suiit  xx  anni,  el  al)  ilio  tf.'ni- 
jiore  as()ae  iiunc  vidil  illiim  Icncii  pio  pieposilo,  et  dini  ipiod  ipiamlo  cdilicabatur  venil 
ibi  abbas  Kaiilale  el  interrogavil  liomines  si  ibi  parlein  ali(|uain  habcrel.  Dicit  quod 
non  invcnit  aliqiiein  qui  dicerei  (|iiod  de  ipso  haiierel  ilii  ali(piam  [lartem,  linde  non 
conlradixit. 

Itcui  si  abbas  et  pioceies  reedilicaverunt  ditlum  caslium  el  turrim  siiis  expensis 
dicit  qiioil  sic;  nescil  lanien  pio  quanta  parte.  Alimi  l.uiieii  nescit;  non  liiit  iiislriictiis 
nec  prelio  duclus. 
2).  I\anuciiis  de  lledroiieila  iuiatus  dicil,  (piod  vidit  Casti  uinnovum  el  tuniiii  detineri 
a  preposito  pio  leitia  et  ab  abbate  pio  tenia  el  a  pioceribus  ile  Pelrognano  pi»  tcitia, 
el  expensas  dicli  castri  el  lurrisciani  cominuniter  prediclis  parlibus  facere,  el  boc  vidit 
continue  per  xl  aniios  el  plus,  quia  ibi  seniper  liabilabal. 

De  inolendino  dicit  idem  quod  lohannes. 
3).  Lambertucius  iuralus  dicit,  (piod  anlequam  ilicliini  castruni  deslructum  fiiisset, 
vidit  torrescianum  stare  in  tuiri  ilicti  castri,  el  homines  dicli  preposili  dabant  ei 
expensas,  nescit  lamen  prò  (|iiaula  parte;  el  hoc  vi(Jit  per  xi  annos  el  plus;  et  dicit  quod 
turris  in  eodeni  loco  reedilicala  esl  ubi  primo  fiiil;  el  credit  quod  suntxxanni  quod  deslru- 
ctum l'uil;  el  dicit  quod  vidit  reficere  dictum  caslrum  ab  abbate  sancle  Flore  et  proceribus 
de  l'etrognano.  Dicit  quod  nescil  cuius  sii  ripa  ubi  esl  molendinura  supra  poiilem 
de  Galliano;  vidil  lamen  dominum  (lenoenseni  ibi  l'acientein  lapides  cavali. 

De  terra  le  l'ontillie  el  de  nioleiidino  castri  Sassi  et  molendino  Cuprene  el  de  campo 
de  Cerreto  interrogalus  dixil  se  iiihii  scire. 

4).  Martiiius  de  Bona  iuratus  dicit,  quod  vidil  dietimi  caslrum  el  lurrini  a  preposito  et 
abbate  el  a  proceribus  de  Pelrognano  teneri  a  qiiolibel  [irò  lertia  ab  eorum  hominibus: 
el  hec  vidit  per  x  annos  ut  sibi  videlur  ante  desìi  luiioneni  castri;  el  luiiis  in  eodem 
loco  reedificala  est  el  eisdem  lapidibus  et  aliis  ab  abbate  el  proceribus  de  Pelrognano 
et  tolum  caslrum;  et  dicil  quod  sunl  xl  anni  quod  dictum  caslrum  deslructum  fuil  et 
sunt  xxvii  vel  xxvi  anni  quod  leedificatum  fuit  ut  sibi  videlur;  el  dicit  quod  quando 
Consules  mittebanlur  in  dicto  castro  inittebantnr  unus  pio  abbate  el  unus  prò  preposito 
et  alius  prò  proceribus.  Et  dicit  quod  lena  (|ue  esl  super  slralam  prope  molendinum 
audivit  dici  quod  crai  abbalis,  et  quando  hospilalarius  non  eral,  in  hospitali  iuxla 
poiitem  positio,  vidil  colligi  olivas  a  castaldione  dicli  abbalis.- 
5).  Fusculus  iuratus  dicil,  quod  vidit  per  xx  annos  ante  deslruclionem  castri,  dictum 
caslrum  et  liirrim  ab  abbate  el  preposito  el  proceribus  de  Pelrognano  teneri  a  quolibet 
prò  tema,  el  ila  homines  prepositi  ut  homines  abbalis  ascendere  lurrim  ad  faciendum 
guardiani,  et  cum  lurisciaiius  aliquis  eral  in  turri,  pio  lertia  parte  dabatur  expensas  a 
sindicis;  el  turris  in  eodem  cip[»o  edificata  esl  ab  abbate  el  pioceribus  de  Pelrognano 
et  ex  eisdem  lapidibus  el  aliis  cum  caslrum  reedificalum  fuit.  Et  dicit  quod  domus  qua 
est  ad  |)edem   turris  superius  est  abbalis  prò  tenia,  alie  lertie  partes  sunt    prepositi. 


AN.    1213]  CODICE   DIPLOMATICO  101 

Jnlerrogatus  quomodo  srit,  dicit  quod  iiKiuiliiiiis  domus  tenel  eam  ino  dirtis  parlihiis 
et  prò  eis. 

6).  JViger  iiiralus  dicil,  (|uod  iani  siinl  mi  anni,  ul  sihi  videliir,  el  non  plus,  i|iioil  ipse 
cavavit  lapides  in  ilio  loco  ubi  est  pars  muri  inleiioris  molendini  lohannis  pio  cano- 
nica, et  lapides  evulsos  proiecebanl  ubi  modo  est  cassa  molendini,  ol  dicii  (|uod  si- 
gnavil  lapidom  (luendam  sopra  brignium  jiro  Canonica,  sed  postea  non  cavavil,  et  de 
illis  lapidibus  cohopeiiebalur  gualcheria  Canonice.  Dicit  quod  tuiic  venit  preslìiicr  Guido 
de  Castelnovo,  el  dixil  iiuic  lesti  quod  lena  illa  ubi  ipse  cavabat  erat  Canonire.  Et  ipse 
respondil:  Ego  non  demitlo  ob  oc,  quia  cavo  pio  Canonica.  Et  presbiler  lespondil:  Bene, 
potes  facere  (1). 

7).  Ugolitius  iuratus  dicil,  quoti  \idit  lonilorcs  Canonice  silicei  Kuslikellum,  loliannem 
fabrum,  Dominicum  Berle,  Auguslinum  bovarium  et  alios  habere  et  tenere  pio  Canonica 
terram  que  est  supra  gualkeria  a  rivo  qui  esl  sublus  gualkeriam  usque  ad  |ionleni  qui 
est  sub  strata  supra  ipsani  gualcheriam  el  a  slrata  usque  ai!  Arnum  (2). 

8).  Benencasa  iuratus  dicil,  quod  iam  sunl  I  anni  et  Ix,  ut  credit,  de  I  bene  cerlus  esl, 
quod  ipse  vidit  rectorem  ecclesie  sancii  Pelri  [tonere  rectorem  et  sacerdotem  in  ecclesia 
sancii  (iregorii  de  qua  agilnr;  el  cuni  apud  ecclesiam  sancii  Gregorii  aliquod  feslum 
celebrabalur,  reclor  ecclesie  sancii  Pelri  per  capilanliam  dictum  festuni  celebrabalel  com- 
mexlionem  fieri  faciebal.  El  liic  teslis  l'ecil  (ieri  commexlionem  in  diclo  feslo  sancii 
Gregorii  bene  per  xxx  annos,  quia  eral  celerarius  et  baililor  ecclesie  sancii  Retri,  prò 
qua  ecclesia  sancii  l'etri  diclam  commextionem  faciebal;  el  fecii  apud  ecclesiam  sancii 
Gregorii  sepefalara;  el  Iota  familia  ecclesie  sancii  l'etri  apud  ecclesiam  sancii  (iregorii 
in  dicto  feslo  commedel)at;  el  si  custos  porcorum  ecclesie  sancii.  Pelri  non  possel  in- 
teresse festo  et  coinmexlioiii  miltebalur  ei  commextio;  et  hic  teslis  misil  muiioliens.  El 
caurpane  ecclesie  sancii  Pelri  in  feslo  sancii  Gregorii  pio  diclo  festo  pulsabanl.  El  dicit 
quod  vidit  abbatem  saiicle  Flore  aliquem  clericum  in  dicla  ecclesia  sancii  Gregorii  in- 
stituentem  ncque  desliluentem,  immo  solumniodo  reclor  ecclesie  sancii  Pelri  insiiluebat 
et  deslituebat  clericos  in  dieta  ecclesia  sancii  (àregorii,  et  cum  aliquis  ciericus  vel  reclor 
illius  ecclesie  moriebatur,  apud  ecclesiam  sancii  Pelri  ferebalur  et  sepeliebatur.  Et  dicil 
quod  audivil  quoil  terrenum  in  quo  esl  ecclesia  sancii  Gregorii  allodium  esl  ecclesie 
sancii  Pelri  (3). 

Publicati  sunt  isti  testes  anno  Domini  m.  ce.  xiii,  Innocentio  papa  residente,  viu  kal. 
iulii,  indictione  i.  Aclum  apud  ecclesiam  de  Morello,  in  presentia  et  testimonio  Mainetti, 
presbiteri  Guidonis,  Gialle  et  Baronis  quondam  Scerpoli. 

Ego  Clarellus  nolarius  supradictos  testes  examinalos  una  cum  domino  Rainerio  et 
domino  lohanne  iudicibus  ordinariis  el  eoriim  mandato  scripsi,  et  eorum  dieta  in  pu- 
biicam  formam  redigendo  meo  signo  firmavi. 

Testes  contra  abbatiam. 
9).    Rodulfinus   iuratus  dicit,   quod  iam   sunt  xl    anni  quod  presbiler    Petrus,  qui    fuit 
reclor  ecclesie  sancii  Gregorii,  fuit  vocatus  in  rectorem  el  sacerdotem  sancii  Pelri;  qui 


(1)  Seguono  le  deposizioni  quasi  identiche  allo  preccdeiili  di  "Ciuido  de  Nussa,  Rainaldus,  Viviiiniis,  Lam- 
bertucius,  Perversus,  Baslardus,,. 

(2)  Seguono  i  deposti  di  ".\ugusliniis,  Dominicus,,. 

(3)  Segue  la  deposizione  di  "Spaliagranus,,  colla  quale  viene  a  ripelere  ciò  che  ha  detto  Benencasa. 


402  DOCIIMKNTI    PF.R    LA    STdlilA    I)'  AIIKZZO  [403. 

pii'shili'i-  IV'Iiiis  |ut>ltM  (nioiiS(|ii(.'  vixil  posuit  ci  |iuiii|}:il  sacerdotes  in  ecclesia  smeli 
(;ii'','(iiii.  Kl  ilirit  (iiiixl  (|iiiil;ini  sacoiilos,  i|iii  vocabaUii'  piusliilor  Hj^o,  ciiin  niurUius 
filil,  ad  l'iflesiain  sancii  l'clii  fiiil  diipoilalus  l'I  sopiilliis  csl  iliiditn.  Kl  dicii  (|uod 
iinni|iiani  audivil  (|U(i<l  ali(|uis  ahiias  sanrlc  Flore  ali(|ueni  clcriiiini  in  oixlcsia  sancii 
Ort'.^oiii  pusiiisst'l  u'I  deposiiissel.  El  dici!  (|inid  presl)iler  l'ulrus  lacit'bal  somper  lieri 
fi-sluni  sancii  Ciie^niii,  ci  campane  sancii  l'clii  sulcmnilcr  jnilsahanl  in  ipsn  l'csln  sancii 
(.licyoiii,  ci  loia  i'aniilia  vel  jiin  parli;  ecclesie  sancii  l'elri  ibal  ad  coniiiK.'diindnin  a|)Ud 
sancliini  Circj^oritini  in  Cesio.  Kl  dicil  (|uod  quando  victualia  deeranl  sacerdoti  sancii 
Giv^'iirii  vcniclianl  ad  ccclcsiani  sancii  l'elri  ad  idinnicdfndnni.  Kl  iiic  leslis  vidil  (|1J0S- 
d.iin  xenienles. 

IO).  Guiltinie  inralns  du-il,  tprod  preshilcr  Telriis,  iiui  Innc  crai  rccloi'  ecclesie  sancii 
(Iregorii,  fiiil  vocalus  a  populo  ecclesie  saiuli  l'etii  in  reclnreni  ciusdom  ecclesie  iam 
snnl  x.\x  anni  ci  |ilns  ni  cicdii;  tpii  presbiler  l'elrus  una  cnni  popiilo  ecclesie 
sancii  (Irci^orii  ibi  reclorem  ponebal,  el  non  vidil  aliqneni  alibateni  sancle  Flore  aliqnem 
clericiuii  poneiilem  in  dieta  ecclesia;  el  presbiler  Pelriis  ponebal  ibi  clericos,  ut  audivil. 

II).  l'Ianla  iuraliis  dicil,  quod  cum  ipse  slarel  ad  l'ulliam,  el  ibi  quid  im  presbilei' essel 
Ugo,  piesbiter  l'elrus,  (|ui  lune  cial  reclor  ecclesie  sancii  i'ilii,  accessit  ad  rnlli:iin  mia 
cum  .Nerbollo,  el  dixerunl  isti  presbitero  Ugnili:  Nos  voinmus  ne  tu  debeas  venire  ad  re- 
cipiendum  ecclesiani  sancii  Gregorii,  quam  libi  ac(|uisivimiis.  El  ipsedixit:  Ego  nolo  venire, 
quia  doiniis  ista  deslrueielur  si  ego  ntinc  diniiUercm  ipsain.  Sed  lamen  cum  eis  venit 
et  aceepil  dictam  ecclesiam,  et  ibi  slelil  usque  ad  moilem.  Ciini  aiitem  mortuus  est, 
de|)orlalus  est  ad  eci-lesiani  sancii  l'elri  el  ibi  sepnltiis  est;  et  .bic  leslis  ivit  eum  ad 
deportandiim. 

12).  Gialia  iuratus  dicil,  quod  audivil  dici  (|tiod  presbiler  l'elrus  piesbiter  ecclesie  sancii 
Petri  insliluit  presbiterum  Maisilinm  in  ecclesia  sancii  Gregorii,  et  nunquam  audivil  quod 
aliquis  abbas  aliquem  clericum  in  eadem  posuissel;  el  (piando  fiebat  lestum  sancii  Gre- 
gorii enin|iane  ecclesie  sancii  Petri  pulsabanl;  et  dicil  ipiod  vidit  sacerdotem  sancii  Gre- 
gorii (ianlem  rectori  sancii  Pelri  in  Cesio  sancii  Gregorii  un  solidos,  et  ibi  ea  die  tota 
familia  sancii  Petri  commedebat,  el  ipse  idem  testis  cum  eis,  quia  de  Camiliaribus  erat. 

13).  Ugo  conversus  sancii  Clemenlis  dicil,  quod  iam  sunt  Ix  anni  et  plus,  quod  ipse  vidit 
ecclesiam  sancii  Gregorii  esse  donecatam  ecclesie  sancii  Petri.  Inlerrogatus  quomodo 
sciret  respondil:  Bene,  quia  semper  Cui  subtus  ecclesiam  sancii  Petri  (1). 

Ego  Clarellus  supradictos  lestes  examinavi,  el  eorum  dieta  in  publicam  Cormam  re- 
digendo meo  signo  firmavi. 

14).  Presbiler  MaCeus  iuratus  dicil,  quod  sunt  I  anni  et  plus,  et  bene  recordalur  quando 
civitas  dextiuxit  Castrumnovum  et  turrim,  el  vidit  el  inlerCuil;  et  dicit  quod  sunt  xl 
anni  et  |dus  quod  destruclum  Cuit;  et  lioe  ideo  scit  quia  Cuil  ante  destruclionem  castri 
Monlislini  et  Apulie;  el  dicit  quod  vidit  dictum  easlrnm  refìci  ab  abbate  Bruno,  qui 
tunc  erat  eamerarius  el  pioceribus  de  Petrognano  iam  sunt  xxvii  anni  parum  plus  vel 
paruni  niinus.  El  dicil  quod  ab  ilio  lempore  liueusque  diclus  abbas  et  proceies  habue- 
runl  et  lenucrunt  dictum  castrum  et  luriim,  el  honiines  qui  ibi  habitalunl  erant  prò 
abbate  el  [iroceribus  el  non  prò  aliis  ut  ipse  sciai.  Et  dicil  quod  turris  in  eodem  cippo 


(I)  Depongono  poi  "Arimiiiese,  Vannellus,  DeolaiiUi,,. 


AN.    1213]  CODICE   DIPLOMATICO  103 

reeclincata  est  ubi  primo  fiiil  ci  ex  eisdem  lapidibiis  et  aliis.  Inlerrogalus  si  prepositus 
tenebal  dicluni  castium  prò  parte  dicil  quoti  nescit.  IntL>rrogatiis  si  preposilus  habuit 
parlem  ve!  doaiuin  alic|u;im  prope  turrim,  dicit  (|uod  non,  l't  iicscil  quod  ligna  vel  alia 
lignamiiia  sunt  missa  in  Inni.  Ilein  diiil  f|U0(i  expi'nsr  dicti  nislri  el  luiris  farli;  in 
refectione  ab  abbate  el  proceribus  sunl  bene  ducenlarum  librarum  secundum  siiam 
scientiain. 

Ilem  dicil  (|uod  vidit  midendiiinm  edificari  a  Tenzone  el  Martino  Agnelli  hI  cliisam, 
iam  sunt  xxxvi  anni,  ut  credit,  scd  fiimiler  dicit  de  xxx  et  plus,  supra  ponlem  de  (".aliano 
el  supra  molendinum  noviter  a  lolianne  edificalum  in  loco  queni  indicai  el  ostendil. 
15).  Marlinus  Ianni  iuratus  dicit,  quod  vidit  desimi  Castrumnoviim  et  turrim  iam  sunl 
xl  anni  el  plus,  el  postea  vidit  quod  abbas  et  proceres  de  i'etrognano  reedificaverunt 
dicium  caslrum  el  turriin  in  eodem  cippo  ex  eisdem  lapidibus  et  aliis  mullis  in  dupliim, 
et  prepositus  non  permisil  homines  suos  venite  ad  refectionem  dicti  castri,  immo  conlra- 
dixileis;  el  inlerfuit  contradiclioni;  et  dicit  (|uod  interfuil  refeclioni  dicti  castri  etexpensis, 
et  vidit  eos  facere,  tamen  non  fecit.  el  dicit  quod  expense  fuerunt  ducentaium  libra- 
rum  per  suam  ciedulilalem.  El  dicit  quod  non  sunl  xxvii  anni  vel  xxvi  quod  dicium 
castrum  reedificatum  fuit  al'  eo  abbate  el  proceribus  de  Pelrognano,  et  ab  eo  tempore 
hucusquead  hoc  tempus  dicti  abbas  et  proceres  habuerunl  et  lenuerunl  dicium  castrum 
el  lurrini.  El  dicil  quod  antequam  dictum  castrum  destructum  fuisset,  vidit  ipsum  teneri 
ab  abbate  prò  tertia  et  proceribus  prò  tenia  et  [ireposilo  prò  lerlia,  et  hoc  vidit  bene 
per  XVI  annos,  ut  sibi  videlur,  de  x  annis  bene  el  fiinus  est.  Inlerrogalus  de  domo  ipie 
est  ad  pedetn  lurris,  in  qua  inoratur  contradicil:  dicit  eam  esse  ai)balis  et  pio  abbate  ibi 
moralur  et  non  prò  preposilo;  et  dicit  quod  ligna  non  sunt  aiicuius  immissa  illius  domus 
in  dieta  lurri.  Inlerrogalus  si  aliquis  homo  prepositi  habel  ibi  aliquam  donium  prò 
preposilo  dicil  quod  nescit;  et  dicit  quod  vidit  facere  duas  fornaces  calcine.  Ilcm  dicil 
de  molendino,  quod  iam  sunl  xl  anni  et  plus  quod  vidil  edificaci  turrim  donium  et 
clusam  usqùe  ad  medium  Arni  a  Martino  et  Tenzone  Lineili  prò  abballa  et  adhuc  esl  ibi 
de  veleri  elusa,  sine  molestatione  aiicuius  nisi  modo  propter  edificationem  infeiius  a 
lohanne  faclam;  el  dicit  quod  Arnus  postea  crevit  et  eam  destruxit.  Et  dicit  (|uod  ab 
ilio  tempore  usque  modo  vidit  dicium  abbatem  slaie  in  tenutam  de  terra  el  aquimolo 
in  medietate  Arni  versus  stratam  a  rivo  qui  esl  iuxta  hospitale  usque  ad  rivnm  qui  esl 
prope  gualcheriam. 

De  terra  de  Pontillie  dicit,  quod  vidit  Gerardum  el  presbiterum  Bulgarinnm  h;ibere 
et  tenere  tres  petias  lerrarum,  prò  |ire[iosito  Ires  partes  et  prò  abbate  prò  quarta  parte; 
una  quarum  esl  prope  gualcheriam  elexlendilur  ab  Arno  usque  ad  montem,  alia  est 
sursum  projìe  pontem  de  l'ontillie  et  extenditur  usque  ad  Ainum. 
16).  lohannes  Baratuccie  iuralus  dicit,  quod  vidil  destrui  Castrumnovum  et  turrim  a 
civilale  iam  sunl  xl  anni  et  plus;  et  vidit  refici  dictum  castrum  et  turrim  ab  abbate  et 
proceribus  de  Pelrognano  iam  sunt  xxvii  vel  xxvi  anni,  el  lurris  in  eodem  cippo  edi- 
ficala esl  el  ex  eisdem  lapidibus  et  aliis,  et  ex[)ensas  extimat  \no  refeclione  caslri  et 
lurris  bene  trecentarum  librarum  secundum  suam  credulilalem,  lamen  ponit  eas  in  du- 
centas  libras,  et  idem  ipse  expendit  e  libras  prò  abbate  Inter  denarios  el  derratas.  In- 
lerrogalus si  ante  deslructionem  castri  vidit  preposilum  lenenlem  parlem  caslri  vel  lurris, 
dicit  quod  nescit  quia  erat  puer.  Et  dicit  quod  ante  refeclionem  dicli  caslri  preposilus 


104  DOCUMKNTl   PER    LA    STORIA    d' Alil'/.ZO  [463 

Vfiiil  ail  ilicluin  caslriim  ci  CDiilf.nlixit  ni  iilihas  ci  |ii(jc(;n:s  iccdilìcaienl  clicliiiii  ca- 
slriiin,  l'I  dicil  (|iiml  iiriipiielas  liiiiiis  caslii  osi  al)l)alis  ci  non  allciiiis.  Inhuiogalus 
i|iialil(M'  scirel  iiiioil  luopiiclas  sii  soliininioilii  aljlialis,  iliiil  (|nii(|  aiulivil  Icj^ì  insliu- 
nicnla  a  iValic  suo  ci  ah  aliis,  scil  li'i^cro  iicsi'il.  VA  \iilit  ila  dclincii  liirluni  caslruni 
pi(t  alilialc  el  (linnlc  ci  filiis  (iiimlc,...  ci  lìanna  cxigclianliir  ah  hoiiiinilms  picposili  a  Coii- 
siiiilnis  (|ni  crani  piti  ahiialc  ci  priHMiiihiis.  El  ilicil  (jiioil  pieposiUis  conlradixil  per 
iacluni  hipilh  ne  in  ihdo  rasilo  cdilicaieiil;  picseiites  eranl  lune  pioceres  ol  hic,  (|ui 
nuiic  osi,  alìhas,  ni  crcchl.  Iiilenaigaliis  si  ahipia  Nj^na  siinl  immissa  Unii  ih;  domo 
quc  osi  ad  pcdciii  liiiiis,  lespondil  ci  sril  l)cnc  ipiia  cditicavil  cam;  et  dicil  tjiiod  lena 
quo  isl  a  l'ossalo  ibi  siipia  Injspilale  nsipic  ad  l'ossaliiin  (|ni  est  pioximns  guahkerie 
esl  piopiiclas  abhalis,  el  slrala  el  leira  siipia  ipsam  posila  iisque  ad  niedielalein  Arni. 
Inlerrogalns  (pioinodo  scirel,  tiicil  ipnid  liospitale  hahiiil  (,'l  Icnuil  ihclarn  l(!irain  sopra 
slratam  pio  ahhalia  per  xx  annos,  el  pio  ea  el  prò  domo  vidil  deporlare  lurlas  ad 
ipsam  ahhaliam  per  vi  vices.  Inlerrogalns  qiialiler  usum  hahuil  abbalia  de  aquimolo 
siipra  ponleni  posilo,  ics|)Ondit  qiiod  vidil  patrem  suiiiii  ci  paliunm  cdilìcare  doimim 
moicndiiii  el  cliisani   prò  ahhalia  iani  sniil  \1  anni  (I). 

17).  l'isaiuis  Alte|)erli  iuralus  dicil,  quod  ahlias  saiuh;  Flore  el  monaclii  sancii  Pelli 
voiebr.nt  mietere  Bonavcnturam  in  ecclcsiam  sancii  (Iregorii,  sed  popiilus  ipsius  ecclesie 
nolehal  ipsum  in  dieta  ecclesia  recipere  quia  pner  erat,  et  non  videbatur  esse  siilHciens; 
unde  postca  hic  teslis,  Nerbollus,  Deolainli,  lacobus  Martini  labri  et  Amadeus  liabue- 
runl  traclatum  de  habendo  presbiterum  Rainerium,  qui  Urne  eral  plebanus  de  Foiaiio 
apud  sanclum  Petrum  piccolum,  quia  volchant  ipsum  in  diclam  ecclesiam  mitlcre,  sed 
i()se  nolehat  eam  recipero  siiie  iii'cntia  abhalis.  Inde  |)OSlca.ipsi  |)renominali  cum  pres- 
bitero Rainerio  iverunt  ad  Turrilam,  Iractavcrunl  cum  abbate  de  liahendo  presbiterum 
Ra(inerium)  iamdiclum,  et  abbas  acquievil  verbis  istorum  el  dedil  islis  licenliam  quod 
venircnt,  et  cum  sua  licentia  daronl  diclam  ecclesiam  diclo  presbitero  Ra(inerio),  et 
isti  venerunt  et  isti  eam  presbitero  Ra(inerio)  dederunt.  Dicil  inde  quod  NeihoUus 
et  presbiler  Ra(inerius)  iverunt  cum  abbate  in  (piadani  domo,  in  qua  domo,  sicut  isli 
sibi  lesti  dixerunl,  el  presbiler  Ra(inerius)  promisit  el  dederal  recoitam,  videiicel  Nei- 
boltnm,  quod  facerct  et  promillerel  hobedicnliam  ci,  quia  lune  non  poterai  recipere  quia 
inlerdicliis  eral  abbas  lune.  El  dicil  quod  monaclii  sancte  Flore  veniebanl  ad  sanclum 
Petrum  el  ibi  ulebantur,  el  postea  veniebant  ad  sanetum  Gregorium  et  ibi  utebanlur. 

i8).  iacobus  iuralus  dicil,  quod  presbiler  Petrus  reclor  ecclesie  sancii  Pelli  posuit 
presbitcros  in  ecclesia  sancii  Gregorii,  sed  non  inlerfuil  cum  instiluebat  eos;  el  veniebat 
ibi  siculi  Tacerei  in  domo  sua,  el  in  feslo  nalivitalis  et  icsurrectionis  ve:iiebal  el  dicebat 
ibi  missam,  et  si  non  veniebat  popuius  inde  dolebal.  El  dicil  quod  quando  presbiler 
Ugo  obiit,  jiresbiter  Petrus  fecit  deportare  a  nunliis  suis  res  illius  ecclesie  et  medallias. 
Interrogatus  quomodo  scirel,  dicil  ex  audiln,  quia  non  intereral  civilati,  iveratad  Burgum 
sancii  Sepnlcri.  De  facto  magislri  Rainerii  idem  per  omnia  dicil  ut  Pisanus,  el  addii 
qiind  liicil  quod  arciiipresbilor  ipsum  inveslivil;  ex  audilu  scit  hoc.  Et  dii'it  quod  hic 
lestis  el  quiiiam  alii  iverunt  ad  presbiterum  l'elrum  el  quesiverunt  ab  eo  per  illud  iu- 
dieium  ad  quod  lendebat,  quia  non  iani  videhal  et  cilo  debcbat  mori  si  ecclesia  sancii 


(I)  OmeUo  le  deposizioni  sopra  il  molino  di  Ponte  Galiano  di  "Lambertucius,  Rodulfus,  Bonaiunta,  Orlan- 
dinus  Pagani,  presbiler  Teu?.o,  Buosus  de  Verazzano,  Tactus,,. 


AN.     Iil3|  CODICK   DIPLOMATtCO  105 

r.regoiii  ilebohal  il^re  l'onsnm  efclpsi»;  s.incti  Pelli,  el  ipse  cepil  ftiM'c  pl  dixit  quod  non; 
et  ipse  convilab.'il  sacerdolcs  illius  ecck'sic  i!l  ipsi  eiim;  ri  lune  alii  rierici  ci  familiares 
illiiis  domns  viiiiporavcrunl  emn.  El  dii-il  (|ui)il  (luando  presbiter  l'ctnis,  qui  mine  vivit, 
exivil  de  dii(;i  ecclesia,  prcsbiler  Ugo  Zoppo  ci  doniiiiis  Ciiiidn  ci  Orlandiniis  veneriirit 
ad  dictam  ecclesiam,  el  famiiiari>s  episcopalus  et  quidam  de  popnlo  venorunt,  et  vcrlie 
raveruni  eos  et  turpilei-  cxpuleiunt.  et  nnus  corurn  rc(ii|ieravit  in  domo  istius  teslis 
el  liii;  vivil  nunc. 

19).  Nerboltus  iuratus  dicil.  (piod  vidil  presbilerum  l'elrum  esse  ciericnm  sancii  Peiri, 
et  lune  eral  reclor  illius  ecclesie  presliiler  Marliniis,  et  piesbiler  Petrus  lune  regcbat 
ecclesiam  sancii  Gregorii,  et  iiicliilominus  semper  millcbalur  ad  ecclesiani  sancii  Pelei 
in  fcslis  el  ad  morUiorum  seplimas  faciendas  el  iti  vigiliis  et  aids;  el  dicil  quod,  moilun 
presbitero  Martino,  presbiter  Petrus  l'iiil  electus  ad  ecclesiam  sancii  Pelri  ab  at)bale 
sancle  Flore  el  f)opnlo  in  reclorem,  ecc. 

20).  Acollilosle  iuratus  dicil,  quod  erat  in  piesentia  abbalis  Rarilade  in  domo  abbalis  de 
Funliano,  et  presbiter  Marsilius,  (|ui  lurìr  crat  reclor  ecclesie  sancii  C.regorii,  venil  et 
dixit  domino  abbati  quod  venirci  vcl  niiltcret  (|nendam  nnnlium  suum  ad  ecclesiam 
iamdictam,  qui  videret  res  illius  eccfesie  ne  amitlerenlur,  quod  dicebat  se  velie  ire  Romam; 
et  ila  rennnliavii  ei  ecclesiam  el  res  ecclesie  (1). 

21).  Picca  luralus  dicil,  quod  inlerfuil  in  curia  abbalis  de  Funliano;  in  presentia  sui,  Ac- 
collilosle  et  domni  Gregorii  et  aliomm  vciiil  presbiter  Marsilius  et  proiecit  se  ad 
pedes  abbalis  dicens:  Ego  renuntio  libi  ecclesiam  sancii  (Iregorii;  minile  quemtam 
nuntium  ad  videndum  res  illius  ecclesie  ne  depereant,  el  volo  ut  deas  milii  licenliam 
eundi  Romani.  Et  abbas  dedil  ei  licenliam.  El  hoc  luil  ante  deslructionem  castri  Turrite. 
Publicali  sunt  isti  testes  a[)ud  .Morellum  anno  liornini  m.  ce.  xiii,  Innocentio  papa 
residente,  tiii  kl.  iulii,  indiclione  i,  in  prese?itia  et  testimonio  presbiteri  .Manelli,  pres- 
biteri Guidonis,  Gratie  el  Baronis  quondam  Scerpoli. 

22).  l'resbiter  .Marsilius  iuratus  dicil,  quod  promisil  obedieuliam  abbati  Kaiitade  el  suum 
se  fecit  clericuni  prò  ecclesia  sancii  Gregorii.  in  qua  pei  enm  et  pio  eo  stelli;  el  diclus 
iibbas  obtulil  euro  altari  sancii  Pelri  vice  altaris  sancte  Flore  dicens:  Si  ecclesia  sancii 
Gregoiii  libi  defecerii,  tu  sis  in  ecclesia  sancle  Flore.  Unde  poslea,  tempore  procedente, 
cum  hic.  velici  ire  apud  Lignanum,  abbas  non  dabal  eidem  licenliam  eundi;  unde  poslea 
finxil  se  ire  Romam,  et  hic  testis  accessit  apud  Funtianum  et  dixil  abbati:  Domine, 
ego  volo  ire  Romam;  volo  ire  cum  licenlia  et  benedictione  veslra.  El  abbas  dedil  ei 
licenliam  eundi  el  dixit  ei:  Domine,  mitlite  aliquem  ad  ecclesiam  sancii  Gregorii,  qui 
res  illius  ecclesie  videat  ne  depereant,  el  si  contigeril  me  reverli,  ego  valeam  ipsas 
reinvenire,  sin  aulem,  ecclesia  eas  non  amillal.  Utrum  miseril  nescil(2). 

23).  r.anonicns  civilalis  Aretii  magisler  Rainerius  inralus  dicil,  quod  popuins  ecclesie 
sancii  Gregorii,  scilicet  Amadeus,  Pisanus,  lacobus  et  quidam  alii  prò  ipso  populo,  eli- 
gerunl  se  lestem  in  ecclesia  sancii  Gregorii  prò  rectore,  el  de  consensu  popuii  sicul 
ipsi  dicebanl;  el  aichipresbiler  Plebis  Aretine  inveslivit  eum  inde  per  fores  et  funes 
campanaium  ipsius  ecclesie;  el  post  plures  dies  Pisanus  el  Nerboltus  et  quidam  alius 


(I)  Segue  la  icslimoni.nnza  di  "Donniis  Gregoriiis,,  Che  ripete  ciò  olle  ha  deUo  Accollilosle. 
^2)  Depone  (niindi  "prc^sbiler  Giiidu  do  Caslellonovo,,. 


ioti  DOCUMKNTl   PKIl   LA   STdlìU    li'  AllKZZO  [403-4(30. 

.Il'  .|ii(i  UDII  locoiilalur,  iliixeruiil  se  leslem  ;kI  TuniliMn  ci  fucinili  ibi  ad  abbalem 
Kanlaleni,  fi  siciil  siiti  lesti  viddiir,  visiiin  lìiil  ipsuiii  abhalem  coii>eiisissi!  iircdiclis. 
24).  (,rri'sl)iler)  Bitnaveiilura  cliIcsic  maioris  imaliis  liicil,  (juoil  e»  leiiipure,  (]iiu  presbiler 
.Maisiliiis  oxivil  (le  ecclesia  sancii  Uregoiii  ci  iviiad  Ligiiaiium,  ipse  Icslis  dixil  jnesbibeio 
Telro  ile  sancio  l'elio  niaiori:  Ego  velicni  iil  aijiiiesceies  mihi  ecciesiam  sancii  Gregorii. 
Tniic  ipso  prcsliilcr  ilixil  ei:  Volo  ni  facia.s  ad  iiieum  serisum,  licei  possein  le  iiivesliro,  inde 
consolo  tanicii  lihi  ul  cas  ad  aidialcni  ni  ve.^lial  lo.  (Jni  ivil  ad  Inirilam  ad  ahhalem 
Karilaleni  ci  roj.!avit  cnin  inde,  ci  ipse  inveslivil  euin  inde  el  osculalns  esl  ei  niaiiniii.  Cui 
eliaiii  dixil  abbas:  Vado,  el  die  piesbilero  l'elio  ut  vesliat  (e  de  ipsa  ecclesia  el  niillal  in 
leiintain.  l'resbiler  vero  Iradidil  ei  claves  ecclesie  el  fecil  eiim  inilli  in  possessionem 
ecclesie,  l  iidc  cum  populus  ecclesie  insurgerel  conica  eiiin,  nolenles  ipsum,  iveiunl  ad 
alibalt'in  prò  ipsa  ecclesia  [più]  ipso  facto  Dciilaiiili,  Amadeus,  lacobus  el  Fisaiius,  et 
credit  (piod  dixerunl  abbati  ul  removerei  ipsnm  leslem,  et  ipsi  darei  eidem  abbati 
boiinm  cleiicnm  pio  ipsa  ecclesia.  (Uii  lesti  prefatiis  abbas  inisit  litleras  ul  diinilterel 
ipsam  ecciesiam.  (Jno  andito,  presbiler  l'elrns  doleiis  de  ip^a  condiclione,  dixil  sibi  lesti: 
Volo  ut  facias  rem  insuelam;  vade  ad  .irchipresbilernm  el  facias  ut  inveslial  le  de  ec- 
clesia. Oiiod  el  ipse  leslis  fecil.  El  inveslivil  enm  ;inliipresbiler  de  ipsa  ecclesia.  Unde 
cnm  |io|mins  niiliilominns  resisterei  contea  enm  el  cameiarins  (|ni  nnm-  est  abbas,  re- 
versus  esl  ad  ahbaliam,  el  promissil  ei  nnam  peUt'Ui  ul  non  cassarci  quod  fecerat;  et 
ipse  promisil  slare  inde,  linde  cum  non  possel  nec  faccrel  ipsum  in  pace  tenere  ec- 
ciesiam, non  dedit  pellem.  El  Inm  tjnia  minis  iiisislebal  itopulus,  lum  (|uia  nobiles  de 
jiopulo  sancii  Pelri  rogabanl  eum  ul  starei  in  ecclesi;i  >ai)ili  l'elri  maioris,  dimisit  ec- 
ciesiam quani   iiabuit  magisler  Rainerius. 

l'ublicate  sunl  iste  alleslaiiones  Pagani,  Rainerii,  Bencevenne  el  presbiteri  Bo(naven- 
lure)  de  civilale  Arelii,  iuxla  ecciesiam  de  .Morello,  coram  Pedone  Kiari  nolarii,  pres- 
bitero ('iui(done)  el  Magnetlo,  Gralia  el  aliis  anno  Christi  incarnalionis  m.  ce.  xiii,  Oc(lone) 
imperante,  Innocentio  papa  residente,  vii  kl.  iulii,  indictione  i  feliciler. 

Ego  Uberlns  ab  im|)eiiali  mano  el  maieslate  iiotarius  cum  predicli  in  tesles  exa- 
minarenlura  dominis  Rainerio,  lacobo  el  I.  iudicibusordinariis  inlerfui  el  eorum  mandalo, 
ul  supra  legilur,  sss.  el  hec  omnia,  ul  -upra  legunlur,  scripsi  el  in  puhiicam  formam 
redigendo  meo  signo  firmavi. 


m. 

CoHleslaziotii  sulla  lite  predella  csposle  da  Rodolfo  sindaco  del  Monaslero  di  s.  Fiora 
e  Àccarisìo  sindaco  della  Chiesa  Aretina. 

25  luglio  (1213).  [.\rcli.  Capit.  di  Ar.;  Carle  di  s.  Fiora  e  Lucilla,  n.  648]. 

L'  alto  è  sciiuo  in  principio  del  rotolo  sopra  indicato. 

Pelli  Ro(dulfus)  sindicns  ecclesie  sancle  Fiore,  nomine  eiusdem  ecclesie,  ecciesiam 
sancii  Gregorii  posilam  in  civilale  Aielina,  in  porta  Fuori,  cum  omnibus  rebus  et  iure 
ad  eara  perlinentibus,  el  unum  podere  quod  olim  fuil  Ugolini  Davini  posilum  in  villa 
qua  dicilur  Sancla  Flora  piccola  el  in  Pictillianello  et  in   Pictilliano  et  in  villa  qne  di- 


AN.     1213]  CODICE    DIPLOMATICO  '  107 

l'itiir  Tulli;  viiiea  vero  rum  lena  ijtsiiis  poderis  posila  esl  iuxla  vineam  sancii  l'i'lri 
el  a  diioluis  ialcribus  sunl  vie,  ex  lerlio  lalere  est  lena  (^aslilioiiis  Treposili:  et  imam 
peliain  terre,  (|iii'  esl  posila  in  villa  Vcna/.aiii,  el  (|uarlam  pailiMii  prò  indiviso  Iriiim 
peliaruni  terre  positarum  in  loco  ijui  dicilur  le  l'oniillie,  ah  uno  f|iiarum  lalere  est 
via  piiblica,  alt  alio  lalere  laljii  flumiiiis  Arni,  ab  aliis  dtiobus  Ialcribus  esl  l(Mra  lla- 
nonice  que  fuit  de  leiiimenlo  (^avallinoiuni  el  Castri  Sassi;  et  (|uod  prepositus  et  ca- 
nonici cesseiit  ab  iiiquielalione  seu  moleslatione  niolcndini  posili  sii|)ra  Poiitcm  de 
Galliano  el  iiiiiiis  pelie  terre  in  villa  que  dicitiir  Sexlo  in  vncabiilo  Carpeneliilo,  a  duobus 
partibus  esl  terra  ecclesie  sancle  Flore. 

Oue  omnia  credit  Ackarisiuni  nomine  (lanonice  sibi,  nomine  ecclesie,  el  ipsi  ecclesie 
restiluere  debere. 

Ackarisius,  lilem  conleslando,  confilelur  ecclesiam  Arelinam  predicta  possidere,  preler 
podere  qiiod  olim  fiiit  Ui;olini  Daviiii,  sed  non  credit  se  vel  ecclesiam  Arelinam  ipsi  Rodulfo 
vel  abbaile  predicla  restiluere  debere;  et  non  credit  Ackarisius  qiiod  ine|)ositns  el  ca- 
nonici mob'slenl  vel  inqiiielent  niolendiniim  posilum  super  roiitc;:;  ile  Galliano,  nec 
peliam  terre  posilain  in  Garpenelulo,  quia  dicit  el  credil  ilanonicaiu  predicla  possidere. 

Ackarisius  reconveniendo  Ro(dulfum)  syndicnm  seu  abbaliam  sancte  Flore  petit  ab 
eis  nomine  Ganonice  restilulionem  possessionis  vel  quasi  possessionis  seu  temile  lerlie 
partis  turris  Gaslellinovi.  [lem  petit  restitnlionem  instninienlorum  omnium  ad  ecclesiam 
sancii  l'etri  iiertinenlium  et  precipue  instrumenlum  hos|)italis  sancii  Tetri,  et  reslitu- 
lionem  paramentorum  et  librorum  ecclesie  sancii  l'etri;  que  omnia  credit  domnnm  ab- 
batem  seu  syndicum  Ganonice  reslilueie  ilebere.  Gonlitetiir  Ro(duli'us)  svndiciis  abbatie 
contestando  lilem  medielalem  diete  lurris  Gaslellinovi  possidere  et  aliam  medietatem 
Proceres  de  Pelrognano  in  feudum  a  dieta  abballa;  sed  non  credit  se  vel  abbatiam  pre- 
dicla Ganonice  restiluere  debere,  et  non  credit  se  et  abbatiam  inslrumenta  prefata  vel 
paramenla  vel  libros  beati  Petri  possidere  ,vel  dolo  possidere  debuisset,  nec  Ganonice 
restiluere  debere,  vili  kal.  augusti. 


465. 

Giambianco  dei  Vndomini  dona  il  terreno  per  costruire  l'  Ospedale  del  Potile  e  la 
chiesa  di  esso. 

Arezzo  .  11  dicembre  1213.  [i\.  Ardi.  Fior,  nijildin.  rìiformayioni]. 

nim.  1IO-IO0XS9O  -  Presso  il  marginn  siipw'ioro  del  tergo  sono  (■iiiqno  o  sei  linee  di  srrilturn  del  .secolo 
XVII,  mollo  svanite,  da  cui  si  rileva  clic  la  caria  presente  pone  la  data  della  fondazione  del  principale  Ospe- 
dale di  Arezzo,  che  si  disse  di  s.  Maria  del  Ponte. 

In  Ghristi  nomine.  Anno  Domini  Millesimo  Gl^xiii,  Innocentio  papa  residente,  Ottone 
imperatore,  iii  ydus  decembris,  indictione  prima.  Manifestus  sum  ego  Giarabiancus  de 
Visdominis  et  cum  consensu  domine  Gecilie  mee  uxoris,  qualiler  per  hanc  carlam  dona- 
lionis  Inter  vivos  dono,  trado,  cedo  atque  in  perpetiium  concedo  vobis  dominabus 
Mariane  el  Larie,  recipienlibus  prò    vobis  et  veslris  successoribus,  unam  petiam  terre 


inS  OOCUMP.NTI   PER   LA   STOIIIA   I)'  AliK/.ZO  [46o-iU() 

ail  eii-lesi;iiii  ci  li(is|)il;ile  ilti  facicmlnin  el  liedifìr.aiidain  (1),  sinit  dieta  lena  esl 
desij?iiala  el  crii  Icniiiiiala.  ciini  (mini  suo  ime  el  iierlincnliis,  el  rum  uiiitii  eo  (|uod 
hahol  siipra  se,  sub  se  m  iiil'ia  se;  el  esl  iuxla  lenam  iixoris  Baiiholi  el  olini 
liiit  Aiineiig(i<;i  a  iliiabiis  |)arlil)iis,  el  ex  alio  lalere  esl  mea  lerra,  ante  cuiril  slrala 
publiia  el  si(|iii  ahi  siinl  lines,  lelenlo  lamon  niilii  de  dicla  lerra  Ires  pedes  siiie 
malilia  pio  via;  vi  fonlileor  me  a  voltis  recepisse  meiilura  secundiim  iegem  el  in 
cenlu|>liiMì  villi  elorne.  El  si  (|iiid  iuris  uutìiì  nini  recepii  iiiesl  miliì,  vobis  renuiilio, 
renuiiliando  mnni  exii'iilioni  et  Icgis  anxilio.  El  dicla  domina  Cecilia  renunliavil  iuri 
ypolliecariim,  (pi.il.nus  ab  hodierna  die  liabealis,  tcneatis  el  possidoalis  eam  rem  lam  vos 
i|uam  vestri  (")  siiccessores  sine  mea  ineorumqne  liliorum  el  lieieiijim  muleslia  vel  liti» 
causalione.  Oao<\  si  in  aliiiuo  exinde  presiimpserimiis  agiTe,  causali  per  placilmn  ani 
extra  fatigare,  ani  si  ap|iaiiicril  dalniii  faclurave  buie  rei  nucilui  iim  aiiquo  ingenio  quod 
homo  in  se  cogilaie  |)olesl  per  nos  vul  per  ali(|uam  a  imbis  summissani  |)ersonam  aul  in 
posleium  summilleiuiam,  aul  si  eam  rem  vobis  legilliine  non  potuerimus  defensare, 
quod  (juidem  ineis  expensis  facere  piomilto.  O'I'tI  si  """  defensavero  el  omnia  predicla 
non  observavero,  iiinc  piomilto  pio  me  el  meis  beredibus  vobis  el  veslris  successori- 
bus  dare  dupium  diete  rei  nomine  pene,  proni  lune  valueril  sub  extimalione  prelii,  et, 
ea  soluta,  coneliaclus  ratus  permaneat;  el  inveslilorem  vobis  Guidonem  l'edonciui  dedi, 
qui  vos  in  lenimentuni  minerei.  Aclum  in  civilaLe  Aretina,  in  confessione  Plebis. 

In  testimonio  Ruberli  ospilalarii,  Boiiemeiile  oliin  lohannis,  lacopini  coltellarii  el 
domini  .Miguldori. 

(Sii.)  Ego  Rainaldus  imperiaMs  aule  nolarius  diclis  inlerfui,  scripsi  el  in  pulilicam 
formam  redegi. 


"B" 


666. 

Rustico  potestà  di  Arezzo  giura  pace  e  amicizia  ai  Castiglioncsi  e  a  lligone  mar- 
chese loro  potestà. 

Castiarlionc  Aretino  -  27  luglio  1214.  [R.  Ardi.  Fior.  Uiplom.  Comu- 

Arezzo  - 12  novembre  1214.  nità  di  dintigliune  Fiorenti 

Copia  del  1308  in  un  iiuadcino  di  olio  carie  (e.  I),  conleiienle  documeiUi  riguardami  il  Comune  anzidello. 
Un'altra  copia,  clic  leggesi  a  e.  2  di  un  quaderno  sciìlto  nel  1237,  è  mollo  svanila,  avendo  il  foglio  subilo 
un  confricamenlo  per  lungo  lompo.  Altra  lcr/.a  copia  sta  in  altro  (juaderno  (e.  I')  scritto  nel   1337  o  poco  dopo. 
Guizzi,  Stor.  della  Terra  di  Castiijlionlìorentim,  III,  194. 

In  nomine  saijcie  Pi  judividue  Triiiilalis.  Chrisli  naliviialis  anno  MCCxiiii,  indiclioue  iiS 
residente    papa    Innoeentio,  vi  kal.  augusti.  Ego  Ruslicus  Deigratia  Aretina    potcstas 


(*)  vestros  et  vestros. 


(1)  Nel  121-3  11  non  era  stato  ancora  comincialo  a  cosliuire  oppiiic  non  era  compiuto:  abbiamo  di  quest'anno 
(2  agwslo)  uno  sUuuionto  pel  quale  "Hainerius  prior  et  reclor  ecclesie  sancii  Micliaelis  vendidit  Bonagiunte 
oUni  lohunpis  Uragomaris  el  Iacopino  quondam  Guarnjeri,  lecipieniibus  vice  et  nomine  (lauperum  el  hospilalis 
heditìeandi  prope  muros  civitatis  supra  (lumen  Castri  prò  paupcribus  hospilandis  et  substentandis,  mediclatem 
prò  indiviso  terreni  in  quo  niurus  dicti  hospilalis  liedificari  possit,,.  (Arch.  di  detto  Spedale,  Inventarium  bo- 
noTum).  Un'  altra  carta,  ora  perduta,  in  data  del  29  giugno  121-5,  dichiarava  "quod  dominus  Guelfus  Boslole 
potestas  civitatis  Aretii,  Consilium  et  Comune  diete  civitatis  donaverunt  Bonagiunte  quondam  lohannis  de  Dra- 


AN.     1214J  CODICE    DIPLOMATICO  10!) 

iuro  ad  sanata  Dei  evangelia  pio  ine  et  mais  successoiibus,  nomine  Conmnis  Arelii  el  prò 
liominibus  de  Manimi,  Monlekio  et  Monlicello,  tenore  et  observ;ire  in  per[)eluiim  firmam 
pacem  et  finem  Castillioni  Aretino  et  ei(us)  universitati  et  eius  lurti  sive  curie  et  adiiilo- 
ribus  in  |)ersonis  et  rebus  eorum,  et  non  redelere  malum  nieriluni  ei  vel  eoriini  adiiito- 
ribus  de  iiiis  que  inlercesserunl  iiiler  iios  et  eos;  el  deCciidere  al)  omni  persona  et  personis 
a  quibus  poterò  bona  fide,  sine  fiaude.  llcm  si  aliqiia  siiigularis  persona  de  CastilMone 
offenderei  aiiquem  de  civitale  vel  eius  disliiclu,  signoria  livilalis  [lossit  euui  punire 
secunduiii  leiiorem  Hoiisliluli  Arelii  civiintis;  et  comunitas  Caslillioiiis  non  p;ili;itiir  inde 
dampnum,  iiisi  conjuiiilas  olTendenlem  defenderet  a  segnoria.  Ilem  non  paliai-  tolli  nec 
tollain  illis  de  Castillione  pedagium  sive  passagium  nec  guidam  per  civitalenì,  nec  per 
eius  dislriclum,  nisi  sicul  hominibus  civitatis.  Ilem  faciam  iurare  sequentem  siguoriam 
firmam  pacem  el  finem  tenere  ('.aslillioni  et  eius  universilali.  Ilem  si  illi  de  Castillione 
venirenl  in  servitio  civitatis  et  in  eo  servilio  amraillerent  lìcrsonas  vel  equos  vel  avere, 
faciam  eis  emendare,  el  requiram  sicut  faciam  de  hominibus  civitatis. 

Aclum  in  podio  Cirole,  coram  subscriplis  leslibus  feliciter:  Uanerius  iudex,  Pielrus 
iudex,  Detesalvi  iudex,  Amideus  iudex(-'')  et  Capparocius  filius  olim  Uelesalvi  liiiiiis  rei 
rogati  sani  tesles. 

Ilem  anno  predirlo,  a  id.  novembris.  Ego  piefalus  Rusticus  Aretine  civitatis  |)o- 
testas,  nomine  (lomiinis  et  universilalis  civitatis  |)iedicle,  piomiclo  libi  Rigoni  inarchioni, 
recipienti  nomine  Comunis  et  universilalis  Caslillionis,  omnia  predirla  per  singiila  servare 
per  me  et  meos  successores,  videlicel  diete  civilalis  reclores  el  nomine  Comunis  Aietii. 
Et  si  ea  omnia  per  singula  non  servavero  et  non  servaverint  fucluii  reclores  Comunis 
Arelii  et  dicium  Comune  C"),  lune  M  libras  argenti  per  me  el  meos  in  dirlo  Coiniini  Arelii 
successores  et  prò  dicto  Comune  libi,  pio  Comuni  et  universilale  Caslillionis  Aretini 
recipienti,  dare  promiclo,  et  pena  soliila  rem  ralam  liabere. 

Aclum  (in  civitale  Arelii),  in  curia  dicle  |)Otestalis,  corara  subscriplis  leslibus  feliciter: 
Orlandinus  iudex(*),  Detesalvi  iudex (*),  Raignaldiis  notarius,  Clericus  de  Coi  nani,  lacobus 
olim  Uderisci  camerarius  (")  predicle  polestatis,  Scorno  condam  Sinibaldi,  Asluldus  de 
Cioiizo,  Guido  Ranuccini,  Prodenzaniis  condam  Bandi  et  Leonardus  de  Lorenlino  huius 
rei  rogati  snnl  tesles. 

Ego  Homodeus  notarius  rogatus  predictis  interfui,  scripsi  felicilerque  compievi. 

Leclum  el  uscultatum  futi  hoc  cxempìum  cum  cìicio  inslrumenlo  uriginali  scriplo  ma  mi  ilictì 
Homudei  ad  aulenlicum  coram  domino  lianerio  indice  Comunis  Caslillionis  Aretini  ef  vicartu  po- 
tentis  viri  Vannis  de  Pelrainala  puleslatis  dicli  Comunis,  el  in  eius  presentia  insinuutum,  in  pa- 
latiu  iiiridico  dicli  Comunis  per  me  Bencevenuem  nolaiinm  ad  hec  depulalum  ecc. 


(»)  iudicts.  (")  atctìis  Comioiis.  (=)  camerarit. 

gomare  et  Iacopino  Giiarnieri  fabro,  slipulanlibus  el  recipienlibus  in  honorem  Dei  et  paupeium  cumniuiliini 
et  sub.slenliUionein,  pio  edilìcando  et  constniendo  Iwspilali  in  quo  Christi  panperes  et  egeni  peregrini  inlìrmi  et 
debiles  misericorditiT  n;ceplentui',  allactenliiiqiÈe  ibi  parvuli  et  parvulc  eiecli  et  positi  aput  ipsuri)  liospilale, 
totunn  et  jnlegrum  lectum  Duminis,  Casiri  vulgariier  nuncupaii,,.  (Ardi,  cjt..  Ricordi).  Ma  un  atto  del  1°  feb- 
braio 1219  indica  che  l'Ospedale  era  già  allora  "eonstrucliim  i;i.\la  ponlem,  in  lecto  fluniini?,.  (Diplcmi.  di 
Fir.,  Fraternità  di  s.  Maria  d'  Ar.). 

NuBierose  pervennero  le  offerte  <}ei  cittadini  alla  pietosa  istituzione,  e  anche  il  vescovo  (Juglielmino  l'henini, 
nel  1249,  poco  dopo  la  sua  elezione, elargì  indulgenze  a  coloro  cjie  porgessero  oblazioni  "hospital!  do  Ponte 
noviter  ediflcato  prò  leceplione  paiiperum  peregriniirum  et  niiserabiliuni  personaruni,,.  (Aich.  Capii,  n.  ti  IO). 


Ilrt  DOCUMENTI    l'K.H    I.A    STiMllA    I)    ARKZZO  |l()7. 

467. 

Capitoli  (Iella  xdtlumissiunc  di  ('astii/linitf  al  ('nniinic  di  Ari'zzn. 

Aro/zo  .  14,  15  otlobro  I'214.  |  II.  .Meli,  l'ine  ■  CniiitaU,  voi.  WIV,  e.  8G; 

l)i|ilom.  Comun.  ili  Ciistiijliu)ifior.~\. 

Tulgci  lini  .secondo  iiiiudoriiu  ciliilo  del   l.'iOR,  e.  2,  |)ro\ eniciilo  dall' .\r(,liì\iu  pidililico  di  delta  Tcna. 
Lami,  Orlir.  enitlitor.  216  -  Camici,  Suppl.  alla  Ser.  dei  Durili  r  Munii,  ili  Tasi:  di  Ciis.  Iklla   ìh'iiii,  V  ii 
Vt:t  -  iJiiizzi,  Star,  ilfltu  Terra  di  Castii/lion/ior.,  Ili,   l'.i">. 

In  C.liiisli  iioiiiiiu'.  Alino  Domini  .MC.dxiiii,  Iniiorcnlin  |i;i|ia  ivsideiile,  Odone  iiiipe- 
r.inti'.  Il  iiliis  iMlnhris,  iiiilictiorie  ii.  Dominii.-^  Kii^'o  in;irchio  mine  ('.astillioiiis  -Violini 
|ink'sl;is  l'I  recliir  |ii(i  se  (!l.  suis  siirre.'^sorihiis,  nomini'  ('.niniinis  l!;islillionis  Aiolini  el 
prò  omniliiKs  ile  eonim  parie,  fecil  railam  lini.>;  et  reCulalionis  el  paeis  el  pacli  de  non 
pelenilo  in  peipetuum  liomino  Uuslieo  mine  Aieline  poleslali,  pio  se  el  suis  siicce.'jsorihus 
el  pio  r.iiinuni  Aretine  rivilalis  et  pio  lioininiiiiis  Aretine  civitatis  el  prò  oinnihiis  de 
eoriim  parie  in  perpetiiuni  el  pure,  d  de  oiunilms  maleliliis  el  giieri  i.^  ri  ininiiis,  inal- 
toliellis  el  damnis  dalis  per,souarum  el  rerum  i|uomodoeumf|ue  faclis,  silicei  omniljus 
de  parte  Comuiiis  Arelii  leiieanliir  lenere  pacem  ad  inandatum  et  mandata  segnorie 
rivilalis  Arelii  pio  tempore,  el  liominibus  C.omunis  Arelii  .semper  lenere  predicta  sub 
pena  iM.  librarum  argenli,  slipulalione  promissa.  Prelerea  si  aliipiis  singularis  [lersoiia 
dirli  castri  offenderei  alicui  rivi  Areline  livitatis  in  aliipio,  Comune  illiiis  rasili  non 
di'beal  pali  inde  aliquod  dampnnm  iiisi  dirla  Comunanlia  vellel  eum  inde  delVndere  el 
manuleiiere.  Item  (irumisil  diclus  duininns  (laslillionis  Arelini  prò  se  et  suis  sucresso- 
ribiis  el  prò  Comuni  Caslillioirs  domino  Iliislico  jioleslali  Arelii  prò  Comuni  Arelii  et 
suis  successoribiis,  se  non  inlromiclere  in  tota  alia  terra  prò  curia  vel  districtu,  preter- 
fiuam  ei  C.omuni  Caslillionis  concessa  a  Comuni  Areline  i-ivitalis  per  cartam  in  obsedione 
Caslilliiiiiis  Aretini  tempore  dicli  domini  Uusliri  areline  poteslalis,  siiie  vohinlale  Co- 
muiiis Arelii  vel  consilii  (I);  el  si  intromiclerenl  piomisil  prò  se  et  suis  suceessoribus 


(1)  Nel  1228  sor.se  lile  Ira  i  due  Comuni  per  la  giurisdizione  di  alcune  ville  prossime  a  Cas(,Ì!,'lionc.  Furono 
iulerrogali  diversi  lestimoni  da  "Caparoccio  sindico  Coiminis  sive  universilalis  Caslillionis  Arelini,  nomine 
dicti  Comunis  et  iiniversitatis,  tempore  domini  Scannabecci  Goxii  Dei  gratia  polestatis  sub  examine  donnini 
lacobi  Pei'gol<'tli  eiusdeni  potestatis  iudicis  el  assessoris,,.  Tra  gli  altri  "Bambilnnis  quondam  Mencii  de  Castil- 
lione  iurntiis  dixif,  qnod  Vallem  do  Kio  ciim  suis  perlinenliis,  et  villani  de  .Noceto  el  Seniiiam  et  Per- 
gognaniini  el  Sanclam  Luciani  el  Sancltiin  .\nlolinum  et  Cozanum  et  partem  liominuin  de  Rucavo  vidit  Comune 
de  Castillione  el  homines  prò  Comuni  habere  et  tenere  predielas  terras  et  loca,  el  ad  carbonarias  faciendas 
el  ad  nuiros  ci  ad  liostem  et  cavalcatam  el  ad  dalium  el  anle  guerram  et  post  guerram,  et  ipse  idem 
interfiiil  ad  imponendum  dalium  liominibus  predictariiin  lerrarum  pio  Comuni  Castillionis. 

Leonardns  Lanrentini  iuralus  dixit,  qiiod  iiUcrfuit  in  eo  loco  apud  Castillionem  ad  Fontem  Macliarclluni, 
ubi  doniinns  Uiisticus,  qui  erat  lune  potestas  Arelii  iuravil,  el  alii  boni  homines  do  ..\retio  prò  dicto  Comuni 
Aretii  teniporo  quo  fiiit  fncta  concordia  inlrr  Comune  Ardii  ci  Cnmune  de  Castillione,  qiiod  pnlest  esse  cilra  \v 
annos  pariim  plus  vel  ininus,  dimitlere  libere  el  quiete  Coiiiunii  Caslillionis  Aretini  omnes  terras  el  loca  que  dictum 
Comune  liabucrfit  per  xv  dies  aiilequam  guerram  fuissel  incepta,  el  spetialiter  Vallem  de  Kio  et  Sanclam 
Luciani  et  Pergoj^'nanum  et  valloni  de  Hucavo  ecc.  Et  eodeni  anno  interfuit  in  domo  domini  Giiillieluii  de  Mon- 
teaculo,  <nie  erat  curia  Comunis,  ubi  dominiis  Ruslicus  lune  potestas  Areli  dimisit  domino  lìigoni  marcliioni 
poleslali  de  Castillione  et  aliis  hominibus  dicti  castri  prò  Comune  Arelii  oninem  iurisdidionem  el  de  sanguine 
et  de  l'oliis  et  de  salariis  et  omnia  siciii  habel  terra  comunanze. 


AN.     121 4|  CODICE   DIPLOMATICO  III 

diete  poleslalis  Aretine  et  pio  suis  successoiibus  dimicloie  Coniiuii  Aretii  inlia  iiieni-cm 
postqiiam  fuerit  requisitus  a  segiioria  Aretine  civitalis.  Quod  si  non  oijservaveiini,  pro- 
misit  pio  se  et  suis  successoriiius  diete  potestati  Aielii,  pio  se  el  suis  successoribus 
stipulanti,  dare  M.  libras  argenti  nomine  pene;  et,  ea  soluta,  dieta  omnia  firma  maneanl. 
Et  promisil  eorum  expensis,  silicei  illorum  de  C-aslillione,  farete  giierram  l'I  giierras 
et  pacem  el  paces  omnibus  rui  et  (piibiis  poteslas  prò  tempore  Aretine  eivitMlis  (pioties 
preciperet,  et  liostem  et  parlamenlum  suis  expensis  ad  mandatum  segnorie  Aretii  prò 
tempore;  et  ipiod  in  perpetuum  non  tollero  pedagium  vel  maltolleltum  vel  giiidam  lio- 
minibiis  Aretine  eivilatis,  qui  mudo  suoi  vel  eiunl,  nec  eis  faeient  lolli  vel  patianliir 
lolli  bona  fide,  sine  fraude,  vel  quibiis  segnoria  Aretii  j)ro  tempore  et  Comune  vetaverjnt, 
sub  dieta  pena,  stipulatione  diclo  domino  Rustico  Aretine  civitalis  potestati  pio  Comuni 
promissa.  Et  annualim  per  totum  niensem  maii  promisit  [irò  se  et  suis  successoribus  et 
prò  Comuni  Caslillionis  dare  poteslali  |)io  Comuni  Aretii  vel  camerariis  Aretine  eivilatis 
prò  tempore  I.  libras  bonoium  denariorum;  et  non  facere  muros  vel  carbonarias  circa 
castium  Caslillionis  Aretini,  nec  destructas  vel  destructos  lefìci,  nec  pali  refiei  sine 
Consilio  ce  virorum  vel  maioris  partis  vel  allerius  eonsilii,  si  consiliura  ce  viroriiin  non 
esset  cum  Consilio  ordinalo  eivilatis  non  habilo  melu  aliquorum  prineipum.  El  si  lìeient 
deslruerenl  C')  posi  requisitionein  faetam  a  segnoria  civitalis  Aretii  prò  tempore,  sub 
dieta  pena  per  slipulationem  promissa.  El  promisit  dietus  dominus  Caslillionis  jim  se 
et  suis  successoribus  el  prò  comuni  Caslillionis  slare  in  perpetuum  sub  iurisiliclione 
el  dislrictu  Aretine  civitalis,  salvo  quod  possinl  illi  de  Caslillione  mietere  consnies  et 
poteslalem  el  alios  olBtiales  tantum  de  suis,  el  banna  tollere  el  ponere  el  salai'ia  si- 
culi primo  faeiebant.  Salvo  quod  [lotestas  pio  tempore  Aneline  eivilatis  cum  eins  Con- 
silio vel  maioris  partis  possinl  dare  aliiim  reetorem  si  peterenl  a  Comuni.  Ilem  |iroini- 
serunl  non  meliorare  muros  gironis  dicti  eastri  de  eo  quod  modo  sunt,  el  doiiios  et 
turres  dirli  gironis  non  melioraie  in  altum  elevandum,  nisi  ad  modum  luiris  que 
nunc  plus  est  alta,  nee  ipsam  Uirrim  amplius  elevare  in  altum.  El  hoc  sine  Consilio  ce 
virorum  Aretine  civitalis  vel  maioris  parlis  vel  alterius  eonsilii  si  non  esset  eonsiliiim 


(•)  Nella  copia  del  Quaderno  III  (e.  2'):  Et  si  flerent  destruerent  aii  mandatum  signorie  Aretine  eivilatis 
prò  tempore,  constructos  per  tllos  vel  alias  prò  eis  iillo  modo  vel  ingenio,  et  infra  mensnìm  desimeient post 
requismonem  ecc. 

Momodeus  noi.  iiiralus  dixil,  qiiod  fnit  elecflis  tum  Strulla  et  .-Vstuldo  et  Caparocio  et  Amedeo  indice 
tempoie  pacis  et  finis  iiiler  Comune  Aretii  et  Comune  de  Caslillione,  et  fuit  ibi  cum  predictis  ei  cum  muUis 
aliis  de  Caslillione  ubi  Itiislicus  poteslas  iuravit  et  fecit  fìnem  et  pacem  liigoni  marchioni  qui  erat  poteslas  de 
Caslillione;  et  quod  non  ledderel  ipse  vel  Comune  Ardii  eis  malum  merilum,  et  l'ecit  eis  finem  de  onmi  iiiris- 
dicllone  et  curie  silicet  de  Valle  de  Kio,  prò  Cozano,  prò  Pergognano,  sancla  Lucia  et  de  xviii  vel  xx  mas- 
saritiis  de  Rucavo,  quas  lerras  dictum  Comune  de  Caslillione  habuerat  et  tenuerat  ante  tempus  guerre,  et  lolle- 
geral  iste  datium  de  predictis  et  de  Canlalena.  et  veniebanl  liomines  ipsarum  lerrarimi  ad  liosteni  el  cavakatam 
et  ad  carbonarias  et  ad  parlamenlum  cum  Comuni  de  Caslillione  ci  pio  ipso  Comuni  ecc.  lit  bec  fuerunt  quando 
Rusticus  poteslas  sic  iuravit  prope  carbonariam  de  Caslillione  pre.sentibus  i\'erbo(c)to,  Astoldo,  Amedeo  et  aliis; 
et  postea  in  Cirola,  prope  pavalionem,  fuit  raclum  instrumentum  de  predictis,  presentibus  Petro  indice,  IJelc- 
salvi  iudicc,  Hainaldo  noi.  el  Hoherlo  noi.  et  ipso  teste  qui  fecit  insliumentum  de  prediclìs. 

.\cla  fuerunt  et  publicala  omnia  supradicla  corani  domino  (juidone  de  Perusio  legis  doclore,  domino  Te- 
baldo de  Bostolis,  Orlando  Ildebrandini,  Ugolino  de  Colle  el  Guidone  de  Colle,  in  domo  Alberti  Monlisacuii,  sub 
anno  Domini  m.  ce.  vigesimo(oltavo)„.  (Ardi.  Fior.  Diplom.  Comunità  di  Casliglionfior.  Quad.  Il,  e.  4';. 

Poco  tempo  dopo,  cioè  nel  1239,  i  Casliglionesi  ricorsero  al  legalo  imperiale  in  Toscana  per  a\cre  coii- 
Xermato  il  loro  diritto  sulle  ville  circonvicine.  Ecco  il  suo  decreto: 


ir»  DOCUMENTI    l'KI!    r.\    STOUIA    II'  AHKZZO  |4(>7-Ì()S 

ce  viionim,  Inliiis  vcl  m;iioris  |>;irli>  ((iiisilii,  s;ilvo  (|iiiiil  non  liiri.il  pioiinlicinm  sii|ii'ii(>ri 
(•;i|)itiilo  tiiuióiiim  ci  c;\rl)oii;ui;niiiii  i|iifiilriim(|ii(i  iii;iiiil;ilmii  iloiniiiiis  Itiisliciis  |i(ilc,- 
slMS  Aroline  civil.-ilis  vcl  sc;,miiiiì;i  Arclinc  civiLiiis  \wn  lcm|iorc  fcccrii  cium  musilid 
Aldine  civil.'ilis  vcl  innimis  p.-ulis  (iMsliiliononsihiis  pio  rlaiiilciulis  (loiiKiriiiii  ci  liiii^jo- 
riim  ciiisilcm  castri,  illml  lacere  possiiil  tH  licciiliarn  IicìcikIì  liaiicaiil,  non  l'acienilo 
preiiuliriiirn  snpciidii  rapilnld  nmioiiiin  ci  cai  honaiiaiiini.  VA  promiscinnl  lioiniiics  ci- 
vilatis  Arctii,  civilalis  snoiiiinipic  hiicijoiiiin  ve!  siihiir^iiriini,  ipii  modo  sani  viìI  in  aiilca 
eninl,  non  lelincre  vcl  recipero  sine  mandalo  polestalis  Arelii  pio  tempore,  ol  leceplos 
infra  men>cm  icslilncrc  posi  a(|nisilioncm  l'aclnm  a  scgnoiia  Aretine  civilalis  pio  tem- 
pore. El  pioniisit  prò  se  ci  siiis  siicccssoi  ilms  exbaniiilos  civilalis  tenere  [HO  cxbannilis 
ci  non  rcliiierc  ultra  vili  dics  posl(|iiam  si'iverinl,  sub  dirla  pena,  stipulalione  promissa. 
Ei  ila  dicliis  (lomiiiiis  Iligo  marcliio  mine  poleslas  el  rcclor  Casliilioiiis  Aldini  obli- 
gaiido  se  ci  Silos  siicccssores  ci  Connine  Caslillionis  Aretini,  proniisil  in  por|)cliiiim 
omnia  suprascripla  domino  Rustico  Ardii  poleslali  et  siiis  sncressoribns  in  omnilìiiscl  per 
omnia  et  in  sinj:;iilis  observare  el  faccic  sino  onini  fialide  et  inalilia  el  malo  ingenio 
el  sophysmo.  QnoA  si  non  farerenl  el  omnia  predirla,  ni  dicliim  est,  non  observaveiint, 
ani  conlravcnircnl  ani  faccrcnt,  promisil  prò  se  el  suis  siiccessoribus  et  prò  Comuni 
Caslillionis  Aretini  domino  Rustico  prò  liomiini  Aretino  el  siiis  siiccessoiibus  dare  M  libras 
argenti  nomine  pene,  et,  ea  soluta  ve!  non  soluta,  omnia  predicla  firma  in  omnibus  [icr- 
maneaiil.  Et  omnibus  prediclis  consenserunt  et  bona  et  libera  volunlale,  videlicel  Scorna, 
Slrulìa,  Orlandus  (lunzi,  l'iovencanus,  Guido  Ranuccini,  C.aparorcins,  Pielrns  Marie  Te- 
daldi,  Magiolus  calcolarius,  Nepoieouc,  Asluldiis,  Righelliis,  Homo  sancii  l'etri,  Ricco- 
mannus,  C.onsiiius,  Grangnius,  Leonardus,  Bencevenne,  Homodeus. 

Actiim  in  civitate  (Afel").  i"  flomo  in  qua  habitat  dicla  poleslas  Arelii,  in  testimo- 
nio domini  Rolandi  iiidicis,  domini  Detesaivi  iiidicis,  Kicrri  nolarii,  liberti  notarli  et 
aliornm. 


"  In  nomine  Uomini  amen.  Omnibus  cvidenlei'  apareat  qiioil  iloniinii.^  Gcvcaniiis  de  Aniislen  (')  sacri  impeiii 
in  Italia  legatiis,  aucioritale  sue  legalionis  cognoscens  infrascriplas  villas  et  loca  esse  et  esse  debeie  de  curia  Ca- 
slillionis Aretini,  et  (]Mod  infrascriptc  ville  et  loca  fecernnt  et  facere  debcnt  omnia  servilia,  dalia  et  colleclas  et 
lionera  subire  cum  comuni  Caslillionis  Aretini,  sicul  ville  et  loca  que  sunt  et  esso  consueveriint  et  debent  de 
curia  et  distiictu  ipsins  castri  Caslillionis  Aretini,  ideo  idem  dominus  legalus,  aucioritale  su'e  legalionis  qua 
prò  imperio  rungilur,  ad  omnem  dubitationem  Inllendam  staluit  voluit  et  decrevit  ut  ipse  ville  et  loca  quorum 
el  quarum  nomina  sunl  isla  videlicel:  villa  sancii  Anlonini,  villa  de  Corana,  villa  de  Noceta,  villa  de  Senaiia, 
villa  de  sancla  Mai-garita,  villa  de  Collesicco,  villa  sancte  Chrestine,  villa  de  sancla  Angnessa,  villa  de  sanclo 
Savino,  villa  do  sanclo  Martino  de  Telo,  villa  de  Teto,  rilla  de  Vingnale,  ville  de  Agcllo,  villa  de  Polvano, 
villa  de  sancto  Laurentio,  villa  de  sanclo  Stefano,  ^  illa  de  Plebe  de  Kio,  villa  de  Fontanella,  villa  de  Petreto, 
villa  sive  castrum  de  Tiioro  et  omnes  h:d)ilantes  in  plebatu  de  Kiu  et  in  Valle  de  Kio,  et  etiam  villa  Pcrgo- 
gnane  el  (villa)  sancte  Lucie  el  omnes  liabilanles  in  Hucavn  qui  sunt  et  esso  cpnsueverunt  de  curia  Caslillio- 
nis Aretini,  lam  predicla  quam  omnes  habilatores  presenles  et  fucluii  predictarum  villanim  et  locorum  sinl 
el  esse  debeanl  de  curia  Caslillionis  (Aretini)  ad  omnia  servilia  el  honeia  subcunda  comtiniirr  cum  ipso  castro 
Caslillionis  Aldini  lam  pio  imperio  et  exercitii  pio  imperiu  laciendo,  quam  pio  omnibus  aliis  negotiis  el  faclis 
sine  contradicli'ine  omnium  personarum.  Et  sic  idem  dominus  legalus  statuii,  voluit,  decrevil  et  inìunxit.  Pre- 
dicla omnia  acl;i  sunl  et  slalula  a  predirlo  domino  legato  in  domo  Plebis  Caslillionis  Aretini,  presenlibus  do- 
mino lldebrandino  Guidonis  Caciacontis,  domino  Uberto  Gangli  et  Guidotto  iudicibus  dicli  domini  legali,  et 
presente  domino  lacobo  poleslale  dicli  castri   Caslillionis  et  Consilio  generali  eiusdem  castri  el  aliis  pliiiibus, 

(»)  Aristem  (Arnstein). 


AN.    12  U|  CODICE  DIPLOMATICO  HWi 

llcm  idus  ocliibi'is  dicli  meiisis  el  dioti  anni,  in  palalio  domini  e|)isco|ti  Aretine 
civitatis  iuxla  Plebem.  Diclus  Kigus  mairliio,  mini-  Caslilliunis  Aretini  poleslas  el  reclor, 
cani  ('onsensu  maioris  pailis  diclùiiim  lionuium  liomiiinm  de  Caslillione,  pio  se  el  suis 
successoribus  et  prò  Comuni  Caslillionis  Aretini,  |iromisil  domino  Rustico  iiunc  areline 
poteslali  |iro  Comuni  Arelii  et  siiis  suciessoribus,  sul)  dieta  pena  M  lilirarnm  ai£,'enli, 
slipulatiune  promissa,  non  esse  in  Consilio  ve!  t'aclo  vel  diclo  vel  trovanienlo,  quod  in 
perpeliuim  Comune  Aretine  rivilalis  paliatur  vel  siibslineat  uiiura  impeibmentum.  In 
testimonio  lacobi  nunc  cameraiii  Arilii,   itolandi  iudicis  et  Rnberti  notarii. 

E!,'0  Rainaldus  imperialis  aule  notarius  diclis  inlerfiii,  el  de  mandalo  liicti^  poteslatis 
subs(.rip>i  et  in  publiram  lormam  redegi. 

Eoo  Marsupinus  iwtaritis  siciit  inveni  ila  hit:  scripsi,  nichil  arldeiiS  vi  minwns. 


468. 

Lodo  di  liuslìco  potestà,  il  tavole  ittahiiiscr  conrenzioni  Ira  gii  iinmini  e  /'  abbate  di 
Campoleotie  e  il  l'omnne  di  Arezzo:  che.  que,sl(>  debba  concedere  ai  medesimi  nna 
contrada  per  edipcarri  abitazioni  e  monastero,  avendo  tolto  e  occupato  il  castello 
di  della  abbazia. 

Arezzo  -  1-2,  19  «lii'euibrp  1214,  [Arf-li.  ili  Si.  ili  l'ii.,  Capìluli,  vul.  XXIV,  e.  ls.4|. 

In  C.hriiii  nomine.  Anno  Domini  .\I(;(L\iiii,  Innocentio  papa  residenle,  secundo  ydus 
derembris,  indiclione  ir.  Ego  Ruslirus  aretina  poteslns,  nrbiler  sive  arbitrator  vel  lau- 
dalor  at<]ue  prereptor  ronslitnins  Inter  Comune  Arelii  rivitatis  ex  una  parte,  et  abbatem 


anno  natìvilatii:  Domini  m.i.c.xxxviiii,  vi  idtis  niadii,  iinHcliuni!  vii,,.  lJi|)luiii.  l'ioi-.  (fitimunilii  ili  Ca.iliiitiimfiiir. 
Quaderno  11,  e.  3).  .W-  cojiia  nel  Quali.  1,  e.  •)',  e  nel  Qtiad.  IV,  e.  2  e,  2'.  Queslu  ijiiailo  insertu  di  ollu  <arli^ 
membranacee  manca  dei  principio.  La  prima  car'la  comincia  con  le  sottoscrizioni  di  tre  notari,  i  (piali  tonva- 
lidano  la  copia  di  un  privilegio  del  medesimo  Geveardo  legato  imperiale,  che  non  sembra  quello  qui  sopra 
riferiKi  "quod  liabebai  sigillum  triangnlum  appensum  in  riibeo  serico,,  ma  un  allro  più  insigne,  ninnilo  di 
bollo  aureo.- Il  primo  notaro  cosi  scrive:  "Ego  Amideus  auguste  sedis  index  ordinarius  et  not.  hoc  sumplum 
ab  exemplari  veteri  de  privilegio  domini  Geverdi  imperialis  aule  Italie  legati  de  Ar(n)isten,  bulla  aurea  insinito, 
(sic'  lipario  maiestatis  domini  el  gloriosissimi  Romanorum  imperatori?  secundi  Frederici  imperatoris,  cum  ipso 
veteri  exeiii|ilari  legi  et  ascultavi,  et  simul  cuni  Leonardo  et  J.icobo  notariis,  nil  in  eo  viliatum,  corruptum 
vel  pio  aliqua  sui  seu  corporis  (parte)  diminiilum  inveniens,  <nliscripsi  el  -signo  meo  feliriter  insinuavi  (.<ic, 
ma  il  seguente  notaro  scrisse:  intitulavi). 

Ego  Leonardiis  noi.  hoc  sum|ituni  (comi'  supru). 

Ego  lacobus  (ìlius  olim  Blasii  de  Caslillione,  ecc. 

Il  decreio  di  lìcveardo  venne  dipoi  riconfermato  con  altro  di  Percevalle  di  Lavania  "subdiaconus  el  capei- 
lanus  domini  Roberti  imperatoris,,  il  22  gennaio  1289,  e  tanto  l'uno  quanto  l'altro  furono  sanciti  ai  Casliglio- 
nesi  da  Alligo  VII  nel  17  agosto  1.311  (Bon.mni,  Acta  Ili'unci  VII,  192,  n.  cxxiii;  I9i,  n.  cxxiv).  La  giurisdi- 
zione assoluta  die  esercitava  il  Comune  di  (";asiiglione  Aretino  nelle  diverse  ville  circonvicine  summentovale 
si  vede  ancora  riconosciuta  come  un  antico  diritto  dei  flastiglìonesi  da  Rainaldo  "de  Tibiire  regis  vicarius 
comilaCus  Aretii,,  col  suo  decreto  del  2  luglio  1262  "actimi  apud  Castrumnovum  comitalus  .\retii„;  documento 
che  trovaci  copialo  nel  citato  Quaderno  IV,  e.  7,  "lectum  et  ascullatum  corani  sapienti  viro  domino  Raniero 
de  Anglari  indice  et  vicario  nobilis  viri  Peri  de  Petramala  prò  Romano  imperio  in  (Caslillione  Areiino  el  eiii< 
dislrictu  vicarii  generalis,  prò  tribunali  sedenU  in  palatio  dicti  Comunis,  die  xii  mensi"!  aprilis  enrrentis.  anno 
domini  a  nativilate  eiusdem  Mil!e,«imo  cccxri,  indiciione  xii'„. 


414  DOCUMKNTI    PKR    IK   STORIA    1)'  ARKZ/i>  [4l>S-Ìfi9 

el  monaclms  i;l  liomines  (".;iin|iili'(Miis  ex  allera,  su|)er  faclo  castri  r.am|)ileoiiis  ci  fossis 
ol  aiipciiilitiis  earuiulein,  ila  lamio,  ailiilnir  al(|ue  precipio,  ul  Comune  Aretii  ilei  pro- 
priel.ilcm  soli  diclo  abitati   noiiiiiit'  ilirle  alibalit'  a  rmnn  mivo  civilalis  iisqiie  ad  arili- 
(|iiiirn    iiiuiiini    civilalis  dti  Morello.  (M  a  via  ijiic  riurii   per    poilam  ipia   itiir  ad  mo- 
leiiiliimm  lilioriim  l.odomeri  iisi|iif  ad  porlaiii  imiri  aiitii|iii  ipir  esl  iiixla  doinos  sancii 
laniiarii.  el  ai»  ipsa  porla  una  itur  ad  dicliim  inolL'iidiniim  iis(|ui'  ad  porlam  (|ua  ilur 
ad  Sanrtnm    l.aiiicnliniim,  ci  ah  ipsa  porla  us(|uc  ad  aliani    porlam  dicli    mini  aiili- 
ijui  ipic  CSI   propc  ecclcsiam  sancii  laiiuaiii,  ubi  lapidcs  ruL'i'iint  cavali;  salvo  iure  libd- 
laric,   UmUiiii  prò  licdililiis  mine   ibi  l'aclis,  biis  (pii  liabcni  libidlarias  iiilVa  diclos  tim's, 
si  lamen  volucrinl   recipere  a  dicla  abbalia  ius  libellarie  el  ire  in  morie  ad  scpulinram 
tlicle  abbalie.  Olii  si  hoc    tacere   noluerinl,   liceal    hominibus  liedilicia    ibi  liabenlibus 
ipsa  lollcre  el  rcinovere,  el  abbas  poslea  possil  lerrennm  locare  cui  volueril.  Hominibus 
vero  liabenlii)us  infra  diclos  lines   proprielalem  soli  el  liediliciorum  liceal  ea  liedilicia 
lollere   el   porlare  nisi  concordaverinl  se   cum  diclo    abbate  de  ipsis  inribus  libeliaiie 
relinendis;  l'i  abbas   teneatur   sine  l'raude  et  malilia  eis  lacere    inslrumenla  libellarie, 
recipiendo  modeialam    mercedem    arbitrio  boni  viri.   Ilem  plaleas  ijue  siinl  iuxta  vias 
el  iuxta   ecclesiam    sancii    lanuarii  el  iuxta    nuirum    anti(|uiim  civilalis;    ilem    domos 
emplas  a  l'elio  Basilii  el  Serotino  el  eorum  consorlibus  iuxla  vias  el  mnrum  antiquum 
civilalis.  El  ut  Comune  Arelii  facial  removeri  el    removeal  (")  liedificia  doinoruni  (juo- 
rum  soliim  est  ilicle  ecclesie  sancii   lanuarii;  el  in  diclo  solo  non  paliatur  liediticia  fa- 
cere  siue  licenlia  dicli  abbalis  a  domo  Berlengarii  usque  ad  viam  illorum  de  Monlelino, 
el  a  domo  Rec.i.  ijue  est  iuxla  viam  diclam,  us(|ue  ad  viam  que  est  ante  diclam  eccle- 
siam el  usijue  ad  viam  que  est  aule  domum    libertini  olim  Cierardini,  et  eo    modo  ul 
abbas   sancii    lanuarii    del  el  concedal  ad  habitandum  liominibns   Campileonis  qui  ve- 
nirenl  el  iurarent  in  [lerpeluum  habilare  el  habilaverinl   familiariter  in  dictis  locis  in 
civiiate  a  muro  velari  civilalis  extra  versus  murum   uovum   civilalis,  in  plaleis  silicei 
in  qnibiis  liedilicia  modo  non  sunl;  relentn  lamen  prius(solo?)C')  iuxta  diclum  murum  an- 
tiquuni  prò  prefata  abbalia  facienda  el  officinis  ipsius  abbalie  extra  diclum  murum  et 
alibi,  si  opus  fueril,  infra  diclos  muros  civilalis,  prò  alia  ecclesia  el  eius  domibus  fa- 
ciendis  ad  bonum  usum,  sicut   olim  babebant  in   castro  Campileonis.  Ita  lamen  quod 
prò  ipsis  dicli    homines  debeant  ire  in  vita  el  in  morte  ad  diclam  abbaliam  in  spiri- 
lualibus,  el  inde  lacere  abbati    instrumentum  et  ab  ipso   recipere  «luod  ila  observetur 
ab  utraque  parte:  el  si  quis  eorum  ius  suum  vendere  volueril,  teneatur  infra  xxx  dies 
requirere  abbatem  et  dare  ei  minus  sine  aslo  quam  alteri  v  solidos;  quod  si  noluerit 
liceal  ei    vendere    inter   se   cui    volueril   et    non    alii,   salvis  dictis  condiclionibus.  Et 
quod   Comune  Arelii  teneatur  dare    hediticia  undecim  domorum  infra    diclos  fines   ad 
prelium  uniuscuiusque  domus  usque  in  xxx   libras,  hiis  silicei:  Guidoni  olim  Guidonis 
Carsedonii  unam  domum,  Andree  et  Francescho  unam,  Turpinello  unam,  Giseilo  unam, 
et  Guidoclo  et  nepoti  unam,  el  Ordelaffo  et  Rnduifo  unam,  et  filiis  Rigonis  Car.sedonii 
unam.    Kt    quod    Comune    teneatur    facere    fieri    ponlem   in    flumine    Arni    hominibus 
Comunis.  El  quod  Comune  Aretii  teneatur  manulenere  iuia  ecclesie  predicle  et  defen- 


(»)  remaneiit.  (>•)  forse  il  niitaro  Rainaldo  spiegò   erroneamenie    con  priiis  V  abbreyiazione  di 

prato  o  pratisf 


ÀN.    12li-l-M;iJ  t.ODICR   DIPLOMATICO  M3 

dere  in  coinilalu  el  e|)isi'opalu  Aielii,  salva  iurisdiclidiii;  in  lomilalu  el  ilislriclu  Arelii 
civilalis  leiiaiiim  abbalie,  siciit  di;  alio  l'.omilalu  civiUis  liabcl:  el  i)U0(l  ius  parrocliiale 
diclum  l'.omune  acqiiirat  suis  exponsis  diete  ahhalie  Campileonis.  Alilias  vero  dicle  ali- 
balie  (^iini  suo  capilulo  del  el  concedal  Comuni  Areline  rivilatis  castrum  (lampileoriis 
cuni  omnibus  suis  appenditiis  el  Ibssis  el  caibonariis,  relenlis  dicle  aldjalie  fruc- 
libus  lerrarum  el  vinoarum  dicli  podii  sive  lieiiidoiis  lanlum  domoium  el  refeclione 
castri.  i|ue  nunijuam  lieri  debeanl  aul  possinl  aut  fieri  sinanl  vel  relineanl.  El  liec  omnia 
in  omnibus  et  por  omnia  nlrique  parli  precipio  observari  sub  pena  M  niarchanim  ar- 
genti, et,  ea  soluta  ve!  noi]  soluta,  dicla  omnia  firma  permaneanl.  Item  laudo,  arbitior 
alijue  precipio,  (|uod  homines  de  Canipileone  dent  el  cedanl  omne  ius  el  aclionem  quod 
habent  vel  habuerunl  in  podio  Campileonis  (Comuni  Aretine  civilalis,  et  inde  facianl  ei 
carlam;  el  ipiod  Comune  Arelii  lenealni-  acquirere  concessidnem  a  siimmo  ponlilice  de 
prediclis,  bona  fide  sine  Iraude.  Aclum  el  recilalum  fuil  diclum  arbili  ium  in  curia  dicle 
poleslalis,  corani  domino  Pelro  iudice,  (ìuell'o,  Stephano,  Ricco,  Testa,  Siccamora  et 
aiiis  muilis. 

llem  in  «lieto  anno,  xiiu  kalendas  ianuarii,  et  in  domo  m  qua  (iict;i  potestas  habilabal, 
iterum  dieta  potestas  Aritii,  coram  donno  Rainaldo  abbate  Campileonis  el  eoram  domino 
Orlando  iudice  Comunis,  lacobo  camerario,  domino  Delesalvi  iudice,  Aiiocto,  (iirardino 
Aimerigi,  Kainerio  olim  duidonis,  fanello,  Kierco  notario  et  aliis,  recitavit  lotum  diclum 
arbilrium,  et  addidil  predictis,  et  arbitrando  et  laudando  dixit:  Kl  si  inira  diclos  lines 
aliquis  habet  proprietatem  soli  et  abbas  voluerit  restituì  salvum  cambium  in  civitate 
vel  iustiim  prelium,  quod  Comune  Aritii  lenealur  ei  acquirere  illud.  [lem  laudavi!  et 
arbilravit  quod  de  xi  domibus  dictus  Guido  Carsedonii  liabeat  unam  domum  usque  ad 
quanti  la  lem  I  libra  rum. 

Ego  Rainaidns  imperialis  aule  nolarius  omnibus  dictis  recilationibus  interfui,  el  de 
mandalo  diete  potestalis  seripsi  et  in  publicam  t'ormam  redegi. 


469. 

Nota  giuridica  sopra  il  processo  motixato  doUa  lite  Ira  /'  Abbazia  di  s.  Fiora  e 
la  Canonica  di  s.  Donato  pel  molino  di  Ponte  ('aliano,  per  le  terre  di  l^onlillia. 
i  diritti  sulla  chiesa  di  s.  Gregorio,  ecc. 

(1315)  Ili.  Ai-eli.  Fior.,  IJiploni.  R.  Ao^uiito  Bernardi^ 

mm.  I.IS-ITOXSZO.  -  Piccolo   rotolo   composto  ili  due  iiKsnibrDne  cucite  iniìieme,  la  piima   delle  i]uali  è 
lunga  mni.  Ma;  alla  seconda  era  rucita  (come  si  vede  dai  buchi  dell'ago)  ima  o  più  rarte. 

In  nomine  domini  nostri  lesu  ('.liristi  amen. 

Cum  abbas  sancle  Flore  Aretine  diocesis  eum  quibusdam  layeis  molendinum  de 
novo,  in  loco  in  quo  nunquam  fuerat  molendinum,  in  llumine  publico  Arni,  in  proprie- 
tate  Canonica  Aretine  beati  Donali,  supra  Pontem  de  Caliano  et  in  possessione  eiusdem 
ecclesie,  qua  dicla  ecclesia  [utjebatur  lapides  faciendo  cavari,  el  partem  domus  molen- 
dini  in  alveo  fluminis,  ibidem  iuxta,  edificare  templare!  violenter  el  iniusle  in  preiu- 
dieium  diete  ecclesie  Aretine  et  in  detrimentum  gualkerie  superioris  Canon  ice,  eam 
ingurgando  eum  elusa  lapidea  per  ligna(?)   in   alveo  fluminis  facienda.  Canonica  opus 


Ijrt  DOCUMRNTI    l'f.R    LA   STORIA    D'  ARKZZD  |  4(50-170. 

iioviiMi  (,*)  t'ililiiMiilihiis  |ii'r  iacHini  hipilli  ilonuiic.iavil;  iiui,  s|ireta  iliMiiuiclialioru',  ol 
satisilalidtie  f.aiionice  non  prestila  nei:  e[iiscopo,  eoriini  iiulici  ecclesiaslico.  nec  reclnri 
proviiiric  vel  civitatis.  sol  Kiiiicn  TalTo  ianiiliiduin  (ixronniiiicaln,  prò  eo  iurisditio- 
nem  non  lialxMiti,  rum  in  civililms  in  ea  provincia  aliessci  Kv<?raniiis  prescs,  licei 
ianiiliiiliini  cM-oinnnu'aliis,  niiniis-  k'gilinii'  de  laclo  salisdedil.  l'oslniodnin  causam 
huius  niolendini  siimmus  ponlilVx  ci  raiisani  *pelliaruinì  lei[re)*  i^''),  paitis  tiiiris  ciiius- 
dani  rasli'lli  C.lusino  episcopo  cumniisil,  appellalioiic  remola,  lerminaiidam.  (.Mii  par- 
lilms  ad  siiani  preseiiciam  convocalis  sepius  el  lite  inler  eos  coiilesUila,  licei  ut  asse- 
raliir  Kallo  ('),  pars  ald)alie  proleslaiido  condilioualiler  se  conteslari  lileni  el  posliiio- 
duni  apiiellando,  idem  episcopus  ulpole  circa  vere  conlumac.es,  Canonicam  Areliiiiam 
in  possessionem  rerum  (prediclaruni]  misil  adipie  resliliiil  ante  appellali(jiiem  parlis 
abhalie  dicendo  ei  protestando  se  |)aralum  esse  prò  utra(|ue  patte  procedere  in  oniiii- 
luis  secunduni  i|Uod  iuiis  racio  diclatial,  et  diclani  parlem  ahitatis  sepius  ammonendo, 
ne  ilalam  possessionem  Canonica  sive  missionem  moleslarent.  l'osimodum  ut  rehelles 
et  conlumaces  excomunicavit.  l'ars  vero  aldtalie  litleras  ad  e|)iscopum  Senensem  a 
sede  ponlilicali  reportavit.  tacila  verilale  et  \m  falsam  suljgestionem;  qui  episcopus 
predicla  cognoscens  ullerius  non  processit.  llem  *pars  abalie*('')  alias  litleras  ad  epi- 
sco|)um  ("aslellaiium  el  magislrum  Bo(naiunlam)  impetravit,  set  satisdalione  non  prestila 
el  expensis  parli  canonicorum  non  reslilulis,  maxime  non  appellationem  prosecpiendo,  set 
ex  integio  les  de  quibus  agilur  repetebat  a  Canonica;  qui  iudires  minns  legitime  [iroceden- 
les,  parteu)  abbacie  in  possessionem  misernnl.  Terlio  indice  eis  addilo  minime  requi- 
sito cumque...  C)  iudicibus  ad  hec  prò  tribunali  sedenlibus,  pars  Canonice  advenisset  ad 
eorum  redienles  diclam  Canonicam  in  pristinam  possessionem  legiltimam  reduxerunt 
omnes  Ires  iudices.  Pars  vero  abbatie  ut|iote  infrons  et  lebellis  nichilominus  exi- 
slebal.  (Juidam  eliam  laycus  et  collega  nioiendini  el  molendinarii  possessioni  non  ce- 
debal,  sicque  pars  Canonice  coram  indice  seculari  eum  conveniendo  ex  preiliclis  iudicum 
missionibus  et  reslitulionibus  poslulabat  officio  iudicis  se  in  possessionem  millendam, 
licei  minus  bene  centra  eum,  et  fuil  absointus;  poslulavitque  poslmodum  a  iudice  se- 
culari, ut  iuberel  Canonicam  Aretinam  ipsum  non  debere  inquietare,  el,  licei  non  essai 
eorum  index,  citra  parlis  requisilionem  et  conlumaciam  centra  solitum  ordinem  indi- 
ciorum  in  non  sibi  subiectos  annuii,  unde  prosecula  sunl  iurgia  infinita;  sicque  ventura 
est  ad  arbitros,  coram  quibus  arbilris  syndicus  abbactie  primo  petebal  a  sindico  Tanonice 
quorumdam  molendinorum,  ecclesie  sancii  Gregorii  site  in  civitate  Aretina,  quasi  in  gremio 
Episcopalus  et  fere  nullum  pojiulum  habenlis  vel  possessiones,  ad  scandal um  generan 
dum  restilutionem  lamen,  ut  nbesse  iiossini  diete  Canonice;  et  restilulionem  parlis  quo- 
rumdam molendinorum,  parte  non  expressa  nec  certiHcala;  et  (juarlam  parlem  prò 
indiviso  Irium  pecciarum  terre  silarum  in  loco  qui  dicitur  l'ultili.e,  quibus  ab  uno  latere 
labitur  fluvius  Arni;  et  unam  petiam  terre  in  villa  Veraccani:  et  ut  ('anonica  cessare! 
ab  in(|uielalione  el  moleslatione  molendini  positi  supra  Ponlem  de  Galiano,  et  a  mole- 
slatione  nnius  i)eccie  terre  site  in  villa  de  Sexlo. 

Sindicus  vero   Canonice   reconveniendo  petebal  ab  eo  '"scilicel  abbate*  ('')  restilutio- 
nem possessionis  vel  quasi  lercie  parlis  lurris   Castellinovi,    quam    rediflcando  abballa 


(•)  noe,  neW  interlinea.       i"';  nell'interlinea  {')  fa/To  rt"  altra  mano,  aggiunto  sopra         ('•)  eraaione. 


AN.     1215  CODICK    DIPLOMATICO  |  1 17 

eam  occupasse  dicebai,  cum  ad  Canonicam  Arelinam  prò  teilia  jiarle  peitiiieret.  Cunique 
arbitri  in  arbitrio  proferendo  concordes  esse  non  possenl,  iudices  a  simimo  pontifice  dele- 
gali, silicei  episco[)iis  ['erusinns  el  (Kr|maiinus  canonicus,  ni  causam  audiienl  el  con- 
struL'lam  rel'errenl  a|)Oslolice  sanclilali,  faclis  bine  inde  mullis  conl'essionibus,  et  re- 
ceplis  leslalionibus  pubblicalis  coram  ariiiliis,  el  instrutnenlis  prolalis  (*),  el  facla  renun- 
tialione  bine  inde  inslrunicnlornra  alioium  non  produclorum,  dictam  causam  lideliler  retu- 
lerunl;  que  omnia  |)cr  inslrumenUi  publica  bine  inde  prolala  manit'eslissime  com[)robatur. 
A  cuius  sindici  peliclionibus  Arelinam  Canoiiicam  dicimus  absolvendara:  a  petitione 
sancii  Gregorii,  ideo  quia  ciim  dieta  ecclesia  perlinerel  ad  ecclesiam  s.uicti  Tetri  per  ìnsli- 
tulionera  el  conslitulionem,  i)er  rediliium  siibceplionem  el  comeslionem  et  sonilum  cain- 
panarum  el  raorluorum  delalionem  ('')  et  longissimam  possessioneni  el  ali;i  sic  mani- 
festa |)robatur  |)er  viii  tesles,  scilicel  Benincasam,  Kodullinum,  Ariminenseni,  Vanellum, 
Deuleadiulum  et  alios,  et  per  testes  adverse  parlis:  per  Nerbottum,  Pisanum,  presbi- 
terum  Teucionem  et  alios;  el  constelexconfi^ssione  adverse  parlis,  abbatiam  dictam  dedisse 
Canonice  omnia  iura  qive  babebat  in  ecclesia  sancii  l'etri  cum  omni  iure  suo  et  per- 
tinenliis  eius,  exceplis  quibnsdam,  auclorilale  pontilicali  ex  permutalione  quam  lia- 
bel,  ecc.  ecc.  (1). 


470. 

innocenza  HI  definisce  la  lite  rerlcnle  tra  la  Cahonico  di  s.  lionato  e  l'Abbazia  di 
s.  Fiora. 

Ferentino  •  3  agosto  1215.  |,\icli.  C.iip'n.  di  Ar.;  ii.  512]. 

mi».  390X320.  -  .Nel  rnezzu  della  pietjulura  puiulc  lutloiu,  Ijeiiissinio  (  uiiseniiUi.  la  Ijnlla  papale  appesa  a 
tili  di  seta  gialla.  La  memlarana  ha  iiiialclie  foro  nel  iiiezzu,  prodottosi  nllorrlir  essa  giaceva  ripiegata. 

Innocenlius  episcopus  servus  servorum  Dei  dileclis  liliis  (Curlo.sonno)  preposito  et 
canonicis  Arelinis(2)  salulem  el  aposlolicam  benediclionem.  Post  plures  commissiones 
et  disceptationes  mulliplices  Canonica  veslra  el  monaslerium  sancle  Flore  super  que- 
stiones  que  inler  ipsos  adinvicem  verlebantur,  de  communi  consensu  arbitros  elege- 
runt,  coram  quibus,  de  novo  libellis  oblalis,  R(odulfus)  sindicus  sancle  Flore  a  parte 
vestra  pelili  ecclesiam  sancii  Gregorii,  positam  in  civilale  Aretina,  in  porla  Fuori  {"), 
cum  omnibus  rebus  et  iure  pertinenlibus  ad  eandem.  Preterea  quarlam  parlem  prò  in- 
diviso Iriura  peliarum  terre  posilarum  in  loco  (|ui  le  Ponlillie  nuncupalur,  nec  non 
parlem  molendinorum  Cuprene  ac  castri  Saxi;  postulavit  nichilominus  ut  cessarelis  ab 
inquielalione  monasterii  sancle  Flore  super  molendino  posilo  supra  ponlem  de  Caliano, 
et  terra  in  villa  que  Sexlo  vocalur.  Syndicus  autem   Ganonice  veslre  petiif  ex  adverso 


(•)  prolacis  neM' ìiiterliaea,  di  altra  mano  ('■)  uhII'  imerlinea  (")  tvari 

(1)  É  questa  nota  il  parere  clie  dette  sopra  la  (luesiione  il  celebre  Kotlredo  iìpiliinio  da  lienevenio? 

(2)  Altra  lettera,  concepita  negli  stessi  termini,  viene  inviata  da  questo  PonteUce  all'Abitate  di  Rota:  essa 
porta  la  medesima  data,  e  finisce:  "Te  deniqiie,  llli  abbas,  super  te  ipso  et  credito  libi  grege  vigilare  prò- 
cures  estirpando  vitia  et  piantando  virttitcs,  ut  in  novissimo  districti  examinis  die  corani  tremendo  indice,  ijiii 
reddot  unicniqiie  secundiini  opera  sua,  dignam  possis  reddere  rationem.  (tamm  Ferenlini  iii  noti,  augusti, 
pontiflratiis  no.stri  anno  oclavodccimo,,.  (Arch.  (■;apil.  d'  .\r.,  Carle  di  s.  Fiora,  n.  H-iO;. 


\iH  DdCUMRNTl    l'KH    ÌA    STORIA    d' AIlKZZ'i  \Ì~lO-i~\. 

restitulioiieni  jiossessiuiiis  leilìo  |iarlis  tiiiris  Cuslellinovi  t:l  iiistruinenluruin  l't  |);ira- 
Hii'iitiiiiiin  pertiiioiitiiini  ad  ci'fli'siam  sancii  l'tìlri  ci  iMtu'ipiie  liospilali'.  l'roduilis  ilaqui- 
leslìbiis.  l'Di'iiiii  ilu|i(isiti(iiiil)iis  |iiiljl)lic'alis  l'uraii)  arliitiis  siiinailiclis,  el  ad  iioslre  dil- 
finiliunis  f.xamiMi  eaiisa  do  partiiiin  voliinlaU;  didala,  ipsam  dilexli)  tilìo  nuslro  (ì(iii- 
d(iiii)  sancii  Mcolai  in  Caircic  Tulliano  diacono  cardinali  commisimus  audiendani.  Au- 
dilis  ijjiliir  m  inlelleclis  por  lidelem  nairalionein  eiusdein  (|ue  t'uere  pro|)osila  coram 
eo,  diias  parles  ecclesie  sancii  (icegotii  inenioialc  adiudicavimus  moiiasleiio  sancle 
Floie,  ijuas  [ad]  se  per  donalionem  hoiie  inenioiie  (Imnionis)  aretini  e|)iscopi  pars  ipsa 
pertinere  probavil;  super  lerlia  vero  ipsius  ecclesie  ac  (piarla  parie  prediclarum  terra- 
rum  de  le  l'ontilie  (°),  iiec  non  parte  mulendinorum  (duprene  ac  castri  Saxi  ab  impe- 
tilione  nioiiaslerii,  quia  sullicienler  de  liiis  de  iure  suo  non  docuit,  Caiu)nicani  veslram 
duxJMius  alisoivendani.  Sane  super  nuìlendino  de  Italiano  decrevimus  ne  Canonica  ve- 
slra  impetlial  (|uominus  mouasteriuui  memoraluni  idem  iehedi(ic|are|  valeal  molen- 
dinum  in  l'o  slalii  in  quo  l'uisse  dignoscilur  lompore  mole  litis.  Super  terra  vero  de 
Sexlo  cum  monaslerium  cgeril  ut  ah  ifisius  molestai lioiie]  super  ipsa  terra  cessarci 
Canonica,  nec  probatum  sii  quod  tempore  lilis  contestale  possideril,  ab  ipsius  impeti- 
tione  Canonicam  absolvimus,  veslra  lam  super  liac  terra  (piam  molendino  de  (.aliano 
questione  proprietalis  allerutri  parlium  integra  reservala,  cum  super  utroque  in  causa 
tamen  possessorium  sii  deduclum(l).  Celerum  ad  leslitulionem  possessionis  tertie 
partis  tiirris  Castellinovi  et  monaslerium  Cianonice  veslre  duximus  condem|)nandum: 
e  converso  Canonicam  veslram  raonaslerio  in  expensis  prò  tenia  parte  factis  prò  rehe- 
dificalione  turris  eiusdem,  iuxta  boni  viri  arbitrium,  condenpnanles.  Ad  lieo  super  re- 
stitulione  paramentorum  pelila  cum  ad  id  nicliil  sufliciens  pars  adversa  probaverit,  rao- 
naslerio absolulo  super  instrumenlis  sic  duximus  providendum,  ut  ecclesie  sancii  Petri 
restiluantur  precise  que  ad  ipsam  specialiter  [lertinere  noscuntur.  Communia  vero  fi- 
deliter  conserventur  ad  opus  eiusdem  ecclesie,  cum  locus  extiterit,  exhibenda.  Nulli 
ergo  omnino  hominum  liceal  liane  paginam  nostre  diftinilionis  infringere  vel  ei  ausu 
temerario  contraile:  si  quis  autem  hoc  allemplare  presumpseril,  indignationem  omnipo- 
lenlis  Dei  ac  beatorum  Petri  et  Pauli  aposlolorum  eius  se  noveril  incursurum.  Datura 
Ferenlini  ni  nonas  augusti,  pontifìcatus  nostri  anno  octavodecimo. 


471. 

Giovanni  potestà  di  Perugia  e  (liovanni  di  Cocco  potestà  di  Arezzo  giurano  alleanza 
e  reciproca  difesa  per  le  conquiste  fatte  dai  due  Comuni  nel  territorio  Castellano. 

Episcopio  Aretino  •  marzo  1216.  |Aii-li.  Conimi,  di  Perugia,, Soj«mM«owj  A,  i\  if)']. 


(•)  lepuUilie- 

(1)  La  iiuesiione  pel  molino  di  Ponte  Galiano  e  per  le  terre  di  Pontillie  seguitò  ancora  per  qualche  anno; 
poi  fu  definita  pel  giudicato  del  canonico  Genoense  e  Guido  Spinelli  eletti  arbitri  dal  Preposto  e  dall'Abbate 
di  s.  Fiora,  "recitatum  seu  prolatuiii  in  civitate  Aretina,  in  ecclesia  sancii  Pelli  in  pincolo  (sic),  in  presentia  Tacti, 
de  s.  Flora,  presbiteri  Bonaventure,  presbiteri  Rainaldi  de  Saturno,  Bulgiuli  Bonagralie,  Marlinozzi  Ingilberti, 
Laureniii  Parisci,  Petri  iudicis,  magistri  Quintavallis  et  aliorum  multoriim  clericorum  et  laicorum  anno  a  na- 
tivitaie  domini  nostri  lesu  Christi  M  .  CCxvifi,  indicUone  vi',  xviii  klas.  seiicnibris,,  (Arch.  Capii.  d'Ar.,  n.  522). 


AN.    l2lo-12l(5]  c.onicK  hiplomatico  H9 

(Sn.)  In  (^liristi  iiumine  amen.  A  nalivilale  puiiiini  anno  M  ducentesimn  xvi.  indi- 
elione  (juarla,  mense  niaitii,  dominri  Iiinocentio  papa  ni  residente.  Ad  lidnorem  Dei 
ci  l)i}ate  Macie  [lerpetue  viiginis  et  ln'atoriim  a|)OSlnlorum  l'elri  el  l'auii  san(t(>iinn(|ne 
mailirum  Laiiieiilii  el  Heiculani  t-t  lieali  Donali,  el  ad  honorem  el  salvameninni  Fe- 
rusine  el  Ardine  civitalum.  Sancii  spirilns  ailsit  nobis  gralia. 

.Nos  loliannes  index  Dei  gialia  Homanoriiin  consul  el  Perusinorum  poleslas  jim  Co- 
muni Perusino,  el  loliannes  Cocchi  arelina  poleslas  prò  Comuni  Arelino,  pio  i)ol)is  et 
noslris  successorilms  in  diclis  oliitiis  exislenlibus  el  |)io  diclis  comunilalibus,  promicli- 
mus  el  iuramus  vicissim  inler  nos,  tjuod  pio  l'acto  Civilalis  (>aslelli  el  occasione  dicle 
Civilalis  Castelli  in  perpeluum  conliarium  inler  nos  (non)  faciemus;  el  de  facto  Maicliio- 
num  el  Malhei  de  Monteacuto  et  hominum  de  Citerna  el  ipsius  castri  Cilerne,  et  de  iniuiìis 
el  malelitiis  ipsius  el  nobis  faclis  eorum  occasione,  linem  vel  pacem  seu  treuguamcum  Ca- 
stellanis  non  laciemus  sine  comuni  volunlale  utriusque  civilalis.  Immo  exinde  Inter  nos 
adiuvabimus,  el  quecuinque  aquista  (')  vel  (|uodcumque  aquistum  (■''}  civitas  Perusina  le- 
cil  vel  feceril  quocumque  modo  a  Civilale  Castelli  inferius  versus  Perusium  vel  versus  Eu- 
gubium,  de  hiis  silicei  qiie  suol  de  ipiscopatu  (")  C.ivilalis  Casleili  vel  comilatus  intra  hos 
lines,  sit  Perusine  civilalis,  ;id  omnin,  sicul  habet  de  suo  comitalu;  et  Comune  Aretii  et 
reclores  qui  erunt  per  tempora  in  dieta  civilale  exinde  leneanlur  adiuvare  el  contrarium 
non  tacere.  El  e  converso  quecumque  acijui.Aiia  vel  quodcumque  acquisitum  civitas  Are- 
tina l'ecit  vel  feceril  quocumque  modo  a  C.ivilate  Castelli  superius  versus  Aritium  vel 
Massam  vel  versus  Balneum,  de  hiis  silicei  que  sunt  in  episcopalu  Civilalis  Castelli  vel 
comilatus  infra  lios  lines,  sii  Aretine  civilati,  ad  omnia,  sicud  habet  de  suo  comilalu; 
el  Comune  Perusinum  el  reclores  qui  eruiil  per  tempora  in  dieta  civilale  teneantur 
Arelinos  adiuvare  el  conlrariuin  non  tacere  ullo  modo.  Et  quodcunupie  acqiiislum  t'ecerit 
aliqua  partium  de  corpore  Civilalis  Castelli  sit  comune  el  debeai  alteri  comunire  per 
medium.  Credenlias  quas  reclores  utriusque  civilalis  de  diclis  faclis  Inter  se  imposue- 
rint,  teneantur  observare  sicud  impositum  fuerit  inler  eos:  Consilia  que  el  quanta  In- 
ter se  pelierint,  meliora  quam  cognoverint  Inter  se  dare  leneantar.  Hec  omnia  tenere  et 
observare  et  non  centra  venire  nomine  diclarum  civitatum  per  se  et  successores  eo- 
rum, sub  pena  mille  marcharum  argenti,  solemni  slipulalione  inler  se  promisserunt. 
El  ad  maiorem  liimitatem  |tredicli  dominns  Johannes  iudex  Perusinorum  poleslas  prò 
C.omuni  Perusino,  et  douiinus  loliannes  Cocchi  Arelina  poleslas  prò  Comuni  Aretino, 
omnia  predicla  tenere  per  se  et  successores  eorum,  omni  tempore  rata  el  firma  habere, 
tactis  sacrosanclis  Dei  evangeliis  corporaliter,  inraverunt  et  promiseiuni. 

Aclum  in  Episcopalu  Arelino,  in  asio  ('')  Terzoni,  in  presentia  Bulgarelli  coniitis, 
-Malhei  de  Monteacuto,  magislri  Matiiei  Thomassi  iudicis.  Erri  Rainutii  Bubulci,  Ru- 
stici Saraceni,  Peri  Peri,  Supoiini  Ugolini  presbiteri,  Pelri  iudicis  aretini,  Rainerii 
-Noilìe,  Teste  Asalti,  Ugolini  (")  de  Montebono,  Sichemore  Aguracci,  Gottofredi  Forensis 
et  aliorum  (|uamplurium  teslium  rogalorum. 

(Sii.)  Ego  lacobinus  imperialis  aule  nolarius  bis  omnibus  rogatus  interfui,  el  hoc 
instrumentum  de  parabola  et  volunplate  predicloiuin  dominoium  scripsi  et  compievi. 


(•)  si.'.  (>>)  in  asio  bxtrgi  Afrs,  in   asio  hurgl  noci  (134i>);  in  asgi'j  Uè  barbatiutts  (isr^j,  in  iin  Wo- 

tocollo  di  Ser  Paolo  di  Ciuccio  dal  Borgo  San  Sepolcro,  Testam   (Arch.  di  Stato  di  Fir.).  Im  Gange  (ediz   l.-sa): 
Astum.  ager  vel  terra  inculta  sedi  alicui  adiacens  (<)  Ugolino. 


lad  Dor.lIMKNTI    Piri    I.A    STOIIIA    I)'  ARF.ZZO  14^^-473. 


472. 

Istrumenlii  di  inriituln  sHiiuUUo  Ini  IWIihiUr  lì'  Aynano  e  (liiiraìini  di  l'occo  po- 
testà, il  ijualc  ria  ri-  iirr  il  l'oinuiir  un  ampii)  lerrenu  posta  ìtrlla  parte  occiden- 
lalv.  della  città. 

Aroz/o  -  le,  «iroslci  l-.Mt;.  |.Vii:li.  dì  St.  ili  l'ir.,  Caiiituli,  \u\.  XXIV,  e.  I(I4J. 

Ili  Cliristi  .Nomiiic.  Aiiiit)  Doiiiiiii  millesimo  Cl'.xvi,  liiinirtìiiliu  papa  lesideiile,  vii  Id.sep- 
lemliris  iiidiclioin;  quarta.  .Vbbas  loliuiiiies  alibarie  Agiiani,  de  mandalo  et  coiiseiisu  domini 
Martini  aretini  episcopi,  et  cum  roiisensu  donni  Pieri,  donni  Cristiani,  donni  Orlandi 
moiiaflioriim  diete  ahba^ie,  e!  cum  consensu  presbiteri  Car.sedonii  sindici  diete  abbazie, 
dedii,  tiadiilil  alque  in  pcrpetiium  conccssil  et  cartam  fecit  cambii,  permutationis  et 
Iransaclioiiis,  ci  bona  et  libera  voluiilate,  domino  lolianiii  (^oeii  aretine  polestati  et  Bra- 
cliio  olim  Tuscani  camerario,  recipienlibus  nomine  Comunis  Aritii  et  prò  eorum  suc- 
cessoribus,  et  cui  dare  voluerint,  tolum  terrenum  quod  diclus  abbas  et  monachi  diete 
abbacie  possuiil  dare  per  salvimi  cambiiim,  salvo  iure  libellario  nl)icumque  invenilur, 
a  muro  novo  civitatis  usque  ad  anliquum  ijiurum  civitatis,  et  a  porta  sancii  Lauienlini 
usqiie  ad  portam  iuxta  fossam  in  (|ua  lapides  l'uerunt  cavati,  et  a  porta  qua  itur  ad 
molendinum  tiliorum  Lodomeri  usque  ad  aliam  portam  muri  veteris  civitatis,  cum 
omni  suo  iure  et  perliiienliis.  Et  cont'essus  inde  luit  iuslnm  cambium  recepisse,  silicei 
tolum  terrenum  quod  remansil  a  permulalione  parrocliianorum  sancte  Marie  et  luit 
Stepliaiii  et  Barloli,  iuxta  terram  Talcianensium  et  iuxta  terrenum  olim  Bartoli  et  nunc 
Slepbani,  et  sicut  est  terminatum  prope  domura  Stephani  et  Bartoli  per  Leonardum  et 
Magiureilum  labulatoies;  et  terrenum  in  quo  est  via  iuxta  diclam  doniiim  usque  in 
via  publica  sancii  luliani.  Ilem  alias  plaleas  que  sunt  iuxla  viam  a  duabus  partibus 
prope  arcum  sancii  Laurentini.  Item  terrenum  vie,  xii  pedum  ampia,  usque  ad  domos 
sancte  Marie.  Ilem  lerram  quam  olim  domini  Rustichus  aretina  polestas  vel  camerarius 
Comunis  Arelii  emerunl  a  filìis  olim  Senensis  in  porla  Fori.  Renuiqiliando  exceptioni 
meriti  non  recepii  et  omni  privilegio  et  legis  ausilio.  Et  promisit  diclus  abbas  diete 
polestati  et  dieto  camerario  omnes  alios  suos  monachos  facere  concedere  et  consentire 
omnibus  predictis;  et  promisit  per  se  et  suos  successores  diclis  polestati  et  camerario 
et  prò  Comuni  Arelii  predicla  non  tollere,  non  contendere,  non  molestare,  non  dare 
aul  facere  aliquid  dictis  nociturum.  Quod  si  in  aliquo  apparuerit  aliquod  datum  factumve 
predictis  nociturum  per  se  vel  per  alios  ullo  modo,  promisit  per  se  et  suos  successores, 
et  si  omnia  predicla  non  servaverit  diete  poteslali  et  camerario  dare  duplum  diete  rei, 
proni  lune  valueiil  sub  extinialione  pretii  nomine  pene;  et,  ea  soluta,  contractus  ratus 
permaneal.  Et  inveslitorem  eis  loihannem  Cristianum  dedil,  ijui  ipsos  inde  in  lenimen- 
tum  mieterei.  Et  interim  confessus  est  prò  ipsis  predicla  possidere. 

Aclum  in  domo  sancii  Salvatoris  Aretine  civitatis,  in  presenlia  domini  Martini  epi- 
scopi Arelii,  in  testimonio  domini  lohannis  iudicis  potestatis,  Miguldori  iudicis  domini 
Slepliani  lune  provisoris,  Delesalvi  iudicis  provisorum,  Nerbocti.  Guidonis  Milicie,  (Ini- 
donis  olim  Bernardini  et  Bonacursi  Petri  Verardi. 

Ego  Rainaldus  imperialis  aule  notarius  dictife  interfui,  scripsi  et  in  publicam  lormam 
redeei. 


AN.    121  CI  CODICE   DIPLOMATICO  121 


473. 

Teslimoìiianze  prodoiu-  in  favore  Uri  CamaldoU'si.  nella  lite  rertente  Ira  essi  e  il 
Vescovo  di  Arezzo,  circa  il  giuspatronato  che  questi  vantava  sopra  il  Monastero 
e  sopra  l'  Eremo  di  Camaldoli. 

—  26,  28,  30,  31  «irosto;  »,  13,  15  setteiiihre  1*21«.  [K.  Ardi.  Fior.,  IJiplom.  CamaMoli\. 

Lungo  rotolo  (min.  2Ì0-28OX  ni.  S).  •  Come  vi  dice  il  nciiaio  ciiuliaiio,  the  aiUeiUicò  queste  lustinionianu;, 
il  volume  eompoiievasi  di  ben  sessantacinijue  larie  contenenti  ventinove  inlerrogatorii;  ora  il  rotolo  conserva 
solo  .«ìcdici  carte  con  sole  otto  deposizioni.  .Nel  tergo  della  prima  pergamena,  e  pres.so  il  margine  .superiore, 
vedesi  il  numero  IIII,  che  sta,  credo,  a  indicare  il  quarto  volume  del  processo. 

<).  Domiim.s  Guido  prior  .sancii  Laurenlini  iuratus  vii  kalerulats  seplembris  dicil  eodeni 
die,  i]\ìu(\  credit  se  habere  ixv  ve!  vi  aniios,  el  dicitex  aiiditu  quod  priores  Camaldulense.s 
habnerunl  el  lenuerunt  lieremnm  Camaldiilensem  et  mona.slerium  Fonlisboni  prò  .suo 
allodio,  el  libera  et  franca;  el  baniiienint  silvani  circa  lieremum  el  circa  monasteritim 
predicliim,  et  excomuuicaveiunl  quemcum(|ue  molestaret  eos  in  bis,  ecc.  Inlerrogalus  si 
eccle!5ia  Camaldulensis  dedil  solnm  ubi  edifficalum  foit  monasterium  Berardingornm, 
vel  si  edificavit  ipsum  monasterium  vel  dicavit  in  prima  consecratione,  vel  si  aliqui  pa- 
troni concesserunl  iiispatronatiis  in  i|iso  monaslerio  priori  Cainaldulensi,  vel  si  ipsum 
monasterium  pervenil  ad  ecclesiam  Camaldulensem  ex  causa  successionis  alicuius  seu 
causa  relieti  seu  donalionis  seu  causa  permulationis  seu  ex  concessione  episcopi  Are- 
tini, lespondel  se  nescire.  Audivit  tamen  (]Hod  antiqui  de  domo  Guidonis  Munaldi  et 
Ugonis  de  Valle  Cortesi  dederunt  ipsum  monasterium  ecclesie  Camaldulensi  ecc. 

Iiilerrogatus  dicit  quod  monasterium  sancii  Petri  de  Knsis  est  speciale  monasterium 
ecclesie  et  prioris  Gamaldulensis,  ecc. 
2).  Papinus  qui  fuit  notarius  in  castro  quod  dicilur  Fupium,  qui  modo  est  conversus 
Camaldulensis,  iuratus  v  kalendas  seplembris  dicit  eodem  die,  quod  ipse  habet  Ixx 
annos  el  plus,  el  recordalur  bene  prò  firmo  a  I  annis;  et  dicit  se  vidisse  v  priores  Camaldu- 
lenses,  silicei  Rodulfum,  Ildebrandum,  Placitum,  Martinum  el  Guidonem  qui  nunc  est. 
set  dicit  predictum  donnum  R(odulfum)  duabus  vicibus  fuisse  priorem  Camaldulensem; 
et  suprascriptos  priores  dicit  se  vidisse  habere  et  tenere  heremum  Camaldulensem  et 
monasterium  Fonlisboni  prò  suo  allodio  lan(|uam  liberas  personas  et  francas,  el  tenere 
dominum  papam  prò  domino  et  non  episcopum  nec  aliam  personam;  el  si  habebant 
controversiam  conquerebantur  invocando  et  nominando  dominum  papam,  et  non  vidit 
eos  conqueri  episcopo  vel  alie  persone.  El  dicil  quod  tempore  dicti  prioris  R(odulfi), 
quando  fuit  prior  prima  vice,  Tebaldinus  pater  liuius  leslis  manumissit  se  in  manu 
dicti  prioris  prò  converso  Camaldulensi,  el  obtulit  Bernardinum  suum  fratrem  et  hunc 
testem  ipsi  monasterio  iam  sunt  1  anni  et  plus,  ecc. 

Interrogatus  quomodo  scit,  quod  dicil  quod  priores  lenuerunt  predicla  loca  prò  allodio 
respondei,  quod  recordalur  quando  comes  Guido  fecit  aufiferri  vaccas  Camaldulensibus, 
set  non  vidit  eas  aufferri;  vidit  tamen  eas  stare  prò  cornile  apud  Fraluravekium.  neque 
vidit  comitem    precipientem  ut  aufferentur.  Et  audivit  eos  dicenles:  Nos  conqueremur 


lai  DOCUMEMI    PER    LA   STORIA    D' AREZZO  (473. 

ilomiiio  |ia|ic,  i|ui  osi  iiosler  dorainus.  Kl  non  audivil  cos  (licere  quod  conquererentur 
eiiisi(i|(u  Aruiiiiu.  Kl  \iilil  ecclesiam  Konlisl)oni  comliuii  cum  suis  olTiciiiis,  et  din  slete- 
ruiil  post  cdiulnisliunum  .iiitcìiuam  rcedilicareril  ecclesiam  el  domos,  Iraclaiiles  de  inu- 
lalidiie  i|tsiiis  ecclesie  el  de  sua  liahitalioiie  ad  alium  locum;  el  cum  hic  lestis  frequeii- 
lei  slarel  ibi,  non  vidil  iiec  audivil  (|U(>d  in  lanlu  discrimine  el  iaclura  episco- 
|)us  Arelinus  vel  eius  nunlins  darei  eis  aiixilinni  vel  invanien,  ne(|ue  dicebanl  mo- 
nachi el  fralres  i|tsius  loci  ijudd,  iste  amlieiile,  se  lialniisse  ah  ei»isco|io  "Areliiiii  con- 
siliuin  ve!  auxiliuni.  Kl  dicit  se  andivisse  a  priore  Martino  el  eliam  a  jniore  (i(ui- 
done)  qui  niiiic  esl,  ante  Ire  annos  proximos  et  post  el  a  inonachis  el  fralrihus  Fon- 
lisboiii  el  eliam  al>  heremilis  tempore  ipsorum  i)riornm  el  nliorum  predecessorum  suo- 
rum  suprascripUirum,  ipiod  ipsi  lenehanl  loca  iila  pio  allodio,  et  (|uod  non  lialteliant 
alium  dominum  nisi  pa[iam,  el  (juod  lialiebant  suam  silvam  suo  nomine  el  non  no- 
mine alicuins  alterius.  Et  dicil  dicium  priorem  Marlinum  dixisse  in  capilulo  apuii  Fon- 
lembonam  isti  lesti,  exislente  episcopo  Aretino  apud  Camaidulam,  de  cuius  nomine 
non  recordaliir,  sei  credit  de  Amideo,  set  non  andiciilc  ijuod  ipse  recordatur,  hoc 
modo:  E^'O  dico  el  probo,  quod  C.amaldula  non  liabel  aliquem  dominum  nisi  solum 
dominum  |)apam.  Inlerrogalus  quos  ilamaldulenses  audivit  dicenles:  iS'os  conqueremur 
domino  pape,  el  ubi  audivil,  respondet:  Monachos  Canialduienses,  quos  dicill'uisse  Ires 
apud  rralumvekium,  silicei  camerarium  vel  vicarium  cum  duobus  aliis  monachis,  de 
quorum  nominibus  non  recoidatur,  el  hoc  audivil  a  (juibusdam  aliis  monachis  el  con- 
versis  apud  Fonlembonam.  Inlerrogalus  cui  dicebanl:  Nos  conqueremur  domino  pape, 
respondet  quod  ilicebani  Inter  se,  sei  credii  fuisse  presentes  nuntios  comilis  Guidonis. 
El  dicil  inlerrogalus  l'ralumvekinm  luisse  lune  in  distiictn  comilis  (luidonis  et  ad- 
huc  subesse  filiis  eius,  el  l'aciunl  ipsius  loci  munitionem  cuslodiri,  licei  monasteriura 
ipsius  loci  subsil  monaslerio  Camaiduiensi;  el  vidil  ibi  diclas  vaccas  per  nuntios  comilis 
cuslodiri,  silicei  per  Slrulaldum  et  quosdam  alios,  ecc. 

3).  Bulgarinus  de  civitale  Aritii  inlerrogalus  iii  kalendas  seplembris  super  ecclesia 
saucli  Michaelis  Aretini  lamen  dicil  eodem  die,  (juod  l'iiil  natus  in  Monleallo  cilra 
Leonam,  versus  Arilium,  prope  Tonlcm  de  Valle,  set  iam  sunt  lini"''  anni  quod  habi- 
lavil  Arilii;  el  dkil  i|uod  recordatur  ab  ipsis  lini'"'  us(|ue  nunc;  el  lune  lemporis,  iam 
sunl  11111°''  anni  vidil  presbilerum  loliannem  qui  lune  eral  capellanus  sancii  Michaelis 
predicti  stare  et  morari  ibi  prò  priore  Camaldulensi;  el  mandatis  prioris  obediebat 
sicut  sui  domini,  el  ipsum  priorem  ibi  recipiebal  tanquam  dominum  in  sua  domo,  et 
faciebal  ipse  prior  de  rebus  ifisius  domus  ijuod  ei  placebat.  ecc. 

lieta  dicil  quod  co  tempore  quo  eral  ibi  [iresbiter  lo(iiannes)  prediclus,  sicut  supra 
scriptum  est,  cnm  ipse  presbiler  lo(hannes)  vellet  vendere  consulibus  Arilii,  silicil  Arin- 
gerio,  Boslule  el  Munaldo,  set  de  nomine  quarti  non  recordatur,  plaleas  cum  domibus 
superposilis  ipsius  ecclesie  sancii  Michaelis  jier  illos  de  Montetino  qui  volebant  venire 
ad  civilatem  Aritii  ad  habitandum  eo  tempore  quo  deslruclum  l'uil  caslrum  eùrum(l), 
Petrus  magister  pater  huius  teslis  el  Johannes  Bassus  et  Bellramus  et  Bruneclus  Bi- 
cornellus,  qui  eranl  [larrochiani  i[)sius  ecclesie  sancii  Michaelis,  contradixerunt  cum 
quibusdam  aliis  parochianis  sacerdoti  predirlo  ex  parte   prioris    Camaldulensis,   dicen- 


M)  Ah.    1175  (1  poco  avanti.  Vedasi  pine  a   pag.    137 


AN.     1210]  CODICE    DIPLOMATICO  |j!3 

les  quod  conquereiilur  ei  si  dicLis  pliiteas  seu  dornos  vetidideiit,  t;l  liuc  ideu  dixerunt 
quia  ipsi  lialiitabanl  in  ipsis  domibus  prò  ipsa  ecclesia  el  iioiebant  recedere  de  ipsis 
domilius;  el  sic  reniaiiserunt  domus  ille  fi  non  l'ucriinl  vendile.  Inlenogaliis  dicil  se 
vidisse  ab  eo  lempore  quo  primo  fiiil  prior  in  dicla  ecclesia  sancii  Micliaeiis,  al  pre- 
diclum  est,  benedici  olivuni  el  palmas  in  ipsa  ecclesia  in  dominica  palmarum  per  pre- 
sbileros  ipsius  loci,  el  posi  laciebant  proressioneni  circa  ipsam  ecclesi.im,  ci  non  ibanl 
ad  locuni  ubi  episcopus  conveniebat  cimi  aiiis  clericis  civitalis.  Item  dicil  se  vidisse, 
quando  caslrum  de  Agnano  l'uil  destrucliim,  civiiateni  Aretinam  slare  inlcidiclara,  et 
erant  inlerdicle  ecclesie  ci  laici  per  episco|)Uin  Aretinum,  sei  hic  leslis  non  iiilerfuit 
interdiclo,  tamen  in  ecclesia  sancii  Micbaelis  predicli  celebrabantur  divina  el  non  di- 
millebantur  ibi  otiicia  propter  ipsuni  iuterdicliiai,  quia  celebrabani  el  slabanl  ibi  prò 
ecclesia  Camaldulensi,  et  jiariocliiaui  sui  el  eliain  (]uulam  de  populo  l'iebis  veniebanl 
illuc  manifcsle  ad  audiendum  otiicia.  Item  dicil  se  vidisse  ab  eo  lempore  (|uo  primo 
fuil  ibi  prior,  ut  dicium  est,  benedici  candelas  in  ipsa  ecclesia  sancii  Micliaeiis  in  die 
purilicalionis  beale  Marie  per  presbiteros  ipsius  ecclesie  sancii  Micliaeiis;  el  vidit  quod 
faciebanl  processionem  circa  ipsam  ecclesiam  in  tali  die,  et  quamquam  clerus  civilatis 
convenirel  ea  die  ad  ecclesiam  sancii  Adriani  ('),  prior  vel  presbiter  illius  ecclesie  sancii 
Michaelis  non  conveniebat  cum  eis,  immo  slabai  apud  diclam  ecclesiam,  ecc.  Et  dici! 
quod  vidit  ipsum  sacerdolem  portare  vestimenta  ab  eo  lemjiore  quo  prius  vidii  ilii  eum 
esse,  et  ilicil  ipsum  non  portasse  alios  pannos  quam  albos,  ecc. 

Interrogalus  quis  erat  episcopus  in  ecclesia  Aretina  quando  vidit  prius  presbilerum 
lo(haniipm)  |tredictum  regere  ecclesiam  sancii  Micliaeiis.  respondei:  Episcopus  leronimus. 
Interrogalus  si  ecclesia  CamaIJulensis  dedit  solum  ubi  ecclesia  sancii  Michaelis  edificata 
est,  et  si  edificavit  eam  ecclesiam  vel  dotavit  in  prima  consecralione,  respondei  se  nescire. 
quia  non  vidit  eam  edifiiari  nec  consecrari;  set  dicil  se  audisse  a  multis  de  |)0|iuIù 
ipsius  ecclesie  quod  dictus  presbiler  lo(liannes)  edillicavit  ipsam  ecclesiam  el  dedil  eam 
priori  (^amaldulensi.  Interrogalus  a  quibus  hocaudivit,  respondet:  A  Baruncino,  a  Uai- 
naldo  lanelli,  set  de  aliis  non  recordalur  licei  a  mullis  audiveril.  Et  dicil  se  audisse 
in  ipsa  ecclesia  et  extra,  in  platea  et  in  burgo  a  predictis,  quando  ab  uno  quando  ab  alio, 
set  non  recordalur  quoliens;  set  nescit  ex  qua  materia  pervenerunt  ad  lume  contraslalum 
nisi  quia  dicebant  illam  ecclesiam  esse  Camaldulensium.  Interrogalus  si  patroni  vel 
episcopus  Aretinus  dederunt  vel  subposuerunt  ecclesiam  sancii  Michaelis  ecclesie  Ca- 
maldulensi  aliter  quam  predictiim  sit  supra  de  iiresbitero  lohanne,  respondet  ex  auditu. 
quod  (lerardinus  Tasca  et  Russus  de  Tasca  dederunt  solum  ubi  ecclesia  sancii  Mi- 
chaelis edilìicata  fuit,  el  fecerunl  eam  construi  per  dicium  presbilerum  lo(hannem)  ut 
daretur  ecclesie  Camaldulensi;  et  illi  qui  sunt  de  progenie  ipsorum  ita  leniler  adhuc 
vocant  se  patronos,  set  non  habentur  per  patronos;  set  si  episcopus  Aretinus  dedit 
vel  subiecit  eam  Camaldulensi  ecclesie  dicil  se  nescire;  nescil  si  pervenit  ex  permuta- 
tione  ad  ecclesiam  Camaldulensem. 

Interrogalus  quomodo  scil  quod  presbiter  lo(hannes)  moraretur  ibi  prò  priore  Ca- 
maldulensi  respondet,  quia  obediebal  ei  el  serviebat  ei  de  rebus  domus.  Interrogalus 
in  quibus  vidit  dictum  presbilerum  lo(hannem)  obedire  priori  Camaldulensi  et  de  qui- 

(•)  Anareani. 


134  DOCUMENTI    PER    I.S.   STORIA    U    AKEZZO  14711. 

bus  iclius  vkIìi  ciim  ibi  servire,  rijspondel,  quia  vidit  dictuin  |iresbilerum  recipiMe  ipsum 
prioreni  Cainakliiieiisem  rum  luilsalione  campanarum  ci  aipia  saricla  in  primo  atlventu 
ad  ipsani  ecclesiam,  ecc. 

Difit  interroga  111  s  se  nescire  si  piimus  prior  priMlicUis  samli  Micliaelis  IiumìI  iiisti- 
luliis  in  ipsa  ecclesia  de  aulorilale  episcopi  Arclini;  el  dicii  iiileiiogalus  se  a  tempore 
primi  dicli  prioris  vidisse  ibi  stare  slanliaiiler  ad  plus  unum  |>riorem  et  unum  rno- 
nachum  et  unum  saocrdolem  et  unum  cleiicum,  licet  (|iiaiid<t  slarent  ibi  plures  alii  mo- 
nachi i|uan(bt  per  liiios  (|uando  per  Ires  vel  (juatiior  dies.  Et  ilicil  iiilerioj,'atus  ipiod 
lempiiic  isto  non  legilur  apud  (bclam  ecclesiam  ad  meiisam  in  bora  commeslionis  iieipie 
iacenl  omnes  in  uno  dormitorio,  set  tempore,  predichiriini  prioiiiin  i|)snis  ecclesie,  si- 
licei (Iregorii  et  l'Iiilippi,  legebalur  ibi  ad  meiisani,  isto  teste  videiile  et  audienle  b-gi 
et  ibidem  ali(|uaiido  commedente. 

Inierrogalns  quomodo  sciai  prediclum  primum  prioiein  sancii  Micliaelis  fuisse  po- 
silum  in  ipsa  ecclesia  per  prioi'em  Camaldulensem  ei  per  maiorem  heremi,  respondel 
se  audisse  hoc  ab  ipso  priore  sancii  Michaelis  et  a  vicinis  ipsius  loci  lam  maribus 
quam  t'eininis  et  etiam  a  familia  ipsius  domus.  Interrogalus  si  viibt  priorem  Camaldu- 
lensem tacere  donnum  (Iregorium  prioiem  in  ecclesia  sancii  Michaelis,  respondel  sic, 
set  non  recordalur  de  nomine  prioris  Camaldulensis;  set  dicil  Ime  fuisse  antequam 
caslrum  sancte  Flore  fueril  destrucUim(l),  set  quantum  ante  non  re('ordatur;  credit  ta- 
men  quod  Inerii  ante  bienniuni,  potius  plus  quam  miiiiis;  et  dicil  quod  vidit  eum 
poni  in  sede  a  iiriore  Camaldulensi  et  dare  clave.s  campanilis  et  ceilarii  vini,  ijuas  dicil 
fuisse  duas,  quia  sunt  duo  hoslia  campanilis  silicei  inl'erius  et  superius,  ecc. 

Et  dicil  interrogalus  non  recordari  quis  episcopus  erat  in  ecclesia  Aretina  (juando 
primus  jtrior  fuit  positus  in  ecclesia  sancii  Michaelis.  Et  dicit  interrogalus  quod  ec- 
clesia sancii  Michaelis  habel  populiim  et  est  in  civitate  Aretina.  Item  dicil  interrogalus 
se  vidisse  duos  archipresbiteros  Plei)is  Aretine  venisse  ad  dictam  ecclesiam  in  feste 
sancii  Michaelis  vn  vicibus  et  cantasse  ibi  missani  et  predicasse,  non  computato  archi- 
presbitero  Aretino  qui  nunc  est,  quem  dicit  stetisse  adhuc  per  parvum  tempus,  set  non 
recordalur  si  ille  vii  vices  faissenl  continue  vel  interpolate;  quos  dicit  venisse  invitatos, 
quia  priores  ipsius  ecclesie  et  archipresbiter  Aielinus  consueverunt  se  invicem  invitare. 
4).  Donnus  Stephanus  abbas  sancii  Insti  de  Vnlterris  iuratus  pridie  kaiendas  septem- 
bris  dicil  eodem  die,  quod  lertio  die  post  proximum  feslum  sancii  Mathei  futurum 
erunt  xi  anni,  sicut  dicit  prò  firmo,  quod  ipse  fuit  monachus  camaldulensis,  ecc.  (2). 

Item  dicit  monasterium  sancii  Andree  de  Castillione  Aretino  subesse  ecclesie  Ca- 
maldulensi,  et  esse  eius  ecclesie  manualem;  et  hoc  ideo  dicil  quia  prior  Camaldulensis 
retinel  eam  ad  manus  snas,  et  habet  ibi  boves  suos  et  arcas,  et  aufert  inde  quid  quan- 
tum ei  placet,  ecc. 

Item  dicit  ecclesiam  de  (2urteluponis  esse  ecclesie  Camaldulensi  manualem,  et  hoc 
ideo  dicit  quia  dicit  se  ivisse  illuc  cum  Pla(cito)  priore  Camabiulensi,  quem  priorem 
vidit  ibi  recipi  tanquam  dominum  in  sua  domo  cum  aqua  sancla  a  Walterio  lune  priore 
ipsius  loci  et  aliis  eius  fratribus  tam  clericis  quam  laicis,  quos  vidit  venire  ad  manum 


(1)  Fu  disliullu  nel  1193  e  1194. 

(2)  Testifica  come  V  Eiemci    sia    libero,  franco  e  esente  "ab  omni  iurisdictione  episcopi,  comitum  et  baro- 
num„  e  sopra  la  dipendenza  ilei  Monastero  di  Fieri  dalla  Chiesa  di  Camaldoli. 


AN.     l'iltjj  CODICE    DIPLOMATICO  12;) 

ipsìus  prioi'ìs  obsciilandam,  lam  priorem  quam  alios;  el  vidìt  diclurn  prioiein  l'la(('ìluin) 
stare  el  esse  ibi  lan(|uam  dominum  in  ecclesia  et  ili  mensa,  et  vidil  eum  ibi  hospitari 
de  noctc  et  liabero  necessaria  de  rebus  ipsius  domus;  et  audivit  ipsum  priorem  Waile- 
riuni  dicenlem  predicto  priori  Camaldulensi:  Domine,  hec  domus  est  vestra;  egd  liabeo 
hic  quoddam  boniun  arcile,  facielis  illud  accipi  et  aspnrtari  quando  placueril  vobis,  ree. 

De  monasterio  de  Pratallia  dicit,  quod  subesl  ecclesie  Camaidulensi  in  observa- 
lione  ordinis  et  consuetudinis  C.amaldulensium  tam  in  ofliciis  quam  indumenlis,  et, 
sicut  credit,  in  institutiooe  abbalis  et  correclione  abbatis  et  moiiacliorum. 

De  monasterio  sancii  Micliaelis  Aretini  dicit,  quod  est  ecclesie  Camuldulensis,  et  hoc 
ideo  dicit  quia  ecclesia  Canialdulensis  liabet  ibi  orreum  suum  et  cellarium  et  stabulara 
prò  equis.  et  reponit  ibi  frumentuni  et  vinum,  et  retinet  eam  ad  maiium  suam;  el 
posuit  ibi  priorem  ipsius  loci  donnum  Rainerium,  qui  adhuc  est  ibi  prior,  (piem  dicit 
fecisse  hoc  modo,  quia  cum  esset  in  ecclesia  ipsa  sancii  Michaelis  vocavit  ad  se  liic 
leslis  donnum  Uguicionem  monachum  Camalduleiisem,  qui  morabalur  apud  ipsani  ec- 
clesiam  sancii  Michaelis,  el  dixit  ei  prior  Canialdulensis:  Minile  hunc  IVatrem  ad  locum 
ipsum  ut  sit  hic  prior,  et  ego  ad  honorem  Dei  et  prioris  Camaldulensis  et  l'ratrum 
heremilarum  et  lolius  popiili  istius  ecclesie  t'ario  eum  priorem;  el  slatim  posuil  eiini 
in  sede  et  dedit  ei  claves  administialiouis,  ecc. 

Inlerrogatus  si  scit  episcopum  Aretinum  concessisse  ut  ecclesia  sancii  Micliaelis  Iran- 
sirei  in  monasterio,  respondet  sic  ex  auditu.  Inlerrogatus  si  scit  episcopum  Aretinum 
concessisse  ius  episcopale  in  ecclesia  sancii  Michaelis  predicla  ecclesie  Camaldulensi,  re- 
spondei non;  et  dicit  inlerrogatus,  quod  ecclesia  sancii  Michaelis  habet  itopuluni,  nec 
recordatui  si  pluribus  vicibus  anle  liltem  islam  ivit  ad  dictam  ecclesiam  quam  contra- 
dixil.  Inlerrogatus  si  vidil  capellanum  ecclesie  sancii  Michaelis  seu  priorem  ipsius  loci 
respondere  episcopo  Aretino,  nunliis  eius  in  aliqua  reverentia,  respondet  non.  Inlerro- 
gatus a  quanto  tempore  cilra  ecclesia  Camaldulehsis  habuit  orrreum  el  cellarium  et 
slabulum  suum  apud  ecclesiam  sancii  Michaelis,  respondei  quod  ab  eo  tempore  quod 
iste  prior  sancii  Michaelis,  qui  nunc  est,  fuil  ibi  positus  per  ipsum  lestem,  erant  ibi  que- 
dam  arce  el  quoddam  magnum  arcile,  ubi  reponebatur  biada  que  veniebat  de  plano 
Arilii;  et  erat  ibi  quoddam  stabulum  et  erat  ibi  cellarium  (|uod  adhuc  est  ibi,  sei  modo 
a  V  nel  vi  annis  cilra,  ut  credit  de  numero  annorum,  sunt  ibi  renovate  domus  ubi 
modo  est  orreum  el  slabulum,  ecc. 

Inlerrogatus  si  prior  Canialdulensis  liabet  polestatem  absolvendi  monachos  vel  con- 
versos  perculienles  iisque  ad  effusionem  sanguinis  el  membri  mnlilationem  et  usque 
ad  occissionem  clericos  et  conversos  ordinis  Camaldulensis  vel  alios  clericos  vel  laicos 
qui  non  subsint  iurisdiclioni  prioris,  respondet  nescire;  vidil  tamen  Homodeum  conver- 
sum  luisse  caplum  in  turri  de  Soci,  ubi  erat  reclusus  per  priorem  Pla(citum)  Camal- 
dulensem,  quia  interfecerat  ille  Homodeus  quemdam  monachum  Camalduleosem  qui 
erat  vicecomes,  set  non  interfuil  hic  leslis  occisioni  vel  missioni  eius  in  turri;  ivit 
tamen  ad  caslrum  de  Soci  quando  ipse  erat  in  tnrri;  et  dicebant  conversi  Camaldu- 
lenses  quod  ille  erat  captus  et  positus  in  turri  ex  predicla  causa,  ecc.  ecc. 
5).  Donnus  Eliotus  monachus  monasterii  de  Berardingis  iuratus  v  idus  seplembris,  su- 
pra  facto  monasterii  Berardingorum  tamen  dicil,  quod  iam  sunt  xxxu  anni  et  plus 
quod  ipse  leslis  ivit  ad  monasterium  Berardingorum  ut  ibi  manerel,  el  erat  iam  sacer- 


|JC,  DOCUMKNTI    l'KH    I.A    STOIIIA    11' ABKZZO  [i"!^ 

dos  ecc.  Iiilenogalus  si  \iiJil  alii|iu'ni  e|iisco|)uni  Aretiiium  venire  ad  tliclum  moiiasle- 
rium,  rt'.spoiiilt't  (iiioil  illiic  venire  viilil  Aniiilcnm  t'|iisc()|)uni  .iretiiuim  semel,  et  lune 
fuil  recepliis  rum  |iiilsali()iie  camiiaiiariiiii,  a(|iui  hencdi'^U  el  incenso,  (|ueiu  tlicil  l'iiisse 
sperialem  amiciim  ipsiiis  mimaslerii  et  ablialis;  el  dicil  ipsiim  episropum  Arelinum  esse 
hnspilatiim  in  iliiin  nmnasli'rii.  hinr,  el  liahuisse  expensas  de  rel)us  ipsins  monaslerii. 
(jnem  dicil  ri'cepliini  liiisse  ex  j,'ralia,  ipiia  dicit  (jiind  (piiciimipic  episoopus  illuc 
veniens  ila  icciperetiir;  el  liicil  se  vidisse  venire  illiic  episcopum  Senensein  iam 
sunl  XX  anni  el  plus,  sicul  credii  de  plus,  el  idei»  dicil  eiim  l'uisse  receplum  ex  gralia, 
sicul  credit  pm  lìrnio,  (piìa  cuni  ("icegorius  episcoi^us  arelinus  consecraret  plebem  de 
Rapolanit,  in  suo  redilu  vellel  Imspilari  apud  diclutn  monaslerium  Berardingorum,  ipse 
episcopus  rogavil  ahhalem  ipsius  monaslerii  ijuia  volehal  liospitari  seenni;  set  ahhas 
pnihibuit,  et  non  recepii  eum  nec  luil  iln  tnnc  liosjiilalus  episcopus,  sei  liic  testis  non 
audivil  preces  porrigi  abbati  ab  episcopo;  abbas  ila  retulil  buie  lesti  qui  secum  erat 
lune  apud  diclam  jileliem;  l't  interfuil  diete  cnnsecrationi  eum  ipso  abbate,  ecc.  {\). 
6).  Huncius  de  Silvaninnda  couversus  ipsius  moiiasleiii  inlerrogalns  idibus  seplembris 
super  monaslerium  Silvemundi'  lamen  dicit  xvii  kalendas  oclubris,  quod  ipse  moratur 
a  I  annis,  et  ab  eo  tempore  ns(|ue  nunc  dicil  se  vidisse  nionasterium  Silveraunde  slare 
et  esse  sub  priore  Camaidnlensi  lamjuam  membrum  sub  suo  capile,  ecc. 

Inlerrogalus  si  vidit  aliipiem  episcopum  Arelinum  venire  ad  mimasterium  Silve- 
niunde,  respondet  non;  set  quadam  vice  invenil  ibi  Gregorium  quodam  mane,  et  «bce- 
banl  familiares  de  domo  eum  commedisse  ibi  in  sero  el  fuisse  ibi  hospilatum  de  nocle, 
set  dicebanl  quod  eum  episcopus  pelivisset  ibi  liospitari,  abbas  denegavit  ei,  inde  ipse 
episcopus  postea  petiit  in  caiitale,  el  dicil  se  non  vidisse  plures  episcopos  Aretinos 
venire  ad  dictum  monaslerium,  ecc. 

Ego  lulianus  sacri  palatii  nolarius  suprascriptos  lestes  omnes  numero  vigintinovem(2), 
in  sexaginlaquinque  carlis  scriptos,  sub  domino  H(oninsigna)  archidiacono  Fiorentino 
et  magislro  B(onaiunla)  canonico  Castellano  domini  pape  delegalis,  examinanlibus  eis- 
dem  ipsos  tesles  in  mea  presenlia,  fideliler  eorum  dieta  scripsi,  et  sicul  seorsum  no- 
tata sunl  el  manu  mea  scripta  et  subscripta  Iam  cancellata  quam  interlineata  in  eis- 
dem  atestationibus  in  prosecutione  scribendi,  de  ipsorum  delegatorum  mandato  pro- 
pria manu  cancellavi  el  interlineavi,  ideoque  de  eorundem  mandato  el  aucloritate 
subscripsi  et  ipsas  ateslationes  predictas  autenticavi. 


(1)  Si  presentano  a  deporre  "Giciolus  oonversus  camaldulensis,,  e  "lloiiiodeus  conversus  caiiialdulensis,,. 

(2)  In  un  rololetto  di  tre  pergamene,  insieme  congiunte,  In  stesso  Giuliano  nolaro  scrisse  (forse  estraendo 
dal  presente  volume)  le  deposizioni  di  quei  testimoni  i  quali  comprovavano  la  piana  libertà  del  Monastero  di 
S.  Maria  di  Frataglia  dalla  giurisdizione  del  Vescovo  aretino,  e  la  dipendenza  immediata  di  quel  monastero 
dal  Priore  di  Camaldoli.  1  testimoni  furono:  "Collus  conversus  camald.,  Guido  Rossus  conversus  camald.,  don- 
nus  Guido  abbas  sancii  Michaelis  Aretini,  Ianni  subiarius  conversus  camald.;  donnus  Stephanus  abbas  s.  lustin» 
de  Vulterris,  donnus  Leonardus  monachus  et  camerarius  camald.,  donnus  Behincasa  prior  quondam  de  Po- 
piena,  donnus  Abbaticus  abbas  sancii  Viriani,,  il  quale  afferma  "se  recordari  de  donno  Donato  et  de  donno 
Guidone  monachis  de  Pratallia,  quos  aliquando  vidit  prò  hac  materia  venientes  Camaldulani  prò  querimonia 
quam  haberenl  inler  se  ambo  ipsi,  silicet  quia  nunciabant  discordiam  seu  littem  Inter  alios,  et  aliquando  con- 
querebantur  de  ipso  abbate  (juia  non  providebat  eis  sicut  debebat:  unde  rogabani  priorem  Camaldulensem 
ut  iret  ve)  mitteret  illuc  et  faceret  corrigi  corrigendos.  Et  alia  vice  dicit  se  vidisse  quando  abbas  de  Pratallia 
mitlebat  quemdani    suum  conversum,  nomine  Anselmum,  ad  priorem  Camaldulensem  corrigendum  prò  quo- 


AN.    1216]  CODICE   DIPLOMATICO  127 

t  Ego  Boninsigtja  floreiilinus  archicliaconus  supradictos  tesles  onines  una  cum  ma- 
gisli'O  Bonaiiinta  canonico  (lastollano,  aucloritate  |)a|)e,  presente  luliano  nolario  supra- 
scriplo,  studiose  ac  lideiiter  examinavi  et  de  i|»sis  atleslationibus  cancellala  et  inlerii- 
neata,  sicul  in  proseculione  scrihendi  iideliler  facta  l'ueiunl,  seoisum  denotari  et  sub- 
scribi per  eundem  notarium  feci,  idroque  ipsis  atteslationibus  per  iamdictuni  nolarium 
scriplis  et  autenticalis  sss. 

t  Ego  magister  Boiiaiunta  canonicus  Castellanus  su|irascriplos  tesles  omnes  una  cum 
Boninsigna  archidiactmo  Flon^ntjnc,  auctoritale  domini  pape,  presente  luliano  nolario 
suprascripto,  ecc. 

—  26  novembre  121(i.  1  li.  Ardi.  Ikn-..  DipUnii.  OiiiiattloU\. 

La  deiìosizione  del  l'rioie  Uaineiiu  mcupa  sei  poiganìene,  cliu  congiiiiile  in.<ienu'  con  feltiicce  di  iiii'in- 
Ijrana,  formano  un  rotolo  largo  inni.  '280-3(i(i  e  lungo  nieiri  3,47.  Nel  lergo.  al  sommo  della  prima  caria, 
scrillovi  nel  sec.  Xlll:  PHIOU  sancii  Michaklis. 

.Annal.  Camai.Ii.  IV,  .Vppond.  3.'ifi-3fi'.)  (in  parli.'). 

7.)  IJ(tmiiius  llaiiitiiiis  pinn  sancii  .Micliaelis  .\reliiii  iiiralus  vii  kl.  decembris  dixil  vi 
kl.  eiusdem,  quod  ipse  recordiilur  a  xl  annis  usque  nunc,  el  per  istud  tenipus  vidil 
heremum  Camaldulensem  et  Fontembonum  ipsa  et  ea  esse  libera  et  franca  ab  omni 
homine  tara  episcopo  (|uam  comilibus  et  proceribus  et  ab  omni  iurepatronatu  el  nulli 
sub[iecla  in  iurejpatronatu,  nec  in  iurepalronatu  nisi  soli  jjape.  Interrogalus  ubi  na- 
tus  fuil,  respondei  apud  .\rilium,  quein  locum  dicil  dislare  a  dictis  locis  xxiii  niiliaria, 
ut  siili  videtur.  Iiiterrogalus  tiuanlum  tempus  est  i|uod  fuerit  monaclius  Camaldulensis, 
respondet  xxxv  anni  sicut  credit.  Interrogatus  si  ivit  Komam  postquam  fuil  monachus, 
respondet  sic,  duabus  vicibus  et  prò  facto  Camaldulensis  ecclesie  et  tempore  prioris 
Martini;  et  una  vice  stelli  in  eundo,  stando  et  redeundu  ijuindecim  diebus;  el  in  alia 
vice  ivil  Florentiam,  et  fecit  inoram  quindecim  dierum  in  eundo,  stando  et  redeundo, 
quando  tractabatur  causa  electionis  episcopi  Aretini,  qui  nunc  est;  et  alia  vice  dicit  se 
ivisse  Florentiam  jim  causa  clericorum  civitatis  .4reline,  el  alia  vice  ilicil  se  ivisse  ad 
C.ivitalem  (".astelli,  sed  una  die  ivit  et  proxima  se<|uenli  ilie  rediit;  et  hoc  fuit  quando 
erat  vicarius  Camaldulensis  qui  modo  est  episcopus  Faventinus.  Et  alia  vice  dicil  se 
ivisse  ad  balnea  de  Rapolano  anno  proximo  preterito  in  estale,  el  in  proxima  prete- 
rita estate  dicil  se  ivisse  Perusiam  prò  ista  lite  que  nunc  Iractatur.  El  fune  cum  esset 
in    presentia    domini    pape    Innocenlii    prior   (lamaidiilensis  el  episcopus  Arelinus   prò 


dani  oxcessii,  (|uum  dunnu^  Basilius  monaclius  de  l'i alallia  con Ncrsum  graviler  vulneruvit,  ijuod  ipsu  conversus 
sic  vulneralus  ivil  ad  Fontembonum  ad  priorem  IMacilum  qui  lune  eral:  mule  ip.se  prior  fecit  tunc  capi  ijisuni 
donniini  liasilium  el  eiini  poni  in  compedibus  rerreis,  in  (piibiis  liic  ti'siis  vidil  eum  stare  |)er  vili  dies  apud 
Fontembonum  ci  fecisse  eum  mitti  in  carcerem,  ubi  ad  preces  et  siiiiplicationem  fralrum  dimisisset:  et  ipsum 
«xlractum  de  eompedilius,  non  perniisil  poste»  illis  temporibus  redire  Pratalliam,,. 

Quindi  si  presentano  a  deporre  "Vanga  magister  conversii.s  camald.,  Passarinus  coiiversus  «ainald.,  don- 
nus  Uainerius  prior  sancii  .Micbaelis  Arelii,  Palmcrius  conversiis  camald.,,. 

Questa  copia  di  testimonianze  cosi  principia:  "In  nomine  Domini.  Te.stes  ecclesie  Camaldulensis  contra 
Kpiscopaliim  Aretinnm,  producU  el  exaniinati  sub  anno  Domini  Mtcxvi,  corani  doniinis  lì(iininsigna)  ardii- 
diacono  Fiorentino  et  magistro  B(onaiunta)  canonico  Castellano  domini  pape  iudiribus  delegatis  supra  e\a- 
minalionc  dictorum  lestium.  et  per  me  lulianum  notarium  infrasoriplum  ililoliicr  de  eoriim  mandalo  scripti 
et  pubblicati,,. 


H^H  UOCUMKNTI    PEII    LA    STORIA    D   AIIEZZO  [473. 

presenti  causa  el  lite,  islo  lesle  presente  et  audienle,  ipse  dominus  papa  quesivil  a 
priore  Camaliliilensi  aii  bahi'itH  |)iivil('giaiii  (.'xemplionis,  t>t  ipse  ics|i()iiclil  sir;  adiuii- 
gens  iiiioil  lialiehat  ilii  preseiitialiler  duo  privilegia;  et  apud  liuspitiiiin  lialjchal  (luedam 
alia;  et  tiiiic  ail  precepliim  domini  pape  oslendit  sibi  qnoddam  priviiegium  ipiod  ipsemet 
papa  ooncessoral,  in  quo  continehatur  (iimil  niillus  episcopus  poterat  interdicere  ve! 
excomnnicare  rongiegalioiiein  r.amaidnleiisem  et  ipiod  polerant  recipere  ordines  a  quo- 
cum(|ue  episcopo  inallenl.  Et  beni!  dominus  pajìa  dixil,  islo  lesle  piusenle  el  audiente, 
quod  ex  lenore  illius  priviiegii  iiabebut  donium  (^amaldulenseni  liberam  et  exennptaw, 
adiiiiigens  et  dicens:  Deum  invoco  lestem,  |)onendo  manus  suas  ad  pectus,  quod  5i 
ego  hodie  de  novo  concederem  tale  piiviieginm  alieni  ecclesie,  ego  babeiem  ipsam  li- 
beram et  exeniptam.  Et  dixit  episcopo  Aretino:  (Uislodi  animain  tiiam,  quia  vides  quod 
ecclesia  Camaldulensis  non  jierliiiel  ad  le,  sed  ad  me.  El  ipse  episcopus  dixil  lune, 
dirigendo  sermonem  ad  doniinnin  pa[)ani;  Poslquam  sic  babetis  eam,  dimitlamus  de 
capile  et  piocedinins  de  niemlnis.  Et  dominus  papa  dixil  episcopo  Aretino:  Ouid  vis 
dicere  de  membris?  Omnia  sunt  sub  uno  capile,  et  ita  perlinent  ad  me  membra  sicut 
el  caput.  Et  episcopus  dixil:  Ego  debeo  babere  in  eis  correctionem.  Et  papa  respon- 
d(l:  Nullam  debes  habere  correctionem,  (juia  ex  (|uo  non  poies  excomunicare  vel  in- 
terdicere, ergo  non  potes  corrigere.  Et  lune  predictis  verhis  non  lespondit  prior  Ca- 
maldulensis. Interrogalus  si  posl(|uam  dixerunl  hec  dominus  papa  el  episcopus  Arelinus 
full  tiactatus  de  biis  questionibus  coram  domino  papa,  respondil  non,  quod  ii)se  vi- 
derit  vel  audierit.  Interrogalus  si  scil  qiiod  privilegia  Teobaldi  et  [mmonis(l)  episro- 
porum  aretinornm  fuerint  ostensa  priori  Camaldulensi  ccnam  papa  Innocentio,  respon- 
det  non;  el  dicit  se  nescire  quod  aliquod  |irivilegiuni  oslenderil  episcopus  Arelinus 
nisi  de  sua  lidelitate.  Interrogalus  si  scil  quod  dominus  papa  direxerit  verba  predicta 
post  litis  conlestationem  vel  prius,  respondei  se  non  inlerfuisse  litis  contestationi.  fn- 
lerrogalus  quo  die  el  quo  mense  el  quibus  presenlibus  episcopus  Arelinus  el  dominus 


(I)  -V  (Jiupositii  dei  tre  privilegi  episcopali  di  Teobaldo  (lui"),  d'iniiiione  (lo:^)  e  lii  Costantino  (1064), 
predoni  in  eausa  dal  vescovo  aretino,  abliianio  una  nota  dei  giudici,  che  contiene  indicazioni  e  notizie  im- 
portanti. Ne  riferisco  qualche  parte.  " .\dditur  autem   quod    dicitur    probatum    esse  quod  Marlinus 

episcopus  aretiniis,  qui  nunc  est,  hostenderii  privilegia  Einonis  et  Constantini  episcoporum  aretinorum 
in  consisterò,  coram  domino  papa  Innocentio;  et  quesilus  si  ecclesia  Camaldulensis  impelraverat  illa  privilegia 
el  usi  fuerant  ille  el  prior,  respondil  .sic.  Uespondimus  hoc  modo,  quod  illi  rubrice  testes  quatuor  suppo- 
nunlur,  silicei  abbas  de  Pratallia,  donnus  Guido,  Danesius  et  (iotefredus  senescalcus  episcopi.  Al  abbas  de 
Pratallia  contrarius  est  privilegio  Tebaldi,  quod  tamen  apparel  vituperatum  et  glosubatuni  et  abrasum,  quia 
dicii  in  ilio  privilegio  con que  non  continentur  sicul  apparel  in  conlrarietalibus  denoiatis. 

Ilem  donnus  Guido  monachus  Camaldulensis  contrarius  est  privilegio  Tedaldi,  el  est  contrarius  privilegio 
Conslanlini,  quod  dicit  se  legisse  et  vidisse,  sicul  apparel  de  contrarletalibus  super  ipsum  specialiter  designalis. 
Ilem  Gotefredus  senescalcus  episcopi,  el  est  contrarius  sibi  ipsi. 

Item  notandum  est  quod  illa  privilegia  Enionis  el  Constantini  non  inveniuntur  publica  manu  conscripta, 
sed  sigillum  episcoporum  est  tamen  in  ipsis;  unde  cum  prior  Camaldulensis  non  ulalur  in  hoc  iuditio  inslru- 
mentis  illis,  eis  fides  commodari  non  debet  prò  episcopo  Aretino  cjuia  eis  utilur.  quia  sigillum  eius  in  pro- 
pria causa  nullam  aucloriiatem  prestai  ani  tìdem. 

Prelerea  pone  sine  preiuditio  quod  prior  Camaldulensis  impeliasset  illa  privilegia  Emonis  et  Constantini  et 
confileretur  quod  Tedaldus  ediflìcassel  ecclesiam  .sancii  Salvatoris  ipsiiis  confessio  non  posset  ei  preiudicare  cum 
ilio  abraso  privilegio  Tedaldi  non  conlinelur  quod  Tedaldus  ediflcaverit,  immo  polius  innuitur  quod  Romual- 
dus  ediflcaverit,  cum  sic  conlineatur  ibidem  donnus  Romualdus  prius  heremltarum  pater  elegit  el  prò- 


AN.    1216)  CODICK   DIPLOMATICO  I^H 

papa  (lixeruiiJ  preilicla  verlia,  respunilcl,  ijijod  .scfuiida  leiia  aule  saiicliim  RomiiaUlum, 
ut  cretlil  do  die,  piX'stMililjus  vicario  Camaldiiieiisi,(|ui  iiiinc  est,  doiirid  Beiiediclo, 
donni!  Egidio  camerario,  ilonno  Uxorie  vireromilo  Camaldiilensi,  piesentihiis  rardinali- 
bus  bene  decem,  ut  credit,  silicei  camerario  domini  pape,  episcopo  Hoslieiisi,  (lui- 
done  et  Petro  Leone  episco|)is  Tiisculano  et  Albanensi,  domino  Slepiiano  iiepole  domini 
pa|)e  et  aliis.  Inlerrogalns  si  doniiiius  papa  ilixil  dieta  verha  disputando  cum  episcopo 
Aretino  vel  locitando  simpliciler  vel  alio  modo,  lesponrlet  (|uod  sibi  videtur  prò  firmo 
doniiniini  papani  non  dixissc  hec  dis|)ntando,  sed  dininiendo  ita  l'orliler  et  lirmiter 
ipse  liouiiims  papa  ea  dicebnt.  El  dicit  se  poslea  andisse  a  domino  Guidone  et  l'etro 
Leotiis  ijiiod  dominus  papa  removerat  de  cetero  verba  illa.  Inlerrogalus  si  scit  quod 
papa  Innocenliiis  predicla  verba  fecerit  redigere  in  scrijito  el  Italiani  suam  p[oiiere], 
respondet  non.  Inlerrogatns  si  litigalur  adliiic  a  tempore  Innucenlii  pape  de  liberiate  el 
su(b)iecti()ne  et  patronato  Camaldulensis  ecclesie,  icspondet  sic.  llem  dicit  se  vidisse 
per  dictiim  lempus  quadraginla  (riunì  annoium  predicta  loca  lieremi  el  Fonlisboni  ba- 
beri  et  teneri  a  priore  et  fratribus  (lanialdulensilius  prò  suo  allodio,  et  cum  tempore 
Placiti  prioris  camaldulensis  essai  coiilenlio  Inter  ijuosdam  nionachos,  silicei  donnum 
l'elrnm,  Kincineiliini  el  (|uendam,  cuiiis  nomine  non  recordalur,  an  lilii  Uberlini  es- 
sent  patroni  Canialdulensium,  dictus  piioi-  l'Iaciins  precepil  donno  Bonlilio  lune  converso, 
[u]t  irei  ad  dominum  Leonardum  lune  sacrislam,  et  tacerei  sibi  dari  instrumentam  de 
concessione  Malduli;  el  allato  inslruniento  ipso,  [prijor  ivit  in  carneram,  el  cum  eo  iveiunl 
doiinus  Bonlilius  el  donnus  Leonardus  preibcti  et  hic  teslis  et  donnus  (luido  ijui  fuit  prior 
Florentie  et  donnus  Uainerins  Malaseta  el  non  pinres,  quod  i|)se  recordalur  nisi  de 
donno  .Mauro;  coram  qnibus  predictis  prior  l'la(cilns)  legit  piedictum  instrumentum,  in 
quo  continebalur  quod  iVIaldulus  dederal  proprio  el  sui  iuris  locum  in  quo  est  lieremus 
Camaldulensis  Romualdo;  queni  locum  liiis  linibus  desigiiabal:  ab  una  parte  locus  qui 
dicilur    Faiokim,    ab    alio  mons  Finusconis(?),  a  tertio  casleilum  Donelli.  in  quo  loco 


vidiì  aplissitnuin  et  congTuenlissimtim  loiiiiu  el  c-elliil;is  rianimi  lieremilaiuiii  si^ilUilini  in  contemplativa  vita 
Deo  servieiiliun),  ronslriictaque  ibi  liasilica  sancii  Salvaloris,  v  celkilas  cum  siiis  tahernaculis  ibidem  dislincxil 
atqiie  ailinviceni  sepaiavil,  seil  in  singnlis  singiilds  depiilavit  Iratres  hcremitas,  qui  secularibiis  curis  el  sol- 
lecitudini; rel'ecti,  soli  divine  ronlfiiiiplationi  insistanl,  quibus  etiani  domiis  Petriim  venerabilem  lieremitam. 
fldelcm  preceptorein  dedil. 

Ileni  obiecei'iinl  ex  parte  episcopi  quod  privilegiiini  Tedaldi,  quod  ipsi;  /eieial  l'etro  becemile,  eial  sine 
rasura  el  onini  lesione,  el  lioc  intendit  probaro  per  duos  lesies,  silicei  abbatem  de  l'ratallia  et  donnum  Oui- 
donem  nionachos  camaldulenscs.  Preterea  ista  rubrica  non  est  admissa,  quia  donnus  Guido  non  dicii  \'erbri 
rubrioe,  quia  non  probal  per  alia  vorba  nisi  per  illa.  Inlerrogalus  si  vidii  in  Hiclo  privilegio  vitium  vel  ra- 
surani,  resiiondel  non,  el  alter  ilici!  quod  vidi!  privilegiiim  sine  rasura  el  aliqiia  lesione. 

Liquet  igitur  manifeste  quod  super  proprietate  iurispalronalus  nicliil  penitiis  est  probatuni,  sed  de  posses- 
sione vel  usu  simililer  nirliil.  Nani  quanUim  facùil  illa  rubrica,  quod  in  superlineari  ecclesie  Fontisboni  erani 
liltere  sculpte  el  e.  cuilibet  patet,  quanivis  et  illud  veruni  sii  iiuod  principale  vocabuluni  illius  ecclesie  crai 
et  est  sancii  Donati:  quod  auteni  allegai  episcopus  quod  Camaldulenses  feceriinl  abradi  el  destnii  litteras  illas 
quas  dicit  in  superlineari  sculplas  falsissimum  est,  sed  illud  veruni  est  (piod  fecerunl  construi  totam  eccle- 
siam  de  novo. 

Ileni  quod  Petrus  operarius  dixit  domino  .\miileo  episiopic  Domine,  facile  adiutorium  ad  reliriendum  lie- 
remuni  nostrum  et  e 

Ex  bis  igiiur  qiie  dieta  sunt  et  aliis  que  melius  supplere  poterli  sanctitas  vesira,  petiini  humiliter  Camal- 
dulense.«  absolvi  ab  impetitione  episcopi  Aretini.  (Arch.  Diplom.  Fior.,  Camaldoli). 


130  DOtUMtNTI    l'KH    I.A    STOBIA    D    AREZZO  (473. 

dicil  liu'  ti'siis  i]uud  l'si  cniN  lii|iiilo:i  i|iit;  est  in  .suminìlale  asceiisus  (guaiule  iliir  a 
Koiilchiiiin  ail  lieivimiiii.  Iiilen(p};aliis  ile  noitiiniliiis  li.'sliiim,  ilicit  (|Uoil  iiiius  V(jcalja- 
tiir  Dmii'llus  l'iatei  Maliliili.  alius  l'ulrus  el  aliiis  loliaiiiies;  ci  ilu  iioiniiie  iiolar.ii  ilicil 
i|iioil  crai  r.uillÌL'limis.  liilern)},'aUis  ile  aiiiiis  Domini,  ilicil  (jiiod  dicchalur  in  inslru- 
inenlo  m.xii.  Inlenugaliis  de  noinim;  iiniieialdiis  vel  |)a[)e,  dicil  i|ii(til  unii  i(.'c(irdaliir 
ile  niiiiiinibus  iniiicialoiis  vel  |ia|)e.  Inlenogaliis  si  crai  itti  iionieii  iiii|M'raloiis  vel  pape, 
respoiidol  sic.  InleiToj^alus  (pianta  iiidiclin  eral  sciipla  in  ipso  iiisliiiuieiilu,  respondet 
iiuod  i^ral  ihi  sciipta  se|diina  vel  octava.  Inleirogalus  si  anni  Domini  erant  in  prin- 
cipili instiunienli  vel  line,  lespondel,  in  piinripin.  Inlei  roj^alus  si  aliipia  iitleia  eral 
scripta  in  inslrumenlo  in  ipia  jionerentur  anni  itoniini,  respondet  sic.  inlerrogatus  ipie, 
respondet:  //'  nomini'  Ilei  clrrnì  mncti.  Interrogalns  si  siynum  notarii  eral  in  prin- 
,'ipiii  vel  in  line,  respondei,  in  piincipio,  et  in  line  erat  aliiid  signiim  non  uniToime 
primo.  Inlerrogalus  iiiiiismodi  signum  erat  primnni  et  cuiusmodi  iilliniiim,  respniidet 
se  non  recordaii.  Inleiiogatus  si  prioi-  legit  lotnni  insti iinieiitiim,  respondet  sic.  In- 
lerrogattis  si  ipse  lestis  legeril  lotiim  instrumenliiin  in  eodem  loco  ante((iiam  di- 
scederei el  pieseiilihas  prediclis,  respondei  sic.  Inteirogalus  si  instrumentum  eral  coii- 
ceptum  in  prima  peisona  vel  lertia,  res(iondet  ipiod  in  |irima.  Interrogalus  de  loco  ubi 
dictnm  inslrumenluni  fuit  cotifectiim,  respondet  se  non  recordari.  liUerrogatus  si  lit- 
tera  eral  crassa  vel  minuta,  respondet,  crassa  competenler.  Inlerrogatus  in  quo  die  vidit 
dicluin  inslrumeiitum  et  in  ipio  mense  et  in  quo  anno,  et  si  in  mane  vel  sero  vel  in 
media  nocte,  respondet.  die  iovis  exeunte  iuiiio  el  post  lioram  iionam  ante  vesperas  et 
in  secando  anno  sui  nionacliatus.  PU  dicil  se  esse  certuni  quod  ipse  monacliavit  se  et 
credit  quod  sint  Irigintaquinque  anni,  sicut  dixil.  Inleiiogatus  de  (|Uo  loco  dicebalur 
in  instriunenlo  Dunellum  et  .Maldulnm  t'uisse,  respondet  de  quudam  villa  (|ue  est  iiiter 
Raginopolim  (")  el  .\loionam,  sed  de  nomine  ville  ikmi  recoidalur;  el  iiescit  de  cuius 
curia  sii  villa  predieta.  Interrogalus  si,  linitis  annis  Domini  el  indictione,  scribehatur  in 
principio  narralionis:  Manifcxtiis  suiu  eqa  Malduius,  vel:  Ego  Uuldidua,  respondet  quod 
posi  aniios  Domini  ponebalur  quidam  [irologus  de  coiiteni|itu  mundi  et  salute  anime,  el 
posi  ipsum  proiogum  scribebalur:  Ego  Malduliis.  Interrogalus  que  fuerint  verba  ipsius 
notarli  in  subscriptione,  respondet  quod  conlinebalur:  Ego  tìuilliclìiius  noi.  Iiuic  carte 
rogatm  intcrfui{\).  Interrogalus  dicil  se  audisse  a  prioribus  el  fralribus  (]amaldulen- 
sibus  per  lotum  dictum  teiiipus  quod  jiredicta  loca  heremi  et  Fonlisboni  tenebant  prò 
allodio  et  suo  proprio;  el  hic  lestis  lenuil  loto  predicto  ilio  tempore,  el  a  mullis  aliis 
clericis  quam  laicis  dicil  se  audivisse  a  predicto  tempore,  quod  predicla  loca  erant  al- 
lodium  (amaldule,  et  quod  nulli  subeiani,  nec  tenebantur  respondere  de  aliquo  iure 
nisi  soli  domino  pape.  Inlerrogatus  a  quibiis  audivit,  respondei  a  prioribus  Radulfo,  Ilde- 
brando, l'Iacilo,  Martino  et  a  (ìuidone  qui  nunc  est,  el  a  vicariis  donpuo  lohanne, 
donno  lacobo,  donno  Simone,  donno  r.erardo  qui  modo  est  Bpiscopus  Anconitanus, 
magistro  Lamberto,  donno  Egidio,  donno  Rustico  el  donno  Nicolao  qui  lune  est,  qui 
omnes  fuere  vicarii  r.amaldulenses,  et  a  camerariis  r.araaldulensibus,  silicei  donno  Boq- 


(•)  Rogiropolim. 

(I)  Segue  il  lesty  a  i-isponeiere  drta  i  segni  Av\  nolaio  e  delle  mani.  Questo  documento  si  è  perduto. 


AN.     Ì21()J  CODIOK    DIPLOMATICO  131 

filio,    donno    Mauro,    dotino    Pelio,  ilontio  IJbardo  el  ab  cd  (|ui  nuiic  esl  de  Morona, 
donno    (liiidone  .  abbate    niinc  sain'li  Mirhaelis  l'isaiii,  ilunno  llcniico  i!l  donno  Egidio 
qui   nnni-  esl,  el  ab  aliis  (lanialdulensiliu^,  de  (]Moiiim  nominibus  non  recordatur.  Inler- 
rogalus  si  scil  episcopum  Aielinum  vcl  eius  nunlium  semper  fuisse  presenlem  quando 
ita  audivit  dici,  lespondet  qiiod  tempore  priorum  Hadulli  el  Ildebrandi  erat  lonversus, 
et  lenijioie  piinris  Placiti,  ipiando  liec  silii  dixeriinl,  eral  monacluis.  Interrogatus  si  scit 
doniiuni    Bonumlilium,  donnum  Leonardum,  donnum  (Juidonem  qui  fuil  de  Florentia, 
donnuni    Rainerium  Maleselam,    donnum  Mauium,  cum  quil)us  dicit  audisse  legi  pre- 
dicluni    insliumenUini,    vivere,   respondei    donnum  l.eonardum  qui  modo  est  prior  de 
Caslillione    vivere,   [lem    dicil  se  interCuisse  quambi  |ii'ior  Martiniis  camaidnlensis  pro- 
hibnit    sul)    pena    excomunicationis  ne  quis    inciderei   infra  lerminos  constilutos.  Item 
dicit  se  audivisse  legi  a  jìrioribus  ramaklulensibus,  silicei  l'la(cilo),  Mar(liiio)  el  G(ui- 
done)    qui  nunc.  esl,  in  «luodam  libro,  qui  diciliir  Consueludo  heremi,  quod  Maldulus 
viderat  visionem  (piandam  in  qua  vidii  scalani  ereclam  nsque  ad  celinn  per  ipiam  asren- 
debaiit  el  discendebanl  liomines  albi:  in  quo  libro  conlinetur  in  serie  ipsius  scriplure, 
quod  locus  in  quo  esl  lieremus,  l'uit  dalus  Romualdo  a  Maldulo  (|ui  viderat  prediclam 
visionem,  el  hic  teslis  hec  eadeni  legit  in  eodein  libro,   hileriogalus  in  ipia  parte  libri 
predirti    ronlinetur   de  scala  erecla,  res[H)ndet  (|uod  noi;  rerordalur.   Eodem  modo  ui- 
terrogatus    in    qua    paite  libri  ipsius  continelui-  ile  datione  Malduii,  l'espondet  se  non 
recordari.  Inlerrogalus   si    sciai   (jui   fuil   auclor   ipsius  libri,  respondei  non;  sed  dicit 
quod  ea  (|ui'  in  libro  ipso  continenlur  habenl  (^amaldulenses  el  lenenl  autentica;  eliam 
sunl   quadraginta   anni    quod    vidil  librum  illum,  el  dicit  se  lune  temporis  legisse  in 
ipso    libro    (|ue  dirla  sunt,  el  hoc  anno  legit  simililcr  in    eodem  libro    idem.  Ilem  se 
interfuisse    electionibus    priorum    Camaldulensiiim,    siliciM    Martini    el    ^(uidonis)    qui 
nunc  est.  quas  elecliones  dicit  hoc  modo  fuisse  celebratas  apud  heremum  in  capilulo, 
silicei:  mortuo  priore  Camaldulensi,  convocanlur  fralres  C.amaldulensis  ordinis  lam  ab- 
bates   i|uam    priores   de   diocesi   Aretina   et   aliis  episcopalibiis,  et  eis  apml  heremum 
congregatis,  costiluunl  duo?  qui  vota  singulorum  examinent,  et  unus  ex  eis  de  volun- 
tate  alterius  electionem  pronunciai  hoc  modo:  Ad  honorem  Dei  et  beale  Marie  et  beati 
Romualdi  ei   omnium   sanclorum   el   domini  pape  ac  totius   convenlus  Camaldulensis 
eligo  lalem  in  priorem.  El  hec,  dicit  facta  sine  requisilione  vel  consensu  episcopi  Are- 
tini, ve!  sui  nuntii,  cuius  episcopi  dicit  menlionem  nullam  faclam  fuisse  in  jiredictis  electio- 
nibus. Facta   vero   eleclione  predicli  donni  Martini,  dicit  eum  fuisse  ductum  in  eccie- 
siam  heremi  cantando:   Te  Deuin  landamvs  a  fratribus  Camaldulensibus,  a  quibus  po- 
situm  fuisse  in  sede  in  dieta  ecclesia.  Deinde  vero,  explelo  imno  el  facta  oratìone  ante 
altare,  duxerunt   eum  ipsi  fratres  in  capitulum,  el  slatini  promiserunt  ei  obedienliam 
abbates  et  prioies,  et  alii  qui  erant  ibi;  et  offìciales  represenlaverunt  ei  claves,  et  ipse 
concessit  quibus  voluil,  et  statim  cepil  amministrare  tam  in  lemporaiibus  quam  in  spi- 
ritualibus  ut  prior;  el  hec  omnia  vidit  fieri  sine  presentia  vel  auctoritate  episcopi  Are- 
tini vel  eius    vicarii.  Item    dicit  se  interfuisse  duobus  capituiis   generalibus   celebralis 
apud  Camaldulam  semel  tempore  prioris  Martini  et  semel  tempore  prioris  (i(uidonis) 
qui  nunc  est;  in  quorum  ulroque,  congregatis  fratribus  ordinis  Camaldulensis  tam  ab- 
batibus  quam  prioribus  de  diversis  episcopatibus,  vidil  et  audivit  utrumque  predicto- 
rum    priorum    incipientem   in   principio  capitali  in  claustro  Fontisboni:   Veni  creator 


I3S  KotUMKNTI    l'KH    I.A   STORIA    lì'  AREZZO  [473. 

Spiritus,    ci    jioslea    stalim   din'iiltin  tìaliibus:  Itenedicilc;  et  poslea    autlivil    eos   ili- 
oonU's  |irimuiu  seiinoiieni,  silici-l  Mar(liiiiim)  in  suo  capilulo  prelato  et  priorein  ri(ui- 
(loiu'm)  in  suo  siinililer;  el  post  piiinuiii  siTnioiicni  iiiiunx<!riiiil  (|iiiliiis  eis  placiiil,  til 
facficiil  silos  soniiones:  (|uil)iis  seniioiiiliiis  explelis,  dicli  piiores,  (iiiililiel  in  suo  Iimu- 
porn,   iV'i' l'Ili  ni  t'.xiie  ile  ipso  riaiistio  onines  (|iii  non  erant  de  conventii  llainaidiilensi, 
I»!   reiiiaiiseriihl  ipsi  piioics   rum  snis  IValrihus,  ni  oidin.iti'nl  di^  suis  a.nendis.   Inler- 
rogatiis    si    vidii    ibi    lecipi    t'|>isc(ipiim    .Mai(linuni)  ijiii  nane  osi,  respornlet  sic,  ciim 
piilsalioiic    lanipanarnm,    aipia  sanrla  el  incenso,    sei  de  i^andeiis  non   rei'ordaliii ,    de 
osculo  nianii>  non  recordaUir,  nec  vidil  eum  ihi  lomedere;  audivit  lamen  ipiod  rome- 
dil  in  oleriiMiia.  llem  difit  se  vidissc  lecipi  apnd  Fimlenihonum  cnin  pulsalione  cam- 
panariini.    aqua  sancla  el  incenso  episcopum  'l'udciliunm,   cpisi-opuni  Ihlievelanum  et 
episiopum  Fesiilanum  ipii  niinc  est,  sIl'uI  credit  de  persona;  (piem  episcopum  Tuderli- 
nuni    dicil    illuc    venisse    tempore    prioris    l'la(cili),  quia  voiehal  ei  ilare  monaslenum 
sanili  KiMinnali;  el  episcopum  Urbevelanum  credit  venisse  occasione  cuiusdam  pecunie. 
Omiies    episcopi    consueverunt    ita   recipi    undecumqiie   sint;  el  hoc  dicit  se  audisse  a 
prioiv  Martino,  a  priore  ('i(uidone)  qui  nuiic  est,  et  a  domino  (leranlo  mine  episcopo 
Ancoiiilano,  et  ah  eo  qui  nane  est  episcopas  Fanensis,  quando  eranl  vicarii  Hamaida- 
lenses,  el  a  magislro  Lamberto.  Inlerrogatas  si  vidil  aiiqaem   |»redictorum  Irium  epi- 
sco|iorum  celebrantem  missam  vel  l'acientem  sermonem  a|)ud  monaslerium  Fonlisboni, 
respondei  de  missa  quod  recordalar,  set  de  sermone  solempni  vel  remissione  solempni 
dilli  non.   Inlerrogatas  ex  qua  causa  audivit  dici  a  prediclis  qiiod  epi.scopi  recipieliantar 
ibi,  ut  dicluni  est,  undecnmque  essenl,  respondei  quod  dicebalar  a  quibusdam:  Oaod 
est  hoc  qaod  recepimus  episcopum  Arelinum  cum  pulsalione  campanarum,  aqaa  sancla 
et  incenso?  El  ideo  fuit  lane  responsiim:  Quia  ila  esl  consuelado  haiiis  domus  sic  re- 
cipere  omnes  episcopos,  et  ila  recipimus  eos  undecumqae  sint.  llem  dicil  quod  eu  tem- 
pore quo  eral  combuslum    monaslerium  Fonlisboni,  (|uam  combaslionem  credit  fuisse 
in  cathedra  sancii  Petri,  in  nocle,  l'ralres  i^amaldulenses  ceperunt  inter  se  contendere, 
quibasdam  dicentibus,  quod  locus  ille  eral  nimis  ligidus  et  ideo  videbalur  eis  booum, 
ut  dicebant,  quod  mul;>relur  i[)sum  monaslerium  in  quendam  campum  ibi  superiurem, 
qui  Incus  magis  erat  exposilus  soli,  el  dicebalur  ibi  esse  quidam  fons.  Set  cum    fuis- 
set  res|)onsam   a   quibusdam   aliis   quod  locus  ille,  ad  quem  volebaul  irausire,  perti- 
nebat  ad  episcopum  .\relinam  el  ideo  dicebanl  se  dubitare  ne  ipse  episcopas  concederei 
locum  illuni  eis,  donnus  Bontilias  et  donnus  Barlolas,  qui  poslea  lail  cecus,  iverunl  ad 
islum  teslem  apud  sanctum  Petrum  piccolum,  el  iverunl  isti  duo  el  hic  testis  cura  eis 
ad  episcopum  Areliiiam    qui   eral   tane  in  palalio  veleri    ante  Plebem,  quod  palaliam 
modo  est  doslructam,  el  proposaerunt  ipsi  episcopo,  donnn  Ronfilio  dicente  ipsa  verba: 
Vos  sciiis  de  damno  qaod  conligii  nobis,  el  qaaliler  monaslerUim  Fonlisboni  esl  com- 
bastum;  sed  vellemus  istud  monaslerium  reeditìcaie  in  tali  campo,  nominando  ipsum  cam- 
pum; verumlamen  quia  vos  habelis  ihi  Tacere  el  Glii  Ranieri!  Iberlini,  volumus  ipsum 
locam  pro|MÌuni    adqairere  ex  vobis  el  ipsis,  et  vellemas  vobiscuni  et  cum  illis  cam- 
biare ipsum  locuui,  accipiendo  el  dando  vobis  lerras,  quia  videtur  nobis  quod  essemus 
ibi  melius  el  quod  volumus  esse  in  nostro  allodio,  ideo  volamas  ijisam  locum  primo 
acquirere.  linde  episcopus  ille  ad  hec  respondens  dixit:  De  veslro  dampno  ego  doleo, 
set  non  concedo  vobis  ut  ipsum    locum    maletis  in  quo   eratis,  set  polias  rehedificate 


AN.     Iil6]  CODICK    DIPLOMATICO  I  :{;5 

ibidem  quia  eslis  in  veslro  alludiu.  Foslca  redieriail,  silicei  doriims  Uoiiuslilius  et  doii- 
nus  Bailliolus  cimi  islo  teste  apud  sanL-tiim  l'elrum;  et  iveruiit  ilerum  ad  |»redictam 
episcopum  ad  iamdiclum  lociini  et  iiic  leslis  ciini  eis.  (jui  episcopiis  dicto  Bdiiolilio  pio- 
posuil,  quod  prior  et  IVatres  Camaldiileriscs  reniiltelianl  ipsos  ad  euiidem  episcopiim, 
quod  volejjaiit  permutare  cum  eo  nrcipiendo  predic.tum  campum  et  daiuld  siili  alijji 
terras  sive  velie  in  Arelio  sive  velie  in  Castiliione  sive  eliani  in  Aiiglai'i.  Inde  l'pj- 
scopus,  (|uasi  motiis,  dure  lespundil  eis,  quasi  redaii^uendo,  dicens:  Vos  specuinni  lo- 
tius  Tuscie,  et  vuilis  transire  ad  locuni  unde  posset  esset  suspicio  et  dicerelur  ipnid 
essetis  in  loco  allerius;  set  consulo  vohis  ut  lehedificetis  monasterium  in  veslio  iirinio 
allodio  uhi  l'uit.  Unde  ipsi  discendentihus  ah  episcopo  redierunt  domuni,  et  inde  ipsi 
Canialdulenses  ceperunt  rehedificare  i|isum  monasterium  in  loco  in  quo  prius  lucrai  ecc. 

De  monasterio  de  l'ratallia  dicit,  quod  vidit  ibi  stare  doiinnni  l'etrum  <iui  adniini- 
slrabat  et  gerebal  negolia  ipsius  monasterii  de  Pratallia;  et  respondehal  de  negoliis 
ipsius  monasterii  donno  Rodull'o  monachi)  camaldulensi,  (]ui  donnus  Rodull'us  [irinio 
fuerat  prior  Camaldulensis  et  abbas  de  Pratallia,  sicut  liic  lestis  audivil  6'cc. 

De  monasterii!  Silvemunde  dicii,  quod  vidit  donnum  lohannem  de  ('.arra  ahbatein 
ipsius  nuinaslerii  ecc.  lnleiiog:itus  quoliens  vidit  priorem  Ca(maldulensem)  vel  eius  vi- 
carium  requirere  vola  (ralrum  in  tacienda  eiectione  ablialis  Silvemunde  separatim  et 
quolieos  communiter,  respondet  quia  ipse  leslis  inlerl'uil  apud  monasterium  Silvemunde 
quando,  morluo  donno  (ohanne  de  Foianu  abbate  ipsius  loci,  monachi  ipsius  monasterii 
intendehant  haiiere  abhatem  et  iam  liaclaveiiinl  inler  se,  islo  leste  presente  cum  eis 
quia  morahalur  apud  sanctum  l'elrum  i)iccolum,  ipsius  monasterii  domuni  nbedientia- 
lem,  et  prioris  Ca(nialdulensis)  simililer,  quod  volebanl  habei  e  donnum  (iiilfum  monachum 
ipsius  abbaile  pio  abbate,  etiani  miserunl  ad  priorem  (',a(maldulensem),  silicei  l'la(ci- 
tum),  ut  darei  ipsum  donnum  ririflum  [)ro  abliale  eis,  ecc.  Iiileirogatus  (|uando  ipse 
dictus  donnus  (irilTus  renuntiavil,  respondet  se  non  recurdari,  sed  ciedit  quod  l'uerit 
circa  mensem  madii.  Interrogalus  dicil,  quod  posi  dictam  renunlialionem,  cum  prior 
Mar(linus)  minerei  ipsum  donnum  (Irillum  ad  sanctum  IpoliUim  de  Favenlia,  ipsum 
donnus  (Irilfus  iiolens  illuc  ire,  rediii  ad  monesterium  Silvemunde  et  cepil  retinere 
ipsam  abbatiam  cum  voluntale  prioris  Ca(nialdulensis).  Unde  cum  essel  apud  velerem 
ecclesiam  Cathedralem  extra  civiialem  Aietii  dominus  Bernardiis  cardinalis  apostolice 
sedis,  vidit  hic  lestis  controversiam  lieti  corani  eo  Inter  priorem  Mar(tinum)  et  ipsum 
donnum  (Iriffum,  presente  Amideo  episcopo  aretino,  set  cum  non  l'uerit  ipsa  questio 
lune  tìnila  coram  eodem  cardinali,  l'uit  causa  delala  ad  sedem  a|»ostolicam,  et  tandem 
venil  mandalum  a  domino  pa|)a  ad  episcopum  Arelinum  jiredictuni,  in  quilnis  lil- 
leris  conlinebatur  quod  ijise  caperei  eundem  (Irilfiim  qui  l'iigerat  a  Curia  et  mitleret 
eum  in  manum  prioris  (^a(maldulensis),  el  hic  leslis  inlerfuil  cum  priore  Mar(lino)  pre- 
senlalioni  ipsarum  litlerarum,  el  cum  jiiopterea  sepe  irenl  ad  ipsum  episcopum  hic 
leslis  cum  donno  Nicolao  lune  vicario  Ca(maldulensi),  alio  ah  islo  qui  nunc  est,  quando 
cum  camerario  Ca(maldulensi)  qui  lune  eral,  de  cuius  nomine  non  recoidatur, 
quando  hic  leslis  el  cum  alia  societale,  el  requiierenl  ipsum  episcopum  ut  faceret 
mandalum  domini  pape,  ipse  episcopus  respondehal:  .Non  debelis  mihi  hoc  onus  im- 
ponere,  quia  ipsa  domus  de  Silvamunda  vestra  est  el  ille  est  vesler  monacliiis,  et  ipse 
redibil  ad  mandalum  veslrum.  Kl  hec  verba  luerunl  in  palalio  ipsius  episcopi,  ijiiod  lune 


|;U  DftCUMKNTI    l'KII    I.A    STnIUA    I)    AHKZZO  1 4-7:}- 474. 

dal  alili'  rlohciii  An-lii.  Sci  ipse  tlctiuiiis  Cii'ifliis  dicebalur  lalitare  ,i|uul  lasliuiii  de 
Ooniace,  ci  poslea  ivit  atl  Cuiiaiii,  ci  |ii)sl  ilaluin  amlitoiiiini  ileiiuii  l'ii^-il  a  (iiiria.  (Indi' 
doniiiiiis  |ia|ia  IVcil  oiiin  i-xcoiiumicaii  jiit  e|)isiu|ius  Ariiliiiiim,  t'.astclianuiii,  Sciii'iisi'iii, 
FlDifiiliiimii  et  lù'siilaiium;  sci  liir  lt;slis  non  ivil  Hoiiiain  piiiiia  vul  secuiida  vice 
pretlirla,  nec  iiiterluil  exi'Dmunicalioiii  nisi  iiuandd  Iccil  eam  piedicUis  episcopus  Are- 
liiiiis  in  l'Iehe  Aretina,  exroniunìi-ando  ipsum  donnuni  riiilTun)  el  l'aulorcs  eius.  linde 
hii:  leslis  vidil  eniiileni  doniinm  riiilTiini  imstca  icdire  ad  mandaliim  ipsius  piioris 
Mai(lini)  el  iiirare  mandala  ipsius  apiid  samliini  l'elnim  piculnin;  sei  anleijuani  don- 
niis  (Irillus  rediret  ad  eins  mandalnm,  ut  dicium  est,  diclus  prior  et  liic  testis  rum 
eo  expnli'iuNl  (piosdam  lauloies  ipsius  donni  ('iridi  a  monaste^'ii»  sancii  l'etri  in  pic- 
Oidu.  ipiiis  dicil  fuisse  ilonnum  Ciuidmicm  qui  nane  est  ahlias  sancle  Trinilalis,  |)re- 
sbiterum  loliaunem  et  pr(\sliitecuMi  lanneni  ipii  moraiialur  a|)ud  sanctuni  l'etrum  pic- 
colnm,  ecf. 

Interrogatus  si  episcopus  Arelinus  concessit  iiis  ali(|uod  ecclesie  Ca(maldulensi)  in 
ecclesia  sancii  Micliaelis  Arelii  expresse.  ies|M)ndcl  se  nescire.  Inteirogatus  si  vidil  ec- 
clesiam  sancii  Micliaelis  esse  capellam,  respuudel  sic.  Inleirogalus  (pianto  tempore  vi- 
dil ecclesiam  sancii  Micliaelis  esse  capellam,  respondei  dnobus  aiiiiis  et  non  plus,  quod 
ipse  recordatur.  Et  dicil  inleirogalus  ex  auditu  el  credulilate,  quod  parvuli  parrocliie 
sancii  Micliaelis  batizanlur  apud  l'Ieliem  Aretinam  el  cresiniaiitur  al)  ipso  episcopo 
Aretino.  Interrogatus  si  capellanus  ecclesie  sancii  .Micliaelis  vel  prior  ipse  vel  aiins 
iveruiit  ad  baptisma  celebrandnm  apud  Plebeni  Aretinam  respondei  non,  ecc.  ecc. 

Iste  teslis  iuravil  in  prima  nostra  delegalione  super  loia  causa  dicere  verilalem 
iis(|ue  ad  fìnem  cause,  sive  coram  iiobis  vel  corani  aliis  quibuscumque  delegatis  a  do- 
mino papa  super  examinatione  testium  in  predicta  causa,  et  iuravil  seplirao  kalendas 
decembris  et  cepit  dicere  pro.xima  seipienti  die,  set  propler  brevitatem  temporis  quod 
supererai  de  nostra  iurisditione,  et  propter  novas  occupationes  que  imniinebant  ante 
finem  lamen  ipsius  iurisdictionis,  pretermisimus  examinare  eura,  reservantes  exami- 
nalionem  in  tuturum. 


m. 

Deposizioni  di  testimoni  prodotti   in  favore  del  Vescovn  di  Arezzo  nella  questione 
di  giuspatronalo  che  egli  mutava  sopra  il  Monastero  e  l'  Eremo  di  l'amaldoli. 


—  9,  10,  11,  13,  15  settembre  l'21tì. 


[Ardi.  Oapii.  d'  .\r.,  n.  S.'JI  |. 


min.  l90-290X'>i-  7,17. -In  un  intulu  l'onniito  da  12  membrane  di  varia  lungheria,  unite  insieme  medianle 
fettucce  di  pergamena  inlilzale  a  mo'  di  sutura,  sono  scritte  le  lunghe  interrogazioni  testimoniali  ottenute  in 
favore  del  Vescovo  aretino.  Al  volume,  un  poco  lacero  in  principio,  mancano  altre  62  carte,  secondochè  si 
desume  dalla  sottoscrizione  di  Simone  noiaro  che  le  vidimò  colla  sua  firma.  .Nondimeno  del  lungo  e  grave 
processo,  redatto  per  una  lite,  che  si  protrasse  per  ben  cinque  anni  dinanzi  ad  Innocenzo  III  ed  Onorio  III, 
resta  tanta  parte  da  offrire  notevole  materiale  per  la  storia  aretina:  ed  io  non  tolgo  da  queste  testimonianze 
se  non  ciò  che  giova  i)er  essa. 

Nel  tergo  del  rotolo,  a  diverse  distanze,  si  leggono  delle  noUtf.  che  riassumono  le  cose  più  importanti 
dell'  interrogatorio,  e  queste  notae  corrispondono  precisamente  nel  punto  dove,  rovesciando  la  carta,  stanno 
scritti  quei  passi  che  si  è  voluto  porre  in  rilievo.  Appiè  dell'  ultima  carta  vedesi  scritto:  EPI  II. 


AN.     1*16]  CODICK    DIPLOMATICO  I3SÌ 

La  |)iim:i  omi'Ui  consi!rv:i  l' iiUinia  piirle  di  im  iiuciio;.'.! Iorio.  In  quale  ri^'iiaida  1'  iiflìcid  dei  catiipari,  n 
guardiabusolii:  Iratta  dei  conlìni  delle  selve  di  Oamaldoli,  i  iiuali  erarid:  "silve  dei  Piscine,  rivus  de  Tellielo 
us(iue  ad  iiiassiiin  de  Piscina  el  liumeii  qiiud  venit  a  (laiiialdiila  i!sl  ali  alia  parie:  a  (piarla  parie  sunl  campi 
hoiiiinuni  de  Serravalle  el  de  Vetrina  et  de  Marciano.  Fines  vero  siho  de  (^anipoloimli  sunt  liii:  .Monlero- 
Uiiuliis,  (,'aiiipiis  labri  versus  Caiiialdulam;  lerliu.--  liiiis  Uadius  de  (>aslagnolo  el  sicul  diclus  Hadius  desc  rndit 
usi|ii(!  in  lUiniine,,.  Il  l(!slc.  dà  poi  inl'drniay.ioni  sulla  visita  del  vescovo  liliotlo  a  Caiiialiloli  e  all'Alibazia  di  liota. 

'1).  (iiiiilo  Mazzoliui  canonicus  ecclesie  .Aretine  iuralus  v.  iii.  seijlemlu'is  super  vaca- 
tioiie  (')  episcopatus  .Aretini  et  super  ecciesiis  s.  Michaelis  civitatis  Aretine  et  sancii  Laii- 
rentini;  et  super  Dnlinatidiiihiis  monachoriim  Canialdulensis  oiilinis,  et  super  eorum 
adventibus  ail  siiiodos  episcoporum  .Arctinorum,  taineii  tiicit  eodem  die:  se  iiiterfuisse 
sepulture  Eliotti  episcopi  aretini  el  ivisse  ipsum  sepeliri;  (|uem  dicit  fuisse  mortuum 
in  castro  de  Civitella;  sed  non  interluit  morti  eius,  sed  ivit  eum  sepeliri,  ut  predictum 
est,  in  veteri  ecclesia  ratheilrali  extra  civiiateiii  Arelinam.  El  hoc  t'aclum  fuisse  in  vi- 
gilia sancii  .Nicolai  aut  in  die  ipsiiis  lesti  proxime  se(|uenlis  post  ipsam  vigiliani.  Et 
dicit  episcopatum  Aretinum  lune  vacasse  per  annum  et  plus,  set  (|iiaiiluin  |}|iis  non 
rerordatur;  et  dicit  Aniidenm  fuisse  eleclum  in  die  sancii  Marcelli,  ut  credit  de  die,  set 
non  bene  recordatiir  de  die;  cuius  declioni  dicit  se  inlerfuisse  in  dieta  ecclesia  (latlie- 
drali,  farle  ante  altare  sancii  Donali.  Interrogalns  quantum  ante  ipsam  sepulturain,  de 
qua  dicit,  obiit  diclus  epi.scopus  Eliottns,  respondet  se  nescire;  set  dicit  ipiod  vidit 
eum  mortuum  el  corpus  eius  fetens,  quia  iiKiiieni  eius  dicit  fuisse  ocullalam,  sicut 
audivil,  propler  timorem  teutonicorum  una  ilie  et  una  nocle.  Interrogatus  quomodo 
scil  episcopatum  Areliuum  lune  vacasse  per  annum  unum  et  plus,  sicut  dicit,  respon- 
dei: l'nipler  eleclionem  Gualandi  que  facta  fuii;  quem  dicit  sletisse  eleclum  per  unum 
annum.  Interrogatus  quando  fuil  electus  ipse  (lualandus,  respondel  se  non  recordari 
de  die  vel  de  mense.  Interrogalns  si  ipse  (lUalandus  reiiunliavil,  vel  fuil  cassala  eius 
electio,  respondet  quod  renuiiliavit.  Interrogatus  quando  renunliavit,  res|)Ondel  se 
nescire  prò  firmo,  set  credit  quoil  renunliavit  de  mense  decembris  prope  nativilatem 
Domini.  Interrogatus  si  interfuit  eius  renuuliationi,  respondet  min;  et  dicit  quod 
(Uialandus  non  accessit  ad  partes  ejiiscopalus  Aretini  durante  sua  electione.  Inter- 
rogatus si  scil  aliam  causam  vacationis  illius,  nisi  quam  supra  dixit,  respondet 
non;  et  dicit  se  inlerfuisse  electioni  Gualandi  predicli  in  episcopum  Aretinum.  In- 
terrogatus quando  et  ubi  fuil  electus  Gualandus  in  episcopum  Aretinum,  respondet 
se  non  recordari,  set  dicit  eum  fuisse  eleclum  in  dieta  ecclesia  C.alliedrali,  nec  re- 
cordatur  ijuis  elegit  eum.  Item  de  episcopatu  Aretino,  se  vitlente,  vacasse  a  lesto 
sanctorum  Albini,  Paulini  et  Nicheli,  de  mense  iunii,  usque  ad  feslum  sancii  lohan- 
nis  eiusdeni  mensis,  revoluto  anno;  in  quo  die,  silicei  festo  sancii  'lohannis,  vidit 
Martinum,  qui  nunc  est  episcojtus  Arelinus,  arripienlem  iter  de  civilate  Aretii  ab  ec- 
clesia C.alhedrali  qua  est  in  civilate,  ut  irei  ad  dominum  papam  prò  facto  sue  electio- 
nis;  et  in  ipso  itinere  dicit  eum  sletisse  usque  ad  in  dies  post  festum  sancii  Donati 
lune  proxime  sequentes;  et  lune  vidit  eum  redeunlem  conlirmaium  a  domino  papa;  et 
lune  vidit  eum  ab  inde  amministrare  in  episcopatu.  Interrogatus  quomodo  sciai  episco- 
patum   Aretinum    tantum  vacasse  lune  (|uantnm  supra  dixit,  respondet  quia  vidit  Gre- 


(•)  vacrattone 


inr.  DOCUMF.NTI    l'Kll    LA    STOItlA    I)'  AHEZZO  [ili. 

giiriuin  cpisriipuni  arcliimni  iiintliiiim  in  iJicto  feslo  sanctorum  Albini,  i'au(liiii)  el  Ni- 
coli io  l'ialea,  |)osl  liilniii;iin  occlosit'  Aretine,  l't  i|iiO(I(i;nn  |ì;illiuni  fecil  poni  super 
i-orpns  ipsiiis,  el  in  omlcni  ilii'  ivil  (*)  euiii  se|)elliii  in  ecclesia  C.alhcilrali  (|ue  est  in  civi- 
lale  Aretina.  Inlerrogatus  (inando  luit  lacla  eleclio  Martini,  (|ui  nunc  est  episcopus 
Areliniis,  in  e|)iscopuin,  respondet  se  non  reconJari;  set  dicit  eam  factani,  se  teste  pre- 
sente et  videnle,  in  ei-clesia  sancti  Salvaloris  Arelii;  neque  de  mense  in  ipio  facla  liiit 
rerordatiir.  Inlerro^jalus  quando  luit  eius  eleclio  conlirmata  i)rimo,  respondei  se  ne- 
scire;  *sel  credi!  quoil  (ìierit  conlirmala  in  Vincula  sancii  Retri*  Q>).  Interrogalus  si 
eius  eiectiii  liiil  lonlirmata  anlequam  hic  teslis  viderit  enm  arripientem  iter  eiindi 
ad  doininiini  papam,  ut  snpra  dixil,  respondet  non.  Interro.L'atiis  si  ipse  episcopus 
adminislravit  in  episcopatu  Arelino  ante  lerlium  dirni  post  festuno  sancii  Donali,  de 
quo  supra  di.xit,  respondei  se  nescire.  Inlerrogatus  si  in  prediclis  temporibus,  quibus 
supra  dixil,  episcopalum  Areliniim  vacasse,  fuit  in  episcopatu  aliquando  aliqnis  vicarius 
vel  gerens  negolia  ipsius  episcopatus  in  repetendo  iura  et  movendo  quesliones  seu  in- 
lerrnptiones  centra  aliqnem  laciendo,  respondet,  i|uod  quando  morilur  episcopus  Are- 
linus  remanent  vicarii  in  spiiitualii)us  pre[)ositus,  archidiaconus  el  primicerius,  et  in 
lem|ioralibus  vicedominus  cum  Consilio  illoium.  Interrogalus  si  in  prediclis  vacalioni- 
bus,  de  ipiibus  supra  di.xil,  fuerunt  aliquando  [uedicte  persone  in  episcopatu  Aretino, 
respondet  sic,  quas  dicil  in  totis  prediclis  temporibus  vacationnm  luisse.  Ilem  dicit 
quod  (juando  Elioltus  episcopus  aretinus  rediit  a  concilio  Laleranensi  tempore  Ale- 
xandri(l),  ipse  episcopus  convocavi!  sinodum  in  veleri  ecclesia  Cathedrali  extra  civitalem 
Arptinam;  in  qua  sinodo  hic  teslis  interfnit,  et  vidit  quosdam  monachos  Camaldulenses 
interfuisse  in  illa  sinodo,  quos  non  cognovit  nomine  vel  visu,  nisi  quia  vidiL  (')  eos 
esse  monachos,  neque  recordatur  quot  fuerint.  Interrogalus  quomodo  scil  eos  fuisse 
monachos  Camaldulenses,  res|)ondet  quia  audivil  eos  esse  monachos  Camaldulenses. 
Interrogalus  a  quibus  el  a  quo!  audivil,  respondet  se  non  recordari.  Item  dicit 
quod  non  vidit  in  prediclis  vacationibus  suprascriptos  prepositum,  archidiaconum, 
priraicerium  et  vicedominum  movere  quesliones  vel  lites  seu  interruptiones  (juandiu 
vacavil  episcopatus;  set  dicit  quod  bene  possenl  respondere  si  conveoiretur  epi- 
scopatus, neque  scil  si  possent  convenire.  Interrogalus  si  vidit  prediclos  mona- 
chos, quos  dicit  inlerfuisse  sinodo,  aliquando  stare  Camaldule.  respondet  non,  quia 
nunquam  ivit  Camaldulam.  Ilem  dicit  se  vidisse  Amideuni  episcopum  aretinum  cele- 
brare bis  sinodum  in  veleri  ecclesia  Cathedrali;  el  in  prima  sinodo  dicli  episcopi  vidit 
duos  monachos  Camaldulenses,  quos  non  cognovit  aliter  nisi  quod  monachi  erant,  el 
dicebatur  quod  erant  monachi  Camaldulenses.  Eodem  modo  (ter  omnia  dicil  secunda 
sinodo  ipsius  "episcopi  Amidei.  Interrogalus  quando  fuit  celebrata  prima  sinodus  et 
quando  secunda,  respondei  se  non  recordari,  neque  recordatur  in  qua  parte  anni  fue- 
runt. Interrogalus  a  quibus  el  quot  audivil  quod  illi  duo  erailt  monachi  Camaldulenses, 
quos  dicit  inlerfuisse  prediclis  sinodis,  respondei  se  nescire.  Interrogalus  si  scit  ubi 
dicti  monachi,  quos  dicit  prediclis  sinodis  inlerfuisse,  lune  temporis  morabaulur  et  in 
quo  vel  quibus  monasteriis,  respondet  non.  Interrogalus  si  scit  priorem  Camaidulensem 


(»)  irif  al  di  sopra  della  parola  recit  espunta.  C)  Neil'  interlinea.  {')  prima:  cognorit. 

(1  )  Si  tenne  nel  niaizo  del   1 1 80. 


AN.     li  IO]  CODICE    DlPLOMATlCft  137 

misisse  aliquerii  de  piodiiiis  iiioiiachis  ;\il  prpt'atas  sìikmìds,  vcI  eis  dedissi'  lii'eiiliam 
ve.nieMdi,  respondei  non;  sci  ilicii  ddhnum  Roduiliun  Iiiih-  monadium  Camaldulensera, 
qui  fuit  poslea  prioi  C.amaldiilensis  el  episcopus  Ancoiiitatius,  interfiiisse  predicte  sinodo 
episcopi  Elioni,  se  leste  presente  el  videnle  ipsiim,  qnem  dicil  Innr  ferisse  ibi  sermo- 
neni.  Inlenogalus  quomodo  scil  illiim  fnisse  prediclum  doiinnm  KodnUum,  de  quo 
dixit,  respondet  quia  vidil  ipsum  el  rognovil.  Inlerrogalus  quomodo,  quando  el  ubi 
cog.novil  eum,  respondei  quia  hoinines  dicebanl:  hic  esl  ilonnus  Kodiilfus  de  (^amaldula. 
Inlerrogalus  a  quibus  bominibus  audivil  hoc,  l'espoiub'l  a  I'r(!Ìle  prejiosito  arelino; 
lune  et  poslea  cognovit  eum  nielius,  (|iiia  rum  diilus  doniius  Kodulliis  essel  de  Saiicto 
Miniato  el  patruus  Geiioensis  canonici  aldini  nnnc,  canonici  Aretini  t'ecerunl  (bctiim 
lanoensem  canonicum  aretinum  amicilia  el  nolitia  ipsius  donni  Rodulfi.  Inlerrogalus 
si  scil  qiioil  pi'ediclus  donnus  Rodulfus  venirci  lune  ad  dictam  sinoduni  de  licenlia 
piioris  Ca(maldniensis),  res()ondel  non.  Uem  dicil  se  vidisse  monacbos  Camaldulen- 
ses  venire  ad  ordinatioiies  episcoporum  Arelinorum,  silicei  Elioni,  Annidei,  Gregorii  et 
Mar(lini),  qui  nunc  esl,  el  ordinari  ab  eis.  Inlerrogalus  ipios  el  quol  monacbos  vidit 
venire  ad  ordinaliones  episcopi  Elioni,  el  in  quol  ordinalionibus  vidil  eos  ordinari  et 
ad  qnos  ordines  el  quibus  temporibus,  respondei  se  non  scire  qui  vel  quol  fuernnt, 
neque  scil  in  quot  vel  quibus  ordinalionibus  vel  ad  quos  ordines  fuerunl  ordinati. 
Inlerrogalus  quomodo  scil  illos  fuisse  monacbos  (lamaldulenses,  quos  dicil  ordinatos 
fuisse  ab  episcopo  Eliolto,  resfiondct  quia  ita  audivit  dici  nec  aliler  cognovit  eos.  In- 
lerrogalus si  scil  \i\  quibus  monasleiiis  seu  locis  lune  lemporis  morabanlur  quos  dicit 
ordinatos  ab  episcopo  Eliotto,  respondet  non;  credit  tamen  quod  morabanlur  Caraal- 
dule  quidam  ex  eis,  el  pi'o  Camaldula  representabanlur.  Inlerrogalus  a  quibus  re- 
presentabantur  ordinandi  prò  (^amalduiensibus  monacbis,  respondet  se  nescire,  neque 
scit  qui  vel  quot  fuerunl  presentali  prò  Camaldula.  Inlerrogalus  quos  et  quot  mona- 
cbos vidit  venire  ad  ordinaliones  e[)iscopi  Amidei,  et  in  quol  ordinalionibus  vidil  eos 
ordinali,  el  ad  quos  ordines  el  (]uibus  temporibus,  respondet  se  nescire;  set  dicit  se 
cognovisse  .Vlartinuitì  lune  prioreni  Camaldulensem,  quem  vidit  ordinari  in  sacerdotem  ab 
Amideo  episcopo  aretino  in  Cathedrali  ecclesia  veteri,  set  non  recordalur  in  quibus 
un'"'  temjioribus.  Ilem  dicit  se  vidisse  ecciesiam  sancii  Michaelis  slare  et  esse  ca- 
pellaniam  el  regi  per  presbilerum  lohannem  qui  portabat  cottam  albam;  el  vidit  dic- 
tam ecciesiam  regi  per  dicium  presbilerum  lohannem  per  x  annos  posiquam  hic 
testis  venit  Aritium  a  castro  de  Monletino;  et  dicit  se  venisse  Arilium,  ut  diclum  est, 
per  triennium  antequam  diclum  caslrum  destrueretur,  set  non  recordalur  quantum 
tempus  esl  quod  diclum  caslrum  full  destructum;  dicitur  tamen  quod  sunt  xl  anni  et 
plus,  et  hic  lestis  credit  quod  potius  sii  plus  quam  minus.  Inlerrogalus  si  tempore 
predicli  presbiteii  lohannis  fuit  aliquis  prior  in  dieta  ecclesia  sancii  Michaelis,  ipso 
presbitero  lohanne  existenle  ibi  prò  capellano,  respondet  quod  in  prediclis  x  annis 
non  fuil  ibi  aliquis  prior  neque  monachus,  set  per  ipsum  presbilerum  lohannem  lan- 
tummodo  regebatur  ipsa  capella.  Inlerrogalus  si  predicli  x  anni  fuerunl  ultimi  x  anni 
adminislrationis  dirli  presbiteri  lohannis  in  capellania  predicta,  respondet  non,  quia 
administr^vil  plusquam  x  annis  sine  priore  vel  monacho  in  ca|)ellania  ipsius  ecclesie, 
ipso  leste  vidente.  Inlerrogalus  si  illi  x  anni  ceperunl  eo  anno  quo  dicit  se  venisse 
Aritium  a  Monletino  ante  deslruclionem  illius  castri  per  triennium,  ul  supra  dixit,  re- 


438  DOCUMENTI    PEH    LA    STORIA    D'  AREZZO  |  474. 

spoiulct  SIC.  liileiioi^iilus  quanto  plus  x  aiiiiis  vidil  ipsum  presbilerum  lo(liannem)  post 
(licUim  deceiiiiium  ad  in  ini  strare  |)io  capellaiio  ipsius  ecclesie  sine  aliijuo  priuru  vel  mo- 
naclio,  rt'spondet  se  nesciie.  Iiiteirogalus  si  a  xxxiu  aniiis  cilra  vidil  dicluin  pieshile- 
runi  lolianiiem  regere  ipsam  ccclesiam  sino  aliquo  priore  voi  monaciio,  lespDiulel  se 
iiesrire,  iie(|ue  scil  ()uando  ipso  piesbiler  loliannes  inorluus  full,  ncque  (|uanlum  po- 
slea  vixii  poslquam  dicla  ecclesia  cepit  regi  per  priorem  et  monachos.  Inlerrogalus  si, 
vivente  diete  presbitero  lolianne,  fuit  ipsa  ecclesia  recla  per  priorem,  respondei  sic;  et 
dicil  ipsam  ccclesiam  lialieio  popuinm.  Et  dicil  inlerrogalus  ipsam  ecclesiam  a  diclo 
tenijiorc  presbiteri  Joliannis  pust(|uam  ibi  cepit  esse  prior  tempore  ipsius,  ni  di- 
cium est,  l'uisse  reclani  jier  monachos  Camaldulenses  et  per  priores.  Item  dicil  se  ri- 
disse ecclesiam  sancii  Lauientini  esse  capellam  et  regi  per  capellanos  usque  ad  tempus 
(pio  permutatio  facla  fuil  inler  canonicos  Aretinos  et  abbalera  sancte  Flore,  quani  perniu- 
lalionem  dicil  l'actam  fuisse  iam  sunt  xiiii''"'  vel  xv  anni  (I),  ut  credit  de  numero  anno- 
rum.  Inlerrogalus  cnm  qua  ecclesia  fuit  ipsa  ecclesia  sancii  Laurentini  peimulala  et 
inler  quas  personas  fuit  facta  permutatio,  respondei  quod,  cum  canonici  Aretini  transtu- 
lisseiit  ('pisco|)atum  in  civilateni  Aretinam  A\md  ecclesiam  sancii  l'etri  maioris,  ubi  modo 
est  episcopatus,  et  ipsa  ecclesia  sancii  l'etri  maioris  l'uissel  abbaile  sancte  Flore,  et 
conquererelur  ipse  abbas  (|uod  iniuste  erat  sibi  ipsa  ecclesia  sancii  Pelri  ablata  nec 
facta  erat  ei  sulficiens  recompensatio;  nude  cum  canonici  Aretini  vellent  eidem  abbati 
sancte  Flore  dare  in  recompensalioneni  diete  ecclesie  sancii  Petri  maioris  ecclesiam 
sancii  Laurentini  predictam  et  ecclesiam  sancii  Angeli  de  Prato  cum  ecclesia  sancii 
Marci  et  earum  perlinenliis  et  totura  fictum  quod  habebant  in  Quarata,  abbas  sancte 
Flore  dicebat  quod  |)io  biis  omnibus  non  quiescerel  animus  eius  nisi  primo  haberet 
ecclesiam  sancii  Petri  in  piccolo,  quam  ecclesiam  sancii  Petri  in  piccolo  lenebat  mo- 
nasterium  Silvemunde;  unde  potea  fuit  data  ecclesia  sancii  Laurentini  prediclo  priori 
Camaldulensi  et  abbati  Silvemunde,  et  ipsi  priori  et  abbati  sancte  Flore  dictam  eccle- 
siam sancii  Pelri  in  piccolo  (2);  set  hic  teslis  non  interfuit  alieni  contractui,  neque 
diete  permulationi.  Dicil  lamen  quod  ab  eo  tempore  prior  Camaldulensis  habuil  et  te- 
nuit  ecclesiam  sancii  Laurentini  predictam  usque  nunc,  et  totum  fìclum  de  Quarata 
predictum,  el  abbas  sancte  Flore  habuil  et  tenuil  ab  eo  tempore  usque  nunc  ecclesiam 
sancii  Pelri  in  piccolo,  el  monaslerium  Silvemunde  habuil  el  tenuil  ab  eo  tempore 
usque  nunc  ecclesiam  sancii  Angeli  de  Prato;  et  dicit  priorem  Ca(maldulensem)  simi- 
liler  habuisse  et  habere  lolum  fìclum  quod  canonici  Aretini  habebant  in  Quarata,  quod 
fìctum  dicit  fuisse  vini  modios  frumenti;  set  lune  non  erat  alHctatum:  el  dicit  quod 
prior  Ca(maldulensis)  ab  eo  tempore  quo  habuil  ecclesiam  sancii  Laurentini,  quam  ec- 
clesiam dicil  eum  habuisse  a  prediclo  tempore  xiiii'^™  vel  xv  annornm,  fecit  eam  regi 
per  priorem  et  monachos.  El  dicit  inlerrogalus,  quod  ecclesia  sancii  Pelri  in  piccolo 
prius  erat  monaslerium  monachorum  alborura,  el  ita  vidil  illud  esse  ab  eo  tempore 
quo  ipse  teslis  venit  primo  Arilium.  Inlerrogalus  si  episcopus  Arelinus  consensit  tacite 
vel  oxpresse  diete  permulationi  vel  habuil  eam  ratam,  lespondet  se  credere  quod  con- 
sensit omnibus.  Et  dicil  quod  Aniideus  episcopus  arelinus  extraxit,  islo  teste  vidente, 
reliquias  de  ecclesia  Caliiedrali  veteri,  et  adduxil  eas  ad  ecclesiam  sancii  Petri  maioris. 


(1)  Ved.  doe.  n.  442  (an.  1204). 

(2)  Ved.  doc.  n.  444  (an.   1204). 


AN.    121 6|  CODICE   DIPLOMATICO  139 

et  ;ili  inde  fuil  ipsa  ecclesia  sancii  Peiri  maioris  vocata  ecclesia  C.alhedraiis.  Inlerro- 
gatus  dicil  prediclani  i)eimiilalioiiem  fuisse  conlìrmatam  por  domiiium  iiapam,  sicut 
audivit  et  credit  vidisse  confirmalionem  piedictam,  quam  conlirmalionem  audivit  fuisse 
leetam  in  ecclesia  Calliedrali  (1). 

2).  Ildebraiidinus  de  Arcena,  conversus  de  Strume,  suprascriplus  teslis,  leversus  ini  idus 
selembris  et  lepresentatus  per  camerarium  episcopi  Aretini  piocuralorem  eius,  dicit 
quod  cum  comes  Guido  crederei  tesaurum  comilisse  Adalele  sornris  suo,  remarisisse 
apud  Camaldulam,  ubi  credebal  illum  fuisse  depositum.  ipse  coraes  Guido  fecit  auferri 
omnes  vacras  ecclesie  Camaidulensis,  fjuas  habebal  in  aipibus,  et  fecit  eas  adduci  in 
Casentinum;  set  nescit  liic  teslis  ad  ipiem  locum,  neque  vidit  ipsas  vaccas  auferri  vel 
adduci:  unde  cum  teslis  esset  postea  apud  castrum  de  Biblena,  vidit  duos  monachos 
Ca(maldulenses),  quos  credit  fuisse  vicarium  et  vicecomitcm,  et  credit  quod  unus  vo- 
cabalur  donnus  Morius  et  alius  donnus  Bonfìlius,  venire  ad  episcopuro  Eiiollum,  qui 
lune  eral  apud  dictum  castrum  suum,  in  palatio  suo,  et  lune  audivit  omnes  dicentes: 
Kos  venimus  ad  vos  lanquani  dominum.  Comes  Guido,  credens  qnod  nos  liabeamus 
thesaurum  comilisse  Adalete,  l'ecil  nobis  auferri  vaccas;  rogamus  vos,  ut  faciatis  ita 
quod  ipse  satisfaciat  nobis  de  hac  iniuria.  Et  ipse  episcopus  misit  prò  plebano  Valen- 
tino de  Biblena  lune,  et  iniunxit  ei  dicens:  Vade  ad  comitem  Guidonem,  quia  non 
possum  ei  mittere  meliorem  nunlium  quam  te,  quia  diligit  te;  et  roga  eum  ex  parte 
mea,  sicut  deberes  rogare  prò  castro  de  Biblena  vel  prò  quacumque  speciali  meà 
re.  quoti  ipse  meo  amore  reslilual  Gamaldulensibiis  vaccas  quas  fecit  auferri,  et  satis- 
faciat eis  de  iniuria,  quia  ego  faciam  ei  responderi  et  fieri  lationem  siquid  voluerit 
petere  adversus  eos.  Et  ita  ivil  plebanus,  islo  lesle  vidente;  et  postquam  rediit,  salu- 
tavit  episcopum  ex  parte  comitis,  islo  leste  audienle,  dicens,  quod  comes  Guido  dixit 
(;ui(/;nid  deberel  facere  prò  aliquo  homine  de  mundo  faceret  prò  eo,  et  prò  impera- 
tolo I 't.i  snagis  faceret  quam  prò  ipso;  unde  volebal  diclus  comes  esse  cum  ipso  epi- 
sr(i|'(  ,  <ii  li"  !(■  ii!ii  ipse  plebanus;  et  si  Camaldulenses  vellenl  ei  satisfacere,  ipse  acquie- 
scei.'i  ,:ii-i  ijiis  ipins  fpiscopi;  el  si  deberel  alias  reddere,  redderet  dictas  vaccas.  Unde 
jo-lc.i.  M'ijiieili  ile,  villi  I  ji'scopum  ire  ad  plebem  de  Buiano,  sei  hic  teslis  non  ivit 
inni  '  o;  >yi  |.os:i,n;i(:i  urini,  ;  mlivit  hic  teslis  ipsum  episcopum  publice  in  conciono 
ritraili  i'i.[iii'u  ile  !;ib'i'i;.i  liVi'iii.ri,  iMind  comes  Guido  bene  responderat  ei  de  facto 
\;in  :ii  net,  la  i;iuiil  !i  d'.  ii  !ri  i  is  i;ì;i|i's  ilft  ipso;  et  dixit  quod  reddideral  vaccas, 
set  ili:-  (esiis  ioli  viii.i  e;  s  ledi'i.  T,!  iii.il  mierrogatus,  quod  comes  Guido  lune  lem- 
|iiiris  iiabiia!i,ii  apud  riipii'--,*  i  i  dinrisi  Aii-iina;  neque  scit  quod  Camaldulenses  ha- 
liiiissfi!!  i!i''s;ii!i  iii;i  wi  i  rs  riir!:i;issp  .U.de'i',  neque  scit  SÌ  venerunt  dicli  monachi  de 
mani!. Ili  -Ili  l'I  lori.-;,  i.i.>i  i;iii.i  ip.-i  iIaiimi  ijinil  ipse  miltebat  eos,  neque  scit  si  fuit 
voIi:iiias  I  1  ;iii;.-  Ca(iM;riiii'i  hìi.^)  ';iio<1  ip'i  i;  miai  Ili  dixerint  episcopo:  Venimus  ad  vos 
t:ini;i:a!ii  ad  liunr-ii;-»!.  IH  i.i;  Ir!  aU'.rd  scit  ù^  iiiis  nisi  quod  supra  dixit. 

3.  Genoensis  canonicus  ecclesie  Aretine  iuratus  in  idus  setembris  dicit  eodem  die, 
Eiiollum  episcopum  Aretinum  fuisse  mortuum  in  castro  de  Civitella,  set  non  interfuit 
ibi  in  morte  eius;  set  ivvil  corpus  eius  mortuum  parari  et  sepelliri  in  veteri  ecclesia 
Cathedrali  extra  civitalem  Aretinam,  in  sepullura  Inter  hoslium  ipsius  ecclesie  et  cam- 


(1)  Ved.  doc.  n.  438. 


Ilo  DOCUMENTI  PKR   LA   STORIA   d' AREZZO  [474. 

panilo.  El  tiui'  Jicil  racliiin  fuisse  ani  in  vi^iilia  Siiiicli  .Nicolai  aul  in  dio  f<!Sli  ijisius. 
Et  diril  se  vidisso  lune  ilicluin  L'iuscopalum  Arclinuni  vacasse  a  die  moilis  dicli  epi- 
sii)|)i  Elioni  iis(|ue  ad  annuni  el  plus  per  menseiii  el  plus,  sei  (|iianlum  |)ius  non  re- 
conl.iUii;  l'I  liiJi'  ideo  dicil  se  scire,  quia  iiilerl'uil  sciuptinio  eleclioiiis  Araidei  poslea 
episcopi  urelini;  el  dicil  tpiod  ipseniel  full  exaniinatiis  el  consequonter  inleiliiil  ele- 
clioJii  dicli  Ainidei  facle  in  pieilicla  ecclesia  Callicdiali;  sei  de  die  facle  eleclionis  el 
de  nominihns  eligenliuni  non  lecorrjalur,  sei  dicil  dictani  eleclionem  Amidei  faclam 
fnisse  in  mense  ianiiarii,  sei  non  recordalur  i|u;nilum  infra  nienseni.  Inleriogaliis 
quanluin  aule  l'ueral  inorlnus  dictns  episcnpiis  Eliollns,  rcspondel  se  nesnie  ipiia  nim 
inlerluil;  set  dicil  (|Uod  iam  felebal  corpus  eius,  iM  exivit  ei  obviam  usque  ad  llumeu 
Selle  quando  deferebalur  morluuni,  el  dicit  quod  per  unum  vel  duos  dies,  sicul  audivil, 
eral  riiorluus  primo;  quem  dicil  fuisse  sepultum  per  liorain  nonam  el  aule  vcsperlinam 
lioram  Inlcriogalus  (pioniodo  scil  episcopaluiii  Arelinum  vacasse  lune  per  aiinura  el 
nienseni  ci  plus,  sicul  dixit,  a  die  sepullure  episco|)i  Elioni  usque  ad  diem  eleclionis 
episcopi  Amidei,  cum  non  recordelur  de  die  eleclionis  episcopi  Amidei,  respondei  quia, 
cuni  essol  in  ecclesia  Aretina,  sepe  traclabal  cum  .iliis  fratribus  de  vacalione  ipsius  epi- 
scopalus  dicendo:  Male  stai  episcopatus,  (|uiy  non  est  in  eo  episcopus.  Et  dicil  (|uod  ipse 
testis  fueral  primo  cauonicus  per  biennum  et  eral  lune  xiiii"''"  ve!  xv  annorum.  Iiiterro- 
galus  quot  anni  sunl  quod  obiil  diclus  episcopus  Eliollus,  respondei  quod  non  recordalur; 
dicil  tanien  quod  nondum  sunt  xl  anni  (i).  Inlerrogalus  si  sunl  adhuc  xxxviii'"  anni,  re- 
spondei (|nod  sunt  minus  quam  xxxvnir'""  anni.  Inlerrogalus  si  do(ii)nus  Hodiilfus  zius 
eius  eral  adhuc  prior  camaldulonsis  quando  episcopus  Eliotlus  obiil,  ut  tliclum  est, 
respondei  quod  doiinus  Rodullus  fnil  prior  camaldulensis  duabus  vicibus,  et  primo,  ante 
morlem  episcopi  Elioni,  fueral  prior  camaldulensis  ipse  doiinus  Rodullus  el  renuntia- 
veral  anlequam  moreretur  dictus  episcopus,  sicut  ipse  donnus  Rodullus  el  monachi 
Camalduleiises  dicebant,  quod  ipse  donnus  Rodulfus  fueral  prior  ca(maldulensis)  et 
renunliaverat  prioralum  e/c.  Itera  dicil  se  vidisse  Ainideuin  episcopum  Arelinum  mor- 
tuum  circa  tìnem  mensis  madii  vii  aut  odo  vel  vinr''™  diebus;  el  dicit  lune  episco- 
patum  Aretinum  vacasse  xxiiu  diebus  et  plus  a  die  morlis  Amidei  usque  ad  *diem 
quo  vidit  litteras*(")  confìrmalionis  Gregorii  successoris  predicli  Amidei  episcopi;  el 
dicil  se  fuisse  unum  de  coelecloribus  ipsius  Gregorii,  el  Crislopharum  C")  primicerium 
et  Seraphym  archidiaconum  fuisse  alios  coelectores.  Interrogatus  quanto  plus  xxuii 
diebus  vacavit  lune  episcopatus  Aretiuus,  respondei  uno  die  plus,  et  eliam  plus,  set 
quantum  plus  non  recordalur,  nec  recordalur  quod  fuefil  una  dies  plus.  Interrogatus 
quando  fuit  confìrniala  eiectio  episcopi  Gregorii  predicli,  lespondel  se  nescire,  el  dicit 
litteras  confìrmalionis  Gregorii  fuisse  prius  allalas  a  Curia  {|uam  Gregorius  accederei 
ad  civilatem  Aretinam,  set  quantum  prius  non  recordalur.  Inlerrogalus  quando  prime 
vidit  litleras  confìrmalionis  Gregorii,  respondei  se  non  recordari-de  die;  set  dicit  quod 
vidit  eas  primo  de  mense  iunii,  set  non  recordalur  qua  septimana.  Item  dicil  se  vi- 
disse Gregorium  episcopum  arelinum  morluum  iuxtaC)  palatium  episcopi  apud  Plebem, 


(•)  Neil"  interlinea.  (>>)  sic.  («)  lUJto. 

(I)  Mori  il  4  0  il  .5  dicembre  Il8tì. 


AN.    1216]  CODICE   DIPLOMATICO  Hi 

in  Platea,  una  die  ve!  diiabiis  (*)  ante  festum  sancii  loiiaiinis  tìaplisle,  de  mense  iunio, 
et  in  i|jsa  die  vidit  eiim  parari  in  sua  camera,  silicei  ipsius  leslis;  et  eatiem  die  vidit 
et  ivvit  ipsuin  sepelliii  ("")  in  ecclesia  Cathedrali,  que  est  in  civilale,  luxta  lioslium  ipsius 
ecclesie;  el  lune  a  die  nioilis  dicli  Gregorii  vidil  episcopaluni  Arelinum  vacare  per  an- 
nuni,  el  tannini  plus  iiuantum  esl  ah  ipso  anno  linilo  usque  ad  lerliam  diein  post 
l'esluui  sancii  Donali;  in  (|ua  terlia  die  prius  vidil  iilleras  confirinalionis  Martini  epi- 
scopi aretini,  qui  nunc  esl.  Inlerrogalus  quando  piimo  l'nit  conlirniata  ipsius  episcopi 
Martini  electio,  respondet  se  nescire.  Dicit  lamen  ex  audilu,  quod  luil  confirinata  in 
kaiendis  augusti.  Interroijalus  si  eius  electio  fuit  conlirmala  per  dominuui  pnpam  ve! 
aliqueni  eius  delegatuni,  unum  ve!  plures,  anlequam  ipse  Marlinns  iveril  Uomam 
prò  facto  sue  confirmationis  vel  electionis  ea  vice  quando  rediit  conlirmalus,  lespondel 
non  quod  ipse  sciai.  Inlerrogalus  si  ipse  episcopus  Marlinus  aliquo  modo  adniinistravit 
in  episcopatu  Aretino  anlequam  ipse  lestis  viderit  iilleras  confirmationis,  ut  dicium  est, 
respondet  se  nescire.  Inlerrogalus  si  in  prediclis  vacalionibus  reraansil  vel  fuit  in  epi- 
scopatu Aretino  aliquis  vicarius  vel  negotiorum  gestor  qui  interim  procurare!  vel  procu- 
rare possel  negolia  episcopatus  Aretini  in  lemporalibus  vel  spirilualihus,  reppelendo 
res  episcopatus  in  iudicio  vel  exlia  iudicium,  habendo  iurisdiclionem  super  hec,  aut 
interrumpendo  prescriplionem  vel  niovc-ndo  causas,  respondei  non;  dicil  lamen  quod 
prepositus,  arcliidiaconus  et  ()rimicerius  et  etiam  vicedominus  l'uerunt  interim  in  ec- 
clesia Aretina  et  exercuerunl  offilia  sua,  sicul  hodie  exercenl.  Inlerrogalus  que  sint 
offitia  predictorum  singuiorum  el  quam  vel  quantam  iurisdiclionem  liabenl  singuii  eo- 
rum,  el  in  quot  vel  in  quibus  negotiis,  respondei  quod  prepositus  prò  (Canonica  et 
episcopus  partiuntur  prò  medietale  omnes  reddilus  el  |)rovenlus  ei  colletlas  a  clericis  et 
ecclesiis  de  Scialenga,  Berardinga  el  Berardisca;  et  ipse  prepositus  est  vicaiius  episcopi 
in  hiis,  silicei  in  colligendo  datium  per  dieta  (ria  loca,  el  medietalem  sibi  reservat  et 
aliam  medietalem  dal  episcopo:  el  in  prediclis  locis  facit  correcliones  clericorum,  et 
eos  represenlat  ordinandos  ipsi  episcopo;  et  ipse  .prepositus  habet  iurisdiclionem  in 
prediclis  locis  prò  medietale  prò  se  el  alia  medietale  prò  episcopo;  sei  in  colligendis 
daliis  oportet  quod  inlervenial  mandalum  episcopi  speciale:  el  quando  simul  visitant 
predicla  Iria  loca  simul  faciuut  correcliones,  et  simul  el  equvililei'  commoda  partiun- 
tur; et  quando  episco|)us  non  vadit  visitare  predicla  liia  loca  vel  aliquod  ipsorum, 
vadit  prepositus  ex  sua  iurisdictione,  si  episcopus  esset  absens  et  expedirel  que  potest 
expedire  el  que  espedire  non  potest  de  facto,  quia  dicit  eum  cspedire  posse  de  iure,  re- 
servat episcopo.  Et  dicil  quando  simul  vadunt  prepositus  el  episcopus  ad  predicla  Irla  loca, 
par  honor  et  equalis  exliibetur  episcopo  et  preposilo  in  comeslionibus  et  non  in  aliis.  Et 
dicit  ex  auditu,  quod  cura  Senensis  ecclesia  vellet  sibi  vendicare  predicla  tria  loca  ab  epi- 
scopo Aretino,  el  ipse  per  se  non  sufììcerel  ad  faciendas  expensas,  dictus  episcopus 
Arelinus  comunicavit  reddilus  el  iurisdiclionem  prediclam  in  prediclis  locis  preposito 
Atelino,  ila  tani«n  quod  ipse  faceret  medietalem  expensarum  in  dieta  causa.  Inlerro- 
galus quot  plebes  seu  ecclesie  baptismales  sunl  ia  prediclis  iribus  locis,  itespondet 
xvii'""  aut  decem  el  viii'''°.  Inlerrogalus  si  in  omnibus  supiascriptis  habet  prepositus 
iurisdiclionem  prò   dimidia   cum   episco[»o,   respondei  sic.  Inlerrogalus  si  prò  alia  di- 


(*)  duobus.  (>>)  vidit    ipiuyn  sepelliri    et  ivvu. 


I  i:>  DOCUMKNTI   PER   LA   STORIA   d"  AREZZO  [474 

miili;i,  exfeplis  daliis,  est  pre|Hisiliis  vicaiiiis  episcupi  in  'liclis  locis,  ita  f|iiofl,  eo  ab- 
seiile.  larere  pussil  sino  ipsius  spociali  mandalo,  respoiidel  sic,  sivc  sii  (-[liscopus  vivus 
sive  morluus.  Inlerrogatns  diril  arcliidiacoiiiim  Areliiium  lialiere  vicaiiam  pcrpeluam 
in  xxx'*  pkiliiliiis,  111  crciiit  dr  numero;  ox  cpia  vicaria  dicii  cniii  liahcrc  liane  jkiIc- 
slalem,  ipiod  iiiiaiiilo  episcopiis  Areliiius  vali  imponen!  daliimi  in  diclis  plchihus,  ai- 
cliidiacoiius  impoiiil  daliiim  clericis  ipsorum  plelialuum,  el  colligil  el  lepresenlal  epi- 
scopo iireter(iiiam  de  moiiasleriis,  de  qiiihiis  non  ronsucvil  lacere  iiec  lacii;  el  siqiii 
noluiil  solvere,  vadil  iliiic  ci  accipil  >'[  inlcrdicil  di;  iiiandato  episcopi,  sicul  audivit 
episcopum  precipieiilem.  El  credil  ipsiini  archidiacomini  posse  liec  tacere  ex  ollilio  suo; 
el  reprcsenlal  cleiicos  dicloriim  |)lebaluum  episcopo  ordinandos  el  corrigil  clericos 
diclorum  iilelialiuim;  el  si  (jiiid  percipil  a  diclis  clericis  corrigendis,  de  ipso  perceplo 
partim  dai  episco|io  erpartini  sibi  relinel.  VA  dicil  quod  archidiaconus  liabel  procii- 
ralionem.  in  diclis  plebibiis  quando  vadil  ad  ipsas.  Et  dicil  tamen  ex  andini  (piod  ar- 
chidiaconus habet  duos  soldos  de  conservatione  singularuin  ecclesiarum  que  sunl  in 
diclis  plebatibus.  iNomina  vero  diclarum  plebium  dicil  hec  esse:  plebem  de  Monlefalukio, 
plebem  de  rarlina,  Biblcne,  Bniani,  Socane,  sancii  Eleutherii,  s.  Martini,  Sietrene, 
s.  lohannis,  s.  Quirici,  Gropane^)  el  de  Lalerino;  residuarum  plebium  nomina  dicil 
se  nescire.  Flem  dicil  primicei'ium  habere  xv  vel  xvi  ecclesias  baptismales  in  sua  iu- 
risdiclione  seu  vicaria,  in  quibus  dicil  eum  habere  eandem  et  parem  poleslalem  per 
omnia  qiiam  habet  archidiaconus  in  suis.  Interrogalus  si  omnes  plebes  episcopatus 
Aretini  sunt  in  iurisdiclione  seu  vicaria  predictorum  preposili,  archidiaconi  el  primi- 
cerii,  respondet  sic,  in  ea  iurisdiclione  de  qua  supra  dixil.  Inleriogatns  si  ea  iurisdiclio 
seu  vicaria  est  perpetua  in  i)i'eposilo  el  primicerio,  siciU  dixit  de  archidiacono,  respon- 
det sic.  Interrogalus  dicil  (|uod  quando  archidiaconus,  preposilus  el  primicerius  et  ca- 
nonici Aretini  non  possunt  habere  bladas  de  supradiclis  plebatibus  prò  preliendis  eo- 
rum,  recurrunt  ad  e|)iscopum  et  petunl  ab  eo  lilleras  excomunicalionis  contra  delen- 
tores;  el  ipsemel  teslis  quadam  vice,  ante  lilem  molam  inler  episcopum  et  priorem 
camalduiensem,  fnit  conquesUis  archidiacono  de  presbitero  de  Biblano  et  de  quibusdam 
aliis  de  vicaria  archidiaconi;  el  ipse  archidiaconus  remisil  eum  ad  episcopum;  episcopus 
faciebal  ei  lilleras  excomunicalionis  vel  interdicli  contra  detentores  nisi  concordarent 
eum  ipso  leste  vel  venirent  responsuri  eidem  coram  ipso  episcopo.  Vicedominum  vero 
dicil  habere  iurisdiclionem  in  cuslodiendis  terris  episcopalui,  et  puniendi  malefilia  et 
etiam  mutilandi  et  faciendi  yindictas.  Interrogalus  dicil  se  vidisse  donnum  Rodulfum 
monachum  camalduiensem,  qui  fuil  prior  Camaldulensis  el  post  episcopus  Anconilanus, 
interesse  s)'nodo  Elioni  episcopi  aretini  eum  quibusdam  monachis  Camaldulensibus, 
duobus  vel  tribus,  de  quorum  nominibus  non  recordatur;  et  vidit  lune  dictum  donnum 
Rodulfum  in  dieta  synodo  facientem  sermonem,  quam  sinodum  *dicit  celebratam  fuisse^C") 
in  veleri  ecclesia  Cathedrali,  el  in  mense  madii,  ut  credit  de- mense;  nec  recordatur;  si 
dictus  donnus  Rodulfus  erat  lune  prior  Camaldulensis.  Interrogalus  si  fuil  ultima  sy- 
nodus  quam  fecit  episcopus  Eliotlus,  de  qua  supra  dixil,  respondet  quod  non  vidit 
eum  facientem  aliam  sinodum  primo  vel  postea,  set  dicit  ipsum  episcopum  poslea  vi- 
xisse  per  duos  annos  el  plus.  Interrogalus  si  dictus  donnus  Rodulfus  venil  ad  ipsam 


(»)  Si  legga:  Groplna. 


(»>)  nell'  interlinea. 


AN.     1216]  COmCE   DIPLOMATICO  143 

sinodum  iiivilalus  vel  ex  debito  aut  ex  gratia,  et  ut  probitas  sua  tor;!m  multis  appa- 
reret,  respondet  se  iiescire.  Inlerrogalus  si  ijise  doniius  RoduH'us  morabainr  lune  lera- 
poris  Camaldule  ve!  apud  Pralalliam,  respondei  quod  morabatur  a|ind  Camaldiilam 
princi(ialiler.  Inlerrogalus  quomodo  hoc  sciai,  respondet  quia  iveral  primo  ipse  leslis 
Camaldulam  ad  eum  lanquam  ad  suum  ziuni,  et  viderat  eum  ibi  staic  in  sua  camera 
in  qua  habebat  libros  suos.  Inlerrogalus  si  lune  lenebal  monasteriuiii  de  Pi-atallia  ad 
suam  manum  quando  interfuil  ipse  donnus  Rodulfus  predicle  sinodo,  sicul  dixil,  re- 
spondei sic,  quod  monasterium  de  i'ratallia  dicil  eum  lenuisse,  ut  dicium  est,  quando 
eral  [irior  et  quando  non  eral  prior,  islo  teste  videnle;  set  dicebat  ipse  donnus  Ro- 
duilus  quod  episcopus  leronimus  concesserat  iilud  ei,  quia  erat  suus  amicus;  sei  dicit 
quod  quando  donnus  Rodulfus  erat  prior  camaldulensis,  ideo  scit  quod  lenebat  dictaui 
abbaliam  de  Pratallia  ad  suam  manum  quia  monachi  et  familia  ipsius  monaslerii  de 
Pralallia  dicebanl  huic  lesti,  quando  veniebant  ad  eum,  quod  ipsi  slabanl  ibi  et  erant 
sub  donno  Rodulfo  priore  camaidulensi  tunc:  quia  ipse  posuit  ibi  abbalem  prò  se, 
set  iile  non  facit  nisi  quantum  precepit  ei  dictus  donnus  Rodulfus.  Et  dicit  inlerro- 
galus quod  nescit  ipsum  donnum  Rodulfum  habuisse  de  ipsa  abbalia  litleras  confir- 
mationis  a  domino  papa  vel  concessionis  ab  episcopo;  set  dicil  quod  ita  iiabebat,  sicut 
ipse  donnus  Rodulfus  dicebat  huic  testi,  quod  nullo  modo  poterai  iilud  amillere  in 
vita  sua,  etiam  si  recederei  a  Camalduia.  Item  dicit  quod  ipse  donnus  Rodulfus  po- 
suit et  fecit  abbalem  de  Pratallia  donnum  (luilieimum,  qui  nunc  est  ibi  abbas,  et  ipse 
leslis  vidil  ipsum  donnum  Guilielmum  ibi  stare  et  esse  abbalem,  et  lioc  fuil  antequam 
ipse  donnus  Rodulfus  fuerit  electus  in  episcopum  Anconitanum;  set  quantum  ante  non 
recordatur.  Inlerrogalus  quomodo  sciai  predictos  monachos,  quos  dicit  venisse  ad  sino- 
dum Elioni  episcopi  eum  prediclo  donno  Rodulfo,  fuisse  monachos  Camalduleses,  re- 
spondei quia  viderat  eos  primo  apud  Camaldulam,  et  ipsi  dicebant  quod  veneranl  a 
Camalduia.  Inlerrogalus  dicil  se  vidisse  magistrum  Mailinum  lune  monachum  camal- 
dulensem,  qui  postea  fuil  prior  Camaldulensis,  eum  duobus  monachis  Camaldulensi- 
bus,  quos  dicit  non  cognovisse,  interesse  sinodo  Amidei  episcopi  Aretini  celebrate  in 
velei  i  ecclesia  Calhedrali,  et  vidit  ipsum  magistrum  .Marlinum  in  dieta  sinodo  facienlem 
sernionem:  quam  dicit  eelebratam  fuisse  de  mense  madii  vel  iunii,  ut  credit  de  mense. 
Inlerrogalus  quantum  lerapus  est  quod  ipsa  sinodus  episcopi  Amidei  fuil  celebrala,  re- 
spondei se  non  recordari;  set  dicil  quod  iam  sunt  xxviii  vel  xxviiii  anni.  Inlerrogalus 
dicil  se  vidisse  magistrum  lohannem  monachum  camaldulensem  inleiesse  sinodo  cele- 
brate in  ecclesia  Calhedrali,  in  civilale  Aretina,  a  Gregorio  episcopo  aretino,  in  qua 
sinodo  dicit  se  vidisse  et  audisse  diclum  magistrum  lohannem  facienlem  sermonem; 
et  dicit  se  non  vidisse  vel  audisse  dicium  episcopum  Gregorium  celebrasse  plures  si- 
nodos.  Inlerrogalus  dicit  se  vidisse  monachos  Camaldulenses  iuvenes  et  adulto?  ordi- 
nari in  diversis  ordinibus  in  duabus  ordinationibus  faetis  ab  EMollo  episcopo  aretino 
in  veleri  ecclesia  Calhedrali,  et  quosdara  ex  illis  cognovil,  set  de  ipsorum  nominibus 
non  recordatur.  Inlerrogalus  si  scil  quod  ipsi  venerint  ad  predictos  ordines  recipien- 
dos  ex  debito  subieclionis  vel  ex  malori  vieinilale  loci  et  facilitate  vitandi  laboiis,  re- 
spondei  iii'ii,  sed  ciedit  quod  ex  debito.  Inlerrogalus  dicit  se  vidisse  in  qualluor  or- 
dinationibus relebialis  ab  episcopo  Amideo  in  veleii  ecclesia  Calhedrali  monachos  ca- 
maldulenses ordinatos  ab  ipso  episeo[)0,  el  quosdam  ex  ipsis  cognovil  et  quosdam  non, 
nec  recordatur   de    numero   vel    de    iiominibus  illorum  quos  dicil-  se  cognovisse  lune. 


1(4  llOr.UMKNTI    l'KH    l.A    STOHIA    D'  AHF.ZZO  |i-74. 

Iiik!iii>j;.'>lHS  SI  scil  i|iiii(l  i|)si  veiu'iiiil  ;nl  pn  (Jlcliis  oiiliiics  i(ici|iic'ii(l()s  ex  iloliilo  sii- 
bifcliuiiis  vel  ex  iiiaiori  viciiiil;ile  loci  et  l'acililaU!  vilaiidi  hilmris,  lespntHict  ikmi,  sei 
credil  (|iioil  ex  di'liilo.  iiniplcr  privilegia  el  carlas  ecclosii'  ('.amaliiiili'iisis,  ipic  iliriinl 
iHioil  fuit  rmiilata  III  alloiiio  episcnpalus,  l't  ipidd  opiscopus  leiit  cdilicaii  oam  l'i  do- 
lavil.  el  quia  l'si  in  episcopalii  Aieliiio.  Iiilcrio^alus  (|ni  coiiressit  Illa  privilegia  et 
cui  coiici'ssa  riicrmil  ci  ijiiaiKld,  lespondi'l  i|iioil  concessil  ea  episcopiis  Aroliniis,  sei 
iiesril  (piiliiis  nioiiacliis  ('.aniaUliili'nsilHi>  ci  licrcniitis,  sei  iicscil  (|iiaMili)  concessa  l'iie- 
runl.  Inlerrogaliis  si  aii(|uan(lo  vidil  illa  privilegia  vel  legil  ea,  respondei  cpiod  vidit 
el  aiidivit  legi.  sei  ipse  non  legil  ea.  Inlerrogalns  a  quo  audivit  ea  legi  et  (piando,  le- 
spoiidel  al)  episcopo  Gregorio  el  ah  episcopo  Marlino  et  a  Benediclo  ca|iellaiio  eius 
tempore  liiiiiis  episcopi.  Inlerrogalns  nlii  el  (|iiando  iillimo  audivil  ea  legi,  ut  dicliim 
est,  respoiiilel  (|uod  ah  episcopo  (Iregorio  audivil  ea  legi  in  sacrario  ecclesie  maioris  de  c,i- 
vilale,  el  ah  episcopo  Marlino  in  ipsa  ecclesia  (latiiedrali  el  in  eadem  ecclesia  a  diclo  Be- 
nediclo; sei  quando  iiiliiiio  leda  ruernnt  non  lecordalur.  Inlerrogalus  si  audivil  ea  legi, 
a  duohus  aniiis  cilra,  ri'Spmidel  sic.  Inlerrogalns  si  audivil  ea  legi  ali  episi;opo  Marlino 
el  iamdiclo  Benediclo  posi  celebralioncm  generalis  concilii  siih  domino  Innocentio  papa 
celebrati,  respondei  non.  Inlerrogalus  si  lune,  fuerunt  lecla  pulilice  corani  multis,  re- 
spondei  sic,  coram  jilehanis  el  ca()elianis.  Inlerrogalns  si  lune  celehrabalur  capilulum  ge- 
nerale seu  sinodus  ab  episcopo  Aretino,  respondet  qiiod  eral  ibi  magna  pars  i»lebanoium 
episcopalus  Aretini;  et  dicit  quod  quidam  de  clericis  civitalis  inlereranl,  sicul  credit. 
Inlerrogalus  ex  qua  causa  conveiierunt  dirti  plehani  el  clerici  tunc  cum  episcojio  vel 
episcopus  cum  eis,  respondei  quod  convenerunl  [irò  imponendis  daliis  vel  collecla  per 
episcopum  el  prò  aliis  negoliis  episcopalus  (I).  Inlerrogalus  quot  fuerunt  ille  carte,  de 
quibus  supra  dixil,  quando  dixil  pro|iter  privilegia  el  carlas,  sicul  supra  positum  est, 
respondet  quod  fuerunt  due.  Inlerrogalus  quid  continebalur  in  cartis  illis,  respondet 
de  possessionibus  quas  ei)iscopus  Arelinus  dederat  ecclesie  que  erat  edificala  ad  hono- 
rem Dei  el  Salvatoris;  et  dicil  illas  carlas  fuisse  alias  a  privilegio  supradiclo,  nec  erant 
ille  carie  privilegia.  Inlerrogalus  si  vidil  illas  carlas  penes  episcopum  Gregorium,  re- 
spondet non,  set  viilil  eas  penes  episcopum  Martinum;  et  dicit  quod  non  audivil  eas 
legi  ea  dio  qua  dixit  se  audivisse  legi  id  quod  dixerat  privilegium,  set  audivil  eas 
poslea  legi  ah  episcopo  Martino  in  domo  preposili  in  qua  est  reffetorium  (2).  Interro- 
gatus  dicit  quod  nondum  sunt  xxxvii  anni  iiuod  obiit  episcopus  Elioltus,  de  quo  su- 
pra dixit. 
4).  Burgensis  de  Marciano  iuralus  idibus  setemhris,  dicit  eodem  die,  quod  recordatur 
a  XX  annis  cilra  et  usus  est  cum  Camalduiensibus  et  vidit  eos  retinere  episcopum  Are- 
tinum  prò  domino.  Inlerrogalus  quos  Camaldulenses  vidit  ita  tenere  episcopum  prò 
domino,  et  quot  fuerunt,  respondet  quod  erant  conversi,  silicei  Guido  Russus,  Ianni 
suhiarius  el  quidam  alii.  Inlerrogalus  in  quibus  vidil  eos  episcopum  Arelinum  tenere 
prò  domino,  respondet  quod  ipse  testis  ivit  illuc,  silicei  Camaidulam,  el  ipsi  dederunt 


(1)  Risponde  poi  il  lesiimone  iiiiorno  ai  privilegi  vescovili  concessi  ai  Camaldolesi. 

(2)  Depone  quindi  come  il  vescovo  Amadeo  si  recasse  alla  pieve  di  Micciano  e  al  monaslero  di  Anghiari, 
ed  ivi  restasse  per  qualche  tempo  "et  habuisse  res  necessarias  de  rebus  monasterii,,;  ed  aggiunge  che  il  ve- 
scovo si  fermò  alla  predetta  pievania  ritornando  dalla  consacrazione  della  chiesa  di  s.  Crescentino,  ecc. 


AN.     1*10]  CODICE   DIPLOMATICO  i  45 

ei  r;iseum  et  olen.  Iiilerrngatus  quis  derlit  ei  lieo  et  f|notiens,  respondel:  Celerarins 
semel,  vaccariiis  semel  et  caprarius  bis.  Interrogalus  dicit  quod  ;ilia  vice  ivit  Camal- 
dulam  [jiope  lieremum,  in  alpibus,  incisurus  Ugna  prò  quadam  arca  et  lune  sletit  ibi 
mi'"'  diebiis,  et  singulis  diebiis  redibat  ad  monaslerium  Fonlisboni  ad  manducandum 
et  hospitandum,  et  habuit  necessaria  ab  ipsa  domo:  que  dicit  sibi  data  fuisse  prò  epi- 
scopo Aretino,  et  quia  sunt  in  curia  de  Marciano  heremus  Camaidulensis  et  monasle- 
rium Fontisboni;  et  dicit  caslrum  de  Marciano  esse  proprium  episcopi  Aretini  (1).  In- 
terrogalus qui  homines  et  quot  de  Marciano  fructaverunt  et  disfructaverunl  arborea, 
sicul  supra  dixit,  et  in  qnibus  et  quot  locis  et  quotiens  a  prediclo  tempore  xx  annorum, 
de  quo  dixit  in  principio  sue  alestationis,  respondel  se  non  recordari  nisi  de  dnohus, 
de  quorum  duorum  nominibus  non  recordalur,  nec  fuit  cum  eis  uec  vidit  eos  incidere 
vel  aiiquid  ibi  facere,  nisi  quia  quadam  vice  interfiiil  venationi  cuiusdam  a|)ri,  ad  cuius 
captionem  convenerunt  quidam  bomines  de  Marciano  et  do  Partina;  quod  caslrum  de 
Partina  lurjc  tenobal  comes  Guido;  et  licei  ipsi  homines  de  Partina  inlerfueiiinl  cap- 
tioni,  tamen  non  habuerunt  de  ipso  apro  nisi  quod  homines  de  Marciano  voluerunt 
eis  dare;  et  miserunt  illi  de  Marciano,  el  hic  testis  rum  eis,  capud  ipsius  apri  ad  epi- 
scopum  Amideum,  quia  ipso  aper  erat  caplns  in  alpibus  predictis.  Interrogalus  si  ho- 
mines de  Marciano  primo  invenerunt  dictam  venalionem  de  apro-suprascriplo  quam 
homines  de  Partina,  respondel  quod  primo  invenerunl  eam  homines  de  Serravalle 
quod  caslrum,  silicei  de  Serravalle,  dicit  esse  episcopi.  Inlerrogalus  si  illi  de  Serravalle 
miserunt  cum  predictis  de  Marciano  capud  diete  venalionis  ad  episcopum,  respondel 
non,  sed  illi  de  Marciano  tantum.  Interrogalus  dicit  se  vidisse  quendam  hominem  be- 
remi  nove  obedientialis  domus  ecclesie  Camaidulensis,  que  domus  est  in  Romania(*), 
caplum  el  delemptnm  a  Pelro  el  Rodulfo  hominibns  de  Marciano,  et  ab  eis  in  eodem 
castro  delenlum;  set  hic  lestis  non  inlerfuit  caplioni,  set  vidit  poslea  Paganellnm  vi- 
cedominuin  episcopi  Aretini  exlrahentem  dicium  hominem  de  vinculis  posilum  aul  in 
domo  dicli  Pelri  ant  in  domo  Rodulfi  predicti,  set  antequam  diclus  vicedominus  extra- 
heret  prediclum  hominem  de  vinculis,  hic  testis  vidit  ipsum  vicedominnm  reppelere 
ipsum  hominem  ex  parte  episcof  i  Aretini;  el  cum  ipse  nollet  eum  reddere,  ipse  libe- 
ravil  eum;  et  cum  dictus  Rodulfus  iret  post  hominem  prediclum  liberatum  el  iterum 
caperei  eum,  dictus  vicedominus  minalus  est  ei  quod  caperei  ipsum  et  penerei  ipsum 
Rodulfum  in  fundo  turris  de  Marciano.  Et  dicit  ex  audiln  quod  quidam  monachus 
Camaidulensis  iverat  ad  episcopum  prò  liberalione  dicli  horainis.  Interrogalus  si  pre- 
dictus  Rodulfus  et  Petrus  eranl  fideles  episcopi  Aretini,  respondel  sic;  et  dicit  quod 
dieta  heremus  nova  non  est  in  episcopatu  Aretino  etc.  Interrogalus  dicit  hic  testis,  quod 
cum  homines  de  Romania  facerent  guerram  hominibus  de  Marciano  et  ipsi  facerent 
guerram  eisdem,  hic  testis  cum  quibusdam  aliis  de  Marciano  acceperunt  vaccas  quasdam, 
bene  xxx  et  plures,  que  erant  heremi  nove  predicte,  quas  dicit  se  vidisse  dictum  vice- 
dominum  facere  reddere  quibusdam  vel  monachis  heremi  nove  ex  parte  episcopi  prò  Ca- 
maldulensibus,  set  non  vidit  eas  reppeli  ab  episcopo;  vidit  tamen  quendam  monachum 


(•)  Komota. 

(I)  Segue  a  dire  come  alcuni  uomini  di  Marciano  avessero  le  loro  tene  presso  l'Eremo. 


it 


JiC,  DOCUMENTI    PER    LA   STOHIA    I»'  AREZZO  [474. 

Cam  ililiileiisi'in  \cnicnlom  nd  so  tostem  et  re|i|iL'lontem  vacras,  el  fum  i|)se  leslis  non 
ifddeiol  ei  vai-cas,  i|isi'  monaclius  dixil  liuic  tosti:  Ego  vado  ad  episcupum  Aroliiium 
ut  fai;ial  eas  iniclii  ivddeit',  eie. 
5).  l'ri'sliilcr  (lerardus  do  Sancla  Crine  iiiiatiis  xvii  kaloiidas  ocliibiis  super  facto  plebis 
de  Mici'iano  e!  suo  |dt'lialu,  lamoii  difit  eodem  dio  quod  vidil  Mallieum  tuiic  pioba- 
nuut  ilo  Micciaiio  solverò  xl  solidos  denariorum  prò  rollocta  Ainidei  episcopi  aroliiii 
presbitero  Homodeo  do  Viaio,  et  clericos  pU^batus  plebis  do  Micciano  vidil  solvere  iii 
Hbras.  (piani  soliitioiieni  vidit  fieri  in  clauslro  diete  plebis  et  in  yeme.  Iiitermgatus 
si  vidit  plobaiios  de  Micciano  et  prosbileros  de  Viaio  et  de  Casliiliono  solvere  prò  sua 
parte  colleclam  aliam,  ubi  solvere  et  cui  et  coram  (juibus  et  (|uantum,  non  compu- 
tala predicta  vice,  respondet  (|uod  non  vidil  plofianum  solventem,  set  ipsomot  testis 
imitosuil  ci  quia  plcbanus  dicebat:  Vadanl  duo  ex  uobis,  unus  de  maioribus  et  unus 
de  minorìhus,  et  iinponanl  sicut  consuelnm  est.  Et  ipso  lestis  cum  esset  unus  de  mi- 
noribus  et  presbiter  Rolandus  de  sancii)  loronimo  qui  crai  de  maioribus  ini|)0suerunt 
colleclam  clericis  plebatus  et  plebano.  EI  dicil  quod  lune  impositi  fueiiml  cuiquo  sa- 
cerdoti vili  solidi,  liabila  compensationc  inler  diviles  et  pauperes  de.  Inlerrogalus  quot 
collecle  fuorunt  imposite  clericis  pleb.ilus  do  Micciano  tempore  episcopi  (Iregorii  et  ex 
quibus  causis,  respondet  (juod  non  icinrdalur  nisi  do  illa  imposila  quo  l'acla  fuit  prò 
sua  consecralione.  Inlerrogalus  qnol  rollec.tas  vidit  imponi  clericis  predicti  plebatus 
tempore  episcopi  Martini  ante  litom  iiicoplam  et  ex  qua  causa,  respondei  quod  non 
recordaliir  nisi  de  una  vice,  que  facla  fuit  prò  sua  consecralione  eie.  Inlerrogalus 
quantum  consuelum  est  solvi  prò  sinodo  et  quantum  pio  parata,  dicil  (|uod  prò  si- 
nodo dabal  presbiter  de  Viaio  diios  donarios  et  presbiter  de  Caslillione  i  denarium, 
quia  est  do  minoribus;  et  dicil  quod  hoc  consuelum  solvi  eo  tempore  quo  sinodus  ab 
episcopo  colebralur.  Intorrogatus  dicil  se  interfuisse  tantum  in  una  sinodo  celebrala 
ab  episcopo  Amideo  circa  feslum  sancii  Barnabe,  in  voleri  ecclesia  Calliedrali,  in  qua 
sinodo  vidil  Malheum  lune  plebanum  de  Micciano  interesse,  et  hoc  fuit  iam  sunt  xx 
anni  et  plus.  Inlerrogalus  dicil  se  interfuisse  in  sinodo  Gregorii  episcopi  celebrata  in 
ecclesia  Calhedrali  de  civilate  de  mense  iunii,  sicul  credit  de  mense,  in  qua  sinodo 
Tidil  Herricum  plebanum  lune  plebis  de  Micciano,  qui  adhuc  est  ibi,  et  presbitorum 
lohannem  de  Caslillione  et  presbilerum  Caslellanum  de  Viaio  lune,  eie.  Inlerrogalus 
dicil,  quod  cum  Lamberlus  vicarius  lune  Camaldule  vellel  compellere  plebanum  de 
Micciano,  qui  nunc  est,  ut  faceret  se  conversum  Camaldulensem,  et  ipse  plebanus 
nollel  acquiescere,  et  diceret  quod  ipse  vicarius  excomunicassel  eum  propter  hoc,  ipse 
plebanus  prò  hac  discordia  ivit  ad  Gregorium  episcopum  aretinura,  qui  lune  erat  apud 
caslrum  suum  de  Montaione,  et  postea  lune  ipse  episcopus  cum  plebano  iamdiclo  ve- 
nil  in  sero  ad  plebem  de  Micciano  et  lune  clerici  dicli  plebatus,  mane  sequenli,  vene- 
runt  ad  episcopum,  et  ipse  lestis  cum  eis;  et  eo  mane  comedit.ibi  hic  lestis,  et  vidit 
episcopum  coinmedenlem  in  domo  jdebis  et  habenlem  necessaria  de  rebus  plebis  in 
mane,  et  audivit  ipsuui  |)lebanum  dicenlem  quod  ipsemet  dederat  expeusas  in  sero  pre- 
cedenti et  occiderat  unum  de  melioiibus  porcis,  quos  habebal,  prò  ipso  episcopo;  et 
dicil  quod  non  recordatur  si  pluries  ibi  videril  aliquem  episco|)um  Arelinum.  Inler- 
rogalus quoniodo  scit  quod  episcopus  Amidous  habuil  in  predicta  receptione  expensas 
A  plebe  pio  dimidia,  respondei  quia  cleiii;i  ipsius  plebatus  inlerfuerunl  cum  ipso  pie- 


AN.     121(5)  CODICE   DII'LiiMATICO  '147 

baiio  a|)iiil  jileljoni,  el  facla  cominitalione  quante  fiieriint  experise  prò  ipsa  recep- 
lione  episcopi,  et  ila  fuil  impositum  clericis  iil  solvereiit  expensas  pio  dimiilia  et  ita 
soiverunl,  eie.  Iiilenogatiis  dicit  se  teslem  elegisse  cum  presijitero  Homodeo  de  Viaio 
coeleiioie  Haiiifiiuni  lune  plelianum  de  Classe  in  plebanum  d(!  .Micciaiio,  el  ipsemet 
leslis  posiea  repiesenlavit  eundem  Ha(ineiiuni)  Amidco  episcopo  aretino  lune  patieiili 
el  iacenti  in  ledo  suo,  in  camera  domus  operarli,  apnd  veleiem  Episcopatum,  eliam 
presente  pleijano  de  Spilino  nunc  camerario  episcopi  Aretini;  el  dicit  cpiod  vidit  ipsum 
Raiiieriuni  promiUentem  ohedientiam  ipso  episcopo  in  die  sancii  Dmiati  et  mitlentem 
nianus  suas  inler  manus  ipsius  episcopi  et  osculantem  eas  eie.  El  vidii  lune  ipsum 
plebanum  oflerenlem  denarios  in  manus  ipsius  ejìiscopi,  sei  nescivit  quot  iiec  vidil  ipsos 
denarios  quia  iigali  eranl,  el  vidit  ipsum  episcopum  lune  porrigenlem  denarios  ipsos 
cuidani  dicens:  Tene,  camerarie.  El  credit  quod  fuerit  ille  camerarius  magisler  Benen- 
casa,  et  ibi  lune  eral  Crislofarus  piimicerius  eie.  Inlerrogalus  si  inlerfiierunl  lune 
apud  sanclum  (ieronimum  clerici  diete  plebis,  respondei  quod  lune  lemporis  non  erat 
aliquis  clericus  in  plebe  predicta,  et  dicit  quod  non  recordatur  si  omnes  clerici  pleba- 
lus  de  !\licciano  interfuerunt,  set  dieil  lune  interfnisse  presbileros  de  Coniano,  nomine 
lulianum,  sancii  Leonis,  de  cuius  nomine  non  iccordatur,  set  fuil  oriundus  de  Catlil- 
liano,  de  Tubiano,  silicei  lo(hannem),  qui  nunc  est  piebanus  de  Ranco,  de  sanclo  Sle- 
phano,  silicei  lo(hannem),  qui  nunc  est  episeopus  Casteilanus,  de  sancto  leronimo  eie. 
Inlerrogalus  si  vidil  plebanum  Orlandum  de  Micciano  slare  prò  converso  camaldulensi 
ve!  portare  eum  paniios  camaldulenses,  lespondct,  quod  quando  ipse  testis  eral  iu 
etate  xii  annorum  ve!  circa  iliud  lempus  vidit  ipsum  plebanum  Orlanduin  portare  pan- 
nos  albos  quando  slabal  apud  eeciesiam  de  Vullerena  hic  testis,  et  ipse  piebanus  ve- 
nerai ad  ifisum  locum,  el  dicebalur  quod  eral  conversus  camaldulensis,  set  ab  ipso 
non  audivit  hoc  dici,  el  hoc  fuil  iam  sunt  xxx  anni  et  j)lus.  Inlerrogalus  si  vidil  ali- 
quando  predielas  ecclesias  de  Vijio  el  de  Castillione  regi  per  presbileros,  qui  essenl  con- 
versi camaldulenses,  ante  molam  iilem,  respondei  non.  Inlerrogalus  si  vidit  piesbiteros 
iilarum  ceclesiarum  in  eisdem  ceclesiis  stare  el  esse  prò  priore  Camaldulensi  seu  priore 
de  Angiari,  respondet  quod  ab  eo  tempore,  quo  primo  recordalui',  vidit  eeciesiam  de 
Castillione  staro  et  esse  prò  episcopo  Aretino  el  prò  priore  Camaldulensi,  prò  patro- 
natu,  quam  eeciesiam  vidit  primo  fuisse  in  Monlorio,  el  eeciesiam  de  Viaio  dicit  se 
vidisse  eam  slare  a  prediclo  lempoie  prò  episcopo  Aretino  el  prò  priore  de  Angiari 
prò  patronatu;  adiungit  tamen  quod  vidil  eum  ipso  priore  de  Angiari  esse  patronos 
preposilum  Aretinum  et  eomilem  de  Monledollio.  Inlerrogalus  dicit  quod  nunquam  vi- 
dit instilui  aliquos  sacerdoles  in  diclis  eeelesiis  nisi  quia  vidit  plebanum  de  Micciano, 
qui  nunc  est,  investire  presbiterum  Roduifum  de  ecclesia  de  Viaio  per  funem  campane, 
qui  primo  fuerat  eleelus  a  populo  in  dominica  palmarum,  islo  teste  presente,  lunta  de 
Viàio  parrocchiano  ipsius  ecclesie  pronuntianle  ipsara  eleelionem,  et  dieta  investitura 
full  poslea  in  proximis  kalendis  aprilis.  Inlerrogalus  de  quanto  tempore  recordatur  ad 
plus,  respondet  ab  eo  tempore  quo  castrum  de  Angiari  fuit  combustum,  quod  hic  te- 
stis vidil  comburi,  et  fuit  lune  combustum  per  Aretinos,  quod  lempus  dicitur  esse  xxxvii 
anni.  Inlerrogalus  dicit  se  vidisse  monaslerium  de  Angiari  fuisse  delenlum  per  prio- 
rem  Camaldulensem  a  nxx  annis  citra  etc. 


148  DOCIIMEMI   PEH    LA   STOIUA    I)' AltliZZn  [474-47(5. 

Ego  Simo  (•)  impcralorie  celsiliidinis  notarius  siiprascriplos  tesles  oiniies,  preler 
Azoliiiii,  numero  vi^'iulilres,  preler  ipsiim  Azolum,  ìii  sepluagiiilaqiialuor  tarlis  si  riplis, 
codcm  Azolo  computalo,  sub  domino  B(oiieiisigiia)  arcliidiacono  Floroiiliiio  l'I  magislro 
B(oMaiunla)  canonico  (;aslellano  domini  pape  delegalis  exaniinantii)U.s  eisdcm  ipsos  te- 
sles, protei'  prediclum  Azuium,  in  mea  prosentia  lideliler,  coium  dieta  scripsi  el  sicut 
seorsiim  notala  siint  et  manu  mea  scripta  et  sul)scripta  tam  cancellata  quam  interli- 
neata in  eistieni  alleslaliouibus  in  prosecutione  scribendi,  de  ipsorum  deiegalorum  man- 
dato, propiia  manu  cancellavi  et  inteilineavi,  salvo  quod  dicium  osi  de  Azolo,  ideoque 
de  eornm  mandato  et  auctorilale  subscripsi  et  ipsas  allestaliones  prediclas  aulenlicavi. 

t  Ego  Bonensigna  Florentinus  archidiaconus  suprascriplos  lestes  omncs  una  cum  ma- 
gislro Bonaiuiila  Castellano  canonico,  anlorilale  domini  pape,  presente  Simone  notarlo 
suprascriplo,  salvo  quod  dictum  est  in  subscii|)lione  eiusdem  notarli  de  Azolo  cuius 
dieta  scripta  fnerunl  per  Boncorapiutum  notaiium,  studiose  ac  fideliter  esaminavi,  et 
de  ipsis  atleslalioniiìus  cancellata  et  interlineata  sicut  in  prosecutione  scribendi  fide- 
liter facta  fuerunl  seorsum  denotari  et  subscribi  per  eundeni  Simonem  notarium  feci, 
ideoque  ipsis  attestalionibus  per  iamdidos  nolarios,  ut  dictum  est,  scriptis  et  fier  ipsum 
Simonem  aulentieatis  sss. 

t  Ego  magister  Bonaiuncta  canonicus  (laslellanus  suprascriptos  lestes  omnes  una  cum 
domino  Bononsegna  Fiorentino  archidiacono,  auciorilate  domini  pape,  presente  Simone 
notarlo  sup(ra)scriplo,  salvo  quod  dicium  esl  in  suscriptione  eiusdem  notarli  de  Azolo 
cuius  dieta  scripta  fuerunt  per  Boticompiulam  notarium,  studiose  eie.  (**)  ss.  ss.  ss. 


475. 

L  Abbate  di  Campoleone  cede  in  cambio  al  potestà  Giovanni  di  Cocco,  ricevente  pel 
Comune  di  Arezzo,  la  proprietà  del  castello  di  Campoleone  e  di  tutte  le  sue  ap- 
partenenze. 

Curia  del  Potestà  ■  27  ottobre  1216  [.\rtli.  di  St.  di  Fir.,  Capitoli^  voi.  XXIV,  e.  184]. 

In  Christi  nomine.  Anno  Domini  MCCxvi,  Honorio  (=)  papa  residente,  vi  kalendas 
Dovembris,  indictione  iiii\  Manifestus  sum  ego  domnus  Rainaldus  abbas  abbatie  Cam- 
pileonis,  cum  consensu  domni  Guidonis  monachi  dicti  monasterii,  qualiter  per  hanc 
cartam  cambii  et  permutationis  do,  trado,  cedo  atque  in  perpetuum  concedo  libi  do- 
mino lohanni  Cocci  Vilerbiensi  aretine  potestati,  recipienti  nomine  Comunis  Aritii,  ca- 
strum  Carapileonis  cum  omnibus  suis  apenditiis  et  fossis  et  carbonariis,  retentis  abbatie 
Campileonis  fructibus  terrarum,  vinearum  dicti  podii  et  carbonariis  et  apenditiis  sive 
heditìtiis  domorum  et  refezione  castri,  que  nunquam  fieri  debeant  aut  possint  aut 
fieri  siiianl  vel  retineani,  salva  proprietale  loci  in  quo  esl  ecclesia  sancii  lanuarii  et 
sancii  lacobi  et  eius  cimilerii  et  cimiteriorum  et  otricinaruin  utriusque  ecclesie,  mi- 
chi  abbati  nomine  diete  abbaile  ei  meo  capitulo.  Ila    tamen   quod    nullum  hedifilium 


(»)  In  monogramma.  C")  ripete  a  parola  come  scrisse  Boniosegna-  (")  Innocentio 

erroneamente. 


AN.    121 6J  CODICE  DIPLOMATICO  149 

vel  campanilis  refectionem,  vel  melioramenluiii  ibi  laciani  vul  fieri  possil,  siiie  volunlale 
Comunis  Ardine  civilatis,  riisi  quanlum  ad  refectionem  et  conservationem  murorum 
ipsanim  ectlesiaruni  el  i-imiterioiuni  el  oiTiciiiariini  iliaruin,  sine  franile  et  malilioso 
scantlalo.  Capitanlia  abbaile  sancii  lanuaiii  et  thesaurus  ipsius  abbaiiu  suniper  sit  et 
esse  debeat  in  civilate  Arelii,  salva  [)ro[)rietate,  ut  superius  continelui'.  El  i)romicto 
quoti  faciara  meuni  capitulum  el  alios,  que  erunt  necesse  omnibus  predictis,  concedere. 
Et  promiclo  per  me  et  meos  successoies  libi  et  luis  successoribus  omnia  [iredicla  le- 
giptime  defendere,  el  investilorem  libi  Rigonem  vicedomini  dedi,  (|ui  le  inde  in  leiii- 
menliim  mieterei;  el  inleiim  constiluo  me  prò  te  possidere,  salvis  prediclis  condilio- 
nibus,  [irò  dicla  abballa.  El  dominus  Marlinus  arelinus  episcopus  preslavil  [irediclis 
suam  auclorilalem,  sicul  poterai,  prò  eo  quia  diclus  abbas  recepii  a  diete  poteslatis 
camerario  ex  cambio  et  permulalione  loluni  terrenum  quod  continetur  in  arbitrio  olim 
facto  a  domino  Rustico  aretina  poteslate,  et  domos  prò  habilatione  diete  abbaile  (I). 
Quod  si  omnia  predicta  non  defensavero  et  in  tolum  non  observavero,  promiclo  per 
me  et  meos  successoi'es  vobis  domino  lobanni  poteslali  aretine  ei  Bracchlo  cameraiio, 
recipienlibus  nomine  Comunis  Arelii  el  prò  veslris  successoribus,  dare  per  firmam  et 
solempnem  slipulalioneni  M.  marcas  argenti  nomine  pene.  Et  ea  soluta,  conlractus 
ratus  permaneal.  El  In  omnibus  predictis  ego  diclus  abbas  Campileonis  renunplio  omni 
exceptioni  omnique  auxilio  et  benefitlo  prò  me  meoque  ca[)ltulo  facienlibus,  et  spelia- 
liter  lileris  domini  pape  ad  episcopum  Florenlinum  prò  me  et  nomine  dicle  abbaile 
contra  poteslatem  el  populum  Arelinum  impeliatis  et  llleils  domini  pape  eodem  modo 
impetratis  ad  Senensem  episcopum  el  abbalem  sancii  Eugenii  et  divino  el  humano  iuri 
legum  et  decretorura.  Actum  in  curia  dicle  polestatis,  in  presentia  domini  preposlli,  ar- 
chidiaconi,  archipresbileri,  domini  Miguldori,  domini  Petri  iudicis,  Rigi  invesliloris,  Sic- 
cemore  domini  Delesalvl,  domini  Orlandi  iudicis,  libertini  el  aliornm. 

Ego  Ralnaldus  imperialis  aule  notarius  dlctis  omnibus  interful,  scripsi  et  in  publi- 
cam  formam  redegi. 


476. 

Martino  vescovo  di  Arezzo  ed  il  Preposto,  eletti  arbitri  dal  Vescovo  di  Volterra, 
aggiudicano  a  questo  il  possesso  dì  vari  castelli,  ritenuti  illegalmente  dal  Co- 
mune di  quella  città. 

Arezzo,  Palazzo  yescorile  •  15  dicembre  1216.  |  R.  Arch.  Fior.,  Diplom.  Comunità  di  S.  Geminiano\ 

mm.  160X360.  -  Nel  tergo,  in  basso,  nel  medesimo  secolo,    fu  scritto:  Carta  arbitrii  de  caslris  et  iuris- 
4i0one  castrorum  (e  altra  mano  aggiunse  con  più  piccolo  carattere)  et  contra  Vulterranos. 

In  nomine  lesu  Christi  amen.  Nos  Marlinus  (*)  Dei  gratia  episcopus  Arelinus  et  Cor- 
tisonnus  prepositus  arelinus  arbitri  sive  arbitratores,  iaudatores  electi  sive  constiluli  a 


(•)  Ldi  u  fu  aggiunta  sopra  la  ». 
0)  Ved.  dociim.  n.  170. 


L'io  DOCUMKNTI    l'EH    LA    STdHIA    u'  AltEZZO  [i'itì-^ll. 

venerabili  Pag-iiio  Dei  j;i;ilia  Viiilenaiio  e|tisci>po  vel  suo  sindico,  acioie  m-I  procura- 
tori', et  do  voliinlaltì  t'iiis,  naniine  sui  episropains,  ex  una  parie,  et  nohilis  vir  (luilus 
Favilli;  lune  poli'sias  Viillerrana  (")  l'x  alia,  super  conlroversiis  ipic  verlelianlur  inler 
cos,  sicul  per  rouiproniissa  confecla  per  mannui  Bonamici  iiolarii  evidctiter  a|)paret: 
item  super  ronlroversia  i|ue  verlohalur  inler  eos  de,  arhiirio  lalo  a  Tanciedo  (inondam 
Siiliieri  et  l'herlo  ipiondam  Parisii,  Uonilidatilia  r|uondaMi  l.amfirelli,' Bifulco  rpinnilam 
lloiKiveiiliire  el  Leonai'do  (piondain  (Inlli,  arhilriii,  din),  coidecli)  per  niaiinni  Bo- 
nensenjjne  iiotarii,  (piod  pelelialiir  rassari  vel  irrilum  pronunliari  super  farlo  Hipema- 
rancie,  de  (pio  simililer  in  noltis  fuit  compromissum,  sicul  per  tesles  sufficienler  est 
prohaluni.  I'arlil)us  eoram  nobis  conslilulis,  et  ex  parie  episcopi  lil)ello  nol)is  porreclo, 
tenor  cuius  lalis  eral:  Dei)  el  vohis  diuninis  Marlino  Dei  gralia  episcopo  el  Corlisonno 
proposito  Aretinis  conqueror  ego  vicecomes,  advocaius  sive  sindicus  sive  aclor  domini 
Pagani  Dei  gralia  Vullerrani  episcopi  et  episcopalus,  de  Cullo  rectoie  Vulterrane  civi- 
talis,  nomine  eiusdem  civitalis,  el  de  diclo  Comuni  et  univorsilale,  quod  vel  ijue  iiiiuste 
delinei  iurisdiclionem  et  eius  possessionem  vel  ipiasi  castrorum  silicei  Roveti  et  Can- 
neti et  Caselle  et  Mìciani  et  Libiani  et  Iìnri[an|i  el  Pietre  el  Villemangne  el  Nigre,  quibus 
eliam  dictum  episcopalnni  expoliavernnl  iniusle,  et  iniiisle  inquiete  moleslant  posses- 
sionem vel  quasi  castrorum,  silicei  iMonlis[vir|idis  el  Saxe  et  Ouercili  ('');  in  ipiibus 
omnibus,  nomine  dicli  episcopi  el  episcopatus  et  comitalus,  nego  dicium  Comune  ali- 
qnod  ius  habere.  Ileni,  ni  pronunlielis  cassuni  et  irrilum  et  inu[lil]e  arbilrium  datura 
super  Riparamaiicia  a  Bifolco  et  Uberto  et  ab  aliis  inler  dominuui  Ildebramlum  quon- 
dam Vullerranum  e|»iscopum  ex  una  paitc  et  Comune  diete  civitalis  ex  alleia;  prò 
quibus  omnibus  et  aliis  dicto  episcopo  et  episcopatni  dictum  Comune  est  obnoxium. 
Unde  de  bis  omnibus  tantum  peto,  salvo  iure  addendi,  minuendi  ve!  mulandi.  Anno 
Domini  MCCxuii,  Innocentio  papa  residente,  viii  idus  octubris,  indiclione  in"*.  Lite 
tamen  contestala  Inter  vicecomitem,  sindicum  sive  actorem  episcopi  el  Gralianum  sin- 
dicum  vel  actorem  Comunis  Vullerrani,  sacramento  calupnie  hinc  inde  prestito  ab  eis- 
dem,  audilis  confessionibus  utriusque  partis,  receptis  testibus  a  parte  episcopi  intro- 
ductis,  et  allestalionibus  eorum  puliblicalis  el  diligenter  examinatis,  visis  eliam  privile- 
giis  Romanorum  pontiJicum  et  impcralorum  ecclesie  Vulterrane  indullis,  habilo  pru- 
dentum  virorum  Consilio,  Dei  nomine  invocato,  arbitrando,  laudando  et  sub  pena  mille 
marcarum  argenti  nobis  ab  utraque  parte  promissa  et  sub  pena  mille  marcarum  ar- 
genti partibus  sibi  ad  invicem  promissa,  ad  restilulionem  istorum  (castrorum),  silicei 
Roveti,  Canneti,  Caselle,  Miciani,  Libiani,  Buriani,  Pietre,  Villemangne  et  INigre,  et  ad 
restilulionem  possessionis  vel  quasi  iurisdiclionis  eornndem  castrorum  Gralianum  sin- 
dicum vel  actorem  Vullerrani  Comunis,  nomine  ipsius  Comunis,  et  ipsum  Comune,  vice- 
comili,  sindico  vel  adori  domini  Pagani  Dei  (gralia)  Vullerrani  episcopi  et  ipsi  episcopo 
condenpnamus.  Item  laudando,  arbitrando  et  sub  predictis  penis  prohibemus  Gralianum 
sindicum  vel  actorem  Vullerrani  Comunis,  nomine  ipsius  Comunis,  el  ipsum  Comune, 
ne  ipsi  super  possessionem  vel  quasi  iurisdiclionem  istorum  castrorum,  silicei  Montisvi- 
ridis,  Sassi  el  O'ierciti,  vicecomitem,  sindicum  vel  actorem  episcopi  Vullerrani  vel  ipsum 
episcopum  C)  inquielent  sive  perlurbent,  et  ut  de  celerò  non  auferanl  eis  iurisdiclionem 


(•)  nobilem  cirum  Giilium  favtlU  tunc  potestatem  vutt  ;i>)  Qerciti  («)  eptìi  ripetutamente. 


AN.    121  ()]  CODICE   DIPLOMATICO  I  o  I 

seu  possessionem  iurisditionis  eoruiiilem,  seu  inquielenl  vul  moIesiL-ni.  loiiiipcr  l;iu- 
daiido,  aihilrainlo  sub  prcdiclis  penis  arbili  inni  laluin  iiiler  dicium  lldehiaiidum  quon- 
dam bone  memorie  Vullerranum  episcopum  ex  una  |)arle,  et  Comune  Villici  lannm  ex 
alia  a  Taiicredo,  Ubarlo,  Bonafidanlia  et  suis  coarbilialoribns  sive  coaibiliis  piediclis, 
ijuod  daluin  luil  super  facto  Uipemaiancie  et  eius  curie  cassamus  seu  cassiim  pioiiun- 
liamus,  el  ut  absoivanlur  omnes  qui  occasione  eiusdem  arbitrii  super  facto  Hipemarancie 
(lido  Comuni  V'ulierrano  suut  obligati. 

Latum  est  aulem  hoc  harbilrium  sive  recitatum  in  civilate  Aretina,  m  palalio  do- 
mini episcopi  Aretini,  presentibns  cancellarlo  Benedicto  scriba  eiusdem  episcopi,  do- 
mino   Cunlro    archipresbilero  Aretino, {')  preposilo   sancii    (leminiani,  presiiilero 

Ranerio  Ciuffoli  canonico  Plebis,  Lamberto  canonico  plebis  de  Cellole,  Bigello  de  Po- 
liciano,  Forensi  de  Valcorlese.  domino  L'guicione  priore  de  Bocone,  Venliira  de  Vnl- 
terris,  Tancredo  filio  quondam  Kiccomanni  de  Vuiterris,  Ildebrandino  Meliandi,  Matlieo 
camerario  episcopi  Aretini  lune  plebano  de  Spilino,  [Gililolto  (?)  de  Valle  l'aleini,  Te- 
baldo canonico  de  Bocone  et  aliis  multis,  aiinu  Domini  Millesimo  CCxvi,  Honorio  [>apa 
residente,  xviii  [ka]l.  ianuaiii,  indictione  mi". 

(Sn.)  Ego  Bonusamicus  nolarins  recilationi  huius  arbitrii  sive  laudi  iiilertui,  et 
de  mandato  predictorum  dominorum  Martini  episcopi  et  Curtisonni  preposili  Aretino- 
rum  hoc  arbilrium  sive  laudum  sss.  el  io  nublicam  foimam  redegi. 


477. 

Giovanni  di  Cocco  potestà  assolve  dalle  condunnagioni  i  Bosloli  già  dichiarati  ri- 
belli del  Comune  per  la  presa  di  liondine  e  Cainpoleone  e  per  la  guerra  mila 
città  e  nel  contado,  ordinando  pure  che  il  Comune  risarcisca  i  danni  subiti  ai 
Testi  e  altri  cittadini. 

Curia  del  Comune  ■  31  dicembre  1216.  [Arch.  di  Si.  di  Fir.  Capitoli,  voi.  XXIV,  e.  104]. 

In  nomine  Domini  amen.  Anno  nalivitalis  eiusdem  millesimo  CCxvii  (''),  tempori- 
bus domini  Honorii  iii  pape,  pontificatus  eius  anno  primo,  mense  decembris,  die  ul- 
tima, indictione  v.  Nos  lohannes  Cocci  viterbiensis  Dei  gralia  aietina  poleslas.  Quia 
vos  Guelfus  et  Rainerius  eius  filius,  et  Berlramus  et  Guido  alque  Rainaldus  olim  Te- 
baldi  ad  nostrum  redidislis  mandalum,  dando  nobis  lìdeiussores  et  pignora  de  obser- 
vandis  nostris  preceptis  cum  fuerilis  a  nobis  primitus  exbanniti,  merilam  penam  prò 
facto  Rondenis  et  Carapileonis  et  aliis  de  causis  precipimus  vobis,  sub  pena  duomilinin 
librarum,  potestali  Comunis  Aretii  solvendam,  ut  liberelis  et  absolvatis  hominesetco- 
munitatem  castri  Rondenis  ab  omni  iuramento  post  meam  exbannilionem  ab  eisdem 
receptam,  sive  sponte  sive  coacle  recepto;  et  ut  liberelis  et  absolvalis  omnes  lam  de 
civilate  quam  de  comitalu  a  quibus  recepistis  vel  recipi  fecislis  inramenla  de  inlroilu 
et  relevalione  Cnmpileonis,  et  de  guerra  facienda  in  civilate  et  comitalu,  vel  de  aliquo 
faciendo  contra    Comunilalem   et    honorem   Arilii;  el  ut  liberelis  el  absolvatis   nos  et 


(•)  Spazio  bianco.  (••)  Cosi  nel  codice;  come  pure  vi  si  legge  inU.  V  e  non  IV:  e  certo  che  le  due 

note  cronologiche  sono  sbagliate,  poiché  nel  dicembre  1-jitì  correva    l'anno  primo  del  pontificato  di  Onorio  e 
la  potesteria  di  Giovanni  di  Cocco  era  pure  nel  1216  e  non  nel   iil7.  (Cfr.  n.  47J  e  gli  Aiiii'jl.  Aret.  an.  1216). 


i|52  DOC.UMKNTl    TER    LA    STORIA    II'  AltEZZO  f477-Ì78. 

Cdmiiiiilateni  Arolii  i'(  nniiics  homiiics  ah  oiiini  dampiio  vol)is  illato,  lam  (ii>  domihiis  et 
tuiTilins  (|iiain  de  aliis  rehiis,  sive  a  nobis  sive  al)  ipsa  Coniiinitale  vel  ab  ali(|iiibiis 
aliis,  piopler  ipios  omiiem  remiclimns  vobis  pcnam  qiiam  imposuimiis  vobis  al  in  (]iia 
vos  fiiislis  a  nobis  exlianiiili  pru  iiilroilu  Rundinis  et  iuramerilo  Campileonis,  ol  prò 
peivussi(iiiibiis  iM  caplione  TalTiiriiii  ci  alioium  liominnm  de  Ciiicircra,  (jiifi  pena  crat 
plus  (|iiam  (|iiatuoimi!ia  qiiiiigi'iilariim  librarum,  in  qua  In  ("luelfiis  abslulisti  le  nobis 
de  observ;indis  iiostris  preci'plis,  |iro  (|ua  pena  halminuis  pignora  ab  Ugolino  Moiitis- 
boMÌ,  riataiiLdIo,  Hogerio,  Manisei,  Rainerio  de  Moiisollin.  Itom  remiclimus  vobis  et 
danius  poiiam  qiiingeiitaiiim  lilirainm  in  qiiani  Guido  Carsedonii  fi'al  a  nobis  exban- 
iiilns  et  liabeinus  a  voi)is  lidciussores  et  aliis  prò  vobis  de  ipso  Guidone  Carsedonii 
prò  nosirn  mandato  observando.  Ttem  remictimns  el  damus  vobis  penain  in  quain  Cla- 
rieilus  fuerat  a  nobis  exbannitus,  (\o.  quo  habemus  fideiussorem  silicet  Boncium.  Itera 
precipinius  ut  quicumque  habct  de  bonis  veslris,  silicei  que  amisistis  vel  vobis  ablala 
fuerunt  de  veslris  domibiis,  tempore  destruclionis  veslrarum  domorum,  vobis  restilual. 
Et  polestas  lenealur  cogere  illos  qui  de  dictis  rebus  babenl  vobis  resliluere  vel  illis 
quorum  fuerunt  res  amisse  vel  ablale,  exceptis  liiis  que  ablate  fuerunt  de  domibus 
Terni  et  libi,  scilicet  que  eorum  fuerunt,  hoc  est  Terni  et  fìlii.  Itom  precipimus  et 
statuimus  ut  polestas,  scilieet  dominus  Aceibus  lenealur  dare  et  solvere  de  dallo  Go- 
munilalis  quod  restai  ad  colligendum,  scilieet  Teste,  prò  restauro  el  mendo  sui  dampni 
scilieet  lurris  el  aliarum  rerum  Ix  libras  si  iuraverit  tantum  esse  suum  danpnum  et 
inde  vocaverit  quielum  et  liberum  Comune  Aritii  et  omnes  alios  homines  liberave- 
ritC).  Iteni  Rolandino  domne  Marie,  el  uxori  et  heredi  quondam  Rainaldini  prò  restau- 
ramenlis  et  mendo  eorum  dampni  e  libras,  si  simililer  fecerint,  sicut  de  Testa  dictum 
est,  ila  quod  diete  centum  libie  dividanlur  prò  rata  |)arle  dampni  cuiusque.  Saraceno 
X  libras  prò  mendo  sue  biade,  si  ipse  iuraverit  tantum  esse  suum  dampnuni.  Ilem  fì- 
liis  olim  Tebaldi  Buslole,  Rainaldo  supradiclo  excepto,  xxv  libras  prò  reslauio  el  mendo 
eorum  dampni  et  mntris,  eo  quod  non  delinquernnt,  si  simililer  iuraverint  el  absol- 
verint  Comunitatem  et  omnes  alios  homines  prò  eorum  darapno.  Que  omnia  superius 
denotata  precipimus  et  statuimus  et  firmamus  observari;  cedeutes  el  danles  obbliga- 
tiones  fideiussorum  receptorum  ab  eisdem,  scilieet  prò  Guelfo  filio  et  Bertramo  et  Gui- 
done et  Rainaldo  de  nostris  preceplis  observandis,  domino  Acerbo  recipienti  prò  se  et 
Comunitale  Arelii,  ut  ila  sibi  leneantur  sicut  nobis.  Et  si  quid  aliud  hodie  per  tolum 
diem  supradictis  a  nobis  additum  fuerit,  fìrmiter  observetur,  et  in  Conslituto  omnia 
supradicta  ponantur  et  locum  habeant. 

Aeta  et  recitata  sunl  hee  in  curia  Comunis,  mense,  die  el  indictione  predictis.  Et 
post  earum  preceptiouem  predicli  Guelfus,  filius  eius  Rainerius,  Bertramus,  Guido  pre- 
dieta  emologantes  C"),  absolverunt  supradictos  et  Comune  a  dictis  iuramentis,  sicut  supe- 
rius eisdem  fuerat  preceptum.  Coram  Forense,  GrifTolino,  Omnibono  notarlo.  Amico 
notario,  Filippo  notario,  et  coram  Consilio  civilatis  lune  coadunato  ad  sonum  campane 
(ecclesie)  sancii  Phylippi. 

Ego  Rainaldus  imperialis  aule  notarius  dictis  interfui,  et  de  mandato  diete  pote- 
statis  predicta  scripsi  et  in  pubblicam  formam  redegi. 


(•)  et  ILderaterit. 


(•>)  sic. 


AN.    1  216-1217 1  CODICE   DIPLOMATICO  153. 


478. 

Onorio  III  scrive  al  Vescovo  e  al  Proposto  di  Siena  perche  costringano  il  Potestà 
d'  Arezzo  e  V  Abbate  di  Campoleoiie  a  non  molestare  le  possessioni  della  chiesa 
di  s.  Maria  in  Gradi  appartenente  al  Monastero  dì  Agnano. 

Aiiagiii  -  11  g'in^no  1217  [AitIi.  Vaiic,  liegext.  Honorii  III,  an.  I,  ep.  518,  voi.  9,  e.  127]. 

(Bonfiiio)  episcopo  et  magislro  Martino  pieposilo  seiieiisibus. 

D.  diaconus  ecclesie  saiicte  Marie  in  f.raililjus  in  nostra  proposuil  piesentia  con- 
slitutus,  quod  olira  ...  potestas  et  popuius  Aietiiuis  quasilam  possessiones  ad  eandera 
ecclesiam  perlinentes  ...  abbati  et  convenlui  Cam|)ileonis  liadere  vellenl  perpetuo  pos- 
sidendas,  bone  memorie  I(nnocentius)  papa  predecessor  noster  ad  petitionem  abbatis  et 
conventus  de  Aniaiiu,  ad  qnos  eadem  ecclesia  spectare  dinoscilur,  diclis  potestati  et 
populo  sub  interniinaliniie  anatheniatis  per  suas  litleras  inhibere  curavit,  ne  diete 
abbati  de  Aniano  eiusque  fratribus  super  possessionibus  illis  inferrenl  violentiam  vel 
gravamen;  sub  eadem  pena  dans  abbati  et  conventui  Canipilioiiis  firmiter  in  preceplis» 
ne  possessiones  reciperent  memoratas,  venerabili  Iratri  nostro  (lohaniii)  episcopo  fio- 
rentino super  hoc  nicbilominus  monitore  concesso.  Kt  quamquam  dicli  potestas  et  po- 
puius Aietini  frequenter  super  hoc  monili  fuerint,  in  contemptum  tamen  apostolici 
mandati  prenominalis  abbati  de  Aniano  et  fratribus  suis  dampna  gravia  et  iniurias  non 
modicas  inogarunl  (I).  Polestale  quoque  a  regimine  civitalisC)  amota.  successor  in  locum 
subrogatus,  ipsius  occasione  cuiusdam  instrumenti  pubblici,  quod  confectum  (tredeces- 


(•)  clvitatis  su  altra  parola  abrasa. 

11      '1,1 
(I)  Sembra  che  i  potestà  Ru.<!lico  fi  Giovanni  di  Cocco   avessero   concesso  all'abbate  di  Canipoleone,  per 

le  ragioni  che  si  rilevano  dai  dociinienli  n.  46R  e  472,  del  terreno  spettante  non  al  Comune  ma  alla  parroc- 
chia della  chiesa  di  s.  Maria  in  Gradi,  manuale,  ossia  dipendente  dal  Monastero  di  s.  Maria  di  .\gnano:  onde 
fra  quei  due  monasteri  (benedettino  il  primo,  camaldolense  1'  altro)  insorse  una  lite  che  venne  determinata 
solo  nel  1227.  Essendo  adunque  la  questione  "super  iure  parrocchiali  infra  muros  novos  civitatis  Aretii,  Deo- 
datus  aretine  ecclesie  archìpresbilcr  et  lldebiandinus  prioi'  Civitclle  arbitri  a  partibus  electi  et  assumpti,  cum 
consensu  .\colli  abbatis  Agnani  et  Rainaldi  abbatis  Campileonis,  decreverunt  ad  abbatem  Campilconis  perlinere 
ius  parrochiale  in  territorio  posilo  infra  muros  novos  civitatis  Aretii  sicut  traliit  via  qua  exit  per  portam  qua  itur 
ad  Sanctum  Lanrentinum  usquc  ad  porlam  muri  vcteris  civitatis  Aielii  ubi  lapides  fuerunt  efossi  prope  ec- 
cle.siam  de  Morello;  quod  qiùdem  ius  parrochiale  in  prcdicto  territorio  mandarunt  refutari  ab  abbate  .\gnani 
monastcrio  Campileonis,  non  obstantibus  privilegììs  episcopi  Aretini,  hoc  agente»  eliam  auctoritate  domini 
Martini  aretini  episcopi.  Itern  decreverunt  rcninitiari  ab  abbaio  Campileonis  monasterio  Agnani  prò  ecclesia 
sancie  Marie  in  Gradibus  ius  parrochiale  non  obstantibus  privilegiis  Aretini  episcopi,,  etc,  etc.  Arbitramur, 
diffìnimus  et  precipimus  quod  abbas  et  monasterium  Campileonis  centum  nonaginta  libras  pisane  monete  dent 
et  solvant  abbati  et  priori  et  monasteriìs  de  .•\gnano  et  .sancte  Marie  in  Gradibus. 

Latum  fuit  hoc  arbitrium  seu  recitatum  et  Icctum  a  domino  Deodato  archipresbitero  aretine  Plebis  de  p'a- 
rabola  et  consensu  domini  Hdibrandi  prioris  de  Civitell.i  vni  kal.  mali,  presentibus  lldibrandino  Burgensf, 
magistro  .Michaele  medico,  domino  Gui(done)  archidiacono  aretino,  domino  Rainaldo  de  Laterino,  Baldinetto 
Plantanelli  quondam,  domino  Gerardino  de  Burro  magistro  decretalium,  domino  Bonacolto  iudice,,.  Arch.  Capit. 
d'  Ar.:  Carte  di  s.  M.'  in  Gradi,  n.  140. 


154  DOCUMENTI   l'KH    LA   STORIA    I)'  ARKZZO  [478-480. 

soris  sui  leiii|i()re  (li(i'l);iHii',  p.nincliiaiios  {|U().silaiii  et  alios  diivolos  piL'iliili  monasterii 
pi"n(iril>iis  exlorlis,  ailcgil  iil  ad  [(osscssiuiius  predictas  Iradoiidas  abbalein  compolle- 
r.'iil  aiili'ilicliini,  coiiiniinaiidd  ois  viiiciila  el  carceres  ac  grave  siippliciiim  iiisi  sue 
acniiiesccreiil  voliiiilali.  ('.elei  imi  scpfifaliis  alibas  di!  Aiiiano  clamore  jinpiili  el  iniiiis 
el  lerroribus  poleslalis  iiidiuliis,  i|iieiidain  ad  hoc  prociiialorem  insliliiil  seciiiidiiin  ar- 
Itilrinin  poleslalis,  el  ciim  idem  lìiociiralnr,  nomine  ahbalis  de  Aniano,  lilleras  a  sede 
apostolica  super  conlirmalione  cuiiisdain  amicabilis  coniposilionis,  quam  iiiler  diclos 
de  Aniano  el  Campilionis  abbales  el  emiim  <(inveiilus  intervenisse  dicehal,  lalsilale 
suggesla  el  verilale  tacila,  imiielrassel,  ad  veiierabilein  lìalrem  nostrum  (Martinum) 
episcopuiiì  aretiiium,  idem  episcupiis,  mandati  (Ines  excedens,  |)ossessioiies  supiadictas 
abbati  el  conventui  Campilionis  in  enoime  preiudicium  ecclesie  sancle  Marie  in  (ira- 
dibus  assignavil,  qnas  iidem  abbas  el  conveiitus,  Ireli  polenlia  laicali,  violenter  deti- 
iiènl  el  reddere  conlradicunl.  Ulule  siippiicavil  nobis  Immililer  diaconus  aiilediclns, 
ut  id  quod  per  melum  et  extorsionem  el  contra  formam  mandati  apostolici  in  lesionem 
ecclesie  ab  eodem  e|)iscopo  extilil  allemplalum,  faceremus  in  statum  debitum  revocar!. 
Noleiiles  igiUir  quod  laicorum  insolentia,  ipii  ecclesiis  sunt  infesti,  adversus  eos  per 
impressionis  melum  aul  per  commenlum  prevaleal  falsilalis,  discretioni  vestre  per 
apostolica  sciipta  mandamns,  quatenus,  vocatis  qui  fuerinl  evocandi  el  ini]uisila  super 
premissis  el  cognita  plenius  verilale,  quicquid  per  violenliam  el  conila  formam  man- 
dati apostolici  illicile  invenerilis  allemiilatnm,  in  slntum  dei)ilum  reducenles,  poteslalem, 
abbatem  el  conventum  prefatos,  ut  ad  ipsius  ecclesie  indebita  molestalioue  desislaril, 
modo  predicto,  per  censnram  ecclesiasticam,  appellalione  remola,  cogalis.  Dalum  apud 
Anagniam  in  id.  iunii,  pontiticaUis  nostri  anno  primo. 


479. 

Onorio  lìl  scrive  aW  Abbate   di  s.  Fiora  circa  l' inlerpelrazione  di  una  frase  della 
bolla  di  Innocenzo  111,  la  quale  riferivaù  al  possesso  del  mulino  di  Galiano. 

Ferentino  •  20  settembre  1217  [Ardi.  Valic,  Regest.  Onorii  III,  an.  il,  ep.  648,  voi.  9,  e.  156]. 

U.  Ferretti,  Roffredo  Epifanio  da  Benevento,  in  Studi  medievali,  111,  276,  doc.  n.  I. 

(Bruno)  abbati  el  conventui  monasterii  saocte  Flore  aretine. 

Ex  parte  vestra  fuil  propositum  coram  nobis,  ([uod  dilecli  filli  ((^urlosonnus)  pre- 
posilus  el  canonici  Aretini  senlenliam,  quam  felicis  memorie  I(nnoceiilius)  papa  pre- 
decessor  noster  super  ecclesia  sancii  Gregorii,  (|uibusdam  lerris  et  parte  molendinorum 
Cuprene  et  castri  Saxi,  et  molendino  posilo  supra  poiilem  de  Galiano  ac  aliis  diversis 
arliculis  in  eadem  sentenlia  comprehensis,  inler  vos  et  eorum  Canonicam  promulga- 
vit('l),  per  inlerpelralionem  sinistram  in  recidive  queslionis  scrupulum  reducere  mo- 
lientes,  asserunt  iliud  capitulum  eiusdem  senlenlie  quo  dicilur,  ne  Ganonica  ipsa  im- 
pediat,  quominus  monasterium  vestrum    piefatum    molendinum  de  Galiano  reedifìcare 


(I)  kx\.  1214,  n.  468. 


AN.     li  17]  CODICE   DIPLOMATICO  155 

valeal  in  eo  siala  in  i|iio  fuisse  (iinoscilnr  tempore  mole  iilis,  esse  referendum  ad 
tempus  in  quo  lapiilus  in  denunlialioiifm  novi  operis  iaclus  fuil;  vobis  e  contrario  as- 
serentihus  iihui  esse  inteiligfndiim  de  lempore  quo  lis  super  lioc  iiiler  vos  et  prefalam 
Canonicam  exlitil  conleslala.  Ouaie  liiimililrr  suppiicaslis,  ul  allercalionem  huiusmodi 
per  interpetralionem  capiluli  supradicli  decidere  dignaremur.  Nos  igilur,  considerata 
eadem  senlenlia  diligenter,  quod  in  prefalo  capilulo  dicilur  de  tempore  mole  IHis,  in- 
terprelamur  esse  referendum  ad  tempus  quo  Iilis  conte'^tatio  facla  fuit.  Nulli  ergo 
et  e.  (*).  Datum  Ferenlini  xii  kal.  octobris,  anno  secundo. 


480. 

Onorio  111  scrive  al  Proposto  perché  non  impedisca  alt  Abbate  di  s.  Fiora  di  rico- 
struire il  mulino  di  Ponte  C'aliano,  giusta  la  sentenza  di  papa  Innocenzo  IH. 

Ferentino  •  22  settembre  1217.  [Ardi.  Capit.  d'Ar.:  Carle  di  s.  Fiora  u  Lucilla,  n.  664]. 

inm.  90X200. 

Hoiiorius  episcopus  servus  servorum  Dei  dileclis  filiis  (lUirlosonno)  preposilo  et 
Capilulo  Aretinis  salutem  et  aposlolicam  benediolionem.  Cum  allercalionem  inler  vos 
et  monaslerium  sancte  Flore  subortam,  super  eo  quod  in  sentenlia  felicis  memorie 
Iniiocenlii  pape  predecessoris  nostri,  super  quodam  molendino  et  rebus  aliis  Inter  vos 
et  iamdiclum  monaslerium  promulgala  ronlinetur,  ul  ipsum  molendinum  reducatur  in 
stalu  in  quo  fuil  lempore  mole  Iilis,  quod  vohis  inlelligenlibus  de  tempore  quo  lapii- 
lus in  denuntialionem  novi  operis  iactus  fuil,  pars  eiusdem  monasteri!  de  tempore  quo 
facta  fuil  litis  contestatio  debere  inlelligi  asserebat,  per  saiiam  interpretationem  duxerimus 
decidendam,  sicut  in  eiusdem  interprelationis  litleris  continelur;  presenlium  vobis  au- 
ctorilate  mandamus,  qualinus  impedire  per  vos  aut  per  alios  nullalenus  presumatis, 
quominus  monachi  dicti  loci  iuxla  interpretationem  eandem  ipsum  reedificent  molen- 
dinum. Dalum  Perentini  x  kl.  octobris,  pontifìcalus  nostri  anno  secundo. 

'Sn.;  Ego  Gìiilieìnms  imperiali  mictor-itate  nat.  ìins  lilleras  exemplavi,  nichil  addendo  vel  mi- 
nuendo quod  litlere  siiil  villose,  et  meum  signum  adpnsui,  anno  Domini  M".  ce.  xvu,  indictione 
V,  VII  id.  octubris,,. 


(•)  Segue:  "iisriiie  vestre  inlerpretationis  infringere  vel    eis   et  o.    ìisqne  contraire.   Siquis  autem    et  e. 
usque  incursurum,,. 

(I)  Dopo  quest'ordine  di  Onorio  e  il  definitivo  giudicato  di  Genoen.se  canonico  e  Guido  Spinelli  (L'i  ago- 
sto 1218)  non  più  si  risollevò  la  questione  tra  i  due  enti  ecclesiastici,  questione  che  aveva  fatto  cadere  in 
debito  l'Abbazia,  la  cui  floridezza  era  già  scossa  da  un  pezzo.  Il  3  di  agosto  1216  l'abbate  Bruno,  col  con- 
senso dei  suoi  frati  promette.  "Bonsignori  quondam  Rodulfi  fiorentino,  recipienti  prò  se  et  procuratorio  no- 
mine prò  fratre  suo  lldebrandino,  recidere  CCxlii  libras  pisanoriim  a  proximo  festo  sancii  Donati  usque  ad 
annum  vel  alium  terminum  etc.  Hos  autem  predictos  dcnarios  confessus  fuit  dictus  abbas  se  recepisse  et  in 
veritate  habuisse  mutuo  etc.  quod  eos  expendidit  in  ulililatem  dicti  monasterii  sancte  Flore,  videlicet  prò  iti- 
nere quod  fecit  ad  dominiim  papam  Innoceniium  prò  militate  sue  ecclesie  etc.  Item  prò  solvendis  debitis 
que  contraxii  dicium  monaslerium  prò  causa  quam  liabel  cum  Canonica  aretina  civilatis  prò  molendino  de 
Galliano  et  aliis  possessionibus  et  rebus  dicle  ecclesie  manutenendis  et  defendendis.  Acta  sunt  hec  in  civitate 
Aretina,  in  dicto  monasterìo,,.  Arch.  di  esso  Menasi.,  n.  602. 


156  DOCUMENTI    l'KH    LA    STiilUA    D    AREZZO  f481-48;j. 


481. 

Onorio   III  serti  e   a   Unger  io.    iìisefinuìili;   legge   tu    Arezzo,  iierehè  faecia  ilesislere 
l' Ai)ba:ìn  dis.  Fiora  dal  molestare  la  Vanonien  Aretina  a  causa  di  un  mulino. 

Latcrnno  •  !5  iiovpiiiljro  1217.  [Ardi.  Ciipil.  d'  Ar.:  Ciiile  di  s.  Fiora  e  Lucilla,  n.  66S]. 

min.   120X330.  -  (Àipia  falla  da  lìoiic  luit.  e  rivediila  da  Macahcu  nolaro  il   15  gennaio   I2IS. 

Honoiius  t'iiiscopus  serviis  seivoium  Dei  dilcclo  liliu  Uogt'rio  doclori  iJocreloium 
Ardii  commomili  siiliilem  el  aposlulicam  bciicilirtioiiem.  Suam  ad  nos  preposiins  el 
Capiluluiu  Arcliiiuiii  (pi»>iini(iiiiam  destinaiuiit,  (|iiud  ahli.is  el  convenlus  monaslerii 
sancle  Flore  aretini  ipsos  super  quodam  nioleridino  coiilra  foiici.s  recurdatioiii.s  I(nno- 
cenlii)  pape  predecessoris  noslri  senlentiam  el  declaralionem  nnslram  lernere  nioieslare 
presmimnl.  Ideoque  discrelioni  lue  per  apostolica  scripta  inaiidanius  i|iialei)us  dictos 
abbatem  et  coiiveiilum,  ut  uh  eorum  super  molendino  prediclo  iiidehila  inoleslatione 
desistaiit  (I),  inunitioue  premissa,  per  eeusuram  ecciesiasticam,  ap[)ellalione  remota, 
compellas.   Data  Lalerani,  in  noiias  novembris,  pnntificaius  nostri  anno  secundo. 


482. 

Onorio  ìli  invila  il  eescoro  Martino  a  presentarsi  al  suo  cospetto  per  decidere  sulla 
lite  che  erasi  rinnovata  tra  le  due  chiese  di  Sietia  e  di  Arezzo  pel  possesso  delle 
parrocchie  poste  nel  contado  senese. 

Latcnmo  •  26  gennaio  1219.  [Ardi.  Valle,  lìi-fjest  Honorii  III,  aii,  III  ep.  262,  voi.  IO,  e.  ai']. 

(Martino)  episcopo  et  Capitulo  Arelinis.  Oblata  iiobis  dilecti  filii  Mathei  archipresbi- 
teri>,  sindici  et  procuraloris  Senensis  ecclesie  petitio  declaravit,  quod  cum  tu,  frater 
episcope,  prò  eo  quod  quasdam  plebes,  naonasleria  el  alias  ecclesias  ad  Senenseni  ec- 
clesiam  pertinentes  delines  occupata,  olim  corani  magislro  lune  subdiacono  et  capellano 
bone  memorie  I(nnocentii)  pape  predecessoris  nostri,  queui  libi  et  eisdem  preposito  et 
vicedomino  concesserat  auditoiem,  convenlus  fueris,  el  lihollus  porrectus  exlileril  co- 
ram  eo;  le  lamen  asserente,  ius  revocandi  domiiiii  libi  competere,  prò  eo  quod  causa 
legationis  veneras  ad  concilinni  generale,  ac  quod  causa  ipsa  vos,  filii,  capilulum  prò 
parte  tangebat  et  ideo  respondere  non  poteras  nec  debebas,  non  habens  super  hoc 
mandatum  procuralorium  ab  eisdem,  negolium  ipsum  remansit  postmodum  indiscussum 
in  Senensis  ecclesie  non  modicum  detrimentum.  Unde  supplicavit  nobis  sindicus  me- 
moratus,  ut  ecclesie  sue  super  hoc  dignaremur(*)  de  benignitate  sedis  aposlolice  provi- 


(•)  Parola  aggiunta  in  calce. 


AN.    1217-1  21  9J  CODICE    DIPLOMATICO  1 -H 

deve.  Voientes  igitiir  ut  finis  litibus  imponaliir,  ne  l'orsan  fuo  clofeclu  inslilie  ius  alte- 
riusuliiiis  |);iitiam  deperire  contii)g;it,  universilati  veslre  per  apostolica  scripta  preci- 
pieiiclii  niaiidamus,  <|uateiius  infra  niensem  post  receptionem  presentium  [ter  vos  vel 
proiuialorem  idoueiiui  nostio  vos  conspeclui  |)resenlelis,  exliibituii  et  recepturi  super 
premissis  quod  postulai  ordo  iiiris.  iJaluin  Lateraiii,  vii  kl.  fel)inarii,  anno  tertio. 


483. 

Arrigo  e  Marcoaldo  di  messer  Tesla  vendono,  in  nome  pure  del  loro  fratello  Fe- 
derigo e  della  madre  Geborga  e  dei  propri  nepoli,  una  piazza  e  nn  censo  per 
liberarsi  da  un  debilo  paterno  contralto  con  Ugolino  Sassoli. 

(Arezzo)  •  14  giagiio  121ft  [R.  Arch.  Fior.,  Diploni.  Oìiietani  di  Arezzo]. 

mm.  230-210X370. 

.V  Zbnatti,  Arrigo  Tesla  e  i  jiriitiordi  (Iella  lirica  Hai  (Bibliot.  crttica  della  Ictler.  Hai.  IV,  32). 

t  In  Dei  omnipolenlis  nomine.  .4nnu  Cdiiisli  incarnalionis  MC.Cxviiii,  Honorio  papa 
residente,  Federico  regnante,  die  xviii  kl.  iulii,  indictione  vii.  Manifesti  summus  nos 
Rigo  et  Marcoaldus  fralres  fìlli  quondam  Teste,  prò  nobis  et  prò  Federico  fratre  nostro 
et  prò  nepotibns  nostris,  lìliis  quondam  Rainerii  fratris  nostri,  et  ego  Rigo  etiam  pio  dicto 
Marcoaldo,  inspectautilitate  nec  non  melioramento  et  prò  persolvendo  debito  paterno  Ugo- 
lino Sassoli,  cui  tenemur  solvere,  auctorilate  et  consensu  domini  Rolandi  iudicis  ordinarii, 
qualiter  per  hanc  cartam  venditionis  pieno  iure  proprielatis,  dominii  et  possessionis, 
sponte  et  libera  voluntate,  vendinnis,  damus,  iradimus,  cedimus,  et  ad  pro[)rium  conce- 
diffius  vobis  Grassino  lanaiolo  frali i  (.accie  et  Tainaido  quondam  iiiio  Salemmi  comuniter 
cuilibet  prò  medietaie  prò  indiviso  videlicet  totam  et  integram  proprietatem  et  terre- 
num  unius  platee  prò  medietate  prò  indiviso,  quani  tenent  filii  Orlandini  Sassucci,  et  in 
denarioruni  censura,  qui  inde  annualim  nobis  debetur,  et  insuper  omne  ius  nostrum, 
posile  in  civitate  Aretina,  in  porta  Burgi,  iuxta  domos  vestras;  et  piateam  libellariam 
Flambine  et  piateam  allodii  fìliorum  Orlandini  Sassucci  et  Albrigoltorum  et  viam;  et 
usque  ad  medium  vie  |)rodicle  possitis  in  altum  hedifìcare  supia  viam  et  libere  ire  et 
redire  per  eam.  Et  insuper  vendimus,  damus,  cedimus,  concedimus  et  mandamus  vobis 
similiter  omne  ius  et  actionem  realem  et  personalem,  quod  et  quam  habenius  et  lia- 
bere  possemus  adversus  Deteguardi  et  Bencevennem  Orlandini  fassuccii  et  adversus 
quamlibel  peisonam  prò  ipsa  platea  sive  ipsius  occasione.  Et  vos  inde  per  manum  Te- 
baldi  eiusdem  rei  testis  ad  propiium  investimus  cum  omnibus  fìnibus,  pertinenliis  et 
accessionibus  suis  et  cum  bis  que  supia  et  infra  se  conlinent  et  cum  omni  iure  suo, 
ad  habendum,  lenendum,  possidendum  et  quicquid  inde  vobis  et  veslris  heredibus  aut 
cui  dederitis  deinceps  placueril  vestro  nomine  faciendum  sine  nostra  nostrorumque  fì- 
liorum et  beredum  molestia  vel  lilis  oausatione.  Et  conlìlemur  in  veritale  nos  a  vobis 
prò  nobis  et  predictis  fratre  et  nepotibus  nostris  recepisse  inde  et  habuisse  iusto  prelio 
yiH  libras  honorum  denariorum  pisanorum  et  in  predicto  debito  solvisse  Ugolino;  re- 
nuntianles   in   hoc  facto   omni   exceptioni  et  non  numerati  prelii  et  minoris  etatis,  et 


l;iS  «OCUMKNTI    PKR    I..\    SToltlA    d' AREZZO  fiSS-iSfi. 

prelii  11(111  cuiivi'i'si  in  iioslrain  ittililalcin  el  omiii  legum  auxìlio  pio  nobis  facienti.  Et 
coiidli'ur  ego  Hii,'(t  mi!  i'ss(i  maiorom  xxv  aniiis.  Et  promittiiniis  voliis  pio  nobis  el 
pretliftis  IVatre  el  iiepolibus  riostris  et  pio  nosliis  el  ooiuni  heredihiis  vobis  el  veslris 
liereilibiis  ani  «ni  riederilis,  diclas  res  non  lollfire  vel  rontendeie  nec  minuere  in  aii- 
(juo  vel  molestare,  set  legittime  omni  tempore,  ab  omni  persona  et  nominalim  a  pre- 
diclis  fralre  el  nepolibiis  nnstris  et  cognata  el  domina  CiiboiL'a  maire  nostra,  et  ab  uxore 
mea  sciiicet  Higonis,  et  ego  Rigo  etiam  a  Marcoaldo  predillo  et  eorum  heredibus  no- 
stris  expensis  defendere:  et  facere  dictos  Federicuiii  et  nepoles  noslros  cum  fiierint 
legittime  elalis,  ad  ires  menses  postqiiam  fiierimus  inde  requisiti  cum  notario,  bis 
omnibus  consentire  et  cartam  inde  vobis  ad  seiisum  veslri  sapientis  facere;  el  hec  ea- 
dem  faciam  ego  Rigo  Manoaldum  facere.  El  promilto  vobis  (piod  faciam  vobis  prò 
me  ac  Marcoaldo  et  Federico  el  nepotibus  nostris,  et  lirmabo  cartam  de  prediclis  re- 
bus ad  sensum  veslri  sapientis  post  legittimam  etatem  ad  unum  mensem  postqnam 
fuero  inde  requisilus  cum  notario.  Ouod  si  non  defensaverimus  el  omnia  suprascripla 
et  singula  in  singulis  non  servaverimus,  aut  si  appaiueril  daluin  factnmve  prediclis 
nociturum  per  nos  vel  per  aiiquam  personam,  promittimus  vobis  lune  persolvere  vobis 
et  vestris  heredibus  suprascriptas  res  in  diipliim,  nomine  pene,  prout  lune  valueril  sub 
exlimatione  pretii,  et  post  soiulionem  pene  hec  omnia  vobis  semper  firma  tenere  pro- 
millimus  vobis,  el  ipsas  res  deinceps  prò  vobis  possidere  guarentamus,  danies  vobis 
licentiam  inlrandi  in  tenutam  quando  vobis  placueril  vestra  auctorilale.  linde  haoc 
cartam  fieri  rogavimus.  Prelerea  Petrus  Rolandi  iudicis,  en  presente  et  eius  auctoritale, 
promisil  Grassino  et  Tainardo  prò  se  et  suis  heredibus  quod  facient  Rigonem  predi- 
ctum  post  legittimam  elalem  ad  unum  mensem  post  quam  essent  inde  inquisiti  cum 
notario  facere  et  firmare  eis  vai  eorum  heredibus  cartam  de  prediclis  rebus  prò  se  et 
fralribus  et  nepotibus  suis  praediclis  ad  sensum  eorum  sapientis.  Quod  si  non  facerent 
promisil  eis  lune  persolvere  suprascriptas  res  in  duplum,  nomine  pene,  prout  valerent 
sub  exlimatione  pretii.  Et  domina  Giborga,  auctoritale  filiorum  suorum  predictorum, 
cerliorata  de  iure  ypotecarum  et  de  omni  iure  suo  bis  omnibus  consensi!,  et  omne 
ius  suum  prediclis  emploribus  dedit,  cessil,  concessi!  el  refulavil  prò  merito  legis,  re- 
nuntians  iuii  ypotecarum  et  omni  legura  anxilio,  pena  dupli  etiam  de  non  molestando 
eis  promissa.  Actum  in  civitate,  ad  domum  filiorum  Teste  feliciter. 

Dominus  Rolandus  index,  Melliaie,  Cavalcante,  lacobus  et  Tebaldus  buie  roga[ti 
rei]  interfuerunt,  el  eiusdem  rei  rogati  sunl  testes. 

(Sn.)  Ego  Ubertus  ab  imperiali  manu  el  maiestale  nolarius  suprascriptis  in[terfui, 
et  rojgatus  hec  omnia,  ut  supra  legitur,  sss.,  compievi  meoque  signo  firmavi. 

484. 

Onorio  111  richiama   novamentc  alla  sua  presenza  il  Vescovo  Arelino  insieme  col 
Proposto. 

Rieti -26  giugno  1219  [.\rch.  Vatic,  Regest.  Honorii  III,  an.  Ili,  ep.  498,  voi.   IO,  e.   lOò]. 

(Martino)  episcopo  et  preposilo  Aretinis. 

Mirari  cogimur  el  moveri,  quod  cum  vobis  dederimus  in  preceptis,  ut  infra  men- 
sem post  receptionem  lilterarum  noslrarum,  qui  a  feslo  resurrectionis  proxime  prete- 


AN.     1219]  CODICE   DIPLOMATICO  159 

lilu  esl  traiiSHctus.  venerabili  fralii  nostro  Bonfilio  episcopo  et  dileclis  liiiis  capituio  se- 
ueiisibus  super  (luilmsdiim  piebibus,  moiiasleriis  et  abis  ecclesiis  ad  Seiiensem  ecciesiam 
pertinenlibus  exiiibiluri,  et  recepturi  iiichilominus  ab  eisdem  qiiod  postulai  oido  iuris, 
per  vos  vel  procuratorem  idoneum  in  nostra  curaretis  presentia  (;om|iarere,  vos  id  ef- 
ficere  contem|)sislis.  Volentes  igitiir  ut  iustitia  in  iudicium  converlaliir,  discrelioni  ve- 
stre  per  apostolica  scripta  dislricte  precipientes  mandamus,  c|ualenus  infia  quindecim 
dies  post  receptionem  presentium,  quem  terniinum  vobis  prò  peremptorio  assignamus, 
iuxla  prioris  mandati  nostri  tenoreni,  nostro  vos  conspetui  presentelis.  Dalnm  Keati 
VI  kl.  iulii,  ponlificalus  nostri  anno  terlio. 


685. 

Onorio   111   conferma   la   disposizione  del  Capitolo  aretino  di  non  ammellcre  nella 
Cattedrale  più  di  quattordici  canonici. 

Viterbo  -  2&  ottobre  121!)  [Ardi.  Capii,  d'  Ar.,  n.  .52-5]. 

mm  230X280. 

Honorius  episcopus  servus  servoruni  Dei  dilectis  filiis  (Curlosonno)  et  Capitalo  Are- 
tinis  saluleni  et  apostolicam  benedictionem.  C.iim  a  nobis  petitur  quod  iustiim  est  et 
honestuoa,  tam  vigor  equitalis  quam  ordo  exigit  rationis,  ut  id  i)er  sollecitudinem  officii 
nostri  ad  debitum  perducatur  effeclum.  Eapropter,  dilecti  in  Bomino  filii,  veslris  iiistis 
postulationibus  inclinati,  quarlunidecimum  canonicorum  numerum  quom,  computatis 
in  60  personatibus  in  ecclesia  vestra,  sicul  proponitis,  deliberatione  provida  statuistis, 
sicut  statutum  est,  provide  auctorilate  apostolica  confirmamus  et  presentis  scripti  pa- 
trocinio communimus.  Statuentes  ut  prefala  ecclesia  piedicto  canonicoium  numero  sit 
conlenta,  nisi  adeo  ipsius  excreverint  facultates  quod  plures  instilui  valeant  in  eadem. 
Salvo  in  omnibus  apostolice  sedis  mandato.  Nulli  ergo  omnino  hominum  liceat  liane 
paginam  nostre  confirmationis  et  conslitutionis  infringere  vel  ei  ausu  temerario  con- 
traire. Siquis  autem  hoc  atlemptare  presumpserit,  indignationem  omnipotentis  Dei  et 
beatorum  l'etri  et  Fauli  apostolorum  eius  se  noverit  incursurum.  Data  Viterbii,  viu 
kl.  novembris,  pontiDcatus  nostri  anno  quarto. 


686. 

Guelfo  dei  Hosloli  cede,  in  virili  di  un  precetto  di  Federico  II,  il  possesso  di  Brolio 
in  Valdichiana  a  Guido  priore  di  Camaldoli. 

Presso  Cliianl  -  22  novembre  1219  [R.  Arch.  Fior.,  Diplom.  Camaldoli^. 

mm.  130X380.  -  Nel  tergo,  scrittovi  nel  sec.  XV,  si  legge:  Tenuta  predii  de  Brolio. 
V  atto  susseguente  sta   scritto  in  altra  pergamena  (di  mm.  90X390),  nel  cui  tergo   leggesi:   Tenuta  de 
Brolio  prò  heremo. 


160  DOCUMENTI    l'KH    LA    ST0II1\    11'  AHI/./.O  f4HG-4S7. 

(Su.)  Ili  nomino  iesii  Cliiisli  ;uiu!ii.  Anno  eiusflcm  Mcr.xviiii,  Hoiioiio  pa|)a  resi- 
dente, Federico  regnante,  x  kl.  decembris.  indictione  vii.  In  piesenlia  et  testimonio 
infrascriplorum  leslinm  ad  hoc  roj^alornni  lecluni  fuit  ot  recilalnm  al(|nc  representa- 
lum  piivdogium  domini  Henrici  legis  llomanoinin  et  regis  regni  Sicilie  priori  Camal- 
dulensi,  et  idem  legit  dictus  jtrior,  in  quo  continebatiir  qiialiler  dominns  rex  conces- 
serai Broilum  lieremo  Camaldiilensi,  cimi  rerlis  perlinentiis.  Simililer,  resscriptum(*)  do- 
mini regis  eiiisdem  l'iiit  ropresentatiim  et  lectiim  a  diclo  domino  priore  (".anialdiilensi, 
quod  fiierat  Iransmissiim  a  rege  domino  (ìelfo  aretino  civi,  quo  cfintinebalur  qiiod  dictus 
Geifus  darei  lenulam  diclo  domino  priori  de  Broilo  el  omnibus  rebus  de  (piibus  in  dicio 
privilegio  conlinebatur;  el  tam  dictum  privilegium  quam  resscriptum  (*)  bulla  sive  sigillo 
domini  regis  erat  munitum.  Acta  sunl  aulem  hec  apud  r.lanem  et  non  longe  a  castel- 
lare de  Clanis. 

Tesles  aulem  rogati  sunl  super  bis  el  interfuerunl  Rainerius  Plantanelli  de  Poiane, 
Rainerius  Gotzaius  filius  quondam  Salinguerre,  Vivolus  Borgelli  de  Foiano,  Cane  fiatar 
eius,  Guilielmus  filius  Guidi  Orlandi  de  Burgo  Sancii  Lauientii  de  Musscello,  domnus 
Leonardus  piior('')  de  (laslilione  Aretino,  domnus  Beinardus  C)  de  lluileinponis,  domniis 
loliannes  Q^)  camerarius  camaldulensis,  domnus  Henricus  monachus  et  domnus  Massa- 
rius  monachus  ("). 

Ego  magister  Quiiilavalie  imperatorie  maiestalis  iudex  ordinarius  alque  notarius 
interfui,  el  rogalus  sss.  et  in  publicam  formam  predicta  redegi. 

(Su.)  In  nomine  lesu  Chrisli  amen.  Anno  eiusdem  Mccxviiii,  Honorio  papa  resi- 
dente, Federico  regnante,  x  kl.  decembris,  indiclione  vii.  In  presentia  el  testimonio 
infrascriplorum  lestium  el  ad  iiec  rogatorum.  Dominus  Geifus  quondam  Bostole  are- 
linus  civis,  exequendo  mandalum  domini  regis  Federici  Romanorum  et  Sicilie,  secun- 
dum  ea  que  in  privilegio  a  diclo  domino  rege  ecclesie  Camaldulensi  concessa  contioe- 
banlur,  dedit  domino  Guidoni  dei  gralia  camaldulensi  priori  lenulam  sive  posses- 
sionem  Brodi,  recipienti  eam  prò  heremo  camaldulensi,  ad  honorem  Dei  el  in  susten- 
tationem  monachorum  et  aliorum  fralrum  ibidem  Deo  famulanlium.  Hii  aulem  sunt 
fines  de  quibus  prior  Camaldulensis  recepii  tenutam  a  diclo  Gelfo  de  Broilo  el  eius 
perlinentiis:  Porctus(°)  de  Anglo,  Codolaccium  Ramcavizi;  alii  fìnes  sunl:  Aqualata,  rivus 
de  Carbonaria,  sicul  ipse  rivus  prolendilur  usque  ad  viam  Mancianensem  (°)  superioiem, 
et  ab  illa  via  superiori  usque  ad  Clanem  de  Cereso  et  ab  inde  usque  ad  porlum  de 
Anglo.  linde  hanc  cartam  lani  diclns  Geifus  quam  dictus  Prior  fieri  rogavit.  Acta 
sunt  hec  in  locis  prediclis. 

Testes  aulem  rogati  sunl  el  interfuerunl:  domnus  Leonardus  |)rior  de  Castillione 
Arelino,  donmus  lohannes  camerarius  camaldulensis,  Rainerius  Plantanelli  de  Foiano, 
Rainerius  Gotzaius  filius  quondam  Salinguerre,  Vivolns  Bo'rgelti  de  Foiano,  domnus 
Henricus  monachus  el  alii  0  ^^  Rossus  conversus. 

Ego  magislor  (juintavalle  imperatorie  maieslatis  iudex  ordinarius  atque  nolarius 
suprascriptis  interfui  el  rogalus  sss.  et  in  in  publicam  formam  [prediclja  redegi. 


(»)  Sic.  C")  domno  Leonardo  priore.  (')  donino  Bernardo.  C)  domno  lohanne 

(«)  domno  Henrico  monacho  et  domno  Massarto  monacho.  (0  Henrico  monacfio  et  aliis 


*N.    1219-1^220]  COUICK   DIPLOMATICO  lf)1 


487. 

Onorio  III  conferma  /'  ampio  pririlegio  dato  da  f'fjo  vescoro  di  Uslin  e  Vellfilri, 
legali!  papale,  alle  manache  benedelline  di  s.  Maria  di  l'ionia. 

Laterano  -  8  aprile  1220.  |Aifli.  Cnpii.  il'Ar.:  CaiU;  ili  \ailn  piovcnioiizii,  SinosHi  Pnci.,w.  4'.)|. 

nim.  o40X^0y-  •  Qnalilu-  piiioln  !'  riiiiasla  c]ii.isirhè  eslinla  in  iiuci  punti  ove  la  piTganieiia  lia  siiliilo 
altrilo  mentre  era  lipiegala  in  limlici  patti.  Il  piombo  papale  manca:  ne  fu  strappalo  \  la  oon  \iolen7.a. 

HoNORius  ejtisi'opus  seivus  servoriim  Dei  ilileflis  in  Christo  lìlialms  . . .  ahhatisse  ac 
moiiiaiiljus  luoiiasU'iii  saiicle  Marii?  de  l'ionia  (1)  de  Arilio  saliilem  et  aposloliiam 
beneiliclionem.  Sacrosancta  Romana  ecclesia  ilevolos  el.  humiles  lilios  ex  assiiele  pie- 
tatis  olficio  propeiisins  diligere  consuevil,  ci  ne  pravonim  liomimim  niolesliis  agilen- 
tur,  eos  lamquam  pia  nialer  sue  proleclionis  miinimine  coiil'overe.  Sane  cnm  veiieia- 
bilis  fraler  noster  (Hiifjo)  Osliensis  epi.sco|(US  tliim  in  partibiis  vesliis  legationis  olticio 
fuiigerèlui',  a  iiobilibus  viiis  Rollaniiino  et  Guidone  de  4lhiigotlis  civiltiis  Aretinis  Ciin- 
dum  qiieiidam  in  loco  ijui  Pioiila  dicitiir,  piope  ninios  civilatis  piedicle,  in  iiis  ci  pio- 
prietalem  ecclesie  Romane,  pioni  mandaveiamns,  eundem  inislro  nomine  recepisset,  et 
in  monaslerio  veslro  ibi  coiislrarto  i|uedam  in  veslre  religionis  augmenluni  et  l'avofein 
vestii  ordinis  duxeiil  slanienda;  iios.  vestris  iiislis  postiilationibiis  annuentes,  quod  ab 

(I;  uueslo  mnnasleio,  bennlcnino  prima,  poi  iramv.srano,  ove  solevano  raocosHersi  le  laneiiille  delle  pili  no- 
bili faniiglie  aretine,  ora  poslo  fuori  delle  mura,  nel  campo  a  sinistra  della  via,  elio,  usreiulo  una  volta  da  Porta 
Buia,  eondiieeva  al  Duomo  veerliio  e  a  Pesraiola.  Il  vescovo  (juglielmino  lece  al  medesimo  la  donazione  (che  con- 
fermò la  Sede  Apostolica)  dell'Ospedale  di  Montelino  e  dei  suoi  beni:  ma  avendo  quest'ano,  forse  arbitrario,  originato 
"scandahini  inler  mulios  nobiles  et  pntenles  elvilalis  Arelii,  ex  quo  dictum  monasterium  et  eiiis  familia  poterai 
et  limebal  grave  pericuiimi  generari  et  infamiain  •  xoriri,,  l'abbadessa  o  le  monache  con  istrumento  del  3  luglio 
1267  si  propongono  di  renunziare  il  possesso  di  dello  spedale  e  di  fare  '■rectoribiis  societatis  providoriim 
viroruni  de-domo  de  Monletino  generalem  finem,  refiitalioneni  el  (luiclalionom  el  abrogalionem  de  omni  iure  c/r.,,. 

11  monasleiii  si  manlenne  in  condizioni  liorenli  per  tulio  il  secolo  XIII,  ma  poi  cominciò  a  decadere,  né 
valse  a  rilornarlo  in  migliore  slaUi  l'ampio  lascilo  che  fece  in  suo  favore  ni."  Simone  della  Tenca  nel  I.3.3S. 
Alla  meli  del  secolo  XIV  le  monache  avevano  vendulo  gran  parie  dei  loro  beni,  e  dipoi  avendo  ricevuto 
gra\i  danni  per  l<^  guerre  coi  fuoruscili  e  per  le  incursioni  e  le  devastazioni  ilelle  compagnie  di  ventura,  es.se, 
già  ridotte  a  poco  più  di  sei  o  selle,  andarono  a  sialiilirsi  presso  la  cappella  dei  Disciplinati  dello  Spirilo 
Santo  (1397).  Poi  tornaiono  in  s.  Maria  di  Pionla;  ma  nella- seconda  metà  del  I  iOO,  a  quel  tempo  in  cui  lo 
spìrito  rinnovatore  del  linascimento  aveva  tulio  trasformato,  1'  arie,  le  lettere,  i  costumi,  dettero  esempio  di 
tale  scoslumatezza  da  costringere  il  Comune  ad  invitare  il  Vicario  generale  dell'  ordine  perchè.  riferi.s.5e  alla 
Curia  Flomana  della  vita  scandalosa  e  tiii'pe  elio  si  teneva  non  solo  nel  monastero  di  Pioiita  ma  anche  in 
quello  di  Monlecalbi,  di  s.  ("Chiara  e  di  s.  Spirito.  Papa  .Alessandro  VI,  conosciuta  per  la  relazione  di  maestro 
Egidio  Delfino  di  Amelia,  come  "abbalisse  et  mnniales  predictorimi  monasloriorum,  pudicilie  lassalis  liabenis.  pò- 
tius  corporis  vuliiplalibus  (|uam  anime  suarum  saluti  mirabant,  ac  illibi  vitam  miiiiis  lioneslam  non  sino  pliiiimo- 
rum  scandalo  diiccbant,,  unì  i  delti  (|uattro  conventi  al  nuovo  monastero  di  s.  Margherita  e  s.  Maria  Mad- 
dalena di  Arezzo,  (?  vi  incorporò  tutti  i  loro  beni.  (Arch.  l>om.  Ptrijinnene,  n.  17.9,  176). 

Il  monastero  di  Pìonta,  che  la-Fraternita  di  s.  .M^  di  Misericordia  cedette  nel  1.516  alle  monache  di  «.  .Maria 
dell'Oriente,  venne  abballulo  nel  fare  le  nuove  fortificazioni  alla  città  (1538-1546). 


JfJJ  DOCLMKNTI   PER    LA   STORIA   D' ARKZZO  [ÌH1 . 

euilt'iii  l'pisi'opo  facUiin  esl  laliim  lialjcnles  el  gialum,  fuchi  ohlenlu  religionis  veslre 
ab  lipiscopo  [iielalo  slaUila,  siriil  in  ipsius  privilegio  coiilinelui-,  auclorilale  apostolica 
loiiliimaiiuis,  L'I  pieseiilis  scripli  patrocinio  commuiiimus.  Tenorem  aulem  eiusdera  privi- 
legii  ad  maiorcin  veslrani  el  moiiaslerii  niomorali  raulelam  presenlibus  lilluris  de  verbo 
ad  verbum  diixiniiis  insereinliim;  (|iii  lalis  esl:  Hugo  miseratioiie  divina  Osliensis  el  Vel- 
ielrciisis  cpiscopus,  iiposlolicc.  sodis  legaliis,  dilcclis  in  Clirislo  liliabus...  abbalisse 
nionaslerii  saiicle  Marie  de  rimila  de  Arilio  eiiisque  sororibus  lam  preseiilibus  quam 
fuluris  roligiosam  vilani  prolessis  in  perpiauum.  l'rudenlibus  virginibns,  ([ue  sub  liabilu 
religionis,  aciensis  lampadibiis,  per  opera  sanclilalis  se  iugiler  |ireparanl  obiam  ire 
sjtonso  el  cimi  ipso  ad  celesies  nnplias  inlroire,  nostrum  deiiemus  presidium  imper- 
liri,  ne  lorle  cniuslibel  lemeritalis  incursus  vel  eas  a  pio  proposito  revocai  aut  robur, 
i|UimI  absit,  sacre  religionis  infringal.  Eapropler,  dilecle  in  Domino  filie,  veslris  iiistis 
poslnlali(iiiii)[us]  gratn  conrurrentes  assensu,  fundum  qucm  dilecti  filii  Rollandinus  et 
l'iuido  de  Albrigoltis,  nobiles  Aretini  cives,  habebanl  in  loco  qui  vocalur  l'ionta,  jirope 
muros  civitalis  predicle,  nobis  nomine  Romane  ecclesie  ab  eis  pia  liberalitate  collalum, 
de  assensu  venerabi[lis  f]ralris  nostri  Martini  aretini  episco|ti,  in  ius  et  proprietalem 
beali  Pelli  el  ecclesie  Romane  suscipiniiis,  ubi  inonasteriuni,  ad  honorem  Dei  et  virgi- 
nis  gloriose  genitricis  eius,  ut  vos  iiii  oll'eiielis  Duniino  liulucaustum,  et  alias  exemplo 
vestro  ad  divinum  obsequium  traheretis,  nomine  Romane  ecclesie,  quod  ad  ipsam  nullo 
medio  perlinet,  duximus  consliluendum.  Verum  quia  petislis  a  iiubis,  ut  locum  ipsum 
el  personas  inibi  Domino  l'aniulantes  conlra  maiignornm  iiuursus  protectionis  sedis 
apostolice  privilegio  muniremus,  nos,  veslris  iustis  piccibiis  inclinati,  dictum  monaste- 
rium,  quod  ad  Romanam  ecclesiam  nullo  perlinet  mediante,  in  quo  divino  eslis  obse- 
quio  mancipale,  cum  personìs  el  omnibus  rebus  suis  sub  beati  Petri  prolectione  susci- 
pimus,  et  presentis  scripti  privilegio  communimus.  Fn  primis  siquidem  statuentes,  ut 
ordo  monasticus,  qui  sectiiidum  Deum  et  beati  Benedicti  regulam  quam  protitemini  in 
eodem  loco  institulus  esse  dinoscitur,  perpeluis  ibidem  temporibus  inviolabililer  obser- 
vetur.  Formulam  nicbilominus  vite  veslre,  quam  a  nobis  humiliter  recepistis  cum  beati 
Benedicti  regala,  perpeluis  temporibus  manere  decernimus  illibatam;  locum  vestrum 
cum  omnibus  pertinentiis  suis,  et  omnia  que  iuste  et  canonice  possidetis,  vobis  et  per 
vos  hiis  que  vobis  canonice  successerint  confirmanles.  A  preslatione  vero  decimarum 
clausure  veslre  et  de  ortorum  fruclibus  et  pomorum  vos  esse  decernimus  aucloritate 
pagine  presentis  immunes.  Pro  hiis  aulem  et  aliis,  in  (juibus  ecclesia  veslra  lege  dioce- 
sana forsan  Ariminensi  ecclesie  lenerelur  unam  librara  cere  tantum,  el  non  aliud,  in 
feslo  Assumptionis  gloriose  virginis  de  augusto  Ariminensi  episcopo  annis  singulis  per- 
solvetis.  Liceat  quoque  vobis  mulieres  liberas  el  absolutas  e  seculo  fugientes  ad  coo- 
versionem  in  ecclesia  veslra  reciiieie,  et  eas  sine  conlradiclione  cuiuslibet  relinere  (1). 
Prohibemus  eliam  ut  nulli  sororum   veslrarum,  post  factam  in  ecclesia  veslra  profes- 


(\)È  notevole  il  caso  di  una  cella  Imilga,  die,  fuggila  al  maiilo  "non  inipeluose  vel  calore  iracundie,  sed 
consulle  potius  et  prò  anime  sue  remedio,  pura  et  spontanea  voluntate,,  renunziando  ogni  diritto  coniugale 
in  presenza  di  due  preti  e  cinque  testimoni,  si  fece  monaca  in  questo  monastero.  Ne  sorse  lunga  conlesa  col 
marito  che  andò  a  querelarsi  anche  dinanzi  al  pajia  Gregorio  IX,  e  quesii  sentenziò  con  bolla  del  i  ottobre 
1230  che  la  donna  restasse  monaca,  e  che  egli  non  si  occupasse  più  di  lei.  Ardi.  Vaiic.  Reg.  Greg.  IX,\oì.  \6.  ep.  69. 


AN.    12i!0]  CODICE   DIPLOMATICO  163 

sionem,  fas  sii  ile  eodeni  loco  discedi'ie,  scu  clausti  iim  vcsliiim  exire;  disceilenlom  vero 
absque  communium  lillerarum  veslranim  cauiioiiH  niillus  audcal  relineio,  nec  liccal  aliis 
pers^oriis  ingiedi  clauslrura  veslnim  preler  illas,  d(M}uiljus  liceiiliam  liabueiilis  specialem. 
Dedicaliones  vero  ecclesiarnm  veslrarum,  consorraliones  altarium  el  ordinaliones  dcri- 
corii  m,  (]ui  Tueriiil  ad  sacros  oidiiies  |iromoveiidi,  el  alia  ecclesiastica  sacramenta  a 
diocesano  suscipielis  episcopo,  si  ea  gratis  el  sine  pravilate  aliqua  vobis  voiueril  exhi- 
bere;  alioquin  iiceal  vobis  (juemcumque  maluerilis  adire  antistitem  graliam  el  commu- 
nionem  a|)oslolice  sedis  liabentem,  (pii  vobis  aiiclorilate  sedis  aposlolice,  qiiod  |)oslu- 
latur,  impeiidat.  Obeunte  vero  le  mine  eiusdem  loci  abbalissa  vel  sororum  luariim 
libi  qualibet  successura  nulla  ibi  cuiuslibel  surre|)lionis  astiitia  seu  violetilia  prepona- 
tor  nisi  quam  sorores  communi  assensu  vel  sororum  pars  consilii  sanioris  secundum 
Dei  limorem  et  beati  Benedilli  regniam  providerint  digendam.  Electioiiem  quoque  Ro- 
mano [ìontilici  vel  legato  ab  eins  latere  deslinato,  aut  ei  cui  ponlil'ex  Homanus  iniuncxerit 
represenlent,  a  quo  elecle  conlirraalionis  et  benedictionis  gralia  impendatur.  Correliones^ 
insupei'  lam  capilis  quam  membrorum  super  omnibus  que  in  vestra  ecclesia  fueiini  cor- 
rigenda, soli  Romano  jionlifici  vel  ei  quem  ad  hoc  depulaverit  reservamus.  Prohibemus 
igilur  ne  quis  episcopus  vel  quelibel  alia  ecclesiaslica  sccularisve  persona  libertates  ve- 
stras  infringere  aut  oblenln  consueludinis  vel  alio  modo  quicquam  vobis  audeal  exloi- 
quere,  seu  in  vos  vel  ecriesiam  vestram  iuterdicli  vel  excommunicalionis  sententias 
promulgare  presumal.  ('um  aulem  generale  terre  lueril  inlerdiclnm,  [licjeat  vobis,  clau- 
sis  iaiiuis,  exchisis  exroinmnnicalis  el  inlerdiclis,  non  pulsatis  campanis,  supjìcessa  voce. 
divina  officia  celebrare,  Speiialiler  eliam  inliibentes  ne  usurarios  excommunicalos  aut 
hereticos  vel  de  beresi  inlamalos  et  nominalim  ab  Aretina  ecclesia  interdiclos,  presu- 
matis  in  vita  vel  in  morte  quomodolibel  recipere  ad  divina.  Nec  Iiceal  vobis  se|iullu- 
ram  habere,  nisi  prò  vobis  et  aliis  personis  que  ad  veslrum  fuerjnl  servilium  de|uitale. 
Ad  indicinm  aulem  liuius  percepte  a  sede  apostolica  liberlatis  aureum  unum  persolvelis 
Romano  pontifici  annualim.  Decernimus  ergo  ut  nulli  omnino  bominum  Iiceal  prefalum 
monasterium  femere  jierturbare,  ani  eius  possessiones  auferre,  ablatas  retinere,  mi- 
nuere  seu  aliquibus  vexationibus  laligare,  sed  omnia  integra  conserventur  earum  prò 
quarum  gubernalìone  ac  sustenlatione  concessa  sunt  usibus  omnimodis  piofutura;  salva 
legis  aposlolice  auctoritale.  Siqua  igilur  in  futurum  ecclesiaslica  secularisve  persona 
hanc  nostre  conslilulionis  paginam  sciens  conlia  eam  temere  venire  lemplaverit,  secundo 
terliove  commonila,  nisi  realum  suuni  congrua  salisfaclione  correxerit,  |)oteslalis  liono- 
risque  sui  careat  dignitate,  reamque  se  divino  iudicio  exislere  de  perpetrata  iniquilate 
cognoscat,  et  a  sacratissimo  corpore  ac  sanguine  Dei  et  domini  nostri  Fesu  C.hrisli 
aliena  fiat  alque  in  exlrenif)  examine  dislricte  subiaceal  ullioni.  r.unclis  aulem  eidem 
loco  sua  iura  servanlibus  sii  pax  domini  nostri  lesu  Chrisli,  qualinus  el  hic  tVuclum 
bone  aclionis  percipiant  et  apud  districlum  iudicem  premia  eterne  pacis  invenianl.  Amen. 
Dalum  Perusii,  apud  monasterium  sancii  Pelri,  mi  kl.  augusti,  anno  Domini  M.  CC.  xviiii, 
indictione  vii,  ponlifìcatus  domini  Honobii  pape  terlii  anno  quarto.  Nulli  ergo  omnino 
liominum  lii'eal  hanc  paginam  nostre  conlirmalionis  infringere  vel  ei  ausu  temerario 
contraire.  S[iqui]s  autem  hoc  altemplare  presumpserit,  indignationem  omnipotenlis 
Dei  et  beatorum  Pelri  et  Panli  aposlolorum  eius  se  noverit  incursurum.  Datum  Lalerani 
vi  idus  aprilis,  ponlifìcatus  nostri  anno  quarto. 


I6i 


DOCUMF.NTl  PEB  LA  STORU  d'  AREZZO  [488-489. 


688. 


Oiwriu  III  impune  al  Vescovo  di  Siena  perpetuo  silenzio  sulla  questione  diocesana 
promossa  noramente  contro  il  Vescovo  di  Arezzo. 

Viterbo  •  '27  maggio  IftJO.  [Arch.  Capii,  fi' Ai.,  ii.  S28;  Ardi.  Vaiic,  Regest.  Umnrii  III, 

an.  VI.  cp.  7«l,  voi.  IO,  e.  18.3]. 

nini.  2bOX26U.  -  Copia  del  I2>3.  .Nel  tergo  della  peigamuna,  di  sciiuiiia  del  sec.  XIV:  Privileijiam  Honorii 
pape  iiuttliUr  ecdesiii  Aretina  absohitur  ab  impelitione  ecclesie  senensis  mota  super  ecdesiis  comitatus  Se- 
nemis  adcersus  Aretinum  ecclesiam.  xnii. 

L'originale  "plinnbaUini  et  signatiini  lilcra  H„  iiovavasi  da  (incile  carte  clic  nel  1523  furono  inventariate 
da  ser  Tommaso  Uomani,  cancelliere  vescovile,  e  che  slavano  allora  riunite  nel  cassone  della  Sacrestia  del 
Duomo. 

I-AMI,  S.  Ercles.  Florent.  Monum.,  I,  697§§.  ' 

Honorius  episcopus  servus  servorura  Dei  venerabili  fralri  .\l(arlino)  episcopo  are- 
tino salulem  et  apostolicani  benedidionem.  Te  pio  ecclesia  tua  el  dileclo  filio  Ber- 
nardino procuratore  venerabilis  fralris  nostri  (Bonlilii)  episcopi  senensis  in  nostra 
presenlia  constitutis,  idem  procurator  super  plebibus  sancii  Felicis,  sancte  Marie  in 
Pacina(*),  sancii  lohannis  in  Vescone,  sanete  Agathe  in  Asciano,  sancii  Viti  in  Versure, 
sancii  Vicloris  in  Rapolano,  sancii  Quirici  in  Osenna,  sancte  diarie  in  Cosona,  sancte 
Marie  in  Fava,  sancte  Marie  in  Salto,  sancte  Restilute,  sancte  Marie  iu  Sesto,  sancii 
Viti  in  CorsiniaiioC'),  sancii  Andree  in  Malceno,  sancii  Stephani  in  Cennano,  sancii  Do- 
nati in  Ciliano,  sancii  Pelri  in  Messuiis  et  Canonica  sancii  insani  cum  pertineutiis 
suis,  movit  adversus  Arelinam  ecclesiam  queslionem,  possessorium  et  petitorium  inten- 
tando. Lite  itaque  super  premissis  coram  nobis  iegilirao  contestala,  nos,  visis  documenlis 
ab  utraque  parte  productis  et  auditis  bine  inde  propositis,  te  nomine  ipsius  ecclesie 
Aretine,  super  premissis  plebibus  ab  impetitione  parlis  alterius  quoad  possessorium 
et  petitorium  duximus  absolvendum,  super  hiis  parti  adverse  perpetuum  silentium  im- 
ponentes.  Nulli  ergo  omnino  hominum  liceat  hanc  paginam  nostre  diffinilionis  incin- 
gere, vel  ei  ausu  temerario  contraire.  Siquis  auteiu  hoc  attemptare  presumpserit,  in- 
dignationem  omnipotentis  Dei  et  beatorum  Petri  et  Pauli  apostolorum  eius  se  noverit 
incursurum.  Datum  Viterbii  vi  kl.  iunii,  pontificalus  nostri  anno  quarto  (1). 

Exemplata  est  autem  hec  senlenlin  anno  Domini  M.  CO.  xxiii,  tempore  Honorii  pape  lertii  et 
Federici  imperatoris,  xv  kl.  sellembris.  indiclione  xi*. 

iSn.)  Ego  Ugolinits  impei-ialis  aule  iiolarius,  sicut  vidi  et  fideliter  legi  in  sentenlia  a  domino 
Honorio  lata  alquebidlata Ala  fideliter  atque  dilige/iter  hic  exemplavi.  menmque  signum  apposui. 


(•)  Pagina  auche  nel  Regesto  C")  Corsinnano. 

(1)  Si  legge  nel  Regesto  come  nel  medesimo  tenore  si  scrisse  "super  hoc  (Johanni)  Fiorentino  et  (Pagano) 
Wulterrano  epi»copis  et  dilecto  fìlio  (Guidoni)  priori  Camaldulensi,,. 


AN.    1220]  CODICE   DIPLOMATICO  465 


489. 

Onorio  Ili   defiimce  la  lite  Ira  il  vescovo  Martino  e  l'  Eremo  di   Camaldoli,   limi- 
lando  i  dirilli  che  quegli  pretendeva  di  gius  patronato  e  dì  gius  diocesano. 

Orvieto  •  4  agrosto  12'i0.  [Ardi.  Comiin.  ri'  Ar.,  n.  3 1. 

nini.  oUOXl'iO.  •  Porgamcna  bene  conservata,  ma  non  ha  più  il  bollo  papale  di  piombo,  eh"  era  pen- 
dente (la  fili  di  canape.  Proviene  certo  dal  Capitolare,  da  cui  venne  tolta  molto  tempo  fa. 

Di  questo  documento,  sconosciuto  agli  Annalisti  Camaldolesi,  abbiamo  una  copia  nel  Diplomatico  di  Pisa 
tra  le  carte  di  s.  Michele  in  Borgo:  fu  fatta  il  17  settembre  1322  da  ser  Giovanni  di  Arrighetto,  e  la  vidima- 
rono i  notari  Marsuppino  di  messer  Guidotto  da  Signa,  Benedetto  di  maestro  Martino  e  Dionisio  di  Bindo  da 
Calenzano. 

Una  seconda  copia  posteriore,  cioè  della  metà  del  secolo  XVI,  si  ha  a  e.  25'  di  un  codicetlo  membra- 
naceo, ove,  da  più  mani,  nel  sec.  XV  e  XVI,  si  trascrissero  alcuni  privilegi  apostolici  ril'erentisi  a  Camaldoli. 
Il  manoscritto  conservasi  neli' Ardi.  Capii,  d' Ar.  al  n.  lOSS'''. 

Honorias  episcopus  servii?  <ervorum  Dei  venerabili  fiatri  (lohanni)  episcopo  peru- 
sino  el  dilecto  iilio  .  .  .  ajjbali  de  Galliata  Popul(on)iensis  diocesis  salutem  et  a|jostoli- 
cam  beiiediclionem.  Oiim  coram  bone  memorie  Iiinocentio  papa  predecessore  nostro, 
venerabili  l'ralri  nostro  (.Martino)  aretino  episcopo  ius  patronatus  et  ius  diocesani  in 
ecclesia  Camaldulensi  petente,  inter  ipsum  et  (Guidonem)  priorem  Camaldulensem  lis 
fail  in  eiiis  presentia  contestata.  Poslmodiim  vero  tempore  nostro,  productis  testibus, 
publicalis  attestalioiiibus,  exhibilis  privilegiis,  benigne  audivimus  (|ue  fuerunt  bine  inde 
proposila;  et  tandem  inter  ipsos,  nobis  mediantibus,  lalis  compositio  intervenit,  vide- 
licet  (|uod  Camakluleiises  (.Martinum)  episcopum  aretinum  habeanl  pio  pationu,  reco- 
gnoscant  vocentque  patronum,  et  ut  patronuin  honorent,  eius  memoriam,  tamquam  spe- 
cialis  benefactoris,  in  snis  orationibus  facientes.  Ad  cuius  defensionem,  cum  viderint 
sibi  expedire,  recurrenl;  qiiibus  episcopus  iuxta  posse  opem  defensionis  impendat. 
Sane  si  episcopus  ad  evidentem  oecessitatem  devenerit,  Camaldulenses  ei  et  duobus 
suis  servientibus  providebunt.  Ad  hec  si  (Guido)  prior  et  monachi  ad  dissipationem 
honorum  monasterii  eorum,  precipue  que  ab  Aretina  ecclesia  receperunt,  manus  vel- 
lent  extendere,  maxime  alienando  lalia  inimicis  et  suspectis  ecclesie  Areline,  liberum 
sii  episcopo  prohibere  ac  denuntiare  summo  pontifici,  ut  sic  eius  aucloritate  validius 
in  talibus  monasterio  succurratur.  Electionem  quoque  prioris,  infra  duos  menses  post- 
quam  fuerit  celebrata,  Camaldulenses  episcopo  per  nuntios  vel  litleras  nuntiabunl,  ita 
tamen  quod  per  niintiationem  huiusmodi  nullum  omnino  presletur  impedimentum  nec 
preiudicium  generetur,  quin  is  qui  electus  fuerit  in  priorem  statini  post  electionem 
suam  libere  adminislret  et  alias  piene  suum  exequatur  oflicium,  sicut  hactenus  consu- 
evit.  Celerum  ratione  iuris  (*)  diocesani  si  episcopus  Aretinus  semel  in  anno  ire  voluerit 
ad  Camaldulensem  ecclesiam,  honorifice  ac  processionaliter  tamquam  diocesanus  reci- 
piatur,  et  procuretur  ibidem,  cum  moderato  evectionum  et  personarum  numero,  conten- 


(•   ratioe  iuris  su  parole  raschiate. 


<()<)  DOCUMENTI    PIR    I.A    STORIA    II'  ABEZZO  [489-490. 

lus  cihaiiis  (|uiliiis  Caiiialduleiises  iiliinliii .  ('.ongre}:;alis  cliam  fialrilius  in  i:apilulo,  liceal 
ei  voAÌìiì  exo!  lalioiiis  l't  quo  ad  saliilcm  iili  iiis(|iie  liomiiiis  videnlur  porlitiere  proponeie, 
missam(|ni'  m  ecclesia  celebrare.  Porro  vogati  ad  synodum  duo  ad  niinusmiltaiilur  ex 
fralrihiis;  non  lameii  statula  episooid  recipere  tcneaiilur,  excepto  quod  excomuiiicalos 
el  inli'rdiclos  ah  episcopo  Aretino  scieiUer  non  recipient  ad  divina.  Nos  igilur  compo- 
silionem  prediclaiii  giatam  et  ralani  liabenles,  ipsam  do  fratrum  noslrorum  Consilio 
diiximus  conlirmandain;  prohibeules  ni  Camaidnlenses  Aretino  episcopo  in  prediclis 
nioliil  dillìcnltatis  o|iponant,  et  episcopus  Aretinus  in  Camaldulensi  ecclesia  ultra  pre- 
dieta  do  cetoro  nil  attemptot;  salvo  iuie  nlriusque  partis  super  questione  membrorum. 
Qiiocirca  discretioiiì  vestre  per  apostolica  scripta  niamlamus,  quatinus  coni|)OSÌtionem 
ipsam  faciatis  auctorilale  nostra,  snblato  appellalionis  obstaculo,  inviolabiliter  observari. 
Data  apud  Url)emveterem  ii  nonas  angusti,  pontilìcalus  nostri  anno  quinto. 


490. 

Prioilegio  di  Fedendo  II  dalo  ai  Hosloli  e  ai  Testi  di  Arezzo,  in  conferma  dell'altro 
dato  da  Ottone  IV. 

Monte  Mario,  presso  Konia  •  23  novembre  1220        [.\rcli.  Coniiin.  di  Cortona,  Registi:  Conmnis,  e.  7.]. 

Ar.iicozzi,  Risp.  apotog.  al  libro  Dell' antico  dominio  del  Vesc.  di  Arezzo  sopra  Cortona,  1,  217  (in  ustr.). - 
WiNKKi.MAMN,  Actu  imfH'rii  ined.  siiec.  .XIII,  I,  171,  n.  (93.  ■  .\.  Zenatti,  Arrigo  Testa  e  i  primordi  della  lirica 
Hai  (Rihiiot.  critica  della  Letter.  ital.  IV,  .'i.5,  in  esic). 

■In  Dei  nomine  amen.  Hoc  est  e:remplnm  ruiusdam  autentici  et  originalis  privUegii  imperialis 
sigillali  sive  bullati  sigillo  seu  bulla  imperiali:  in  qua  quidem  bulla  erat  scull.a  figura  imperialis 
tenens  in  una  manu  virgam  et  in  alia  pallam  rutundam,  et  circutncirca  in  ipsa  bulla  pendenti 
erant  senile  he  lilere:  Fri.lerious  Dei  gratia  imperator  Roraanorum  semper  augiistus,  et  scripli 
per  manum  llerrici  nnperialis  aule  prolonotarii.  Cnius  qìiidem  privUegii  tenor  lalis  est:  (1) 


(I)  .Nell'archivio  Uoncioni  di  Pisa  esiste  altra  copia  di  questo  privilegio  (n.  172),  la  quale  porta  una  tale 
sottoscrizione:  "  Ego  Ricciardus  fìlius  condam  Bencivennis  notarti  de  Kinonicliì  pisaniis  civis,  imperialis  aule 
notarius  et  index  ordinarius,  presens  exemplum  privUegii  supraseripti  scripsi,  extraxi  et  exemplavi  de  suo 
vero  autentico  bullato  aurea  bulla  pendenti  domini  Friderici  Komanorum  imperatnris  inviciissimi;  in  qua 
quidem  bulla  ex  una  parte  erat  inserta  eius  imperialis  iiiaiestas  sedens  in  trono,  sceptrum  dextra  tenens,  si- 
nistra vero  pomuni  sive  roiundum  iiuod  unam  crucem  habebat.  Ile  autcm  liclere  in  bulle  margine  legebantur: 
Fridericus  dei  gratia  romanorum  imperator  augustus  et  res  Sicilie.  Ex  alia  vero  parte  ymago  urbis  erat  im- 
pressa el  in  circuitu  eius  hec  lictere  legebantur:  Roma  capud  mundi  regit  orbis  frena  rotundi.  ipsunique 
exemplum  cum  autentico  antedicto  una  cum  Tomaso  de  Castello  Anselnii  el  Almansore  notariis  et  scribis 
publicis  cancellarle  Pisani  Comunis,  qui  mecum  pariter  viderunt  et  ascultaverunt,  vidi  legi  et  diligenter 
ascultavi:  et  quia  uli'umque  concordare  invenimus  et  in  aliquo  non  discrepare  cognovimus,  quod  sensum  vel 
sententiani  mutet,  idcirco  mandato  atque  decreto  et  auclorilate  nobilis  viri  domini  Ticcii  domini  Contis  de 
Colle  vicarii  magnitìci  et  potentis  viri  domini  Frederici  comitis  Montisfeltri  Pisane  civitatis  et  districtus  impe- 
riali auctoriiate  vicarii  generalis,  subscripsi,  pubblicavi  et  fideliter  exemplavi.  Facta  fuit  hec  pubblicatio  in  pa- 
latio  Pisani  Comunis,  preseniibus  domino  Clerico  domini  Philippi  iurisperito  et  Casino  de  Seta  anthianis  Pi- 
sani populi  testibus  ad  hec  rogaiis,  dominice  incarnationis  anno  millesimo  trecentesimo  tertiodecimo,  indi- 
elione  undecima,  septimodecimo  kalendas  februarii,,. 


AN.    1:220]  CODICE   DIPLOMATICO  167 

II)  nomine  saiicte  et  imiividue  iriiiitalis.  Fredericus  secuiidus  divina  t'avente  cle- 
menlia  Romanoium  imperalor  semper  augustus  et  rex  Sicilie.  Decet  impejialem  cle- 
meiiliam  provida  consideratione  devota  lideiiutn  suorum  obsequia  raspicele  et  eis  prò 
bene  meiitis  munifìcientie  sue  benefilia  liberaliter  imperliri.  Qua|»roplef  ad  iiiiiver- 
sorum  impeiii  lìdeiiiim  presentis  evi  et  fuluri  nolitiam  volumus  pervenire,  qiind  nos 
actendentes  devota  el  preclara  fidelium  noslrorum  obsequia,  videlicet  Guelfi  ci  Ber- 
tranii  et  (iuidouis  liliorum  olim  Rainaldi  Bostole,  Tebaldi  lìliì  olira  Terni,  (iuelli  Hai- 
naidi  et  Terni  liliorum  olim  Tebaldi,  et  tìliorum  olim  Teste,  silicei  Rigoiiis,  Marcoaldi 
et  Federici  et  eorum  nepotura  filiorum  Kainerii  eorum  l'ratris,  silicei  Turcliii  et  Te- 
stuccii,  de  imperiali  benignilate  nostra  damus  ipsis  el  concedimus  atque  confìrmamus 
in  recium  feudum,  et  eorum  legiptimis  heredibus,  castrura  de  Cignano  (2),  cum  eius 
curie  et  confinibus,  hominibiis  et  cum  silvis,  [)ratis,  fiaiudibus,  venalionibus,  pisca- 
tionibus,  fodro  et  omni  imisdiclione  nostra,  ut  ipsi  et  eorum  lieredes  iegiptimi  ha- 
beanl  et  teneant  atque  |)0ssideant  iure  recti  feudi.  Freterea  decernimus  quod  quicum- 
que  noster  nunptius  vel  legalus  fuerii  prò  tempore  in  Tuscia,  eos  et  eorum  lieredes 
in  diclo  castro  uianutenent  et  defendat  et  non  permittal  eis  aliquam  lesionem  vel  iniu- 
riam  vel  gravamen  in  dirlo  castro  fieri.  Ilem  concedimus  et  confìrmamus  eis  omne  ius 
et  actionem  quod  et  quam  in  diclo  castro  habemus:  et  quod  nullus  exigal  vel  accipiat 
aliquod  datium  vel  aliquod  baunum  vel  aliquam  colieclam  in  diclo  castro  nisi  ipsi  et 
eorum  heredes.  Concedimus  eliam  ius  et  confìrmamus  dicium  castium  universaque  ser- 
vilia  nostiorum  fidelium  el  hominum  ipsius  castri  ex  certa  conscientia  nostra  in  per- 
peluum  habendi  et  tenendi.  Precipimus  eliam  ut  universi  homines  dictum  castrum  inha- 


(2)  Abbiamo  gli  alli  dell'anno  1266,  coi  quali  i  discendenli  dei  Bosluli  e  dei  Testi  nominali  in  questo 
precetto,  vendono  al  Comune  di  Cortona  il  castello  di  Cignano.  Ne  riassumo  i  due  principali; 

1266,  luglio  7  -  "Uominus  Ternus  et  Tebaldus  olim  Rannidi  prò  se  el  Dato  (ìlio  Terni  Uueiruciì  prò 
tenia  parte  medietatis  iuris  quod  habent  Bostolenses  in  castro  Cignani  et  eius  curia  promictendo  se  facturum 
et  curaturum  ita  et  taliter  quod  usque  ad  fesluni  beale  Marie  mensis  augusti  pro.xime  veniuruiii  dictus  Daius 
consentiet  huic  contractui:  et  doniinus  Guido  olim  domini  Berlrami  Hanaldi  Bustole  jiio  alia  leitia  i)aite  me- 
dietatis iuiis,  ut  dictum  est,  dicti  castri  et  curie;  Albertus  olim  domini  Tebaldi  de  Bostolis  prò  alia 
tenia  iiarte  medietgtis  predicli  iuris  dicti  castri  et  eius  curie,  ita  quod  omnes  predicti  de  domo  Bustulensium 
prò  una  medietate  prò  indiviso;  et  Galiferrus,  Guellus,  Testa  et  Sprecca  fraires  filii  olim  domini  Frederici 
Teste  prò  duabus  partibus  allerius  medietatis  prò  indiviso  iuris  quod  habent  filii  Teste  in  dicto  castro  et 
curia;  et  Ranerius  quondam  Turchi  Ranerii  Teste  prò  se  et  Guiducio  et  Riciardello  fratribus  suis  prò  tertia 
parte  prò  indiviso  eiusdem  medietalis  iuris  predicti  ipsius  castri  et  curie,  ila  quod  omnes  predicli  de  domo  fi- 
liorum Teste  prò  alia  medietate  que  tangebai  fìlios  Teste;  promiltendo  dictus  Ranerius  se  faclurimi  et  cura- 
turum ita  et  taliter  quod  predicli  Guido  et  Ricciardellus  fratres  sui  usque  ad  predicium  terminum  mensis  agusti 
huic  contractui  conseniient,  ex  causa  transaciionis,  pacis  el  concordie  refulaverunt  et  renunpiiaveriint  per  se 
el  suos  heredes  et  in  perpetuum  dederuni,  cesseruni  el  concesscruni  et  mandaverunl  doinino  Guidoni 
indici  mio  Berardini  el  Cerrano  quondam  domini  lldebrandini  syndlcis  Comunis  Corlone,  recipientibus 
vice  el  nomine  dicti  Comunis  omne  ius  omnemque  actionem  uiilem,  directam,  personalem,  procurato- 
riam,  mediani  sive  mi\lam  quod  el  quam  habent  et  habere  speranl  nomine  suo  seu  heredilario  in  ca- 
stro Cignani  et  eius  curia  eie.:  et  alia  iura  et  aciiones,  iurisdicliones  que  habebanl  in  feudo,  prestationibus, 
enseniis,  albergaris,  servitiis  etc.  vel  hominibus  et  personis  eiusdem  castri  et  tam  domibus  quam  plateis  et 
aliis  hedificis,  terris  cullis,  incullis,  donicalis,  pratis,  pasluris,  silvis,  molendinis,  aquibulis,  aqueduclis  et  ho- 
minibus, hominiis  seu  hominagiis,  servitiis  prestationibus,  amgariis,  peramgariis,  commixlis,  fructibus,  censibus, 
enseniis,  albergariis,  fldelibtis  el  fidelilaiibus  ab  eis  vel  ab  eorum  antiquis  reeeplis,  et  quaslibel  alias  iurisdi- 
cliones et  servilia    faciendo  rerum  el  personarum  sive  iusia  sive  iniusia,  usu  et  abusu  et  tam  occasione  pri- 


ICS  DOCUMENTI    PKB    LA   STOBIA    ì)'  AFIKZZO  |i9(»-49l. 

hilaiilcs  <'l  ;mI  Jutuin  caslium  |ieiliiieiilo.s  serviaiil  siiiiiadiclis  ci  imhuiii  l(!gi|iliiiiis  lic- 
rcdiliiis  laiii|uairi  suis  tlomiiiis.  Slaluimus  igitiir  ci  disliirlc  |ireci|iinius  ut  imllus 
arcliitìpiscu|iiis,  episcopus.  liiix.  manhio,  comes,  vicecoiiies,  nulla  civilas,  iiiiili  con- 
sules,  iiiilla  pok'sias,  iiiilliinu|iu!  f'.omune,  nulla  dt'iiique  jietsona  liumilis  vel  alla,  se- 
cularis  vel  ei'clesiaslica,  ausus  sii  liuic  noslre  concessioni  lemcre  (ihvian.'  vel  in  ea  pre- 
(iiclos  lideles  noslios  el  eoniui  lioiedes  ali(|ualenus  molestare  vel  impedire,  vel  de  prel'alo 
feudo  disvestire  vel  m  plricilum  faligare.  ^uod  si  Tacere  presumpserit,  cenlum  iibras 
ami  puri  prò  pena  coniponal;  dimidium  camere  noslre  el  reli(|uum  passis  iniuriam. 
Ad  cuius  rei  ceilam  evidentiam  presens  privilegium  inde  conscriptum  sigillo  nostro 
iussimus  comniuniri.  Hiiius  rei  lesles  sunl:  Berluldus  ,A(|uilegensis  patriarcha,  Urricus 
Pataviensis,  Sil'ridus  Agustensis,  BerdoMus  Brixinensis  episcopi,  Albertus  Tridentinus 
electus,  l.ndoycus  dux  Bawarie  palatinus  comes  Reni,  (Henricus)  (»)  maixhio  de  Andex, 
Wilielmiis  marchio  Montisferrati,  Azzolinus  marchio  Fstensis,  Wido,  Tigrimus  ("), 
Rogerius,  Aginull'us  comites  Tuscie  |)allalini  ('■'),  Warnerius  de  Bolanda  dajtifer  impe- 
rialis  aule  el  Anselmus  marescalcus  imperialis  aule  et  ajii  quamplures. 

Signum  domini  Frederici  Romnnornm  (M)  impenlorìs  inviclissimì  et  incliti  regis 
Sicilie. 

Ego  C.onradns  .Motensis  episcopus,  imperialis  aule  cancellarius,  vice  ilomini  Hen- 
ghelherli  Coloniensis  (<*)  archie[)iscopi  et  totius  Italie  l'ancellaiii,  recognovi. 

Ada  sunt  hec  anno  domini  incarnalinnis  millesimo  ducenlesimo  vicesimo  (''),  indi- 
elione  nona,  regnante  domino  Federico  seciindd  Homanoriim  imperatore  et  rege  Si- 
cilie glorioso,  anno  imiicrii  eius  primo. 

(«)  In  liKjgo  del  nome  uno  spazio  bianco.  (•')  Tigflrninns.  (")  sic.  C)  iii  mar- 

gine, ron  segno  di  richiamo  drpi)0  il  nomo.  (f)  cigexinw. 

vilegioi'um  el  concessionum  oliiii  lacianiiii  ooi uni  unliiiuis  ab  im))eiaiorìlju.-i,  .-^ilicet  Uiiilunc  duiiiiuo  et  Fiede- 
rigo  et  aliis  quibiisciimcnie  etc.  Et  liec  omnia  feceninl  et  concesserunt  prò  insto  merito  .silicet  Mille  librariim 
denaiioium  niinutoinm  iisiialis  monete,  qinirl  inde  recepisse  ab  ipsis  syndicis  pio  ijiso  Comune  solventibus 
confassi  siint  i-lr.. 

Atlnm  in  rivitate  Aretina,  in  porta  Fori,  in  palatio  tiliorum  domini  OlTredi,  presentibiis  domino  Tarlato  de 
Pielramala  capitaneo  popiili  Aretini,  Ma/'eo  de  Sassoli.s  et  Andrea  quondam  domini  Ubcrtini  Adsalti,  Frederico 
de  Marabmtinis,  domino  Bruno  indice  de  Cortona  et  domino  Cacciaguerra  indice  qucmdam  domini  Bortiddi, 
domino  Cortonense  indice  filio  Detaiute,  domino  lohanne  lUibei,  Bcncevenne  quondam  Peirucii  et  llumine 
quondam  Magalotti  et  pluribns  aliis  testibus. 

Ego  Fredericiis  filius  Ugolini  imperiali  auctoiilate  iudo.x  oi'dinarius  et  notarins  prcdiclis  omnibus  jìresens 
fui;  el  ut  supra  legitur,  mandato  diciorum  paciscentium  rogatus  scripsi  et  pubblicavi,,.  Ardi.  Commi,  di  Cor- 
tona, Registi:  Comim.  e.  S. 

1266,  agosto  S  •  "  Kanaldus  olim  Tliebaldi  et  Giiiduccius  et  Ricciardellus  Irati'es  lilii  quondam  Turki 
Ranerii  Teste,  lato  eis  instrumento  transactionis  et  donationis  iuris  castri  Cignani  et  eius  curie  l'acte  domino 
Guidoni  Berardini  et  Cenano  quondam  domini  lldcbrandini  syndicis  Comunis  Cortone,  a  domino  Terno  et 
Thebaldi  olim  Ranaldi  domini,  domino  Guidone  olim  domini  Bertrami  Ranaldi  Bustole  et  .Vlberto  olim  domini 
Tbebaldi  l'ralre  dicti  Ranaldi  et  Galiferro,  Guelfo,  Testa  et  Sprecca  fratribus  lìlii  olim  domini  Frederici  Teste 
fratre  dictorum  Guiducii  et  Riciardelli,  consortibus  eorundem,  pio  pretto  .Mille  librai  uni  denariorum  areti» 
noriim  minotorum  etc,  ratilicavernnt  et  approbaverunt,  conlìrmantes  et  adseverantes  predictum  pretium  mille 
librarum,  cum  suiiradicii.s  eoriim  consortibus  partecipasse  et  in  oorum  utilitatem  et  commodum  versum  esse  etc. 

Actiim  in  civitaie  .•Vretii,  in  porta  Fori,  in  domo  sive  palatio  olim  domini  Offredi,  prescntibus  domino  Tarlato 
de  Petramala,  domino  Fede  notario,  domino  Gualtiero  quondam  domini  lldebrandi  de  Petramala,  Guidone 
Perini,  domino  L'gucio  quondam  domini  Ranerii  de  Cassale,  domino  Oddone  quondam  dumini  Brenci  et  Com- 
pagno ii-ombatore  Cumiinis  Cortone,,.  Registr.  cit.,  e.  67. 


ÀV.     I920|  CODICE  DIPLdMATlCO  'tjfi© 

Diilum  in  Monte  malo,  prope  Urbem,  per  manum  Henrici  iitìperialis  aule  prolono- 
larii  nono  kal.  decembris. 

f.eclum  et  adscultaliim  fuit  hoc  eJ>emp!um  superiits  scriplumad  originale  et  aulettticum  exerp- 
plvm'per   me    Benveiiutiim    notarium  iitfrascriplum.coram  domino  Tebaldo  /ilio  Tebaldi  iudice 

causarum  civili'tm  Comnnis  Cortone.  una  citm  Cluru  tdim  Marconis  et  'Hanerio  fdio  Guidonis 
uolariis  testibus  cortonensibus,  anno  Domini  Millesimo  ducentesimo  septuagesimo  nono,  indictione 
seplima.  domino  Micholao  papa  residente,  die  octavodecimo  mensis  decembris,  eie. 

(Snì.  Et  ego  Benvemilus  notarius  fUius  domine  Albassine  ni  inveni  in  prediclo  originali  e.r.em- 
plari,  ita  in  hoc  exemplo  sive  scriptu  per  urdinem  tameu  scripsi  et  exemplavi  fiddiler  et  in  pu- 
blicnm  formam  redigi  meumqiie  signiim  apposui. 


491. 

Privilegio  di  Federigo  11  a  Guglielmino.  Alberto  e  Gualtieri  degli  Uberlini. 

Monterosi,  presso  Snti-i  •  29  notenibre  1220.  [R.'flirch.  Fior.,  Diplotn.  A/oz-wa^fOni]. 

mm  390X5ÌO.  -  Copia  del  1298.  La  pergamena  (■  in  cailivo  sialo,  in  gran  parie  rosicchiata  dai  sorci: 
nel  meno  <i  vedono  larghe  larune  e  quindi  vi  mancano  delle  linee  intere  su  spazi  larghi  sei  o  selle  centi- 
metri: il  margine  destro  poi  è  in  gran  parte  consumalo  dal  fuoco  sino  al  limite  della  scrittura.  Essendo  cosi  mal 
ridotta  si  ("•  dovuta  attaccare  sopra  Una  cartapecora.  Da  qualche  paiola  o  da  segni  abbreviativi  o  da  residui 
di  lettere  che  appaiono  qua  e  lo  lungo  le  corrosioni,  e  coll'aiiito  di  un  consimile  privilegio  dato  da  Federigo  II 
ai  figli  del  conte  Guido  Guerra  (ripubblicalo  da  Huillard-Bréholles,  op.  cit.,  Il,  39)  possiamo  reintegrare  in 
modo  sicuro  questo  mutilo  documento,  appartenente  a  una  delle  più  nobili  e  antiche  famiglie  aretine,  oggi  estinta. 

FiCKER,  For.ichungen  zur  Reiclis-  una  Recktsgesehichle  Italiens,  IV,  321,  n.  287. 

Hoc  est  exejmplìum  ciiiusdam  privilegii,  cnius  tenm-  talis  est: 

In  nomine  sancle  et  inilividue  Irinitatis,  amen.  Federicus  secundus  divina  t'avente 
clemenlia  Romanorum  imperator  et  seraper  augustus  et  rex  Scicilie(').  Ulfitium  impe- 
ratorie maiestatis  exigil  et  affeclus  nostre  serenilatis  rationem  [invi]tal  et  ortatur,  ut 
unicuique  fideliuin  noslrorumin  sua  necessitate  non  solum  adesse  veiimus,  verum  etiam 
conservando  bona  ipsornm  et  augendo  honorem  et  utiiitatem  eorum  promovere  studea- 
mus  et  defendere.  Eapropter  notum  faciraus  universis  imperii  nostri  fidelibus  presenlibus 
et  futuris,  quod  nos,  altendentes  honesla  servitia  fideiium  nostro|rum]  que  nobis  fide- 
liter  exhibueruni,  videlicet  Gulielmini,  Alberti  et  Gualterii  de  Uberlinis,  (eos)  et  filios  et 
nepotes  eorum  et  desrendentes  eorum  et  fideles  eorum  et  omnia  bona  ipsorum  mobilia 
et  immobiiia  et  possessionfes]  que  et  quas  modo  inste  habent  vel  detinent  u![lo]  modo 
aut  eis  perlinenl  vel  ab  [aliis  ipsorum  nomine  habentur  vel]  ipsi  in  posl[erum  C")  ra- 
tionabiiiter  acquisiverint,  sub  nostra  et  imperiali  proteclione  atque  tutela  suscipimus 
et  eorum]  le[giptimis  heredibus  eam  concedimus  et  confirmamus.  Ut  autem  abundanliori 
nostre  gratie  prerogativa  letentur  concedimu:^  ipsis  et  eorum  legiptimis]  (■=)  here[dibus 
^peciaiique  largitione  donamus  et  confirmamus  omnia  regalia  nostra  et  omnem  nostram 
mrisdiclionem  que  et  quas  habemus  in  omnibus]  (■*)  lerris  [ac  possessionibus  et  rebus 


(•)  sic.  (*>)  impoit («)  le  parole  supplite  dopo  ie  .  .,  colla  cui  sillaba  principia  la 

linea,  entrano  precisamente  nello  spazio  venuto  a  mancare  nella  carta.  C)  dopo  htre  in  principio 

di  linea,  scrivendo  in  facsimile  le  parole  supplite  si  viene  ad  occupare  esattamente  lo   spailo  mancante. 


s< 


^70  DOCUMENTI    PKB    LA    STORIA    d'  ARKZZO  [491-41)2. 

eoram  (jiias  ipsi  modo  habenl  ac  leiienl  per  se  vel  per  alium  aul  eis  ullo  modo  per- 
tiiieiil  vi'l  ali  aliis  ips()|iiim  n(imine("),  sivt!  per  eos  fdcliiieiilur  ex  his  oinnib]us  qii[e  in 
posìlcrum  aiwiiiisiveiiiil.  vitdelicel  bamiium,    leloneum  pedajgium  (''),  meicala,   àquas, 
a(|iiai  umilile  detursus,  pisscalioiiesC),  veiialiones,   palludes  ("),  argenti  foveas,  auri  fo- 
veas,  ferri  l'oveas  et  quicquid    inelalli  vel  lesami  in  terra  sua  inveniri  polest;    moiiles 
qno(|iie,  valles  et  ea  que  ad  iios  et  imperium  spoiiant.  Speliaiiler  ;iiileni  hoc  volumus 
et  eis  indiilgemus  et  prei'ipimus,  ut  nulli  polestati  latine  ve!  dominalioni  alicuius  rectoris 
sulìiaceant    nec  ab  ipsis  ab  aliqua   causa   compeilantnr   nec  eis   respondere  in  aliquo 
leneaiilur,   sed    lanlum    nobis  ac  (ferlis  C)  noslris  nuntiis  de  Alamania   missis   subdili 
siili  el  respondere   leneantur;  et  si  quando  vocali    fuerinl  a  nobis   ut   ad  nos  veiiiant 
vel  a  nuntiis    noslris,  melu  vel   aliquo    insto    impedimento    interveniente,    venire   non 
possenl,  per  suos  responsales  nuntio[s]  nobis  el  uostris    nuntiis  sine    nostra  indigna- 
lioiie   possiiit    responfdere.  Hec  aulem    omnia   concedimus  ipsis]  et  eorum   legiptimis 
heredibus  ab  ipsis  descendentiblus]  et  ex  i[niperia]li  aucloritate  conf[ir]mamus;  atque 
inibe|iTiu]s  et  statuimus  itafque  et  eadem  auctoritate  sanciinus],  ut  nuilus  archiepiscopus, 
nullus  (episcopus],  nuUus  [dux,    niilius   marchio,    nulflus  coraes,  nuljla  [poieslas  ("), 
nulla  civitas,  nullumque  Comune,  nullus  Q  ca]pila[neus  («),  nuljl[us]  consulalu[s,  nulla 
denique   persona    parva  vel    magna    ipsos   ('lUiUielminum,    Albertum  et  (lualterium  de 
Ubertinjis  vel  eo|rum    nepolejs  vel  heiedes  in  lia[c  nostia  concessione,  proteclione  et 
con[tirniat]ione  violare,  mollestare  (")  aul  iniuria[ri  vel  ijnquietare  aut   disvestire  pre- 
sumal.  Si[quis]  vero  liane  nostram    auclorilatem  ausa    temerario   violare   vel  contera- 
pnere  presunipseril,  cenlum   libras  auri   purissimi  prò  pena  se  componal;    dimidium 
nostre  camere  et  dimidium  (0  iniuriam  passis  predictis  llb[erlinis]  et  eorum  heredibus, 
nullis  aliis  privilegiis  seu    concessionibus  ab  imper[iali]  culmine   irapelratis  vel  impe- 
trandis  buie  concessioni  el  privilegio  in  [aliqno  obsjtantibus.  Ut  aulem  hoc  verius  cre- 
dalur,  et  ab  omnibus  inviolabililer  observetur,  presentem  paginam  scribi  el  maieslalis 
nostre  sigillo  iussimus   communiri.  Huius  rei  sunl  testes:  Ugo  Ostiensis  (')  episcopus, 
Rodulfus  camer[ar]ius,  comes  Henricus  de  Dicise,  Guarnerius  de  Bollanda  C"),  U[lricus] 
Pactaviensis,  Sifredus  Aguslensis,  Guilielmus  (marchio  Montisferrali,  Henricus)  marchio 
de  An[de]x  et  multi  alii. 

Ada  sunf  hec  anno  Domini  ab  incarnatione  Domini  millesimo  ducentesimo  vigesimo, 
imperante  domino  Federico  secundo  Dei  gralia  Romanorum  imperatore  et  semper  augu- 
sto, rege  Sicilie,  anno  imperii  eius  primo,  regni  Sici[lie  vigesimo  se]cundo. 

Ego  Girardus  de  Colonia  (')  imperiali  aucloritate  notarius  predictis  omnibus  in[lerfui 
et  hoc]  privilegium  de  mandato  dicti  imperaloris  ss.  et  [meo  signo  firmavi]. 

Data  in  ca[stris  apud  Montem  Rosulum  prope  Sulrium],  tertio  [kalendas  decem]bris, 
indiclione  ociava  (™). 


(«)  terris  in  principio  di  linea  e  residuo  della  parola  ipjorum. epoi  noe  si...;  nello  spazio  mancante  en- 
tra bene  tutto  c:o  che  ho  supplito.  (•>)  Nel  precetto  ai  ^onti  Guidi:  videlicet  bannitm,  placitum,  di- 
strictum.  teloneum,  pedagium,  rtpaticum,  mercata:  nel  nostro,  tra  vi..l gtum,  secondo  lo  spazio  man- 
cante, non  possono  supplirsi  che  tre  sole  parole.  (»)  sic.  (i)  ceterts.  (e)  è  visibile  la 
parte  superiore  della  sillaba  pò  e  un  poco  del  tratto  abbreviativo.  (')  lo  spazio  corroso  nella 
carta  ammette  appunto  la  mancanza  di  questo  numero  di  parole.  (s)  mi  pare  di  veder  bene...  pifa... 
nelle  lettere  un  poco  svanite  che  restano  in  una  breve  ricongiunzione  della  pergamena.  (>■)  dimt- 
ninm.  (')  Guilielmus  ostensis  erroneamente.  ('')  bellanda.  (')  Canonia. 
(")  ottava. 


AN.     1220]  CODICE    DIPLOMATICO  HI 

(Sii.j  Ego  [FraiiciscHjS  j^quon'dum  [  . .  . .  dej  Arelio  impenali  auctoritate  index  ordinariut 
atque  notarius  autenlicum  huius  exempli  vidi  et  legi,  coìnmnitiium  sigillo  cere.,  in  quo  erat  im- 
peiialis  ymago  tenens  in  manii  destra  sc.eplrnm  fi  in  sinistra  pilam  roluiidarn,  cuius  coriscriptio 
talis  erat  cnm  his  licteris:  -J-  Federicus  dei  gra  romanoruni  iraperalor  et  seinpor  augusliis;  et 
quicquid  in  eo  contiiiebatitr,  lUt]  inveni  per  ordinem  fidditer  exemplando  Iranscripsi  (')  nil 
adendo  liei  mutando  rei  minuendo  quod  senlentinm  mutel:  ideoqur  me  in  testem  siihscripsi  et 
ptiblicaìu.  meum  sigmim  aposui. 

Sn.  F.go  Petrus  de  Florentia  index  ordinarius  ntqne  uutarius  vidi  et  legi  et  ascidtain  au- 
tenlicum huius  exempli  una  cum  Franci[SCoi  et  infrasrriplis  natariis,  et  quicquid  in  eo  coiUine- 
bùtur  hic  rite  per  ordinem  scriptum  et  exemplatum  inveni.  ideoqiie  me  in  testem  subscripsi  et 
signujm  meum    aposui  consuetum. 

.S/(.;  Ego  lìlinus  de  dieta  civilale  notarius  imperiali  auctoritate  iudex  [hoc]  privilegium.  ut 
superius  dictum  est,  una  cum  prediclis  iiolariis  scie[nlerj  jideliter  ascxdlavi,  et  ut  fin]  ipso  pri- 
vilegio preinveni,  ut  superiuisl  dictum  est.  in  cuius  rei  lestimonium  me  subscripsi  et  meum 
apostti  consuetum  signìijm]. 

:Sn.'  Ego  Lambertinus  de  dieta  cicitale  imperiali  auctoritute  iudex  ordinarius  atque  uutarius, 
ut  in  ipso  privilegio  autentico  preinveni  et  ufna'  cum  suprascripti.^  notariis  vidi  et  legi  et  ascul- 
tavi.  et  quia  hoc  exemplum  citm  autentico  concordare  inveni.  idcirco  me  subscripsi  in  testem.  et 
meum  sign^um]  aposui,  et  ut  ipsi  exemplo  de  celerò  fides  adhibeatur,  meam  auctoritalem  inter- 
posui  atque  decretiim. 

Ada  sunl  in  civilate  Florentie,  in  domo  (a)  Federici,  presentibus  Neulo  lohannis  de  Fighino, 
Mannello  eius  fratre  et  Ta{n;Credi  lìainolfi  de  ipso  loco  et  Lapo  de  Florfentia]  de  Vltrarno  et 
Ambrosio  et  Federico  eii(S  fratribiis  et  Mino  Filippi  de  ipso  loco  et  multis  aliis  testibus  vocatis, 
sub  annis  Domini  Millesimo  ducentesimo  nonagefsimoj  viii,  indictione  xii.  die  vii  mensis  aprelis. 


492. 

Federico  II  coìi ferma  le  possessioni  e  i  diriui  dell'  Abbazia  di  Borgo  S.  Sepolcro 
prendendo  questa  e  gli  abitanti  della  terra  sotto  la  imperiale  protezione  e  in- 
giungendo ai  Consoli  e  al  popolo  di  Arezzo  e  di  Viltà  di  Castello  di  non  guer- 
reggiarli, ma  di  dar  loro  aiuto  per  difendersi. 

(Monterosì)  ■  29  novembre  1220.  [R.  Ardi.  Fior.,  Diplom.  Camaltìoli\. 

inni.  230-2Ì0X62O.  -  Copia  del  22  aprile  1243.  .Nel  tergo,  di  scrittura  del  .sec.  XIV:  Federicus  secuti- 
dus  confirmut  privilegia  predecessorum  et  apostolicorum  et  mandat  episcopis  convicinis  quod  non  ulantur 
iurisditione  in  Burgo. 

.Annal.  C.\mald.  IV,  Append.  406,  n.  cc.^liii  -  HuiLLARu-BRtHoLLF.s, //wtor.  diplom.  Federici  II,  voi.  Il,  14.  - 
FiCKER,  Forarhungen  zur  Beiclis-  nrtd  Rechtsgeschìchte  Itaìiens,  IV,  322,  n.  288. 

Il  In  nomine  sanate  el  individue  trinilalis.  Federicus  secundus  divina  ("avente  clemen- 
liaRomanonim  imperator  el  semper  augustus  ||  et  rex  Sicilie.  Imperialem  decet  solertiara 
ecclesias  et  viros  reiigiosos  et  loca  specialiter  imperio  pertinentia,  in  sua  iustitia  ma- 
nutenere  ac  defendere,  eisque  bona  ipsorum  ac  possessiones  que^a  divis  imperatoribus 


(•)  transacripii.  (t)  7»o  «opra,  d'  altra  mano 


fTi  DOCUMENTI    PKB   LA   STORIA   D'  ARF.ZZO  [492t 

el  regibiis  [uedecessoribus  nostris  sive  a  i|nibuslibet  alirs  personis  eis  tradite  et  coii- 
firmale  suiii.  ci  libeialiler  augmeiilaie  ac  privilegia   firmare  perpetuo  et  corroborare. 
Hoc  oniiii  ad    presentis  vile  cursiiin    feliciorem  et  ad  etennì  vite    retribiilionem   nobis 
prol'iiturum  non  diibitamus.  Ad  noliliam  ilaque   iiiiiversorum  inipeiii    nosliorum  lid(3- 
liiim  lam  preseiilis    otalis  (|uaiii    successive    posteritatis    pervenire  volumus,  '|uod   nos 
Burguni  Sancii  Sepulcri,    situm  in  comitalu    Castelli,  el  Burgenses  nec  non  ecclesiam 
eiusdem  loci  et  abbaleni  (iralianum  suosque  successores,  omnes  quoque  fralres  ac  pos- 
sessionos  prcdiclo    iocn  perlincnles,   sub  tuicioneui    dominiumque  iraperii  ac  iioslium 
specialiter  recipimus;    conlirmanles  omnia  privilegia  a  predecessoribus   nostris  eisdem 
collata.  l'recipientes  quoque  firmissime  ac  perhenni  edicto   inrefragabiliter   sancientes, 
ut  nullus  umquam  nrrhiepisropus  vel  episcopus,  dux  vel  marchio,  et  nulla  maior  mi- 
norve  persona  in  abballa  Illa  et  Burgo   prediclo  aut  in  ali(|uibus  corum   personis  seu 
pertinentiis  ali(|uid  sihi  iuris    audeat  ascribere  ("),  vel  fodarum  aliquod    seu  dationem 
aut  aliquam  aliam  pubblicam  funlionem  ab  eis  exigere  vel  recipere,  nec  alicui  horaini 
sii   licitunì   ab    itiperii    domnicalu   ea    lollere   et   sub   alterius    poleslate    collocare;    et 
si  aliqnaiulo   sub    alio   constitula  l'uerunl  el  in  aliquo  publico  instrumenlo  iuiusle  re- 
ce|)la,  iniitum  lolum  revocamus,  quia  non  decel  ut  specialis  doraus  el  res  nostra  in- 
debilum  aliene  servitulis  iuguni  suslineal;  sed  abballa  Illa  el  Burgus  eius  ac  Burgenses 
nulli  morlalium  infra  Burgum  vel  fines  Burgi  leneanlui  respomlere  nisi  nostre  maie- 
slati  taiilum  aut  nostro  certo  nuiilio  vel  abbati  illius  Burgi;  et  per  universum  nostrum 
impeiiuni  eundo  ac  redeundo  cum  omnibus  rebus  suis,  salvi  sint  ac  securi  el  neque  in 
personis  neque  in  rebus  suis  eos  iniuste  audeat  aliquis  inquietare  vel  molestare.  Idem 
dicimus  de  liberis  liominibus  infra  fìnes  Burgi  doraos  liabentibus  (juaravis  in  Burgo  non 
habilenl.  Slaluimus  igilur  inviolabililer  ut  capilanei  qui  suol  habitalores  eiusdem  Burgi 
et  eoruni  masnadarii  et  alii  liberi  homines  ea  que  iuraverunt  buie  abbaile  el  Burgo  pre- 
nominato, etiam  fines  et  pactiones  quas  fecerunt,  firma  perpetuo  tenere  el  illibala   ipsi 
el  eorum  heredes  (debeanl).  Castella  quoque   que  sua   voluntate  destruxerunl   de   ce- 
tero  non  reedificent  et  nec  ecclesiam  nec  aliquod  hedificium  deinceps  faciant  nec  fieri 
permiltant  infra  terminos  in  bac  convenlione  denotalos.  Quicumque  autem  liber  homo 
in  Burgo  ilio  nune   habitat  vel  habitare  voluerit,   omnis  sua  ratio  et  iuslilia  in  omni 
loco  et  sibi  salva  sit  et  secura.  Preter  ea  que  dieta  sunl,  prediclo  abbati  el  monaslerio 
Sancii  Sepulcri  concedimus,  donamus  et  largimur  omne  platealicum  iheloneum,  placi- 
tum  atque  dislriclum  totanique  iurisdiclionem  Burgi  Sancii  Sepulcri  el  omnium  perti- 
neotiafum  eius  quam  de  iure  tenere  debel,  et  ut  iustitiam  faciat  in  Burgo    ilio  loto  et 
in  omnibus  pertinentiis  eius  ipsius  abbaile  et  sepedicti  Burgi  per  se  vel  per  alium;  et 
Consules  eligantur  ibi  vel  slatuanlur,    volunlale  el  consensu  abbatis  supradicti.  Nulla 
et  unquam  ecclesiastica  secularisve  persona  de  celerò  ecclesiam  .aliquam  vel  hospitale 
in  Burgo  supradicto  vel  eius  districtu  sine  volunlale  sepedicli  abbatis  edifìcel.   Prete- 
rea  universas  ecclesias,   possessiones  et  lenimenta  atque  iuslitias,    massaritias  quoque 
aiiosve  homines  el  generaliter   omnia  iura  vel  bona,  que  ecclesie   illi   Sancii   Sepulcri 
ab  imperatoribus  vel    regibus,  ab   apostolicis  aliisve    personis  collala  sive   confirmata 
sunt  aut  in  futurum^  dante   beo,  conferenlur,  et  nominalim   ecclesiam    iilam  que  est 


(•)  etscribere. 


IH.    1220J  CODICE  DIPLOMATICO  173 

iuxla  clauslriim  monasterii  et  iuxta  plaleam  Burgi,  et  aquam  illam  regalem  quam 
habetil  in  flumine  Tiberis,  sicut  ibi  ecclesie  antiquilus  concessa  fuil,  et  massaiitias  de 
Casapinti,  sicut  eidem  monaslerio  concessa  sunt,  ei,  auclorilate  uoslie  celsitudinis,  per- 
petuo confirmamus;  tirmiterqiie  precipiendo  saucimus,  ut  ul la  magna  parvaque  persona 
ex  omnibus  supradiclis  aliquid  audeat  violenler  aufferre  vel  minuere  aut  iniusle  deti- 
nere.  Res  quoque  ac  possessiones  omnes  Burgensium  quas  nunc  iuste  liabent  aul  ia 
futuro  legaliter  et  cum  voluntate  abbatie  acquisierint,  ac  simililer  omnes  eiusdem 
monasterii  res  ac  possessiones  racionabiliter  aquisitas  seu  aquirendas,  ab  omiii  mala 
usaria  liberas  (')  et  absolulas  esse  decernimus.  Siquis  vero  de  rebus  seu  pertinenti is 
supradicle  ecclesie  nunc  aliquid  iniuste  lenet  et  infra  xi  dies  poslquam  fuerit  reqiii- 
situs  a  sepedicto  abbate  eiusque  successoribus  non  satisfecerit  secundum  iuslitiam, 
bannoC")  nostro  subiaceat,  et  abbati  liceat  in  teniraentum  intrare  nostra  auctoritate 
quousque  plenam  consequalur  iuslitiam.  NichilominusC)  precipimus  ut  Burgus  ille 
non  crescat  umquam  nec  extendalur  nisi  in  alodium  abbaile  Sancii  Sepulcri,  et  Bur- 
gus ille  quantumcumque  polesl  et  volueril  augmentetur  et  prolendalur  infra  alodium 
prenominate  abbatie  ex  omni  parte.  Voluntas  insuper  ac  preceplum  nostrum  est,  ut 
siquis  Burgensem  aliquem  Sancii  Sepulcri  in  Burgo  ilio  vel  eius  districtu  super  aliqua 
re  inpetierit  et  securitalem  in  m;inu  abbalis  Sancii  Sepulcri  prestare  noluerit,  Bur- 
gensis  C^)  non  teneatur  illi  (")  sub  alico  respondere.  Hec  omnia  supradicla  de  abbate 
et  abbatia  Sancii  Sepulcri  et  Burgi  et  Burgensium  et  omnium  pertinenliarum  suarum 
rata  senper  et  firma  permanere  precipimus,  salva  in  omnibus  imperiali  nostra  iustilia. 
Siquis  aulem,  quod  absil,  magnus  vel  parvus  centra  huius  noslri  augustalis  edicti 
slatutum  venire  presumpseril  (*)  vel  ipsum  Burgum  a  nostra  speciali  proprielale  aul  ab 
hac  (Burgi)  Sancii  Sepulcri  ateutaveril,  pene  Mille  librarum  argenti  puri  subiaceat 
et  examinali;  earum  medietalem  camere  imperiali  et  aliam  medietatem  abbaile  preno- 
minate persolvat;  et  hoc  preceplum  in  sua  slabililale  perraaneal.  Ad  liec,  sub  eadem 
pena,  et  sub  debito  fldelitalis  ac  sacramenti,  quo  nobis  tenenlur,  firmissime  precipi- 
mus Consulibus  Aretine  civitatis  et  Castellane  presentibus  et  fuluris  et  loti  populo 
earumdem  civilatum  et  loti  Comuni  Anglaremsium  (^)  et  omnibus  in  comitatu  Castelli 
habitanlibus,  qualinus  abbalis  et  abbatie  Buigi  Sancii  Sepulcri  et  Burgensibus  bona 
fide  forliam  et  adiutorium  alque  consilium  a(d)  se  defendendum  iribuanl,  et  nullara 
eis  querram(*)  vel  maliim  faciant.  Ut  aulem  hec  omnia  verius  credantur  a  cuntis  («)  et 
ab  uiiiversis  omni  tempore  hoc  nostre  serenitalis  preceplum  diligentius  observetur, 
presentem  huius  sacre  ac  perpetue  iussionis  paginam  maiestalis  nostre  (munimine) 
precepto  iussimas  insiniri.  Huius  rei  tesles  sunt:  Breloldus  ('')  Aquilegensis  patriarcha,  Si- 
fridus  Auguslensis  episcopus,  Ulericus  Palavensis  Q  episcopus,  Albertus  Tridentinus  C') 
electus,  Berloldiis  Briscinensis  episcopus,  Ludevicus  dux  Bawerie  comes  palatinus  Reni, 
Willelmus  marchio  Montisferrali,  Azo  marchio  Hestensis,  Anselmus  de  lustegen  mare- 
scalcus.  Vernerius  dapifer  de  Bolandia  et  alii  quamplures. 

Signum  domini  Frederici    secundi  Dei  gratia  inviclissimi    Romanorum    imperatoris 
semper  augusti  et  regis  Sicilie. 


(•)  manca  in  libai  il  segno  abbrertativo.  (i>)  prima:  bannum  (c)  Nienti  ohmimis.  («i)  Bur- 

gentem.  (•)  ((((  ripetuto.  O  presumiserit  (s)  sic.  (i")  bretoUctus.  (i)  Utertevs  pa- 

teoemis.  (k)  trudenCinus. 


174  DOCIMENTI    PKK    LA    STORIA    D'  AREZZO  [492-493, 

Ego  Coriadus  Dei  gratia  Meleiisis  et  Spirensis(*)  episcopus,  im|)erialis  aule  caiicel- 
larius  vice  Jinnitii  (Heiiglielberli)  Coloniensis  archiepiscopi  el  lolius  \lalie  aichicàncel- 
larii,  recogiiovi. 

Ada  sunt  hec  anno  dominice  incarnationis  Millesimo  (JuceiilesimoC')  xx,  terlio  ca- 
lendas  decenibris,  indictioiie  nona,  regnante  domino  Frederico  secundo  Dei  gratia  invi- 
lissimo Romanoriim  imperatore  senper  augusto  el  rege  Sicilie,  anno  Romani  im|)erii 
primo,  regni  aulem  Sicilie  xx  tertio  felieiler.  Amen. 

Ego  Bencevenne  Angeli  imperiali  aucloritate  notarius.  ut  in  autentico  privilegio  domini  Fre- 
derigi  sigillato  suo  sigiUo  rotando,  in  quo  sigillo  eius  eral  forma  et  in  manu  sinistra  palum  et 
in  desterà  vero  manu  sceplrnm  regalem  tenebat:  ut  vidi  et  inveni  in  prenominato  privilegi(o)  et 
ipsum  legi  et  a'iscuUavi  et  sss..  et  sicut  iitveni  i'a  Udeliter  scripsi  et  nichil  adidi  vel  minni,  set 
ewn  scripsi  et  solemniter  piiblicavi  sub  anno  Domini  Millesimo  ducentesimo  .ri  tertio,  die  nona 
exeunle  aprelis.  indictione  prima,  tempore  domini  Frederigi  secundi  Romanorum  imperaloris. 

Actum  in  ahbatin  Hnrgi  Sancii  Sepnlcri.  in  camera  cappellani  diete  abbaile:  et  de  his  omni- 
bus Ventura  et  Salvagnus  et  Bonodie  tesles  vocali  fuerunl. 

El  in  lileris  cancellavi  el  signavi  in  quibusdam  locis,  et  insuper  (Sn.)  in  sumilaie  signavi 
el  hic  subscripsi  quod  superius  oblivioni  tradidi  signo  crucis:  et  nostre  maiestatis  munimine. 


693. 

Federigo  II  conferma  ai  Nobili  di  Monlauto  i  pricilegi  concessi  da  Arrign  VI  e  da 
Ollone  JV. 

Oa$t«I  S.  Elia  •  3  dicembre  l^SO. 

Da  una  copia  del  sec.  XVIll  da  me  posseduta,  dove  si  legge  irascriuo  interamente  il  privilegio  dato  in 
Siena  alla  famiglia  dei  Barbolani  di  Montauto  da  Carlo  IV  il  3  maggio  1353;  privilegio  che  contiene  gli  altri 
qui  riferiti  ai  nn.   il 9,  421,  4S7. 

Gamurrim,  Istor.  geneal.  delle  funi.  tose,  ed  umbre,  1,  221.  •  Lami,  S.  Eccl.  Florent.  Monum.,  I,  472. -Huil- 
lard-Bréholles,  Histor.  diplom.  Feder.  Il,  voi.  Il,  72. 

Federigus  secundus  divina  favente  clementia  Romanorum  imperator  semper  auguslus 
et  rex  Sicilie.  Imperialis  munificenlie  opera  circa  subiectos  benivola  et  maxime  circa 
illos  qui  fideles  per  experientiam  coraprobantur  extendi  solet  ad  munera,  ut  qui  fuerunt 
fideles  in  opere  eorum  fides  appareat  in  muneribus  gratiosa.  Inde  est  quod  nos  atten- 
dentes  fidem  el  devotionem  el  grata  servitia  que  Albertus,  Matheus  et  Thebaldus  de 
Monleacuto  et  eorum  predecessores  maieslali  nostre  et  nostris  antecessoribus  prestite- 
runt,  et  poluerunt  in  acta  extiibere,  ideo  eoset  eorum  possessiorles  et  bona  et  homines  et 
universa  que  ad  ipsos  pertinent,  in  specialem  nostre  maiestatis  protectionem  recipimus: 
statuentes  firmiler  et  districte  precipientes,  ut  nuUus  hominum  eos  in  personis  vel  in 
rebus  molestare  audeat,  nullus  archiepiscopus,  episcopus,  dux,  marchio,  vicecomes,  Co- 
mes vel  Comune  nec  aliquis    noslrorum  nuntiorum  C)   eis  in  aliquo  gravamen  inferra 


(•)  Spirenensu.  (i>)  segue  il  numero  xxxvii  lineato.  (')  parola  omessa. 


AN.    1220]  CODICE  DIPLOMATICO  175 

presumat.  Ad  hec  autem  eisdem  noslris  fìdelibus  de  benignilate  imperatorie  maieslalis 
eoruin  serviliis  et  devotionibus  respondenles,  concedimus  alque  largimur  armannos, 
allodarios,  lombardos  qui  simt  in  dislrictu  eoruni,  fodrum  el  onineni  ralionem  que 
ad  DOS  perlinent  de  tenis  et  possessionibus  eoruin  sive  de  hominibus  qui  sunt  in  di- 
strictu  eorum;  suncientes  firmiter,  ut  ab  omni  inquietudine  ac  datione  liberi  (")  omnino 
permaneant.  Insuper  ipsis  et  eorum  lieredibus  concedimus  el  confirmaraus  forum  in 
Castilione  (1)  quarta  feria,  imperiali  auctoritaie,  ut  forum  ibi  raanuteneant  et  defen- 
dant;  precipientes  quod  nullum  aliud  fiat  ipsa  die  quod  iamdictum  impediat  forum. 
Insuper  predicto  Matheo  clementi  benignilate  indnlgemus,  ut  domum  suam  quam  tia- 
bel  in  castro  Cilerne  prò  suo  velie  niurel  et  edificel;  nullaque  persona  humilis  ve!  alla, 
secularis  vel  ecclesiastica,  ipsum  in  hoc  impedire  vel  njoleslare  piesumal.  Et  predicta 
omnia  conlirmamus  sicut  in  privilegiis  dive  recordationis  palris  nostri  imperatori»  Hen- 
rici  plenius  conlinetur.  Siquis  vero  contra  hoc  nostrum  ediclum  venire  templaverit, 
iriginta  libras  optimi  auri  prò  pena  persolvat;  medielatem  camere  nostre,  residuum 
passis  iniuriam.  El  hoc  nostrum  ediclum  C")  ut  ralum  habealur  et  lirnuim,  impressione 
nostri  sigilli  iussimus  coramuniri.  Huius  rei  lestes  sunt:  Guarnerius  de  Bollanda  im- 
perialis  dapifer,  Anselmus  de  lustin(gen)  imperialis  marescalcus,  llaynaldus  dux  Spo- 
leti,  tTuilielmus  marchio  Muntisferrati  et  Roffredus  de  Benevento,  iuris  civilis  profes- 
sor el  imperialis  et  regalis  curie  magisler,  iudex,  et  Palmerius  (de)  Scarpello,  Raine- 
rius  de  Peroda,  Cuono  de  Loveslein  (2)  et  alii  quamplures. 

Datum  in  Castello    episcopatus   Sutrini  (3),  anno  Dominice  incarnationis  Mccxx,  iii 
die  intrante  mense  decembris,  indictione  nona. 


(•)  Parola  omessa-  ('')  maniatum 

(1)  Castiglion  Fatalbeccu. 

(2)  Il  tìamiiiTini  ha  de  Pero  de  Candeln;  Hiiillard-Bréholles:  Perod.  Cundivin;  il  Lami:  de  Perod  Candilvio; 
nella  copia  citala  del  sec.  XVlll  si  legge:  Perod.  Cundilvin.  Quest'  ultima  parola  è  stala  certamente  trascritta 
male  dai  copisti,  e  non  si  può  spiegare  che  col  vederci  la  errata  lettura  del  nome  Cuono  de  Loven  (Lovestein), 
personaggio  che  troviamo  presente  in  precetti  del  re  Errico  VII  (IO  nov.  1223)  insieme  con  altri  del  seguito 
di  Federigo  II,  intervenuti  come  testimoni  nei  suoi  privilegi  di  questo  tempo. 

(3)  Tanto  l'esemplare  di  cui  si  servi  il  Gamurrini,  quanto  la  copia  citata  hanno  la  parola  abbre\iata: 
Samn.  Ma  ritengo  che  cosi  venisse  alterato  per  errore  il  nome  Sutrin.,  il  quale  si  prestava  ad  esser  letto 
per  Savin  da  un  inesperto  trascrittore  se  nell'originale  la  u  era  un  poco  chiusa  e  se  poco  distinguibili  erano 
le  due  lettere  tr. 

I  '  imperatore  il  28  novembre  stava  "in  pede  Monlis  Kosuli  prope  Sutrium  ■  in  castris  prope  Montem  Ro- 
sulum  et  prope  civitatem  Sutrium  •  in  castris  apud  Sutrium,,  e  il  primo  dicembre  sempre  "a pud  Montem  Rosu- 
lum  -  in  castris  prope  Sutrium,,.  Uà  qui,  tolti  gli  attendamenti,  si  diresse  a  Napoli  e  incontrò  prima  Nepi  e 
subito  dopo  Castel  S.  Elia,  dal  quale  luogo  è  dato  certamente  questo  privilegio.  11  o  e  il  6  successivo  lo  tro- 
viamo "in  castris  prope  Tiburtum  •  in  Tibure;  quindi  ad  Anagni  ("prope  Narniam,,  scorrettamente  in  copia) 
il  9  a  Ferentino  ("apud  Florentinum,,  sta  scritto  erroneamente  in  copie);  il  dì  1 1  a  S.  Germano,  il  13  a  Capita 
e  il  25  a  Napoli.  Non  era  necessario  che  per  andare  da  Monterosi  a  Tivoli  e  raggiungere  la  via  Prenestina 
r  imperatore  salisse  verso  la  Sabina  e  toccasse  Poggio  Mirteto  e  Castel  s.  Pietro,  da  cui,  secondo  Huillard- 
BréhoUes,  egli  avrebbe  emesso  il  privilegio.  Si  noti  ancora  come  1'  Episcopato  Saiinense  o  SaUnense,  che 
ricorda  questo  stesso  autore,  non  è  mai  esistito. 


Ì'C>  DOCUMENTI    PER    LA    STORIA    d'  AREZZO  U9ir497. 


694. 

Il  iiesconi  Marlinu  pronunzia  la  scomunica  contro  coloro  che  rilcncrano  i  beni,  to- 
glievano i  dirilti  e  non  riconoscevano  i  feudi  del  monastero  di  s.  Fiora. 

Poggio  di  s.  Fior»  •  7  novemhrc  1221.  (Ardi.  Capit.  d'Ar.;  Carle  lii  s.  Fiora  e  Lucilla,  n.  682|. 

min.  130X130. 

.4iino  Domini  a  iialivitale  .MCCxxi,  iiifliclione  vini,  vii  idus  novembiis,  Honorio  papa 
residtìnlc,  Freilerico  imperante.  Dominus  Martina.'^  episcopn.s  aietinus  proiuinliavit  ex- 
comunicatos  omnes  homines  qui  emebant,  vendebant  seu  in  anlea  vendederint  patri- 
moninm  inoneslerii  abbazie  sancte  Flore,  et  qui  auferebant  iiira  et  iurisdictiones  dicli 
moiiesterii  et  roiilendebant,  et  qui  tenebant  et  non  dabanl  decimas  dicti  monesterii,  si 
deinde  ad  viii  ibes  non  venerint  ad  preceptuin  abbatis  dicti  monesterii;  et  omnes  qui 
habeant  feodum  a  diete  monesterio  et  non  recognoscebanl  ab  eo,  .si  infra  x  dies  non 
recognoscerent  a  dieta  abbazia,  et  excomunicavit.  ...(*) 

Aetum  est  hoc  in  dislrietu  civitatis  Aretine,  inxta  domum  ecclesie  de  podio  sancte 
Flore,  in  presentia  et  testimonio  domini  Stefani  fratris  Nerbotti,  domini  (luidonis  eius 
fìlii,  Ugolini  quondam  Ildibrandi,  Beni  notarli,  Rufonis  notarii  et  aliorum  multorum. 

(Sn.)  Ego  lacobus  predictis  interfui,  et  de  mandato  prefati  domini  episcopi  scripsi 
et  compievi. 


495. 

Onorio  IH  scrive  al  Vescovo  di  Arezzo  affinchè  procuri  di  ricostituire  la  disciplina 
nel  monastero  di  s.  Maria  d'  Agnano. 

Laierano  .  17  dicembre  1221.        [Ardi.  Valic,  Regest  ìlonorii  ///,  an.  VI,  ep.  98,  voi.  Il,  e.  172]. 

(Martino)  episcopo  aretino. 

Significante  dilecto  tìlio  Guidone  priore  claustrali  monasterii  de  Agnano  Aretine 
diocesis,  nos  noveritis  accepisse,  quod  eum  idem  monasterium  in  spirilualibus  florue- 
rit  et  in  temporalibus  habundaverit  ab  antiquo,  nnnc  propter  defeetum  (lohannis) 
eiusdem  loci  abbatis,  qui  decennio  iam  elapso  permansil,  occulto  Dei  iudieio,  vidua- 
lus  lumina  oculorum,  collapsum  est  taliter  in  utrisque,  quod  nisi  per  providentiam 
sedis  aposlolice  celeriter  succurratur,  eidem  vis  adiciatur  ut  resurgat.  Multa  enim  in 
ipso  cenobio  ab  habitantibus  in  eodem  committuntur  enormia  que  limina  apostolica  cor- 
retionis  axposcunt.  (^um  sedis  apostolica,  iustitia  nostra  cotidiana,  sit  omnium  ecele- 
siarum  sollicitudo  continua,  fralernitati  tue  per  apostolica  scripta  mandamus,  quatenus 
ad  locum  ipsum  personaliter,  eum  libi  sit  lege  diocesana  subiectum,  aceedens,  et  ha- 
bens  pre  oculis  solum  Deum,  ei  vice  nostra  officium  visitationis  impendas,  corrigens 
et  reformans  ibidem  tam  in  capite  quam  in  membris  que  correctionis  et  reformationis 
officio  noveris  indigare.  Sed  eum  tibi  constiterit  dietum  abbatem  viduatum  lumine  oeu- 


<*)  Segfue  uno  spazio  bianco. 


AS.    1221-1222]  CODICE  DIPLOMATICO  <77 

loium,  proul  superius  est  expressum,  eius  cessione  recepu  el  proviso  sibi  de  bonis 
monasterii  competenter,  facias  eidera  monasterio  de  persona  idonea,  que  lanlo  co*- 
gruat  oneri  el  honori,  provider!  per  eleclionem  canonicam  in  paslorem;  conlradiclores 
per  censuram,  appellalione  poslposila,  compescenles.  Datum  Laterani,  xvi  kl.  iaimarii, 
anno  sexto. 


496. 

Lellera  di  Federigo  11  colla  quale  ingiunge  ai  soggelli  del  Monastero  di  s.  Fiora 
di  restituire  all'  abbate  tutte  le  spese  fatte  per  apprestar  militi  all'  imperatore  e 
per  mandare  a  lui  come  nunzio  Fgo  sacrista. 

Venafro  ■  29  aprile  1322.        [Arch.  Capit.  d'  Ar.:  Carte  di  varia  piovenianza,  Sinossi  Paci,  n.  75]. 

Camici,  Suppl.  alla  Ser.  dei  Duchi  e  lUaixh.  di  Tose,  di  Cos.  delta  Rena  VI,  42.  •  Ui;ii.larij-Brkiioli.e<5,  Hi- 
stor.  diplom.  Feder.  lì,  voi.  11,  3t7. 

nini.   190X1  SO. 

Fredericus  Dei  gralia  Romanorum  imperator  senper  augaslus  el  rex  Sicilie.  Uni- 
versis  liominilnis  per  lerras  monasterii  sancle  Fiore  conslilulis  fidelibiis  suis  graliara 
suam  el  bonam  voluntatem.  Quia  a  Brano  venerabili  abbate  monasterii  nominati  ser- 
vitium  milituni  prò  exequendis  servitiis  noslris  duximus  requirendum,  quia  etiam  idem 
abbas  ad  mandatum  nostrum  U(gonem)  sacrislam  eiusdem  monasterii  fratrem  suum 
ad  maiestalera  noslram  transmisil,  ubi  expensas  dignoscitur  fecisse  valde  grandes,  fide- 
litali  veslre  lam  sub  optentu  gratie  nostre  quam  etiam  sub  pena  banni,  quod  idem 
abbas  vobis  propter  hoc  duxerit  inponendum,  firmiler  precipiendo  mandamiis,  quatinus 
quicquid  vobis  abbas  monasterii  sepedicti  prò  militibus  transmittendis  et  aliis  etiam 
noslris  servitiis  faciendis  duxerit  iniungendum,  flrmiler  adtendatis;  restituenles  eidem 
expensas  quas  fecisse  dignoscitur  prò  eo  quod  prenominatum  sacristam  ad  manda- 
tum nostrum  ad  presentiam  ceisitudinis  nostre  misit.  Alioquin  si  predicta  non  cura- 
bitis  observare,  per  senescalcum  familiarem  dapiferum  et  totius  Tuscie  legatum  fìdelem 
nostrum  vos  in  personis  et  rebus  cogi  faciemus  et  teneri  ad  bannum  superius  nomi- 
nalum.  Dalum  apud  Benufrum  xxviiii  aprelis,  indiclione  x. 


497. 

Capitoli  della  lega  tra  gli  Aretini  e  t  Senesi,  giurati  dal  Consiglio  della  Campana 
della  città  di  Arezzo. 

Presso  Slena,  Ticino  alla  chiesa  di  Tignano  ■  8  settembre  1222         [R.  Arch.  di  Siena,  Diplom.  Riformag.; 

Cale/fo  veccfiio,  e.  Ii2] 

mm.  .320X540)-  •  Due  carte  originali. 

Bianchi,  Breve  degli   o/ficiali  del  Cam.  di  Siena  (in  Arch.   Star.  Ital.  ser.  Ili,  voi.  IV,  parte  2',  5). 


178  DOCUMENTI    PER    LA    STORIA    d'  AREZZO  [497. 

In  nomitie  Domini,  amen.  Nos  cives  Aretini,  qui  ad  hoc  breve  sea  insirunientum 
iuraiiias,  promittimus  el  iuramus  ad  sancla  Dei  evangelia  vohis  domino  (luilieimo  de 
Persico  senensi  poleslati  el  libi  <lionte  Ar/occhi  camerario  <',orauiiis  Senensis,  rocipien- 
libus  vice  el  nomine  Comunis  seii  comuiiilalis  Senensis  el  |)io  dicla  universilale  et 
coniiiiiilale  SeiiL'iisi,  quod  ab  hodie  in  anlea  dabimus  sliidium  et  operam  cum  elTeclu, 
quoti  pax  et  amor  et  concordia  sint  inter  civilalein  et  Comune  Senensium  el  civiiatem 
el  Comune  Arelinorum  perpetuo.  El  guardabimus  et  salvabimus  Senenses  omnes  et 
singiilos  in  peipetuum  in  personis  el  rebus,  ila  scilicel  quod  non  eriinus  in  Consilio 
vel  consenlimenlo  ve!  ordinamento  seu  facto  quod  perdaut  vilara  vel  membruui,  vel 
caplionem  patianUir,  vel  perdanl  bona,  que  secum  habebunt  vel  prò  eis  erunt  in  loia 
fortia  vel  districlu  Aritii,  quem  modo  civitas  Aretina  habet  vel  in  antea  habebil;  el 
siqua  perderent,  sludiiim  el  oporam  dabimus,  bona  tide.  sine  guerra  lamen  facienda 
et  sine  noslris  expensis,  ut  ea  lecnperent  et  recuperala  retineant. 

Ilem  iniraicis  Senensium.  Florentinis  videlicel  et  aliis,  non  dabimus  aliquod  au- 
xiliuni,  adiiilorium  vel  consilium  in  diclo  vel  facto  contra  Senenses  vel  contra  Marturen- 
ses,  quos  Senenses  lenenlur  iuvare  a  Florentinis.  Et  vetabimiis  el  conlrariabimus  in 
quantum  polerimus  ne  universilas  civilalis  nostre  eis  auxiliuni,  adiutorium  ve!  consi- 
lium prebeat,  ut  dictum  est  de  iiohis;  sei  resislemus  uos  ut  resistei  universilas  Co- 
munis  Arilii  dissuasionibus  et  verbis,  ne  Senenses  offendanl,  el  ne  fidiiciam  de  nobis 
habeant  contra  Senenses  el  adiutores  suos. 

Ilem  slndium  et  operam  dabimus  cum  effectu  in  Comuni  nostre  terre  in  quantum 
polerimus  sludiis  et  siiasionibus,  non  tamen  bellicosis  factis  inler  nos,  quod  dissensio 
el  discordia  sii  de  celerò  inter  Comune  Florenlinorum  et  Comune  Arelinorum,  donec 
advenerit  terminus,  et  complelus  fueril,  securilatis  et  compagnie  que  est  inter  Floren- 
tinos  et  Arelinos. 

Item  ante  dicium  lerminum  vel  postea  non  erimus  in  Consilio  vel  ordinamento  vel 
facto,  nec  permiclemus  aliquo  modo,  quod  renoventur  iuramenta  vel  refìrmentur  vel 
alia  fiat  de  novo  societas  vel  compagnia  inter  Florenlinos  el  Arelinos  nec  nos  sociela- 
lem  vel  compagniam  cuni  Florentinis  de  celerò  renovabiraus,  nec  faciemus  aliquo  modo. 
Et  quandocumque  ante  lerminum  societalis  inter  Florenlinos  et  Arelinos  discordia  fuerit 
inter  nos  el  ipsos  talis,  ut  occasionem  habere  possimus  discedendi  ab  eis  et  non  ob- 
servandi  quod  iuralum  est  inter  nos  el  ipsos,  faciemus  generalera  socielatem,  com- 
pagniam et  iuraiD.  Et  faciemus  quod  faciet  universilas  nostra  vobiscum,  idest  cum 
Comuni  el  universilale  Senensi  contra  Florenlinos  et  contra  omnem  hominem  comu- 
niter  et  divisim;  illis  exceptis  a  nobis  quibus  iuramento  lenemur  et  a  vobis  (juibus 
iuramento  tenemini,  excepto  imperatore  Romanorum  et  nuntiis  eius  et  episcopo 
Aretino  de  proprio  facto  suo  et  sue  ecclesie.  Et  non  obligabimus  nos  de  celerò 
alicui  vel  aliquibus  iuramento  aliquo,  nec  consentiemus  quod  obbligetur  universilas 
nostre  civitatis  quo  predicla  possint  impediri  et  non  compleri.  El  si  ante  prediclum 
lerminum  non  polerimus  habere  occasionem  faciendi  vobiscum  socielatem  et  generalem 
compagniam  et  iuram,  slatim,  post  completum,  inter  nos  et  dictos  Florenlinos  ad  unum 
mensem  posi  inquisilionem  potestalis  vel  consulum  Senensium,  per  se  vel  per  suos 
nuntios  diclain  generalem  compagniam  et  iuram  et  socielatem  faciet  universilas  Arelino- 
rum cum  universilale  Senensi.  Et  lune  eliganlur  quatluur  ex  utraque  parte  qui  iurent 
concordare,  statuere  et  ordinare  de  adiutorio  el  servilio  et  exercilu  quomodo  el  qua- 


AN.     122Ì!)  CODICE   DIPLOMATICO  179 

liler  fiat  per  Comune  ulriusque  civilatis,  el  quomodo  et  qualiler  fiat  per  divisum 
de  adiiilorio  militum  el  pedilum  ex  utraque  parte.  El  inleiim  non  Cfinlrariabinius  vos 
nec  conlrariabil  Comune  Arilii  conlra  omnes  alios  inimii'os  vestros,  quos  modo  habelis 
vel  in  anlea  liabebitis.  El  iuramus  sic  Tacere  el  observare,  ni  superius  conlinelur,  et 
dare  sludiiim  el  operam  ul  sic  l'acial  et  observet  comunilas  Arelinorum.  El  amor  sit 
et  vigeal  vel  vigilel  senper  Inter  Senenses  el  Arelinos.  El  si  discordia  apparuerit 
inler  utramque  comunilalem  dabimus  sliidium  et  operam  ut  sit  concordia  et  amor  In- 
ter eos;  et  reformetnr  quoliens  conlrafactum  fuerit. 

El  hec  omnia  inrabunl  ducenlum  liomines  de  generali  Consilio  Arltil  ad  Inqulsilio- 
nem  domini  Gullielmi  de  l'ersiro  senensis  potestatis  vel  nuntil  eius  cum  illteris  suls. 
El  siqui  decederinl  interim  vel  mntabunlnr,  submiltemus  el  subrogabimus  totldem 
de  meliorihus  el  uobiliDribns  eiusdem  civitalis  Arilii  qui  ernnt  de  generali  Consilio 
campane.  Et  si  coiitigeril  quod  usqne  in  xl  liominibus  vel  pautioribns  de  generali  Con- 
silio Aiilii  hec,  que  dieta  sani  et  superius  conlinenlnr,  recusaverint  iurare,  subroga- 
bimus loco  eorum  lolidem  eque  bonos,  nobiles  et  potenles,  sicnl  erunt  lllì  qui  ista  iu- 
rare el  lirmare  recusavcrini;  et  subrogati  vel  niulnti  debeaiit  e>se  et  sint  de  generali 
Consilio  campane  Arilii.  Et  credimus  quod  si  terminus  fuerit  apposilns  Inter  Florenlinos 
et  Aretinos,  quod  sit  complelns.  El  promittimus  vobis  et  iuramus,  tactis  .sacrosanctis 
evangeliis  quod  0|ieiabimus  el  faciemus  quod  de  bine  ad  Ires  menses  socielas  eril 
Inter  comunilalem  Senensium  el  comunilalem  Arelinorum;  quod  iuramus  facere  el  fieri 
facere  bona  fide  siiie  iVande,  remola  nmni  cavillatione  et  malo  ingenio.  El  si  infra  hos 
tres  menses  eam  facere  non  poterimiis,  facere  eam  iuramns  el  fieri  lacere  ad  alium 
compeienlem  terminum  el  terminos  competentes,  quem  et  quos  nobis  dederit  poteslas 
senensis  qui  lune  erit.  Et  hoc  bona  (ide,  remota  omni  fraude  et  maio  ingenio,  iura- 
mento  lenentur  Senenses  Marlurensibus,  cornili  Ildibrandino  el  fralribus,  et  Urbe(ve)- 
tanis,  el  Aretini  solls  Florentlnis  et  non  alils.  (jui  post  terminum  complelum  Inter  se 
et  Aretinos  non  excipienlur  ab  Aretinis  tempore  generalls  socielalis  cum  conlrahetur 
inter  Senenses  et  Arelinos,  set  iurabunt  speciaiiter  contra  eos,  ut  superius  conlinelur. 

Itera  si  conllgeril  quod  generalis  socielas  et  compagnia  contrahatur,  ul  superius 
conlinelur,  et  fìat  inter  Senenses  et  Aretinos,  nos  ducenlum  el  quisque  nostrum  ab  Inde 
non  teneamur  de  isto  iuramenlo  prestito  prius  novo  iuramento  lllius  facture  socielalis 
a  nobis.  El  poslea  leneamnr,  sicut  celeri  Aretini  qui  iuraverinl  et  non  aliter. 

Supradictum  iuramenlum  et  promissionem  fecerunt  cives  Aretini  qui  inferlus  con- 
tinenlur,  scilicet  Stephanus  Nerbolli,  Guido  quondam  Renaldi  de  Bostola,  Forzore  quon- 
dam Paull  et  Rainerius  Pandicampl,  qui  iuraverunl  el  promlserunt,  tactis  sacrosan- 
ctis evangeliis,  domino  Guilielmo  de  Persico  senensi  potestati  et  Gionte  Arzocchi  came- 
rario Comunis  Senensis,  recipienlibus  prò  ipsa  comunilate  et  nomine  ipsius  Comunis, 
omnia  su[iradicta  observare  facere  et  compiere  per  singula  capituia,  ul  superius  conlinelur. 

Actum  prope  civitalem  Senensem,  iuxta  ecciesiam  de  Vignano,  coram  Anselmo  in- 
dice. Incontrato  Assaliti,  Bonagnida  Camerate,  Altavilla  Cavalcantis,  lohanne  de  Serra 
et  Mafca  de  Aritio  rogatis  testibus,  anno  Domini  millesimo  ccxxii,  die  tertio  non  s  sep- 
tembrls,  indictione  x. 

(Sn.)  Ego  Arnolfinus  iudex  et  notarins  totum  quod  superius  legitur  rogatus  sci  ipsi. 


Ì80 


DOCUMENTI   PER   LA   STORIA   D  AREZZO 


1498-499. 


498. 

(Juielanza  di  quaUrocenlo  cinquanta  lire  falla  dai  Ghibellini  di  Arezzo  al  Comune 
di  Siena. 


Arozzo,  Chiesa  di  s.  (ìrvgorio  -11  settembre  12*22. 


[R.  Archivio  di  Siena,  Caleffo 
vecchio,  e.  1 44]. 


Anno  Domini  millesimo  CCxxii,  iii  idus  soptembris,  indiclione  xi.  Nos  Stefanus 
Nerbocli  ci  Guidus  Bosle  et  Rainerius  Pandicampi  et  Forzore  Paul!  coiifitemur  in  ve- 
ritalc  recepisse  numeialas  ccccl  libras  denarioium  Pisanorum  monete  a  te  lohanne  Pepi 
de  Serra  procuratore  C.omunis  Senensis,  solvente  nomine  domini  Guilielmi  de  Persico 
potestatis  senensis  et  lunte  Arcochi  camerarii  Comunis  Senensis,  et  quactuor  sindicis 
Comunis  Senensis  et  prò  omnibus  et  singulis  personis  qui  iuraverunt  et  proraiserunt 
et  obligati  sunt  uobis  solvere  mille  ottingentas  libras  denariornm  Pisanorum  monete, 
ut  in  publico  instrumento  facto  per  manum  domini  Arnoifini  iudicis  et  notarii  continelur; 
dequibus  quadringenlis  et  (|uinquagiiit;i  libris  Pisanorum  monete,  que  sunt  ex  mille  oclin- 
gentis  libris  supradictis(l),  promictimus  libi  su(b)  pena  dupli  dictorum  denariorum, 
exinde  ve!  ideo  recipienti  nomine  supradiclarum  personarum,  nullaui  litem,  nullam  con- 
Iroversiam  facere,  nec  movere  in  aliquo  tempore,  et  quod  non  dederimus  ius  nostrum 
alteri;  quam  penam  libi  et  successoribus  tuis  dare  promictimus  si  conlravenire  volue- 
rimus  aut  si  apparebit  ius  nostrum  alteri  dedisse  ve!  cessisse.  Et  liberamus  omnes 
supradictas  personas  ab  omnibus  obligationibus  et  promissionibus  et  a  vinculo  iura- 
menti  vel  alio  quocumque  modo  nobis  teneantur,  et  obligati  et  adstricli  sint,  et  omni 
legum  et  iuris  auxilio  in  bis  reuuntiamus  et  exceplioni  insoluti  debiti  et  solemnitati 
testi  um. 

Actum  in  civitate  Aretina,  in  ecclesia  sancii  Gregorii,  coram  Ma^Qa  Davini  de  Val- 
cortese,  Tholomeo  Affort^ii,  Orlando  Griffoli  et  Tholomeo  Cittadini  Bernardi  rogatis 
testibus. 

(Sn.)  Ego  Matheus  domini  imperatoris  Henrigi  notarius  bis  omnibus  interfui,  et  ut 
legi  scripsi  rogatus. 


499. 

Gli  Aretini  del  Consiglio  della  Campana  giurano  al  potestà  di  Siena  i  capitoli  della 
lega-  convenuta  il  3  settembre  i222. 


Ai-ezzo  -  11,  21,  23  •  26  settembre  1222;  13, 
14,  15, 19,  22,  24-27  settemb.  1222. 


[R.  Aich.  di  Siena,  Caleffo  vecclùo,  e.  443]; 
Diploii).  Riformag. 


(1)  11  Comune  di  Siena  riceve  quietanza  della  rimanente  somma  il  30  settembre,  il  5  ottobre  e  iM8  novem- 
bre dell'  anno  stesso  1 222.  Le  tre  quote,  di  lire  4.50  ciascuna,  vengono  riscosse  dai  medesimi  sindici  aretini, 
di  fronte  ai  medesimi  testimoni  "iuxta  Aritium,  in  domo  mansionis  Templi,,.  (Caleffo  cit-,  ce.  144',  (45). 


CODICE   DIPLOMATICO 


iHi 


AN.    I222J 

In  nomine  Domini.  Amen.  Hec  sani  nomina  honorum  hominum  de  Consilio  cam- 
pane Aretine  civilalis,  qui  iuraverunl  Senensibus  observare  et  facere  lotum  illud  quod 
continelur  in  instruraenlo  facto  per  manum  Arnoitìni  iudicis;  et  iurant  et  promittunt 
observare  et  facere  per  omnia  singula  capilula,  ut  in  dicto  instrumento  facto  per  ma- 
num dieti  Arnoiiìni  tempore  domini  Guiiielmi  de  Persico  poteslalis  senensis. 

Isti  sunt  ex  parte  filiorum  Boste. 


Drictalidex  Corbizzi  iuravit  et  promisi!  idem, 
per   omnia   et   singula   capitula,  ut  in 
dicto  instrumento  continetur. 

Rugerius  de  Fantzone  iuravit  eie.  (1) 

Burgeosis  Guidonis  vergarli 

Guelfus  de  Talzano 

Beringerius  Ferlincionis 

Comes  Matliei 


Bonavollia  Baronis 
Mafifeus  Portalfasscio 
Boncius  Boncompangni 
Rauuccius  Benedecli 
Deotisalvi  Guidonis  Renaldi 
Leo  Comitis 
Gerardinus  Aimerigi 
Bonaccorsus  Pieri  Verardi. 


Isti  iuraverunt  in  domo  mansionis  Templi,  prope  civitatem  Aretinorum,  in  anno 
Domini  Millesimo  ducentesimo  vicesimo  secando,  terlio  idus  septembris,  indictione 
undecima,  coram  Mazza  Davini  de  Valcortese  et  Deodato  Mazze  et  Orlando  Griffoli  ro- 
gatis  lestibus. 


Ubertus  Uguicionis  iuravit  et  promisi!  idem, 
lacobus  Sassoli  iuravit  eie. 
Bonaventura  Ibriaci 
Gregorius  Pisanus 
BoBsignore  pugilator(2) 
Marchese  Pieri  Bernardi 
Rossus  Cresceniii 
Guido  Stefani  Nerbocti 


Guiniczus  Lodoviscii 
GrilTolus  Ursi 
Gerozus  Planlanelli 
Trasmundus  Alberti 
Miniare  Aimerigi 
Banerius  Guelfi 
Guelfuccius  Tebaldi. 


In  domo  Stefani  Nerbocti,  coram  Orlando  Aimerigi,  Mazza  Davini,  die  xi  kalendas 
octubris. 


Guelfus  Boste  iuravit  idem  per  omnia. 
Tebaldus  Terni  iuravit  eie. 
Gerardus  Michaelis 
Fasscius  Malhei 
Sassolus  Deotiguardi 
Capectzulus  Vitalis 


Ranerius  Pelati 
Malheus  Spetialis 
Orlandus  Gerardini 
lacobus  lohannis 
Robellius 
Boncompangnus  iudex. 


In  domo  Stefani  Nerbocti,  coram   dictis  testibus,  die  vini  kalendas  octubris,  indi- 
ctione XI. 


lacobus  Gerardi  iuravit  et  promisit  idem. 
Gualteroctus  lacobini 


Bonaiutus  Bifulci. 


(1)  Ognuno  ripete  la  frase  di  Drillafede. 

(2)  Costui  è  probabilmente  quel  Bonsignore  d' Arengerio  di  Arezzo  che  nel  1 225  vinse  una  solenne  gio- 
stra data  fuor  di  Porta  GamoUìa  di  Siena,  per  cui  ebbe  in  dono  "un  cavallo  velocissimo  coperto  di  seta, 
con  im'armadura  d'acciaio  fine,,.  Dei,  Cron.  Sen.  (in  Murat.,  Rer.  ital.  script.  XV,  23,  nota  \ì). 


182  nOCUMRNTI    PER    LA    STORIA    d'  ARKZZO  |Ì99. 

Coiam  Guidone  Renaldi  Bosle  el  Orlando  OriiToli,  in  domo  filiorum  Bosle,  viii  kal. 
octubris,  indiclione  undecima. 


Aldione  notarius  iuravil  et  promisit  idem. 
Venderai  Ugonis  iuravit  etc. 
Nercone  Bonegralie 
Oriandinus  Lamberti 
Bernardus  Orlandi  Parisce 


Sinibaldus  de  Palazzolo 
Bonilatius  Anrigozzi 
Fidex  Donali 
lacobus  Guidonis  Morici. 


Coram  Orlando  GritToli  et  Tebaldo  Terni,  in  eadem  domo,  die  vii  kal.  octubris,  in- 
dictione  undecima. 


Musca  Barfali  iuravit  et  promisit  idem. 

Bonfructus  Corbiczi 

Tercziolus  Mariani 

Renaldus  Ranuccioli 

Uguiccio  Renaldi 

Monaldo  lacoppi 

Saccus  lohannis  Martini 

Nericone  linclor 

Cavasanto  lacoppi 

Ranerius  Guidonis  Ricci 

Renaldus  .Maffei 

Albergoclus  Maffei 

Bonaccorsus  Lucensis 

Bonristorus  Orlandini 

Benedeclus  Guilielmini 

Riccius  Ranerii 

Bonus  Menchi 

Renaldus  Bone 

Ugolinus  Moccate 

Guido  Maczallus 

Brunus  scudarius 

Deodatus  Tancredi 

Singnorellus  lanaiolus 

lacobus  Rodolfini 

Renaldus  Usanne 


Villanus  Passalacque 

Guarnimenlus  Tancredi 

Rodollinus  Boncompangni 

Uberlinus  Neczi 

Scorna  Ugolini 

Seracinus  Ugolini  Falchecti 

Henrigus  Alberici 

Albiczus  notarius 

Martinus  Adacti 

Amedeus  domine  luste 

Falcuccius  Stefani  Nerbocti 

Guido  Saraci  ni 

Uguiccio  Orlandini  Gualteri 

Rodolfinns  Freducci 

Orlandus  Ildebranducci 

Deodatus  Macze 

Tebaldus  Martini  Sufflè 

Megiczus  Megiczi 

Pailans  Soffredi  Melii 

Ardimannus  Griffoli  Ardimanni 

Dominus  Bertramus  Renaldi  Bosle 

Maffeus  Donati 

Uberlinus  Gronde 

Nero  Bondimandi 

Adactus  Franchi. 


Aclum  in  civitate  Aretina,  in  domo  filiorum  Boste,  coram  Tebaldo  Terni  et  Guidone 
Boste  et  Orlando  Griffoli  rogatis  testibus,  in  anno  Domini  Millesimo  CCxxii,  vi  kal. 
octubris,  indiclione  undecima. 

Isti  sunt  qui  iuraverunt  ut  supra.  Dicti  iuraverunt  et  promiserunt  per  omnia  et 
singula  capitula,  et  sunt  de  parte  Tarlati. 

Seccamora  Aguraczi  iuravit  et  promisit  idem  per  omnia  et  singula,  ut  in  instru- 
mento facto    per   manum   Arnulflni   iudicis  et  notarii   continetur,  in  domo  mansionis 


AN.    1222|  CODICE  DIPLOMATICO  183 

Templi,    iuxia   civitatem  Arelinorum,  coram   Mazza   Davini   de  Valcortese  et  Orlando 
Griffoli,  die  ydus  seplembris,  indictione  xi. 

Azzus   Bernardi    Azzonis   iuravit  idem  per    Ubaldinus  domini  Aczonis 

omnia.  Benguarnitus  Tebaldi 

Belzolus  Siccamore  iuravit  etc.  Baldovinus  Orlandini 

Ugolinus  Griffoli  Ardimanni  Boiiavollia  Ugolini  Stefani 

Paganus  Gerardini  Boldrone  Chiari 

Fiorectus  Margarocti  Aringerius  Ingoli. 

Coram  dictis  testibus,  die  xviii  kal.  octubris. 

Raoerius  Burnecti  Tosi  iuravit  idem. 

Coram  Mazza  Davini  de  Valcortese  et  Orlando  Griffoli,  in  ecclesia  sancti  lustini,  in 
civitale  Arelinorum,  die  xvii  kal.  octubris. 

Carsidonius  Orlandini  Sassoli  iuravit  idem.  Manvolbe  Amati 

lohannes  de  Cornano  iuravit  etc.  Ildibrandino  Fabrorum 

Benavere  de  Molino  Henricus  Pieri  Fantini 

Palmerius  de  Scandalaio  lacobinus  Paraventi 

Maffeus  Tiniosi  Martinus  Riminensis. 

Idem  in  domo  Stefani  Nerbocti,  coram  dictis  testibus,  die  xiii  kal.  octubris,  indi- 
ctione XI. 

Godentius  Ranerii  iuravit  idem  per  omnia. 

In  domo   Stefani    IS'erbocti,    coram   Mazza    Davini  et  Orlando   Griffoli,  die  xiii  kal. 
octubris,  indictione  xi. 

Leonardus  de  Ponte  iuravit  idem.  Ubertus  Ugolini 

Henrigus  Visdominus  iuravit  etc.  Matheus  Faine 

Vitalis  Aringerii  Bonaiunta  Guidonis  Roczi. 

In  domo  domini  Azonis  et  domini  Ubaldini,  coram  Ranerio  Pandicampi  et  Deodato 
Macze  rogatis  testibus,  x  kal.  octubris. 

Ugolinus  notarius  iuravit  idem.  Bonsingnore  Ildibrandi. 

Gualleroctus  lacobini  iuravit  etc. 

Coram  domino  Aczone  et  domino  Ubaldino,  in  eorum  domo,  die  x  kal.  octubris. 

Abraccius  Uguicciouis  iuravit  idem.  Bardegia  Mercatantis 

Seracinus  Simonecti  iuravit  etc.  Boncompangnus  notarius 

Bencivenne  notarius  Bertraimus  Grassus  quondam  lacopini 

Matheus  Ranerii  Bonaventura  Pandicampi 

Inga  Riminensis  lacobus  Pesscionis 

Paris  domini  Massari  Turpinus  quondam  Turpini 

Magisler  Martinus  notarius  Baroncinus  de  Vallelonga 

Ildibrandus  lacobi  Sassoli  lacobus  Tiniosi 

Orlandus  Amiche  Ranerius  de  Ficaio. 


<84  DOCUMKNTI    PFR    LA    STORIA    D'  AREZZO  (499. 


i> 


Ciuido  Moiialdi  iuravil  de.  piomisil  idem  per  omnia  in  campo  Marchesis,  iuxla  Ari- 
tium,  coram  Siccamora  Agurac/i,  Beczoio  Seccamore,  Guidone  Stefani  Nerhocti,  die  vni 
kal.  octuhris,  indictìoiie  xi. 

(luido  Sassoli  iuravit  et  promisil  idem  per    Gcrardinus  l'etri 

omnia.  Orlandinus  Bonelli. 

Fagaiius  Bride  iuravit  eie. 

Saiigiiineus  C.avalcanlis  iuravil  et  promisi!  idem  per  omnia  in  domo  L'bertini  io 
civilale  Aretina,  corani  Forzore  Pauli,  Guidone  Stefani  Nerbocti,  Henrigo  Visdomino  et 
Locterigo  Ugolini  Alberici  rogalis  teslibus,  die  vii  kal.  octubris,   indictione  undecima. 

Apparitius   Boncompiuli  iuravil   idem  per    Testa  lovannis 

omnia.  (ìuilielminas  Bosi 

Turchius  lìeotisalvi  iuravil  etc.  Beiicivenne  de  Vallelonga 

Ugolinus  Sing(ii)oiecti  Bonifalzius  Rivelli 

Gerard  US  Arectzoli  Bonaiunla  Ricordati 

Baldovinus  Pandolfini  Bencivenne  lohannis  Capraincece. 
Guiniczus  lacobi 

Bonaccursus  de  Platea  iuravit  et  promisil  idem  per  omnia  in  domo  Gerardini,  coram 
Guidone  Bosla,  Locteringo  Ugolini  Alberici  et  Pagano  Gerardini,  vii  kal.  octubris  indi- 
ctione XI. 

Orsus  Pieri  Fantini  Talomeus  de  Chiassa 

Bencivenne  de  Sancla  Angnese  Castaldus  de  Monacone. 

Gerardinus  Ciuffi 

Rossus  Cavalcantis  iuravil  el  i)romisil  idem  et  per  omnia  in  domo  domini  Azonis 
et  domini  Uberlini,  coram  Ranerio  Pandicampi  et  Orlando  Griffoli,  rogalis  leslibas, 
die  VI  kal.  octubris,  indictione  undecima. 

Ugolinus  Gerardi  Bonaventura  Meliorali 

Guido  Falaguaita  lohannes  Negoctzantis 

Finus  Meliorali  Maturus  Tavernarii 

Guilielmus  Renaldi  Accariscius  Manenlis 

Paganus  Baraccelle  Primicerius  Accariscii 

Ranerius  Renaldi  Guido  Boncompangni 

Bonaccorsus  Rigi  Orlandus  Senloris 

Crislofanus  Boni  Orlandus  Ugelli  sarloris. 

Berrodarius  Martini  Bomicus  Bonaldì. 

Sassolus  Bosolini  iuravit  el  promisil  idem  per  omnia  coram  diclis  teslibus,  in  eo- 
dem  loco,  v  kal.  octubris. 
Guido  de  Orto  iuravit  eie. 

Aslanfortis  Bosolini  iuravit  et  promisil  idem  per  omnia  et  singula  capitala  coram 
diclis  teslibus,  in  eodem  loco  et  die. 

(Sn.)  Ego  Matheus  domini  imperaloris  Henrigi  notarius  bis  omnibus  interfai,  et  ut 
superiuR  legi,  scripsi,  rogalus  publicavi. 


AN.    1222]  r(]i)(iK   DlPlciMATlCO  18;> 


500. 

Il  vescoco  Muriino  confcam  di  aver  riccnito  in  pipatilo  da  Giovuii ni  della  Serra  cit- 
taditio  seììcse  cento  lire  che  egli  aveva  speae  per  recarsi  a  lioma  all'  incorona- 
zione di  Federigo  lì,  ed  obbliga  perciò  i  beni  dell'  Episcopato. 

Caiioiiiia  Aretina  •  17  norcinbre  1222.  [Ardi.  Capii,  a'  .\i.;  ii.  .JiiOJ. 

nini.   I  loX f20.  -  La  carta  ha  nel  mezzo  iliic  tagli  in  noce. 

In  Clirisli  nomine.  Anno  a  nalivilale  Domini  nostri  lesu  Clirisli  JI  .  Ci;  .  .\xir,  iiiilic- 
tione  X*,  XV''  kls.  clecembris,  Honorio  papa  lerlio  lesiduule  et  Frederico  imperante.  In 
presentia  et  testimonio  dominoruni  Pagani  aixhiJiaconi  aretini  cameiarii  domini  episcopi 
aretini,  Ikiebrandini  de  Civitelia,  lohannis  Cliristiani,  Talomei  Force  et  Orlandi  GrilFt 
ad  hec  spetialiter  rogatorum  testium.  Dominus  Marlinus  cpiscopus  aretinus  confessiis 
fuit  se,  nomine  sui  episcopatus,  mutuo  recepisse  a  lohanne  de  Serra  cive  senensi  e 
libras  bonorum  denariorum  senensium,  et  illas  in  utililalem  dicli  episcopatus  expeo- 
disse  silicei  quando  ivit  ad  coronam  imperaloris  (1);  quos  denarios  omnes  eiusdem 
monete  bonos  et  sine  malilia  prò  se  et  suis  successoribus  promisit  per  stipuialionem 
solvere  et  reddere  eidem  lolianni,  aut  cui  dare  et  concedere  volueril,  omni  exeeptioue 
et  occasione  remola,  deinde  ad  lestum  omnium  sanctorum  pioxime  venturum  vel  ad 
alium  terminum  comuniter  induliatum.  Quod  si  non  faceret,  eidem  lohanni  plus  no- 
mine pene  xx  libras  eiusdem  moneto  solvere  el  dare  promisit,  et  omne  dampnum  et 
expensas,  quod  et  quas  prò  prediclis  denariis  recuperandis  faceret  vel  subslineret,  resti- 
tuere  suo  simplici  verbo  sine  sacramento  et  probatione,  et  post  penam  solutam  et 
omne  dampnum  resarcitum  diclam  summam  e  libraruni  incontinenti  pagare  el  reddere 
promisit  eidem  lolianni;  prò  qua  sorte,  pena,  dampnis  el  expensis  se  et  bona  ipsius 
episcopatus  obligavit  eidem,  et  specialiter  omnes  IVuclus  decimarum  quas  liabel  in  loto 
pleberio  de  Rapolano  el  in  loto  pleberio  sancii  Vili  in  Aersure  el  in  lolo  pleberio  de 
Cennano  et  in  loto  pleberio  de  F'ava  et  in  medielate  pleberii  Monlispoliciani,  et  omnes 
reddiUis  quos  habet  vel  de  iure  polest  babere  in  Scialenga,  in  Berardenga  et  in  loto 
comilatu  senensi,  qui  est  in  episcopalu  aretino.  Et  predicta,  nomine  dicli  lohannis,  se 
consliluil  possidere,  dans  eidem  liberam  poleslatem  ex  eis  ingredi  in  tenulam,  sua 
auclorilale,  sine  legis  vincalo  el  nunlio  polestalis,  ad  habendum,  tenendum,  pignorandum 
et  omnia  faciendum  lilulo  quod  eidem  lo(lianni)  placuerit,  quousque  sibi  piene  fuerit 
salisfactum  de  dieta  sorte,  pena,  dampnis  el  expensis.  Ilenunlians  in  hoc  lacto  omni 
legum  auxiiio,  privilegio  fori,  exceptioni  pecunie  non  numerate  el  non  recepte  seu 
alicuius  deceptionis  vel  inductionis,  omnique  alii  exceptioni  reali  vel  personali  sibl 
competenti  vel  competilure  iure  civili  vel  canonico,  usu  vel  consuetudine  vel  constituto. 

Aclum  in  civitate  Aretina,  apud  Episcopalum,  in  domo  canonicorum  maioris  ecclesie. 

(Sa.)  Ego  lacobus   imperialis   aule    notarius    prediclis   omnibus    rogatus   interfui, 
scripsi,  compievi  et  in  publicam  formam  redegi. 


(4)  La  incoronazione  ili  Federico  11  avvenne  in  Roma  nel  22  novembre  I22U. 


18G  DOGI  MENTI   PEB    U   STORIA   I)' AREZZO  [501-;)03. 


501. 

iiulalu,  liuyliclminu.  Ildcbrandinv  e  IJberlinu  da  Pklramala  condono  a  Corlosonno 
proiwsto  della  Chiem  Areliini  ini  jnizzo  di  lena  presso  la  porla  di  Stufo. 

C;uioiiica  Arelìmi  -  G  marzo  122:5.  [Ardi.  Capii,  fi'  Ar.,  n.  MH]. 

min.  200l7oXl30. 

(Su.)  In  nomine  lesu  Clirisli  amen.  Anno  eiustlum  iMiliesimo  CCxxui,  llonorio  papa 
resiliente,  tem|ioie  Feileiici  im|iei;aoris,  pridie  nonas  marlii,  indiclione  undecima.  In 
presenlia  et  testimonio  lldiltrandini  Guidoiiis  militis  investiloris,  (ìuidonis  Bonicomi)a- 
gni  de  Mairena,  Siccamore  Guidonis  Bonensengne,  Orlandi  nepotis  domini  preponiti  are- 
tini et  alioriun  ad  hoc  logalornm.  Tarlalus,  Guillielminus,  lUlilirandinns  et  L'herlinus 
fratres  (ilii  quondam  lldebrandini  de  Petiamala,  iure  domiiiii  piopri.'latis  et  posses- 
.sionis,  vendidenint,  iradidernnl  et  ad  proprium  concesserunt  per  se  siios(|ue  filios  et 
heredes  domino  C.orlisonno  prepo[siloJ  aretino,  recipienti  nomine  Canonice  .Aretine,  pe- 
tiolum  nnunì  terre  positum  in  civitate  Arelin;!,  in  r.ampo  daaski  et  l'xlra  portam  versus 
casamcntum  Cianonice,  sicnl  trait  Slufum  reota  linea  as(|ue  ad  porlam,  usquo  ad  ter- 
minos  ipii  eranl  inter  ipsos  vendilores  et  Bonparenle,  a  via  pul)!ica  que  exit  a  dieta 
porta  versus  Canonicam,  delraclis  duo(de)cim  pedibus  ad  |iedem  tabujc  a  muro  Stufi  in 
sursum,  vel  siqui  alii  sunt  lines,  cum  omnilnis  que  conlinet  supra,  infra  se  et  sub 
se,  cum  ingressibus  et  egressibus  suis  et  cum  omnibus  tinibus,  pertinentiis  et  adiacen- 
tiis  suis  et  iure  urbanorum  prediorum  et  rusticorura,  ad  habendum,  lenendum,  possi- 
dendum,  et  quicquid  ei  et  suis  successoribus  exinde  placuerit  faciendum,  prò  pretio 
quinquaginta  librarnm  honorum  denariornm  pisanoium,  quod  eis  fore  solutum  et  nu- 
meratum  confessi  sunt.  Reiiuntiantes  exceplioni  non  numerali  prelii,  non  liabiti  et 
non  recepii,  et  omnibus  aliis  et  singulis  exceptionibus  et  defensionibus  eis  vel  alteri 
eorum  conpelenlihus  ve)  conpetituris  in  hoc  facto;  et  dederunt  ei  Ildibrandinum  pre- 
diclum  investilorem,  ut  eum  inde  investirei,  ci  ad  proprium  sibi  concederei  et  interim 
constitueret  se  suo  nomine  possidere,  et  dederunt  ei  licentiam  inlrandi  in  possessio- 
nem  sua  auctorilale.  Dictam  quoque  terrara  venditam  piomiserunt  non  tollerc,  non  con- 
tendere, non  molestare  de  iure  vel  de  facto,  nec  facere  vel  fecissesive  dedisse  aliquid  buie 
contraclui  nocilurum;  immo  illamabomni  homine  et  ab  omni  persona  legillime  defendere 
auctorizare  et  disbrigare  per  se  et  suo  lilios  et  heredes  dicto  domino  preposito  et  suis 
successoribus  eie.  sub  pena  dupli  extimationis  diete  rei  quan\  ei  dare  promiserunt  si 
predicta  omnia  et  singula  et  in  singulis  non  observarent. 

Aclum  in  civitate  Aretina,  in  Canonica. 

Ego  Bonusamicus  notarius  prediclis  inlerfui,  rogalus  scripsi,  el  in  publieam  formam 
redegi,  ot  signavi  predicta  superius  ut  apparet.  '   '-.^^y 


AN.    I2^:ì-123oJ  coiiicK  dii'I-omatico  187 


502. 

Onoìin  HI  delega  il  proposlo,  i  arcidiacono  di  Siena  e  macsiro  Bono  canonico  se- 
nese pcrctiè  definiscano  le  questioni  mosse  contro  la  Chiesa  Aretina  dal  jiriore 
d'Anr/hiari,  dal  conte  di  Montedoglio  e  da  altri. 

Lateraiio  -  3  aprile  1223.  [Airli.  Capii.  d'Ar.,  n.  ;;38|. 

nim.  IGoXIGO.  •  .Nel  mezzo  dclln  breve  piegatura  pende  ancora  la  bolla  plumbea.  La  pergamena  è  in  più 
lucglii  perforai;!. 

Honorius  servu.s  servonim  Dei  dilectis  filiis  (Hiigoni)  preposilo,  (l'agano)  arcliicliacono. 
magislro  Bono  subdiacono  nostro  canonico  spnensi  ."^aliilera  el  aposlolicam  benediclio- 
nem.  Diiecti  filii  preposilus  et  capitiihini  .Vielinum    nobis  conquerendo    monstrariinl, 

quod   prior   ecclesie   de  Anglare  et  noijilis  vir  comes    de   Montedolio   et   quidam 

ab'i  Aretine  et  Castellane  diocesis  super  possessionihus  et  rebus  aliis  iniuriantur  eis- 
dem.  Ideoque  discrclioni  vestre  per  apostolica  scripta  mandamus,  qnalenus  partibus 
[convocati]?,  audia[lisj  causam,  appellationc  re[mota,  fine]  debito  terminetis;  facientes 
quod  dc[creveriti]s  per  censuram  ecclesiastiram  firmiter  observari.  Teslcs  autcm  qui 
fuerint  nominati  si  se  gralia,  odio  vel  timore  subtraxerint  per  censuram  eandem,  appel- 
latione  cessante,  cogalis  veritati  tostimoninni  perliibere.  Qmd  si  non  omnes  hiis  e.\e- 
quendis  potueritis  interesse,  duo  vestrum  ea  nicliilominus  exequantur.  Datum  Lateiani,  in 
nona?  aprilis,  ponlificatus  nostri  anno  seplimo. 


503. 

Diploma  di  Federigo  il  con  cai  si  conferma  alla  Chiesa  Aretina  il  prinlegio  dato 
da  Enrico  VI  nel  1196. 

S.  Germano  •  Insrlio  1225.  [Arch.  Capif.  d'  Ar.,  n.  .5iG;  R.  Ardi.  Fior.,  Diplom. 

Comnnilìi  di  Castiglionfìor.} 

mm.  .■U0X''20.  -  11  sigillo  di  cera  bianca  (ora  distaccalo),  pendeva  nel  mezzo  della  caria  da  lìli  di  sela 
rossa:  allorno  alla  (ìgiira  dell' Iniperalore  seduto  è  scriUo:  f  |  FjRlDERlCVS  DEI  GRATIA  IMPK[RATOR  RO]MA- 
^ORVM  SEMPER  A[VOVJST. 

.La  copia  figurata  nel  quaderno  membranaceo  (e.  M'),  proveniente  nel  Diplom.  di  Firenze  dalla  Comunii;"i  di 
Castiglionfiorentino,  è  di  mano  di  ser  Giovanni  e  tolta  dall'originale  "bulla  cerca  pendenti  mimilo,,.  Porta  queste 
forinole:  "Lectum  et  ascultatum  full  presens  exemplar  cuni  originali  exemplari  coram  domino  Ranaldo  iudice 
ordinario  filio  quondam  Ranaldi  iudicis  de  Castilione  Aretino,  qui  luiius  privilegii  seu  exempli  publicationi 
suam  auctoritatem  interposuil. 

Aduni  in  civilate  Arelii,  in  palalio  venerabilis  patris  domini  Guilielmini  aretini  episcopi,  presentibus  do- 
mino Lodo  capellano  didi  venerabilis  patris  domini  Guillielmini  episcopi,  domino  Gerardo  filio  olim  loliannis 
Ilondedei  et  lUigolinn  quondam  Bonacursi  de  Florentia  lestibus  ad  liec  liabitis  et  vocatis,  sub  anno  Domini  Mille- 
simo ducenlesimo  ocluagesimo  tertio,  indictione  prima,  domino  Clemente  papa  decimo  residente,  et  imperio 
nomine  imperante,  die   xvii  iunii  intranlis,,. 


1«N 


llOi:UHKM'l    l'EU    I.A    STOltlA    I)    MIKZ/O 


I 503-50*. 


Il  Oliali.  V,  iiililoluto   "('.o\)\u   prhilogionini  Coimiiiis  Caslillionis  et  Coimiiiis  Ardii  in  '{no    tuniporc  pò- 

puliis  Ciisiillioucnsls  „  conserva  pure  uim  secondi)  tiiiscrizioiic  ll^'uralii  (e.  I-2''),  desinila  nel  \'.io:ì  dalla 

copia  del  .sopradello  sor  (jiovanni,  per  sor  Itoiiavenlm'a  "lìlius  .N'eiii  de  diclo  C.isiilliono,  corani  sapienti 
et  discreto  viro  doiniiiu  Kgidio  de  (ioncssa  inrispeiilo,  indico  assessore  in  (lieto  Ciisiilliono  noijilis  et  pnlenlis 
\ìri  Cecchini  lovanelli  de  Pernsio  lionuraliilis  polcslalis  Comnnis  Caslillionis  pi'edicli,  in  platea  areis  seu  cas- 
sar! dicli  ('usiillioiiis  prò  trilninalì  sedente,,. 

Anche  in  allro  yiiaderno  nieniliran.  (VI,  e.  i' o)  si  ha  un  terzo  esemplale  lignralo  del  privilegio  di  Fede- 
rigo, sprillo  da  liencevonne  di  Ilriino  "corani  domino  Uanerio  indice  et  assessore  Gomunis  Caslillionis  alqiic 
Ni.'.i-i.i  n.'liilì<  l'I  iinicnii<  viri  \;u\:ù<  de  Pi>li-:iiii;ila  hoiiiiraliilì-;  pDlesialis  dioli  Com'inis,  il  20  ^-iir^'no    I30S. 

BiiULi,   Vite  <ìd  Vts.c.  Ani.,  -iis.  ■  l'..iiti.ii,  Hai.  sua:  I,   i2(i.  -  C.Mi'tLLtTri,  Le  Chiese  d'Il'tt.,  XMll,  120.  - 
111  n  I  uìiiI!i;i'mi.ili  ^.  Iliilur.  ili/ihwi.  Fci/er.  II.  voi.  II,  "lOS. 

<;.  Il  in  nomine  .^iincle  et  inilivulue  Irinilalis.  FniDEiticus  socundns  divina  faveiile  cle- 
niL'iitia  Uomanonim  imperalor  senipor  aii.mislus  et  rex  Sicilie  |1  .  Cum  divine  miseiicordie, 
ciiiu.^  niagnilndo  inlelleclum  excedil.  Immanum,  incrcnfienla  in  nobis  as.sidiia  sonliamus, 
lune  meliiis  et  dignius  graliarnm  et  obse(|uioriim  vola  impendimns  si  saiTOsanctas  cc- 
clesias  et  loca  religiosa,  uhi  ingilor  ipse  laudalur  et  coliiur,  munificentie  nostre  bene- 
liciis  aiigcamus.  Inde  est  igilur  quod  Marlinus  venorabilis  arelinus  episi^opiis,  lidelis 
nosler,  «luodilam  privilegium,  a  domino  quondam  imperatore  Henrico  divo  augusto  ka- 
rissimo  patte  nostro  memorie  recolende  olim  ecclesie  Aretine  indultum,  per  Benedictum 
cappeilaiinm  suum  nostro  culmini  presentavit,  supplicans  humiliter  et  devote,  qualenus 
privilegium  ipsum  innovari  et  conlìrmaii  de  nostra  gratia  iuberonms.  Caius  privilegii 
teiior  talis  est:  C.  In  nomine  sancte  et  individue  trinitatis.  Henricus  sextus  elc.(\).  Nos 
autem  predicti  episcopi  fidelis  nostri  piis  supplicalionibus  benignius  ioclinali,  conside- 
rantes  (|uidem  fidem  puram  ac  dcvolionem  sinceram  quam  ad  nostram  semper  habnisse 
dinoscilur  maiestalem,  nec  non  grata  scrvicia  que  nobis  et  imperio  semper  exhibuit  et 
que  in  antea  poteril  exhibere,  prediitum  privilegium,  sicut  de  verbo  ad  verbum  su- 
perius  scriptum  est,  iussimus  innovari,  ipsum  et  ea  que  continentur  in  eo  iamdiclo 
episcopo  et  ecclesie  Aretine  in  perpeluum  de  nostra  gratia  conlirmantes.  Ad  iuiiiis  ita- 
que  innovalionis  el  confirmationis  nostre  memoriam  et  perpcluam  firmilatem  presens 
privilegium  fieri  et  sigillo  maieslalis  nostre  iussimus  communiri.  Huius  autem  rei  testes 
sunt:  (Ekebertus)  (")  Pabinbergensis,  (Eckbardus)  (")  :'.ler3eburgensis  et  (Mainardus)  (') 
Imolensis  episcopi,  H(ermannus)  venerabilis  magister  domus  sancte  Marie  Theutonico- 
vum  in  lerusalem,  L(iupoidns)  dux  Austrie  et  Slyrie,  (Olio)  (')  dux  Maranie,  R(ainal- 
dus)  dux  Spoleli,  comes  H(ermannu.s)  de  Froburo,  comes  H(enricHs)  de  Evrestein, 
R(ogerius)  comes  Tuscie  palalinus  el  aiii  quamplures. 

Signnm  domini    Friderici   secundi  Dei  gratia    inviclissimi  Romanoruin    iraperatoris 
semper  augusti  (M)  el  regis  Sicilie. 

.4cta  sunt  hec  anno  dominice  incarnalionis  millesimo  ducentesìmo  vicesimo  quinto, 
mense  iulio,  teriiadecima  indiclione,   imperante  domino   nostro  Friderico  secundo  Dei 


(*ÌTclv6ce  del  nome  uno  ?pa"io  liiai 
i  fili'.)  n;!':    Wic  !•<'•) 

(I)  r.iftrtto  at"n.  Ì22. 


AN.    12ÌO-IÌ2()l  CODICE   DIPLOMATICO  189 

gralia  inviclissimo  llomunoniin  imperatore  semper  augusto  ci  regc  Sicilie,  anno  romani 
imiìeiii  eius  fjuinto,  icgni  vero  Sicilie  vicesiino  oclavo  leliciler.  Amen.  Dalum  a[md  San- 
ctuDi  Gcrmanum,  anno,  mense  el  indicliune  prescriplis. 


504. 

Gli  uomini  e  il  Comune  di  Caprese  cedono  il  loro  caslcllo  alla  cillà  dì  Areszo.  fa- 
cendo alla  medesima  perpetua  soHomissione. 


Castello  (U  Capicsp  ■  12-26. 


[Ardi,  (ii  St.  di  l'ir.,  CapUoìi,  voi.  XXIV,  e.  103]. 


In  Dei  nomine,  amen.  Hoc  est  exemplum  cuiitsdam  abrevialure  scripte  et  facte  olim  per  AUu- 
maunum  olim  lUcomanni  notarium  de  Monlefeloniche:  lenor  eius  lalis  est: 

In  Dei  nomine,  amen.  Anno  Domini  Millesimo  CCxxvi,  indictione  xuii.  Huius  instiu- 
menti  serie  cunclis  evidenter  appareat,  f|aod,  coadunalo  |)opulo  et  universitate  homi- 
num  castri  Caprese  ad  sonum  campane,  more  solilo,  in  platea  dicti  castri,  tam  nobi- 
lium  qiiam  popularium,  constituto  ed  ordinalo  ab  eis  syndico  et  procuratore  dicti  Co- 
munis  spelialiter  ad  infrascripta,  comuniter  et  nnanimiter,  scilicct  Giiidorama  ex  lan- 
bardis  pive  nobilibus  dicti  castri,  nullo  contradicente,  set  iiiis  omnibus  et  singulis  con- 
senticntibus,  prefalns  sindicus,  nomine  et  vice  Comunis  et  universitatis  dicti  caslri 
et  prò  ipso  Comuni,  plano  animo,  non  vi  riec  metu,  sci  libera  et  spontanea  volunlale 
el  ex  certa  scientia,  sui  et  dicti   r,omnnis    solompni   slipulatione   inlei'posita,  promisit 


4 ito  DIICUJIKNTI    l'KIl    r.A   SToniA    11'  AllEZZO  l 'iOi-IiO.). 

el  coiim'iiìI  .Melliori  AiniPi'iifji  synflico  Comiinis  fi  nnivorsilntis  rivilalis  Ardii  ad  liec 
spolialilor  cnnsliltilo  in  Consilio  octiiaginlji  (■i)ngr('!,';ilo  in  occlcsin  s:inrln  Agnelis,  more 
solilo,  III  (le  synclicaln  coiislal  ni.inii  ilirli  iiotarii,  rcripionli  cA  slipnlaiili  nomine  et 
vice  Comnnis  ci  iinivcrsilalis  diete  rivitalis  et  pio  ipso  (lomiini  et  iinivcrsilale,  esse  de 
eotoro,  slaro  ci  permanere  perpetun  pio  coinilalii  Aietii  et  larcie  ipsi  ('.oinuiii  Aretii 
lioslem,  eavaii'alam  et  parlaiiioiiliim  coniuiiiler  ci  divisim  ad  m;iiulaliini  poteslalis 
Ardii  (|iii  pm  tempore  l'ueril,  el  tenore  amicos  ipsiiis  civitalis  prò  amicis  et  inimicos 
prò  inimicis;  et  salvare,  cuslodire  d  dofendero  liomincs  ditto  civilalis  in  avere  et  per- 
sona per  lolam  foiciam  el  dislridnm  dicli  castri;  et  dare  ipsam  terrain  gnarnilnm  et 
ssuarnitam  (lomiiiii  Ardii  ad  l'acicndum  inde  giicrrain  et  |)acem  contra  omncs  rebelics 
d  inimicos  Comunis  Ardii.  El  liec  omnia  promisit  diclus  Ciuideramus  syndicus  dicli 
r.omnnis  in  presenlia  noliilinm  d  popularium  didi  caslri,  ni  dictum  est,  et  volunlate 
et  consensu  eoriim,  pio  diclo  comuni  (.'.aprcsc  prefato  Melliori  syndico  Comnnis  Ardii, 
stipulanti  d  recipienli  prò  ipso  Comuni,  observare,  adciulere  et  (Irma  tenere  perpetuo 
ad  penam  mille  marckarum  argenti.  El  insnper  iuravit  dicliis  syndicns  Caprese  in 
anima  sua  d  om.nium  liominum  predictornm  de  castro  prediclo,  de  mandalo  et  verbo 
corum.  nullo  contradioenlc,  tactis  corporalilcr  sacrosanclis  evangeliis,  sic  observare 
perpetuo  et  contra  non  venire.  Ad  liec  ad  maiorem  cautelam  Comunis  Ardii  prefatus 
(xuideramus  syndicus  dicli  caslri  prò  diclo  Comuni,  una  cum  Mallieo  el  OrifTolo  lara- 
bardis  sive  nobilibus  dicli  loci  et  popularibns  unlvcrsis,  induxerunt  prelalum  Melliore(m) 
syndicum  Comunis  Ardii  et  nomine  didi  Comunis  in  corporalom  possessionem  et  te- 
nutam  dicli  castri  per  portam  sive  ianuam  et  per  funiculum  campane  ecclesie  dicli 
castri,  quo  investivit  eundem  de  comitatu  didi  castri,  ut  superius  dicium  est.  Nobiles 
d  populares,  lacto  libro  evangeliorum,  observare  predicla  corporalitor  iuraverunt.  Actum 
Caprese,  coram  Candellino,  Malheo  Arlini  el  Guidone  de  Montelone  et  aliis  teslìbus. 

lìgo  Fides  ab  imperiali  maieslale  notarius,  sicut  iiiveni  in  abrevialura  confecla  manu  Alto- 
maniìi  nolarii  olim  Ricomanìti.  nichil  culdenilo  vcl  minuendo  per  quod  conlraclns  nlìo  modo  ledere- 
tur,  ita  scripsi  et  piiblicavi  sub  anno  Domini  millesimù  CClxxvini,  indiclione  vii.  domino  Xi- 
cholao  papa  Urlio  residente,  die  sabbati  vllimo  seplembris:  quod  instrumentum  ler/i  et  ascuilavi 
una  cum  Iacopo  notarlo  infrascripto  in  domo  Comunis  dicli  castri  de  Monlej'olonil;o,presentibus 
domino  Rainerio  nutario  de  Scrufiano  lune  castri  predicti  scriba.  Naldo  Ranucii  et  Bernardo 
Guitonis  de  castro  prediclo  teslibus  ad  hec.  El  hoc  feci  er  commissione  michi  facla  a  Manno 
Raincrii  canìerario  castri  predicti  et  lune  vicario  nobilis  viri  Poppi  Martini  ricis  seneusis  pote- 
statis  dicli  caslri. 

Ego  lacobus  nolarius  olim  Benintendis  civis  aretinus  exemplalioni  dicli  inslrumenli  interini 
el  tenore  ipsius  una  cum  Fide  nolario  ex  commissione  mihi  facla  a  Manno  Rainerii  camerario 
Comunis  et  universilatis  castri  Montefeloniko  et  lune  vicario  per  providuin  virum  l'oppum  Mar- 
lini  civem  senensem  poleslalem  castri  predicti,  die  supradicla.  loco  el  teslibus,  el  una  cum  infra- 
scripto domino  Rainerio  nolario  dicli  castri  fidelHer  legi  et  asodlavi  el  ideo  me  subscripsi. 

Ego  Rainerius  condam  Vigli  nolarius  exemplalioni  inslrumenli  inlerfui  et  tenore  ipsius  una 
cum  supradiclis  Feide  et  lacobo  notarlo  et  ex  commissione  ete. 


AN.    \i26-\2ri]  CODICE   DIPLOMATICO  191 


505. 

//  Puk'slà  e  gli  ambasciatori  di  Caprese  giurano  ad  Ugo  poleslà  di  Arezzo  di  os- 
servare i  palli  di  soggezione  e  di  amicizia. 

Arezzo,  Cliiesa  di  s.  Agnese  ■  20  Inolio  1227.  [Aicli.  di  Stato  di  l'ir.,  Cuiiiloli, 

voi.  XXIV  e.  )0o'   |. 

In  Dei  nomine,  amen.  Anno  eius  Millesimo  CC.xxvii,  imiìcranle  domino  Fiederico 
sccundo  Romanorum  impei'atore  et  semper  augusto,  xiii"  kl.  augusti,  indiclione  xv\ 
Ex  liac  publica  literaium  serie  cunctis  evidenlei"  appareal,  quod  Mafl'ens  potestas  sive 
rettor  de  Caprese,  Guideranuis  et  Ugolinus  ambascialores  C.omunis  Capiese  pio  ipso 
Comuni  et  nomine  et  vice  ipsus  Comunis,  solempni  et  legiptima  slipuiatione  interposita, 
promiserunt  domino  l'goni  de  Monasterio  potestati  civitalis  Aietii,  stipulanti  et  rei:i- 
pienli  nomine  et  vice  Comunis  Arelii,  de  celerò  esse  et  stare  et  ijermanere  de  comitatu 
et  prò  comitatu  Aretii,  et  tenere  amicos  civilatis  Arelii,  prò  amicis  et  inimicos  prò  inimicis: 
el  quod  salvabuiit,  custodient  et  defendeut  omnes  et  singulos  homines  de  Civitate  in 
personis  et  rehus  prò  eorum  posse  in  tota  corum  l'orda  et  districtu;  et  ipiod  non  por- 
miclent  aliquo  modo  quod  offendatur  alieni  de  civilale  predicta  in  avere  vel  persona; 
et  quod  annualim,  in  perpetuum,  singulis  annis,  prò  loto  mense  madii,  solvent  omnes 
de  diete  Comuni  Caprese  xxyi  denarios  prò  unoquoque  foculari  predicte  potestati  et 
successoribus  suis;  et  quod  bine  ad  vin  dies  faciet  dictus  Maffeus  pol8st;is  Caprese 
omnes  bomines  de  Caprese  a  xiiii  annis  usque  Ix  iurare  bec  omnia  servare  perpetuo. 
Que  omnia  et  singula  predicti  scilicet  potestas  Caprese  et  ambaxiatores  predicti,  nomine 
et  vice  predicti  Comunis  Caprese,  observare  et  actcndere  et  observari  lacere  promise- 
runt predicto  domino  Ugoni  potestati  aretine,  nomine  et 'vice  ipsius  Comunis  Aretii 
stipulanti,  ad  penam  Centum  marcharum  boni  et  puri  argenti;  quam  penam  eidem 
potestati  Aretii  dare  et  solvere  promiserunt  pio  ipso  Comuni  de  Caprese,  si  predicta 
(omnia)  et  singula  non  observaverint  et  non  fuerint  observata  per  homines  de  Caprese. 
Et  pena  commiclatur  in  (|uolibet  capitulo  in  quo  conlrafaclum  l'uerit  el,  commissa, 
peli  possil  et  cxigi  cum  eflectu,  et,  ca  soluta,  lìromiserunt  predioli  potestas  et  ambaxia- 
tores Caprese,  nomine  et  vice  ipsius  Comunis,  iamdicte  potestati  Aretii,  stipulanti 
nomine  et  vice  dicli  Comunis  Arelii,  predicta  omnia  el  singula  iiicbilominus  observare 
et  facerc  observari,  obligando  eidem  potestati  Arelii,  ut  diclnm  est  stipulanti,  bona  sua 
spelialiler  et  bona  Comunis  Caprese  jìro  liiis  omnibus  et  singulis  observandis,  et  pena 
predicta  solvenda  si  l'uerit  commissa;  el  renunliantes  omni  et  cuique  legis  et  iuris  au- 
xilio  et  spetialiter  condomini!,  sine  causa  et  dolo  eie. 

Aclum  in  civilale  Aretii,  in  ecclesia  sancte  Agnelis,  in  porla^  sancii  Andreo,  coram 
domino  C(ortesonno)  Dei  gralia  venerabili  episcopo  castellano.  Ingoio  de  Rassina,  Sy- 
meonc  indice  Comunis  Aretii,  Baroncello  et  Turpinollo  de  Campoleone  et  aliis  plnrihiis 
rogatis  et  vocalis  leslibus. 

Ego  Alamannus  imperialis  aule  el  nunc  Comunis  Arelii  cnni  predicta  potestale  no- 
tarius  omnibus  prediclis  interlui,  et,  ut  siipra  legilur,  rogalns  scripsi  et  publicavi. 

Ego  Amannatus  notarius  de  Arelio,  sicut  inveni,  nichil  addens  vd  minueus,  ila  scripsi. 


192 


KOnUMlNTI    l'F.R    I.A    STdIlIA    li   AllKZZO 


[.■)()G-!)09. 


506. 

lìrcyorio  l.\  scricc  all'  abbalc  di  (uuipoli-oiir  e  ai  piciaìii  di  l'icarclo  e  di  s.  Maria 
Novella  a/ìiitchc  si  dr finisca  la  qxieslimic  vhr  la  Cliicau  .inlina  ha  col  Comune 
di  Anijhiari. 


I.iitpi'aiio  -  18  fcliliraiu  l'22S. 


I.Aixli.  Capii.  (l'Ai-.,  n.  S;;2|. 


inni.  ICOXI'ill.  -  Alla  inembrann  iiL'iide  tnlioin  il  piiunlH)  pnpalo.  Nel  Icrgo,  nel  sec.  XIV,  lìi  .scriUo: 
Ctirtii  Comunis  castri  ili'  Anglare.  xxxv. 

(".regoli US  episcopiis  serviis  servonim  Dei  dilectis  liliis  (liainalilo)  abbati  Campileo- 
nis,  V.  plebis  de  Ficareto  et  .Vljbalino  plebis  sanctc  Marie  novelle  canonicis  Aretine  et 
Fesulanc  iliocesis  salnlem  et  aposlolicam  bencdictionem.  Dilecti  lìiii  l'aganus  preposilus 
et  capituliun  arelinum  nobis  conqiicreiido  monslravcrunl,  ijiiod  Comune  castri  de  An- 
glare et  I.  laicus  aretine  diocesis  super  quadam  pecunie  summa  et  rebus  aliis  iniu- 
ranlur  eisdem.  Ideoc|uo  discretioni  vcstre  per  apostolica  scripta  mandamus  fjuatinus 
partibns  convocalis  audiatis  causam,  et,  aiipollalione  remota,  fine  debito  terminetis;  fa- 
cientes  quod  decreverilis  per  censuram  ecclesiaslicani  firniiter  observari,  pioviso  ne  in 
(lieto  Commune  excoii>unicationis  vel  interdicti  sentenliam  proferelis,  nisi  super  [liiis] 
niandatum  rcceperitis  speciale.  Testes  autem  qui  fuerint  nominati  si  se  gratia,  odio  vel 
timore  sublraxerint,  |)er  censuram  eandem,  cessante  appelialioiie,  cogatis  veritatis  te- 
stimonium  porhibere.  Quod  si  non  omnes  liiis  exequendis  potuerilis  interesse  duo  ve- 
strum  ea  nichiioniinns  exequantur.  Datum  Laterani,  xii  k\.  marlii,  ponlificalus  nostri 
anno  primo. 


507. 

Scannabccco  potestà  aretino  entra  in  tenuta  delle  terre  di  Monticellu   cedute  al  Co- 
mune dal  conte  Alberto,  e  vi  yone  i  suoi  balitori. 

—  7  dicembre  122S.  | Aicli.  di  Si.  ili  Fii.,  Capitoli  voi.  XXIV,  e.  .S2J. 

In  nomine  Domini  amen.  Anno  Domini  Mccxxviii,  Gregorio  papa  residente,  domino 
Frederico  imperatore  imperante,  vii  idus  decembris.  Dominus  Ranerius  de  Mo(so)lio  et 
dominus  Sanguineus  syndici  Comunis,  posili  et  coastituti  a  domino  Scannabicco  potestate 
Aretii  super  hoc,  intraverunt  in  tenutam  de  omni  iure,  quod  comes  Albertus  vel  ali- 
quis  alius  Todiscus  habebat  vel  habere  consuevil  in  Monticello  et  eius  curia,  in 
habendo  biada  et  fenum  de  omnibus  terris  curie,  sicut  comes  Albertus  habere  consue- 
Terat;  silicei  quarlam  partem  totius  fructus  qui  esset  in  dictis  lerris,  de  quibus  derictum 
consuetum  est  habere  (de)  curia;  et  in  dicto  castro  nomine  Comunis  misimus  balitores, 
qui  hoc  facerent  et  colligerenl  prò  Comuni,  silicei  Rastellus,  Bonagratia  et  Aretius. 

Ego  Sarac enus  filius  fier nardi  notarins  ut  inveni  in  quaterna  Comunis,  in  instrumento  manu 
lacobi  notarli  confecto,  ita  scripsi  et  pubblicavi  nichil  addendo  vel  minuendo. 

Ego  Amannatus  ììotanus  'le  Aretio  sicut  inveni,  nichil  addens  vel  mimtens,  ila  fìdeliler  sss. 
et  exempìavi. 


AN.    1247-1248]  CODICE  DIPLOMATICO  2i9 


552. 

//  monanlero  di  s.  Fiora,  in  virtù  di  vn  ordine  di  Gollifrcdo  giudice  provinciale 
ver  Federigo  di  Autiockia,  entra  in  possesso  assohito  di  poderi  contrastati  da 
alcuni  di  (J^iarala. 

Onarata  •  8  marzo  1248.  [Ardi.  Cipiì.  d'  Ar.:  Carte  di  s.  Fiora  p  I.iicilla,  n.  911]. 

min.   I  10X235. 

In  Dei  nomine,  amen.  Anno  Cliiisli  a  naiiviiale  Millesimo  ducpntesimo  xlviii,  Inno- 
cenlic  papa  resiclenle,  domino  Fretlerieo  Romanornm  imperanle,  imlirlionfi  sexla,  die 
vili  inlrante  mense  marlio.  Presenlilnis  Seroleno,  Pieiro  et  Orlandino  l'ili  de  Quarala 
et  plurilins  aliis  leslihus  rogatis  el  vocalis  ad  liec  omnia  infiascii[ila.  Precepluni  est 
et  inibilnm  Carlo  de  Qiiaiata  e.\  [)arte  domini  Gollifredi  iiuiicis  infrascripli  per  me 
MainelUim  nolarium  infrascriptum,  qund  podere  el  terra(m)  poderis,  de  qua  dal.i  est  te- 
nula  et  [)er  ipsum  iudicem  confìrmala  donno  Bono  sindico  monnslerii  sancle  Flore, 
vel  abbalem  dicle  abbalie  et  ipsum  monaslerium  non  inquiete!  in  dieta  tenuta,  set 
ipsam  retineal  prò  ipso  monaslerio,  et  i()sum  monaslerium  recongnoscat  inde,  sub  |>ena 
ei  arbitrio  dicti  iudicis,  vel  alii  qui  loco  suo  essel,  auferenda,  legens  corani  eodein  Carlo 
et  multis  aliis  lilteras  dirli  indicis  mihi  Mainelto  nolario  missas,  sigillo  dicli  iudicis 
sigillatas,  lenor  quarum  lalis  esl:  Gotlifredus  de  Podiobonizo,  index  provincialis  plani 
Aretii  et  Vallisambre  prò  domino  Frederico  de  Anliocliia  domini  imperaloris  fìlio,  sacri 
imperii  in  Tuscia  et  ab  Amelia  usque  Cornelum  el  per  totam  Maretimam  vicario  ge- 
nerali, Mainelto  nolario  de  Quarata  imperii  fìdeli,  amico  suo,  salulem  et  ainorem  sin- 
cerum.  Tue  dileclioni  presenlibus  litteris  precipiendo  mandamus,  qualenus  Marie  de  Qua- 
rata u.Kori  lanelli(l)  el  Orlandino  fìlio  suo  inibeas  ex  parie  nostra,  ad  penam  x  libra- 
rum,  quod  dominum  Bonum  sindicum  monaslerii  sancle  Flore  vel  abbatem  diete  ab- 
balie vel  ipsum  monaslerium  non  inquielenl  in  tenuta  eidem  sindico  data  el  per  nos 
confìrmala  (2);  el  omnibus  de  Quarata  et  de  Galognano  et  de  conlrala  nobis    subiectis 


(1)  Aveva  già  sentenziato  (19  die.  1241)  contro  di  lei,  e  data  la  tenuta  di  un  podere  e  delle  terre  usur- 
pale ali'  Abbate  di  s.  Fiora  "Albertus  (de  Monteboniko)  vicecomes  in  Valdambra  prò  donnino  nostro  inpera- 
tore  serenissimo  Federico;  quod  podere  et  tcrras  dicebat  ad  diclam  abbaziam  perlinere  iure  dominii  vel  quasi, 
et  etiam  si  aliquod  ius  prò  laborerio  vel  alio  ullo  modo  liabuerat  ibi  lannectus,  ad  ipsam  abbaziam  pertinere 
id  ius,  si  aliquod  habuis.set  lanectus  prò  (Icto  vel  servìlio  seu  dericlu,  quod  inde  prestare  tenebatur  diete  ec- 
clesie exinde  iure  pignoris  vel  ipoteche,,.  Le  terre  erano  "in  Clusapiari,  in  Pizalle,  in  Campoluci,  in  Tur- 
turella,  in  Martinense,  in  Campodonerato,  in  Piscinale  Data  seu  pronunliata  fuit  liec  tenuta  apud  Quaratam,,. 
(Arci),  di  s.  Fiora,  n.  842.  Cfr.  Camici,  op.  cit.  VI,  ni,  37). 

(2)  Con  decreto  del  1248,  "die  secundo  inlrantis  mensis  februarii,  dominus  Goltifredus  index  provincialis 
plani  Arilii  et  Vallisambre  prò  domino  Frederico  de  Antiochia  domini  imperaloris  fìlio,  obstendit  Marie  u.xori 
quondam  lanetti  de  Quarata  quoddam  instrumentum  cuiusdam  tenute  date  per  Albertum  de  Monteboniki 
quondam  vicccomilem  Vallisambre  centra  Mariam  uxorem  quondam  lanetti  de  Quarata  scriptum  manu  Rai- 
neri! noi.  de  Talla  et  quoddam  aliud  instrumentum  lenule  pronunliale  conlra  iam  diclam  per  dominum  Ge- 
rardum  iudicem  et  assessorem  domini  Guilielmini  vicarii  comllatus  Arilii  et  Castelli  scriptum  manu  Ursonis 
noi.  de  lonanazzo  et  instrumentum  etiam  tenute  date  ab  Ugolino  nuntio  curie,,  e  assegna  ai  due  contendenti  il 
termine  perentorio  per  pre.senlarsi  al  giudice  "apud  Monlem  sancii  Savini.  Aclum  apud  Quaratam,  iuxla  ec- 
clesiam  dicti  castri,,.  (Arch.  del  Menasi.,  n.  907). 


«50  DOCUMENTI    PKR    L\   STORIA    lì'  AREZZO  [552-554. 

precipias  ex  parie  nostra  laboranlibus  podere,  in  quo  tenuta  est  pronuntiala,  ut  relineant 
prò  ipso  moiiaslerio,  et  ipsum  reiongnoscanl  inde  sub  pena  eis  nostro  arbitrio  "aufe- 
renda.  Ualum  apud  Monlein,  xxvii  fchniarii,  vi  indictiono.  Liltere  vero  predicle 
erant  sigillale  sigillo  de  cera  que  videbalur  comunis  el  bene  tenax,  in  quo  quidem 
sigillo  laies  eranl  liltere:  S.  Gotlifredi  (luidalolli. 

Aitum  apud  Ouaral;im,  sub  porlicu  (juod  est  ante  ecclesiam  dicli  castri. 

(Sn.)  Ego  Mainettus  de  Quarata  filius  quondam  Ugolini,  auclorilale  imperiali  nota- 
rius,  predictis  omnibus  inlerl'ui  et,  ut  su[)ra  lej^ilur,  rogatus  ss.  el  [ìubblicavi. 


553. 

Jìtnoceiizo  11  scricc  al  cescuco  di  l'ano  perche  coslìiiKja  la  Chiesa  Aretina  a  pa- 
gare cinquanta  lire  di  debito  fatto  dal  defunto  vescovo  Marcellino,  esimendo  dal 
pagamento  ai  creditori  Mccola  l'ette  anconetano  fratello  di  detto  vescovo. 

Lione  -  11  fe'ingiio  1248.  [Aicli.  Yjlk-.  fìey.  limar.  IV,  un.  \,  voi.  21,  e.  542,  cp.  9i5]. 

C.M'ELLETTi,  Le  ChiefB  d^  Italia,  XVllI,  127  -  Iìodenbehc,  Epist.  saee.  AHI  e  regestis  Pontif.  flomun.  sete- 
Ctae,  II,  777,  pag.  408  fm  Munum.  Gcnn.  Iiisl.  cdid.  Socicl.  aperienriis  fontibus  rei:  gcrmanir.  metìii  aeii). 

(Adiulo)  episcopo  fanensi. 

In  obsetpiiis  aposloiice  sedis  bone  memorie  M(arcellinus)  aretinus  episcopus  illam 
fidei  puritatem  el  fervorem  habuit,  quod,  defensioni  ecclesiaslice  libertatis  insistens, 
dispendia  ninlla  subslinuil  et  tandem  prò  ipsa  mortis  subire  periculum  non  exfiavil; 
propler  hoc  siqnidcm  digne  sollicili  corde  roddimur,  ut  caros  eius  el  inlimos  nfTerlu 
benivolo  suo  tempore  jìrosequamur.  Sane  dileclus  filius  INicolaus  l'ecle  civis  anconitanus, 
frater  ipsius  episcopi,  nobis  exposuit  quod  ad  opus  eiusdem  lune  prel'atis  obsequiis 
insislenlis  prò  quingeiilis  iibris  anconitane  el  ravennatis  monete  se  quibusdam  credi- 
toiibus  et  e.  ut  in  prn.rimis  verbis  continetur  usque  expeditum  mandamus,  quatenus 
SI  libi  consliterit  de  premissis  |»rediclo  civi  de  bonis  ecclesie  Aretine  predictas  qningenlas 
libras,  sine  dilalionis  obstaculo,  convertendas  in  solutione  debitorum  huiusmodi,  usuris 
omnino  cessanlibus,  facias  cum  integrilate  persolvi  (I).  Contradiclores  et  e.  Non  ob- 
stantibus  conslitutionibus  de  duobus  diclis  el  e.  Testes  autem  el  e. 

Dalum  Lugduni,  iii  id.  iunii,  anno  v". 


(1)  Nel  medesimo  giorno,  Il  giugno,  il  papa  in\ia  sul  medosimo  aigomenlo  la  seguente  lettera  "Nicolao 
Pecle  civi  anconitano,,: 

"Ex  parte  tua  fuit  proposituni  coiatn  nobis,  quod  tu,  ad  opus  bone  memorie  (Marcellini)  aretini  episcopi 
fralris  lui  lune  in  obsequiis  sedis  aposloiice  persistenlis,  te  prò  quingentis  Iibris  anconitane  et  ravennate  mo- 
nete quibusdam  credìtoribus  obligasti.  Cum  autem  de  huiusmodi  pecunia,  (|uam  dicto  episcopo,  in  ipsius  solu- 
Uonc  cessante,  tu  solvere  credìtoribus  cs  coactus,  salisfaclio  tibi  nulla  piovenerit,  sicut  dicis,  nos  dignum  ar- 
bilranles  et  congruum  quod  ab  huiusmodi  onere  te,  auxilianlibus  nobis,  rcddi  gaudeas  expeditum,  presentium 
tibi  auctoritate  concedimus,  ut  prcdicte  quingente  libre  tibi  de  bonis  Aretine  ecclesie  integre  persolvantur,  et 
tu  dictis  ci'cditoribus  prò  pecunia  ipsa  nullas  omnino  usuras  solvere  tencaris,  districtius  inhibemus  quod  pi- 
gnora (pie  prò  eadcni  pecunia  iamdictis  credìtoribus  obligasti  nullatenus  distrahantur,  prosertìm  cum  paratus 
sis  de  huiusmodi  pecunia  que  iuxta  tibi  concessionem  nostrani  de  bonis  ipsius  ecclesie  fuerit  persoluta,  satìsfatio- 
neni  debilam  eisdem  credìtoribus  impeitiri.  N'os  ergo  nichilominus  sì  dìstractìonem  diclorum  pignorum  centra 
inliìbìtionem  nostrani  fieri  contìngcrel,  irrìtam  decernìmus  et  inancm.  Nulli  ergo  et  e.  nostre  concessioni,  con- 
slìtulioni  et  inhibitìonì  et  e.  Dalum  Lugduni,  ni  id.  ìunii,  anno  v»„.  {Reg.  cìt.,  e.  542,  ep.  944). 


AN.     1248]  CODICE   DIPLOMATICO  ^fj'l 

556. 

Il  vescovo  liuglielmiuo  degli   Iberliin  crea  suoi  risdomini  Orlandino  dei  nobili  di 
,  _  P.elrngnano  e  ibcrlino  figliuolo  di  lui. 

Bibbiena  ■  8  agosto  l'248.  [Ardi,  di  Si.  di  Fir.,  CapHoU,  voi.  XXIV,  e.  127J. 

In  margine:  Littere  super  facto  DWicnc. 

in  Christi  nomini;,  amen.  IIvc  rst  e.cempìtim  ciiiusdam  publici  instrumetili  scn'pti  et  piiblicati 
per  ser  fìaiiioldum  nolariiim  iufrasoiplutn  el  mimili  sigillo  pendenle.  hubenlc.  in  circuita  sito  scultas 
karactaras  el  lileras  infmscriptus,  videlicel:  +  .S.  Guillieliniiii  f^J  Del  gratii  clecli  Aretini.  ^£  tu 
medio  ipsius  circnitus  imam  jìgnram  unint  Simcii  in  forma  episcopali,  el  aliam  fignram  fiumii-is 
genuflexi  cum  una  episcopali  milria  siipra  cipnt.  ChÌìis  qui/lem  uistrnme'ili  Icnur  lalis  est,  vidclicel: 

In  Dei  iioniiiie,  amen.  Qiioniam  opisropalis  auclorilas  ex  debito  jìasloralis  dllitii 
pluries  per  se  ipsam  teneliii'  sf)iriliiales  cnras  cum  omni  diligontia  el  solicitiuline  (.oii- 
lemplari,  eom  plerumquo  cedete  C^')  lemporalibiis  ut  spiiitualia  tanlo  diligenliiis  cxe- 
quantiir  quantum  noscuiitur  serulariLus  dignioia.  Li  aulem  (lomii!U.s  (luillielmus  Dei 
gralia  episcopiis  aielinus,  in  iiiis  que  Dei  sunt  et  curis  spirilualibus  valeal  promplius 
adherere,  cuias  in  lemporaiibus  di.spnsuil  aileii  delegate,  el  maxime  in  te(m)poi'alibus 
in  quibus  non  convenil  ut  e[nscopalis  se  auctoiitas  inliomiclal.  Ideoque  diclus  domi- 
nus  episcopus  Guigl(i)elminus,  considerala  devoiione  el  fidelilale  ol  probitale  plenius 
confi.>ns  Orlandini  filii  coiidam  domini  Paganelli  vicedomini  de  Pelrogiiano  et  suis 
meiilis,  quas  ci  que  prefaUis  Orlandinus  el  pater  eius  iiabuerunt  el  eorum  predeces- 
sores  circa  promolionem  honoris  el  sublimilalis  ecclesie  Aretine  el  episco|)orum  ipsius 
ecclesie;  ac  etiam  actendens  prelibatus  dominus  episcopus  quod  predecessores  ipsius 
domini  episcopi  iam  dicto  Orlandino  et  suis  an(le)cessoribus  vicedominalus  odilium  li- 
beraliler  concesserunl  in  terris  episcopalus  Aretii,  volens  super  hoc  el  aliis  speelanlibus 
ad  uliiilalem  ecclesie  memorale  suoruui  predecijssoruni  vestigia  imilari,  prefalo  Orlan- 
dino, recipienti  (pio)  se  el  Ubertino  (ilio  suo,  vicedominalus  offilium  in  civilibus  et 
criminaiibus-  in  omnibus  terris  episcopalus  Arelii  liberabilius  per  se  el  suos  successores 
concessil,  et  ipsum  Oilandinum  et  Uberlinum  fìliiim  snum  vicedominum  consliluit  et 
confirmavit.  Iiem  diclus  dominus  episcopus  deiHl  et  concessil  prelibalis  Orlandino  et 
Ubertino  omnia  iura  el  reddilus  que  el  quos  consueveiat  diclus  Orlandinus  et  sui  an- 
lecessores  ex  ofiilio  vicedominalus  percipere,  ci  sine  quibus  diclum  ofiilium  non  |)osset 
ullalenus  exerceri. 

Dalum  Biblene  comilatus  Arelii,  in  domo  plebis  de  Biblena,  anno  Domini  millesimo 
ducentesimn  quadragesimo  oclavo,  indiclionc  vi,  Friderico  imperante,  vi  idus  augusti, 
coram  GrifToIo  condam  Ildobrandini  de  Hassina(°),  Alberto  canonico  plebis  de  Gaville, 
Uguiccione  olim  Leonis  de  Florenlia  el  l'ogeise  fìlio  Deleguardi  de  plebe  Cenloie. 

Ego  Uainaldus  notarius  prediclis  inlerl'ui,  scripsi  el  de  mandato  dicli  domini  epi- 
scopi publicavi  et,  ut  omnibus  supradiclis  fides  plenius  adliibeaUir,  sui  feci  ad  presens 
sigillo  munimiiie  roborari. 


(•)  li  SjgUlo  autentico,   che  conserva  tuttora  una  pergamena  JeJ  1-24?  (Aroh   Capit.,  Sino-'ìsl  Paci.  n.  72), 
ha:  (iviLLiELHit.  ('■)  sic.  (')  Raffina,  erroneamente. 


253  DOCUMF.NTI   PER   LA   STORIA   D'  AREZZO  \^ÒÒ-'ò'Òl . 


555. 

Innocenzo   IV   concede    indulfjcnza  ai  fedeli  che  elargissero  elemosine  ni  Frali  Mi- 
nori di  Arezzo. 

Lionu  •  2  dicvuibro  12-18  [Aivh.  Ciipii.  d'Ai-.;  C.irlf  ili  varia  provenienza,  Hinussi  Pud,  n.  76J. 

nini.  320X2611.  -  Pcrgamenii  strappata.  Il  piombo  papale  fu  loUo. 
Sdaiiaglia,  BuUav.  Francisc.  I,  323,  n.  ccxci. 

Innoceiilius  episcopus  servus  servorum  Dei  universis  Clirisli  lidelibus  presenles  lil- 
teras  iiispecluris  salulem  el  aposlolicam  benodictioneiii.  Quoniam,  iil  ait  Apostolus, 
omnes  slabimus  anle  iribuiial  Chiisli  recepluri  proul  in  corpore  gessiraus,  sive  borium 
fueril  sive  malura,  oporlel  iios  diem  messiouis  exlreme  misericordiler  operibus  prevenire 
ac  eteriioruni  iiiluilii  seminare  in  lerris  quod,  reddente  Domino,  cum  multiplicalo  t'ru- 
ctii  recoiiigere  debeamus  in  celis;  fiimam  spem  fìdiiciamque  lenentes,  quoniam  qui 
parca  seminai  parce  et  metet,  el  qui  seminai  in  benediclionibus  el  melel  vilam  eler- 
nam.  Sane  diiecti  filii...  minisler  et  t'ralres  ordinis  fralrum  Minoriim  Aretinorum,  ibidem, 
sicul  accepimus,  ecciesiam  cum  aliis  ediliciis  suis  usibus  oporlunis  ceperunl  conslruere, 
in  qua  divinis  jìossint  laudibus  deservire;  cum  ilaque  prò  huiiismodi  edificiis  consu- 
mandis,  ac  eliam  prò  sustenialione  ai(c)le  vile  ipsorum  indigeanl  fidelium  iuvari  subsidiis 
qui  propter  Cliristum  extreme  ferunl  sarcinnm  pauperlatis,  universilalem  veslram  roga- 
mus  el  hoitamur  in  Domino  in  remissionem  vobis  peccaminum  iniungentes,  qualinus 
eis  pias  elemosinas  el  grata  caritalis  subsidia  erogelis,  ut  per  subvenlionem  veslram  opus 
huiusmodi  consumari  vaieant  el  alias  eoram  indigenlie  provvideri,  ac  vos  per  hec  el 
alia  bona  que,  Domino  inspirante,  feccrilis,  ad  eterne  possitis  felicitalis  gaudia  perve- 
nire. Nos  enim  de  omnipotenlis  Dei  misericordia  el  beatorum  Pelri  el  l'auii  apostolo- 
rum  eius  auctoritate  confisi,  omnibus  vere  penilentibus  et  confessis,  qui  eisdem  predici! 
consumalione  operis  ve!  ipsorum  necessitalibus  manum  porrexerinl  adiulricem,  quadra- 
ginta  dies  de  iniuncta  sibi  penilentia  misericorditer  relaxamus. 

Dalum  Lugduni,  mi  non.  decembris,  pontificalus  nostri  anno  sexto. 


556. 

H  cescoru  iJiiylielinino  assolve  Bonaguida  preposto  della  Chiesa  Aretina  dalla  éco- 
munica  in  cui  era  incorso  per  aver  favorito  Federigo  II. 

Canonica  Aretina  -  30  dicembre  1248.      [Arch.  Capii.  tl'Ar.,  n.  620,  Ada  Episcopi  et  Capitali,  e.  -3']. 

(MCCxIvui),  XII  die  exeunte  decembri.  In  domo  (^anonice  Aretine,  presenlibus  fratré 
Ubaldo  de  ordine  Minorum,  presbitero  lohanne  capellano  ('anonice  el  Bonaiunla  ser- 
viente domini  B(onaguide)  prepositi  aretini.  Frater  Guido  de  ordine  fratruni  .Minorum, 


AN.    1248]  CODICE   DIPLOMATICO  •  253 

receplo  prius  iuramento  et  fideiussione  a  (lomino  Beinardino  et  domino  B(onaguida) 
proposito  aretino,  ut  continebatur  litteris  ad  eum  directis  per  dominum  G(uillielmum) 
arelinum  eiectum,  tenor  quarum  talis  crai:  Guillielmus...  (*),  ipsuni  dominum  B(ona- 
guidam)  prepositum  ab  excomunicatione  et  excomunicalionibus,  a  quibus  teneretur 
astrictus  occasione  Frederici  'olim  iraperaloris*  C*)  et  suorum  nuiitiorum,  absoivit  et 
sancte  matri  ecclesie  reconciliavit;  et  super  irregularilate,  si  quoquomodo  piopter  hoc 
incurrisset,  eum  eodem  dispensavi!,  protestando  prius  dictus  dominus-preposilus  quod 
non  credebat  teneri  ab  hiis  (I). 


557. 

Jl  vescovo    Guglielmino  assolve  l'Abbate  e  il  Convento  di  s.  Fiora  dalla  scomunica 
in  cui  erano  incorsi  parteggiando  per  Federigo  il. 

CiTÌtella  •  24  dicembre  1248.  [Ardi.  Capit.  il'  Ar.;  Carte  di  s.  Fiora  e  Lucilla,  n.  922]. 

mm.  170X280. 

(Sn.)  In  Christi  nomine,  amen.  Duminus  Ugo  abbas  abbatie  sancte  Flore  et  pre- 
shiter  lohannes  capellanus  eiusdem  monasterii  accesserunt  ad  dominum  Guillielmum 
eiectum  in  episcopum  Aretinum,  petentes  ab  eo  umiliter  et  devote  ut,  ;iuctoritale  apo- 
stolica qua  fungebatur  (2)  et  quaiibet  alia,  eos  absoiverel  ab  excomunicntione  quam 
incurrerant  participando  Federigo  quondam  inperatora  et  liliis  et  nuntiis  eius,  et  dando 
predictis  opem,  consilium  et  auxilium.  Item  petierunt  ab  eodem  quod  si  quam  inregu- 
larilatem  contraxissenl  prò  predictis  vel  occasione  predictorum,  quod  circa  eos  relaxaret 
eandem,  reddendo  eos  absolutos,  et  dispensare!  eum  eis.  Item  petierunt  absolvi  a  qua- 
iibet excomunicatione  lata  in  eos  quacumque  occasione  ab  ipso  domino  Guillielmo  are- 
tino electo  vel  a  predecessoribus  suis,  que  omnia  facere  polerat  aucloritate  sibi  con- 
cessa a  sede  apostolica,  sicut  ego  nolarius  vidi  et  legi,  et  eliam  propria  auctorilale 
quoad  absoiulionem  sue  excomunicationis  et  predecessorum  suorum.  Quas  petitiones  di- 
ctus dominus  G(uillielmus)  aretinus  eiectus  recepit  et  diligcnler  examinavil;  unde  post- 
modum,  recepla  iuratoria  cautione  a  prediclo  domino  abbate  et  presbitero  lohanne  cap- 
pellano, et  insuper  preslita  fideiussoria  cautione  de  parendis  mandatis  predicli  domini 
electi,  utrunque  absoivit  ipse  dominu.s  eiectus,  silicei  abbatem  et  capellanum  ab  omni- 
bus excomunicationibus  predictis,  et  dispensando  eum  eis  absoivit  eosdem  similiter  a 
quaiibet  inregularitate  in  predictis  contrada  vel  occasione  predictorum,  in  integrum 
restituendo  eos  in  pristinum  statum.  Item  predictus  dominus  eiectus  concessil  iamdi- 
cto  abbati  et  dedit  ei  plenam  auctoritatem  super  hoc  quod  omnes  nionacos  suos  et 
clericos  posset  absolvere  in  casibus  supradictis,  et  hoc  concessit  ea  occasione  quod 
quidam  monaci  dicli  monasterii  lune  eranl  infirmi. 


(•)  Spazio  di  sei  o  sette  linee  lasciato  in  Vjìaiicu.  (>>)  neW  interlinea. 

(I)  Ved.  pure  il  doc.  n.  563. 

(ì)  Ved.  lettera  d'Innocenzo  IV  del  S  ottobre  1218  nel  docuni.  n.  -562. 


«54  DOCUMENTI    l'KH    I.A    STOIIl  \    I)'  AUKZZO  [SiiT-TiGO. 

Armili  ili  Civilella,  in  ecclesia  sancii  ISicolai,  presentibiis  dominis  Nicolao  ci  Cagia- 
giiiiia  de  Feo  plebaiio,  canonicis  arelinis,  el  (lumino  (luilliplmino  arcliipresbilero  plebis 
(le  Corinna  leslihns  rogalis. 

Anno  Domini  M  .  ('.(".  .  xlviii.  Innocenlio  papa,  xxiiii"  decembiis,  indicliouii  vi". 

Ego  Siliiis  nolariiis  siii)railirlis  iiitcrfiii,  ci  rogaliis  sss.  el  publicavi. 


558. 

l'asloralc   del   rcscoro    (!iigli('lmi»n  n  lutti  i  fnlrli  flarficnti  al  niinro  Ospedale  di 
s.    )lari(t  del  Pnìile. 


Castello  (li  Grrssa  -  ft  febbraio  (1210). 


[Arrh.  Capii,  d' Ar.,  n.  (ilOJ. 


min.  430X300.  -  Appio  dolio  pfi'gaiiioii:i,  in  nio//.o  alla  sUolla  piogaliiia,  rimangono  solo  i  fili  ili  canape 
da  cui  [lendevu  il  sigillo  ccn-o  opisnopalo.  .Noi  mozzo  dol  icigo:  litilnlijflntia  G.  epi.  aretini  prò  hoxpitale  de 
Ponte,  (scritluin  del  scc.  XV). 

(liiillieliniis  miseialione  divina  aiolimis  cloclus  univcisis  Chrisli  lidelibus  lani  cle- 
ricis  quam  laicis  p(!r  civilalom  el  diocesim  Arclinam  conslilulis  ad  quos  lillere  isle 
pervenerint  salulem  in  Domino  Icsu  Cliiislo.  Quoniani,  ul  ail  Aposlolns.  omnes  stabimus 
anle  tribunal  l'.lirisli  recepUiii  proni  in  corpor(!  gcssiinus  sive  boniim  fuerit  sive  malum, 
oporlet  nos  diem  m(.'Ssionis  extreme  misericordlKM-  opcrilins  prevenire  ac  elernorum  in- 
tuilu  id  seminare  in  lerris  qnod,  reddenle  Domino,  cum  mulliplicalo  frucUi  recolhgere 
valeamus  in  colis,  firmam  spem  fiduciamque  lenentes  quod  qui  parce  seminai  parce  el 
melel,  el  qui  seminai  in  benedilionibus  do  benoditionibus  et  metet  vitam  eternam.  Hinc 
est  igilur  quod,  cum  laudabile  liospilale  ad  ponlem  Castri,  in  suburbio  Aretine  civilalis, 
prò  rece|)lione  paiiperum  peregrinorum  et  miserabilium  personarum  noviler  edificatum 
slel  colidie  aperlis  liosliis  et  largis  lielymosinis  omnibus  preparatum,  el  ad  subeundam 
lanlam  hospilalilalem  et  lielymosinarum  iargitionem  proprie  non  suppetant  facullales, 
nniversitatem  veslram  rogamus,  monemus  el  iiortamur  allenle  atque  in  veslrorum  re- 
missione iniungimus  peccatorum,  qualenus  ut  a  predicli  hospitalis  nuntiis  fiierilis  requi- 
siti, de  bonis  vestris  gralas  eis  el  largas  lielymosinas  conferatis,  ut  per  [liec  el]  alia 
bona,  que  Domino  feceritis  inspirante,  ad  eterne  possitis  relributionis  merita  pervenire. 
Vos  autem  ecclcsiarum  prelati,  eosdem  nunlios  benigne  recipientes  el  fraterna  caritate 
Iraclantes,  in  suis  necessilatibus  eisdem  subvenire  curelis,  monendo  parrocliianos  veslros 
ad  lielymosinas  largiendas  nunliis  supradiclis  el  iudicia  pauperibus  in  hospitale  prefalo 
degenlibus  prò  affectu  relicla  infra  odo  dies  postqiiam  fuerint  requisiti  ipsi  reclori  vel 
eius  nuntiis  cum  iiilegritate  persolvanl.  Siqui  vero  liorum  inventi  fuerint  detemplores, 
monitione  premissa,  eos  ad  agendum  censura  ecclesiastica  compescalis.  Verum  quia  prò 
imminenti  necessitate  diclorum  pauperum  indulserimus,  ut  quotienscumque  aliquis  ipsis 
fralribus  et  eorum  nunliis  helymosinas  porrexerit,  toliens  remissionem  a  nobis  decem 
dierum  percipiat,  vobis  lirmiler  precipienlo  mandamus,  qualenus  remissionem  eandem 
populo  publicelis.  Nos  enim  confisi  de  misericordia  lesa  Cliristi  el  beate  Marie  semper 
virginis,  sanclorum  quoque  marlirum  Donali  et  Illariani  palronorum  noslrorum  suffra- 


AN.   1248-1249)  CODICE  diplomatico  255 

giis  roborali,  vere  penilenlibus  et  confessis,  qui  eidem  liospilali  suas  duxeriiit  eiymo- 
sinas  erogandas,  quadraginla  dies  criniinalium  et  qiiarlam  partem  veiiialium  de  iniuncla 
sibi  [)eiiilenlia  inisericorditer  in  Domino  reiaxamiis.  Dalum  (liesse,  v  id.  februarii,  iii- 
diclioue  se[ilima. 


559. 

Innocenzo  IV  conferma  il  numero  dei  canonici    slabiiilo  dal  vescovo   GiiglieUnino 
nella  Pieve  di  s.  Maria. 

Lìouc  -  ]9  Inolio  1249.  [Ardi,  citila  Pieve  <i' Ar.,  Pergamene  l',  n.  I]. 

mm.  365X290.  -  Pergamena  tagliala  alloriio  ai  maigini  per  adaltaila  alla  dimensione  ili  un  volume  o  di 
un  inserlo. 

11  n.  613  del  Capitolare  segna  una  copia  fatta  da  quest'originale  nel  sec.  XVIIl. 

Innocentius  episcopus  servus  servorum  Dei  dilec[lo  fìlio]  (Deodalo)  archipresbitero 
et  Capitalo  Piebis  Aretine  salutem  et  aposlolicam  benediclionem.  Ecclesiaiutn  ulililali 
et  tranquill[itati  consuijilur  cuin  niimerus  personarurn  Dee  farauiaiuium  in  eisdem  ea- 
rum  facullatibu.s  provide  coaplalur.  Ciini  igilur,  sicut  pelitio  veslra  nobis  exibila  ton- 
tinebat,  dilecliis  filius  (Guillielmus)  elei'liis  aretiniis,  ecclesie  veslre  factillalibns  pio- 
vida  deliberalione  pensalis,  seiiarium  uiimertim  taiioiiii-oruni,  computato  archipresbileio, 
statuerit  in  eadem,  nos  precibus  ve.slris  beiiiguum  im[)ertientes  assensum,  slatutuiu 
huiusmodi,  sicut  provide  factum  est,  auclorilale  apostolica  confirmamns  (I)  et  presentis 
scripli  patrocinio  communimus.  Slatiientes  ne  quis  absque  speciali  apostolice  sedis 
mandalo  faciente  de  confirmatione  huiusmodi  nienlionem,  ad  maiorem  numerum  vos 
impellat  invitos,  nisi  adeo  ampliari  contigeril  i|isius  ecclesie  facullales  quod  persona- 
rum  numerus  esset  in  ea  merito  am|)liandus,  auclorilale  sedis  apostolice  semper  salva. 
jSulli  ergo  omnino  hominum  liceal  hanc  paginam  nostre  conlìrmalionis  et  conslilutioiiis 
infringere  ve!  ei  ausu  temerario  contraile.  Siquis  autem  lioc  allentare  presumpseril, 
indignationein  omnipolenlis  Dei  et  beatorum  l'etri  et  l'auli  apostolorum  eius  se  nove- 
rei  (*)  incursuurum.  Dalum  Lugduni,  xiui  ki.  augusti,  pontificatus  nostri  anno  seplimo. 


560. 

Marzucco  Scornazzani,  giudice  dei  due  potestà  aretini,  ordina  all'  abbate  di  s.  Fiora 
che  ai  maestri  dello  Studio  faccia  carta  libcllaria  delle  case  già  aflittate  ai  me- 
desimi. 

Palazzo  del  Comune  -  13  settembre  1245).      [  Aicli.  Capii.  d'Ar.;  Carte  di  s.  Fiora  e  Lucilla,  n.  03i]. 
mm.  160X470.  -  Nel  tergo,  nel  sec.  XIV,  fu  scritto:  De  domibus  sanati  Vetri  picoH. 


(•)  Sic 
(I)  Ved.  dee.  n.  567. 


t'ÓO  DOCUHF.NTI    PKIl    I.A    STOHIA    I)' AH^770  [500-561. 

In  nomine  sancle  el  imlividue  iriiiitalis,  amen.  Cam  dominus  Ugolinus  legum  pro- 
fessor el  lldihrandinus  nepos  magislri  Ciuidonis  petorent  roiam  domino  Marziicco  Scor- 
nazani  indico  ('.uniiinis  Ardii  Icinpore  doniinoruni  libertini  ol  IJheiliiii  an'linariini  [)0- 
leslalnni,  nt  per  olliciuni  sunm  conipelierel  donnuni  l'gonem  abbalem  sancle  Flore  ut 
facerel  eis  lilicllnm  casamenti  el  domorum,  qiie  sunl  apiid  sanctnm  Pelrnm  piccolum 
inxta  viam  a  diiolnis  laterihiis  el  (Inilikinnm  ex  alioC)  et  dominnm  riiiidonem  el  filios 
lioniiiii  IHiertini  As;ìIiì  ex  alio("),  sicnt  ipse  ahha  l'eceral  mai^islro  (liiidoni,  cuins  lieredes 
vciHlidtMiiiil  prediclis  domino  lijjoliiio  el  Ildebraiidiiio  prediclas  ilomos  sicut  assorel)al 
per  |)nl)licnm  inslrnmenlum,  vocalo  domino  abbate  ab  ipso  domino  Marzncco  indice 
el  eo  obbicienlo  ipiasdam  exceptiones  infrascriplas  por  (pias  dicobat  se  non  teneri,  et 
visis  singnlis  potitioiiibns  et  exreptionibns  el  inslinmcntis  porroclis  a  prediclis  do- 
minis  Ugolino  el  Ilib'brandi.'io,  habilo  Consilio  el  delilxu'aliuno  ciim  prediclis  poleslali- 
bus  el  domino  (Iraliadeo  indice  a  nonlr;i  jìarlinm  liabilis  snspeclis  (''),  pronnntiavil  et 
precepit  |)0i-  ea  ipio  vidil  ol  co^i^novit  diclo  domino  abbati,  qnod  ipse  bine  ad  vni  dies 
deboal  ronovare  et  lacere  libellum  de  diiiis  domibns  et  casamento,  piediclis  domino 
Ugolino  et  lldebrandino ,  iuxta  modum  et  l'ormam  et  lenorem  libelli  ipsi  magislro  Gui- 
doni facli,  sicnt  apparet  in  carta  farla  manu  f.oilosonni  notarli. 

Excoptionos  domini  abbalis  et  ab  eo  porrecleC)  corani  diclo  indice  snnt  beo:  Im  pri- 
mis petit  dominus  abbas  sancle  Flore  (lari  sibi  iiclilionem  in  scriptis  ad  hoc  nt  ple- 
nius  deliberare  possit  quod  pelatur  et  a  quo.  Si  lamen  dominus  Ugolinus  et  Ildobran- 
dinus  pelierint  libellnm  sibi  fiori  excipioiido,  proposuil  se  ad  libellum  sive  instrumentum 
libellarie  non  teneri  ex  eo  qiiod  (bMiuntialio  facla  fuil  per  eum  per  curatorem  qui  a 
ligilima  persona  non  fuil  ordinalus,  silicei  a  Ciuiducio  el  Ruboo  minoribus.  Ilem  quod 
non  fuil  serbata  forma  que  debel  observari  in  rebus  ecclesiaslicis  dandis  in  enphyteosin, 
silicei  quia  si  domus  erat  ruinosa  non  fuil  servala  forma  illius  aulenlice:  Si  quas  ruinas. 
Si  antom  non  eral  rninosa  pretermissa  fuil  forma  illius  autentice  predicta,  sine  quibus 
soliompnilalibus  sive  foimis  contraclus  ossei  nullus.  Item  quia  paclum  quod  factum 
fuil  Inter  abbatem  sancle  Flore  et  magislrum  Guidonem  fisicum,  ut  dicitur,  silicei  quod 
homines  extranei  el  venientes  ab* intestalo  in  predirlo  libello  succederenl  in  rebus  ec- 
clesiaslicis reprobalur:  Cum  legilima  pacla  lantummodo  sive  servanda.  Item  quia  res 
de  qua  agitur  lalis  fuil,  quod  in  enphyteosin  sive  libellum  maxime  seculari  persone 
dari  non  potuit  cum  fneril  hospilale  el  locus  religiosus  qui  ad  umanos  usus  Iransferri 
non  poluit.  Ilem  quia  venditio  simulala  fuil  nullo  prelio  accedente.  Ilem  quia  non 
fnit  denunliala  Capilnlo  sancle  Flore  nec  sindico  ipsius. 

Pronuntialum  sive  factum  fuil  hoc  preceptum  et  diete  excepliones  proposile  in  pa- 
latio  Comunis  Arelii,  indice  prediclo  sedente  prò  tribunali.  Sub  anno  Christi  a  nativi- 
tate  Millesimo  Gl^lxlviii,  indictione  vii,  domino  Frederico  imperante,  die  xiii  seplembris. 
coram  domino  Herriro  ludico,  Magiolikino  Ubaldi  precone  et  Paulo  notario  el  aliis. 

(Sn.)  Ego  Tebaldus  olini  lacobi  filius,  auclorilate  imperialis  aule  nolarius  el  lune 
r.omnnis  camerarius  scriba,  pronunliationi  et  preceplo  el  exceplionibus  supradictis  in- 
terfui  el  de  mandalo  dicti  iudicis  scripsi  el  publicavi. 


(•)  aita.  (*>)  neir  ori^inaie:  haf/itorum  sitspecti.  ^'■)  porrecCis. 


AN.     {"i'.ì-I]  i^OUICE    DU'LOMUICO  •  20 f 

quod  Clini  dilecli  filii  IValies  niiiioies  a  loco  ilio,  quem  Sleplianiis  civis  arolinus 
olim  ipsis  foncesscral,  aii  lociini  alium  qui  Moiis  Solis  dicilur,  ex  causa  se  necessaria 
transtniissenl.  ìiIpiu  rivis  qiiandnm  plntidam,  lihros  et  alia  liona  fralrnm  ips;oiiim  in 
elomosinnm  eis  dala  iiro  sue  voluiilalis  aiiirili'io  ili'tiuore  presiimil  et  reddei-e  contra- 
dicil;  ideoque  fraternilali  lue  per  apostolica  sccipla  iiìaiidamus  dicium  civem  ililigouler 
moneas  et  iiiducas,  ut  [iredictis  IVatrihus  eidem  lesiiluenlibus,  siqiiiil  liahenl  de  bonis 
ipsiiis,  ol)  levereiiliam  diviiiam  et  nosliani  lestituat  sic  detenla;  et  eisdem  fralribus  ec- 
clesiani  in  seciindo  loco  hedifìcare  volentibus,  primaiium  lapidem  sine  dilTìcnllale  coii- 
codens,  ad  locum  ipsuni  personnliter  cnm  ab  ijìsis  fueiis  re(]iiisilus  accedas,  propo- 
siturns  ibidem  popiilo  verbum  Dei  ad  hoc  specialiter  convocato;  uionendo  populum 
ipsum  diligenlius  et  liortnndo,  ut  in  hedificiis  et  aiiis  necossariis  prescriptos  fratres  lia- 
beat  propensiiis  commendalos.  Mandalum  vero  noslium  ila  ex  animo  efTicacitcr  exe- 
quaris,  quod  preler  retiibutionem  elcinani,  quam  tibi  exinde  comparabis,  a  nobis 
merito  com(m)enderis.  Datum  Anagnie,  vii  Kl.  novembris,  ponlificatus  misti  i  anno  sexio. 


514. 

L'  Abbate,  di  s.  Fiora  ai  appella  al  Pontefice  per  fare  assolrere  akiini  monaci,  stali 
scomunicati  dal  Vcacovo  di  Arezzo. 

—  26  novembre  1232.        .  [Ardi.  Capii.  dWi'.:  Oirln  ili  s.  Finrn  i>  l.urilln,  ii.  7.39]. 

min.  I.";OX220. 

In  C.hiisti  nomine  amen.  Ira  presentia  el  testimonio  (lioncoli  filii  domini  Oiiandini, 
(iilioli  et  Rubei  notarli,  a  preceplo  quod  fecit  dominus  M(artinus)  i)ius  [laler  epi- 
scopus  aretinus  domno  l'goni  monasterii  sancle  Floie  abbati,  j)recipiendo  sibi  per  obe- 
dienliam  ut  ipse  domus  U(go)  extraheret  *de  excomunicatione*  domnnm  Ugonem  et 
(lomnum  Guidonem  monachos  olim  dicti  monasterii  et  alios  qui  essenl  de  ipsa  exco- 
municatione excomunicali,  el  ut  eos  inde  absolverel;  a  quo  preceplo  seu  agravamine 
ipsius  precepti  didus  domnus  U(go)  abbas  utsensil  se  esse  gravatum,  viva  voce,  inconti- 
nenti ad  dominnm  pafiam  appellavit,  el  a[)pellaliones  sibi  dari  petiit. 

Hec  fuerunl  in  civilale  Arelii,  in  camera  palali!  dicti  domini  M(arlini)  episcopi,  anno 
Domini  Millesimo  ducenlesimo  Irigcsinio  secundo,  papa  Gregorio  residente,  domino 
Federigo  imperante,  sexto  kl.  decembiis,  indictione  quinta. 

(Sn.)  Ego  Rickinerus  nolarius  filius  Bene  notarli  liis  omnibus  inteiTui  et  ut  sii[ira 
iegitur  subscripsi  el  in  publicani  formam  redegi,  et  superius  de  excomunicatione  in- 
terlineavi. 

515. 

Gregorio  I\  scrive  al  Vescovo  di  Sarsina  perchù  induca  il  Potestà  e  il  popolo  di 
Arezzo  a  rispettare  i  possessi  della  Canonica  Aretina  e  ad  abrogare  dallo  Sta- 
tuto quei  capitoli  con  cui  offendevano  le  immunità  della  medesima,  e  specie  il 
nuovo  capitolo  col  quale  si  chiamavano  ad  abitare  in  città  i  coloni  concedendo 
loro  certi  diritti  ritenuti  molto  dannosi  al  Vescovo  e  alla  sua  Chiesa. 


202  '  DOCLMKNTI    l'KR    LA    STORIA    l)'  AI!H/7,o  [{)I5-!)17. 

Liitvrauo  •  7  (rcmiaio  1*2;M.  [^n•^ì.\alic.RelJest.(jn^yol■iil^',l>n.  VII.  voi.  (7,  cp.  443,  e.  123' |. 

AuvHAY,  Li'S  Itégislrcs  de  Girgoire  IX.  I,  'J.TO,  n.  I  (>'.)(). 

(lUitiiiu)  episcopo  Bobieiisi. 

Si  ililecli  lilii...  polt'slas  ci  pupulus   Aretini,   sedula    medilalione    peiisareiil,  ijiiod 

Oms  rex    Inde  in  l'acii!  full  lepra    iieixussus  pio  eo  tjiiod,    iiidulus    ejiiiod    cuiii    non 

peiliiieiet  ad  ipsuni,    iiicensuin  adoiere  presimipsil,  in  ecclesias  et  viros  ecclesiaslicos 

non  presuraercnt  talia  per  ([ue  preler  divinam  et  aposlolice  sedis   offeiisain    iiiciiriant 

macule  graiidis  nolani.  Sicul  enim,  venerahili  lìalre  nostro  (iMarlino)  episcopo  et  dile- 

clis  filiis...  ca|iilnlo  .^rdiiiis  graviter  con(|ueieiitil)US,  iioIjìs  iiinotuit,  cani  Aretina  ecclesia 

per  Statata  civilatis   Aretine  ab  omnibus    angaiiis  et  e.\aclionibus  sit  libera  et  inimu- 

nis,  et  ipsi  polestas  et  populus  iura,   bonores,    libertates,    inimunitates  et  homines  ac 

bona    ipsius    contra    aiios    niaiinteiiere    Icneaiilur  et  eliam    defensare,    ipsi,    lanquam 

in^ralitudinis  lìlii,  immo  velul  liostes  iniqui,  eandem  ecclesiain  raatrem  suam  in  eorum 

exeidiuin  persequentes,  contra  ifisam  Staiutum  edere  presurapserint,  ut  videlicet:  si  ru- 

sticus  alterius  fieri  velit  incola  civitalis,  dimissis  bonis  inimobiiibus  domino  a  quo  ea- 

dem  bona  lenel  et  relicla  ei  certa  de  niobilibus    porlione,    libere  ad  eiusdem    civitalis 

se  transferal   incolatum,  cum  aliis  liberiate  civili  de  celerò  gavisurus;  cuius  occasione 

Statuii  enormen  ipsa  ecclesia  substinet  lesionem.  Quia  igilur  nostra  interest  ecclesiarum 

indempnitatibus  paterna  sollicitudine  precavere,  pali  nolentes  tantum  eiusdem  ecclesie  pre- 

iudicium  et  iaclnram,  diclos  [lOleslalem  et  popuhim  rogamuS,  monemus  et  obsecramus 

in  domino  lesu  Chiisto,  noslris  danles  eis  lilleiis  lìrmiLer  in  preceplis  ut,  non  palien- 

tes  maculam  tam  grandem  lam(|ue   ipsorum  saluti   contrariam  in  gloria   sua   poni  ae 

eisdem  episcopo  et  ecclesie,  tamquam  obedienles  filli,  honorem,   obedientiam  et  reve- 

rentiam  necnon  satisfalioiiem  debilam  de  illatis  iniuriis  impendentes,  jiremissum  et  alia 

Statuta  in  derogationem  aposlolice  sedis  et  libeilatis  ecclesiaslice  edita,  que  divino  et 

humano  iuri  obviaie  noscunlur,  infra  quindecim  dies  posi  susceptionera  lilleraruni  ipsa- 

lum  de  suis  abiadaut  omnino    capilularibus,  illis  vel  <imilibiis  de  celerò    non    usuri, 

prestila   super  hoc    nichilominus  ad  cautelam    sufficiente  ab  ipsis  et  idonea    caulione. 

Ideoque  mandanius  qualenus  circa  que  premisimus  exequi  non  curanlibus,  quia  saluti 

eorum  non  expedit  ut  ipsis  in  huiusmodi  quanlumcumque  ipsos  sincerilalis  amplexa- 

TOur  brachiis  deferatur,  eos  ad  hoc  per  censuram  ecciesiaslicam,  appellalione  remola, 

compellas,  proviso  ne  in  universilalem  Arelinam  excomunicationis  vel  interdicti  eie. 

Datum  Lateiani,  vii  id.  ianuarii,  anno  septimo. 


516. 

Gregorio  IX  minaccia  di  rinnovare  la  scomunica  contro  i  Cortonesi  che  seguitano 
a  non  riconoscere  il  dominio  del  Vescovo  d'Arezzo,  e  sembrano  dispregiare  l'in- 
terdetto da  qualche  anno  pronunzialo  contro  la  loro  cillà. 

Laterano  •  9  gennaio  1234.  [Arch.  Valic.  Regest.  GregorU  IX,  an.  VII,  voi.  17,  ep.  449,  e.  126']. 

GuAzzEsi,  Dominio  del  Vescovo  df  Arezzo  sopra  Cortona,  (Opere,  II,  93).  -  Acvray,  Les  Régistres  de  Gre- 
goire  IX,  I,  933,  n.  1694. 


AN.    ij:{4|  r.nDic.E  Dii'i.oMATicn  203 

(Ardingo)  llorerilino,  (Bonlìlio)  scuensi,  (Salvo)  porusiiio  el  (Nicholao)  liulorlino  cpi- 
scoiiis  et  Capilulo  Castellano. 

Rebpllionem  ol  iiisoipniiam....  poleslatis  Pt  pnpnli  ile  Corlonn  per  cxibilionem 
opei'is  pxperiniur  <]i]i;i.  siciit  venei;ibili  fr;ilrp  noslin  Mai  lino  ppisco|io  arotiiio  leferoiite 
iiobis  iniioluil,  iidem  respondere  silii  de  iiiribns,  roiisiiPtinlinìlms  pI  iionoriluis  pì 
el  eoclesip  ArPline  deliilis  nimis  improhe  rnnliatlirnni.  Ki  licpt  pioplei'  lice  per  vene- 
rabilem  fralrem  noslrum  (Ernianimm)  ilusinum  episcopuiii,  aiiolorilate  noslia,  virii-ulo 
siiit  exromiinirationis  aslricli,  ipsi  lamcn  iipc  Doiim  linicnlps  noe  i-eveipiites  boniitiem 
(Hopler  Dpuni,  in  tantam  audariam  proriipeiuni  (piod  lalam  in  eos  excomnnicationis 
sefitentiaim,  per  annnm  el  am|)liiis  dampiiabililer  conlompiientps,  bpiiignilalis  nostre 
mansuetudine  abulendo,  respondere  sibi  de  premissis  danipnabili  pivsiitnptione  non 
(■mani.  Noientes  igilur  porum  pali  presumplionis  abusimi,  siculi  nec,  debemus  ne  ap- 
probari  eiror  roisilan  videalui',  si  ei  non  l'urrit  foiliier  obvialuni,  iiniversilalPiii  eorum 
monemus  el  Imiiamur  altenle,  noslris  sibi  dislrirlius  daiitps  lillcris  in  piprp[ilis,  ul  sai- 
lem  liac  vice,  licei  seio,  ad  coi'  Immililer  redeunles,  eisdem  episcopo  el  eccjcsip  piene 
respondere  de  prediclis,  dilalione  ac  excusatione  cessantibus,  non  post[ionanl.  Celerum 
cuni  eorum  superbia  in  tantum  ascenda!,  quod  eis  alimi  iam  non  lesicl  nisi  ruere  in 
precipiliuni  confusionis  ignominiam  adducenlis,  mandamiis  qualenus  si  dirli  poleslas 
el  popuins  preceplum  nostrum  neglexerint  adimj^lere,  vos  prefatam  excoiniinicalionis 
senlenliam  singulis  diebus  dominicis  el  festivi?,  pulsati?  campanis  et  candelis  accensis, 
soiempniter  innovantes  ac  facienles  eam,  sicut  rationabililcr  est  prolala,  usque  ad  satisfa- 
clionem  fondignani  invjolabiliter  observari,  vicinarum  eis  interdici  faciatis  commercia 
civitaluni,  iinocalo  conila  eos,  si  in  Imiusmodi  perlinacia  perslitciint  ultra  mensem,  ea- 
rnmdeni  anxilio  civitalum.  Datum  Lalerani,  v  id.  ianiiarii,  anno  septimo. 


517. 

Gregorio  l.\  scrive  ai  l'escoro  di  Sarsina  aijinchv  faccia  desistere  il  Comune  di  Arezzo 
dal  fare  altre  devastazioni  ai  Monaci  di  Capolona  e  tolga  dallo  Statuto  quei 
capitoli  che  miuacciaraiio  la  libertà  dei  medesivd. 

Laterniio  -  11  a-eiinai»  1234.  [.\nli.  Yatic.  Rnj.  Greynrii  lA',  iiii.  VII,  voi.  17,  op.  448,  e.  120']. 

.Vlvr.iv,  Les  Réyislres  ih>  Grégoire  IX,  1.  932,  n.  1693. 

(Rufino)  episcopo  Bobiensi. 

Salis  polestali  el  Communi    Aretinis   sulTecisse   debuerat   gravamem,  ipiod  dileclis 

iìliis abbali  et  convenuti  monasterii  Campileonis  in  destrnctione  castri  Campileonis 

et  campanilis  einsdem  monaslerii  inlnlerunl,  alias  ip.sos  multipliciter  molestando,  mo- 
niti? el  preceplis  noslris  propter  hoc  prò  eis  incnlcalis  pluries  obauditis;  nedum 
quod,  sicut  nuper  non  absque  amariludine  mentis  accepimus,  quasi  parum  ipsis  videa- 
lur  hominibus  esse  moleslos  nisi  molesti  sint  eliam  Dpo  suo,  ad  lolius  ipsius  mona- 
steri! desiructionem  nequiter  anhelantes,  slaluisse  dicunlur,  ut  idem  abbas  el  conventus 
tum  sua  l'amilia,  dimisso  monaslerio,  ad  civitatem  se  Irasferant  Arelinam,  ipso?  ad 
id  prò  sue  volunlalis  arbitrio  compellendo,  non  attendenles,  quod  eo  dampnabilior  est 


idi  DOCUMENTI   PKH    I.A   SToItlA    n'  AflKZZO  [817-5 IS. 

l'ormii  |ioi\LM.>ilas  (jiio  cis  cerlius  esse  debtl,  (|U(iil  dispoiiendi  de  rebus  ecclesiaslicis 
ol  persoiiis  nulla  est  lairis  alliiluila  poloslas.  Salagoriics  igitiir  el  L'cclesiaslice  liber- 
tali  ci  eoiuindem  polcslalis  el  Commuiiis  salnli,  inxla  odìlii  iioslri  debilum,  providorf, 
univorsilalcni  eonini  iiinncniiis  ci  hnrtamur  altcntiiis  ac  per  apostolica  scripla  sibi  firmi- 
ler  prccipieiido  iiiaii(l;iiiiiis,  ni,  ..d  Dciiin  liabciiles  puro  coide  respectum,  Slalulutn 
hiiiiisiiiodi  du  <uii  t'apiiiilaii  prorsus  abiadaiit,  ac  salisfacieiiles  eis  congrue  de  dampnis 
el  iiiiuriis  irrogalis,  ab  eorunidetn  super  lioc  inoleslalione  iiulubila  de  celerò  coiiquie- 
scaril,  inoriiliories  iiostras  et  prccepliim  laliter  impletiui  qiiod  divinam  et  nostrani  evi- 
leni  olTi'iisain  el  gratiani  possinl  uberius  piomeieii,  iiosquc  siiiceritaleni  eoruni  in  Do- 
mino nierilo  commendemus.  O"ociica  mandamus  (|ualenus,  si  dici!  polestas  et  Commune 
preceptum  no.>=lrurn  neglexerint  adimplere,  tu  ipsos  ad  ea  (pio  premisimus  facienda 
per  censniani  eci'k'siasliiam,  appcilatione  lemola,  fognila  vciilate,  compellas,  proviso 
iie  in  tlutuiii  (luniuiio  cxconiunicationis  et  e.  Datum  Laterani,  iii  id.  iaiuiaiii,  anno 
sepliniu. 


518. 

Jl  t'ateslà  e  il  Consigliu  dei  llueccnlo  concedono  a  lineilo  il  castello  di  Monlecchio 
perchè  <jii  uomini  di  esso  vi  edifichino  case  per  loro  abitazione. 

Arezzo  ■  6  settembre  1234.  [Ardi,  ili  Si.  di  Fir.  Capitoli,  vdI.  XXIV,  e.  IO"']. 

In  nomine  Dei  eterni  amen.  .\uno  eiusdem  .Millesimo  C.Cxxxiiii,  Gregorio  papa  re- 
sidente et  Frederico  iniperanle,  indiclione  vii*,  die  vi°  niensis  sefilerabris  iolranlis.  Do- 
minus  Scliiacta  l'berti  jtoteslas  aretina  in  Consilio  ce""""  virorum  in  palatio  Comu- 
nis  .\i'elii  congregalo  ad  sonum  campane  dicti  Coniunis,  more  solilo,  et  ipsum  con- 
silium,  vice  el  nomine  ipsius  Comunis,  locaverunl  iure  libellario,  cesserunl  el  conces- 
serunl  hominibus  infrascriptis  plaleas  infrascriplas  de  castro  .Monlecchi  (1)  et  heredibus 


(I)  L'alto  anteriore  e  gli  atti  postuiiori  coi  quali  il  Connine  di  Kvniio  venne  in  possesso  del  castello  di 
Montccchio  Vesponc  sono  i  seguenti: 

123-1,  aprile  3.  •  "Domina  Rodulfescha  uxor  libertini  condani  Ranerii  de  Carpello  sponte  et  voiuntarie  ad 
hunc  contracluui  aicedens,  auclorilale  etiani  dicti  viri  sui,  et  ipse  vir  cius  cuni  ea,  quilibet  in  solidum  hoc 
presenti  venditionis  instrumcnto,  pieno  iure  proprietaiij,  doniinii  et  pos,sessionis  presenti  die  vendiderunt,  de- 
derunt,  tradiderunt  et  ad  proprium  in  perpetuuni  concesseiunt  Zaulo  lune  camerario  Comunis  Aretii  eie.  duo- 
decimam  partem  totius  castri  Monlecchi  sili  Inter  Castillionem  Aretinuni  et  Cortonam;  quam  partem  dicebant 
esse  eorum  iuris  et  proprietatis  eie.  castri  novi  et  veleris,  cuin  burgis  et  suburgis  eiusdem  etc.  et  duodeci- 
raam  partem  pedagii  seu  iuris  pedagii  et  strale  et  iurisdiclioncm  eiusdem  et  tolam  partem  quam  habent 
ipsi  vel  habuerunt  voi  alter  eorum  seu  habuit  Spoliagranus  olim  vir  diete  domine  in  hedifìtiis  dicti  castri 
vel  burgorum  etc.  prò  pretio  centum  librarum  pisanarum  etc.  Actum  in  palatio  dicti  Coniunis  Aretii,,.  (Arch. 
di  St.  di  Fir.  Capii.  XXIV,  e.  107). 

1234,  die.  30.  •  "Dominus  Fordevollia  condam  Barfoli  de  .Montecchio  prò  tertia  parte  sexte  partis  et 
domìnus  Guido  condam  Isacchi  prò  se  et  Astulducio  lìlio  condam  libertini  olim  fratris  sui  prò  duabus  partibus 
sexte  partis,  et  dominus  Rainaldus  olim  Bonevollie  et  Pedione  eiusdem  lilius,  auctoritate  palris,  quilibet  eo- 
rum in  solidum  prò  alia  tenia  parte  sexte  partis,  et  dominus  Rigo  condam  Texle  prò  sexta  parte,  et  dominus 
■  Johannes  olim  Panzi  prò  se  et  domino  Berluldo  eius  filio  prò  tertia  parte,  predicti  omnes  prò  iamdictis  partibus 
prò  indiviso  etc.  vendiderunt,  dederunt,  tradiderunt  et  ad  proprium  in  perpeiuum  concesserunt  etc.  luncte  filio  Ac- 
cariscii  et  I.otierio  l'beriini  Gerardini  camerariis  Comunis  Aretii  lune  syndicis  eiusdem,  constilutis  a  domino  Pe- 
Iro  Saraceno  Dei  gratia  polestate  Aretii  de  voluntate  consilii  eiusdem  civitalis  ad  infrascripta  recipienda,  recipien- 


AN.     IÌJ4J  CODICE   llll'LO.MATICO  205 

eoruin  ex  eis  desceiidcntiluis  scilicet  ciiilibet  ipsorum  hominum,  uti  clomos  coiislruendas 
et  habiland;is  |)er[)ftuu  pio  se  et  dictis  eorum  heredibns  prò  pensione  n  denariorum 
pisanoruni  pio  qualiliet  platea  solvendoriini  a  (|aoliljet  i[)Soriiin  annualini  Comuni 
Aretii  in  testo  Iteati  Donali:  ita  lamen  quoii  nielli!  eis  vel  alieni  eornm  amplins  non 
supeiiniponatnr;  et  quod  diete  platee  non  possint  vendi  nec  alienari  aut  alias  lorari 
a  predictis  vel  ab  aliquo  prediclorum  aut  permutali,  eie. 

Horaines  sunt  isti: 

Doniinus  Horensis  prò  se  et  fratre  suo  domino  Ruberto  [irò  duahus   plateis. 

lunta  Passarine  prò  i  platea. 

Bernardus  Berte  l'oicelli  prò  i  platea. 

Fragerius  Aldoiiis  et  fralres  tiiii  Citte  prò  i  platea. 

Brendolus  ohm  Episco[)i  prò  i  platea. 

Uguicio  Goggoline  prò  i  platea. 

Homo  et  Guinigellus  Cavalcantis  prò  i  platea. 

.\lberious  lacoppi  per  i  platea. 

Orlandus  l'eccioli  de  Viliano  prò  i  platea. 

Massarius  Malhei  prò  se  et  fratre  suo  Dominico  [iio  i  platea. 

lohannes  qui  vocatur  Ciofanus  prò  i  platea. 

Bellramus  Sbafe  prò  i  platea. 

.Marchus  loliannis  Guantali  prò  i  platea. 

lohannes  Nigre  prò  i  platea. 

Jligiuocgus  Orlandus  de  Yiliano  prò  i  jilatea. 

Rusticus  de  Vitiano  prò  i  platea. 

Rosanus  condam  Rainaldi  prò  se  et  IValie  lìiguccio  prò  i  platea. 

Ranaldus  Bartlioli  prò  se  et  (lena  prò  i  platea. 

Maffeus  Candoli  prò  se  et  fratribus  Ventura  et  Guinirello  prò  i  platea. 


,libus  nomine  dicli  Comunis,  caslrum  Monlccclii,  «iiioil  ilicrbanl  cornni  iuris  et  pmprietalis,  qiiod  es!  inler 
Caslillionem  .\reliniim  et  Cortonani,  noviini  et  veliis,  cuin  liui'gis  et  siibiirgis  eiiisdem  et  cum  solo,  foveis, 
et  caibonaiiis  ditti  castri  et  biirgornni  e(c.  Item  ciiin  tota  parte  qnani  habent  vel  liabueriint  in  lipis  et  apen- 
dicibus  et  viis  eiusdem  et  in  pratis,  silvis,  rivis  et  stangnis,  funtibus  et  quibuscunKiuc  aquis,  pi-atis,  clanibus,  pal- 
ludibiis  et  in  monte  qui  dicitiir  Fracta  et  in  podio  de  Viliano  et  in  podio  de  Meloncello,  cum  omni  usu  etc. 
prò  pretio  Mille  ducenlariiin  librariiin  bonorum  denariorum  pìsanorum  eh:.  Aclum  in  palalio  Comunis  »  (Ca- 
pii. XXIV,  e.   106'). 

1235,  sett.  IO.  ■  "Hursuccius  condam  Ugolini  vendidit  iure  proprio,  in  perpeluum, domino  Bernardo  con- 
dam Orlandi  Rossi  potcstuli  Aretii  et  Hecovaro  ci  Sacciicio  camerariis  lune  dicti  Comunis  Arctii,  recipienlibus 
nomine  dicli  Comunis,  caslrum  MontecKii  quod  dicebat  sui  iuris  et  proprictalis,  quod  est  inter  Castillionem 
et  Cortonam,  novum  et  vetus,  cum  burgis  ctr.  prò  prelio  C.  librarum  pisanarum  etc.  Aclum  apud  palalium 
Comunis  Aretii,,.  (Capii.  XXIV.  e.  108'). 

12.36  giugno  12.  -  "Astulduccius  filius  condam  domini  L'berlini  fratris  Guidi  Vsacci  presenti  diesjìonle  et 
voiuntaric  pioul  ipse  lìrmiler  asserebat,  consensit  vcnditioni  olim  faclc  luncte  Aeariscii  et  Lolherio  l'berlini 
Gerardini  condam  camerariis  Comunis  civitatis  Aretii,  recipientibus  tunc  nomine  dicli  Comunis,  a  predicto  do- 
mino Guidone  suo  patruo,  do  duobus  (sic)  parlibus  sexte  partis  prò  indiviso  ubi  non  est  (Jivisum  et  prò  di- 
viso ubi  est  divisutn  de  castro  de  Monleckio  et(\  et  full  confcssus  prò  hac  vcndiiione  eie.  recepisse  scilicet 
partem  curo  conlingenlem  de  cenlum  viginti  libris  quas  olim  dictus  eius  patruus  recepii  prò  se  et  dicto  Astiil- 
dnccio  de  Milleduccntis  libris  pisanis  olim  soUitis  in  prelio  dicli  eastri  e/r.  Aclum  in  palalio  Comunis  civitatis 
Aretii,,.  (Capii,  cii.  e.  fp^'). 


20f)  DiirilMKNTI    l'Kll    I.A    ST'illU    I)'  ARF.ZZO  fiJiS-iilO. 

l'Iiaea  domini  roicnsis  osi  iiixta  tionium  Boiifigloli  Tolonici  d  inxla  philciin  (jiic  full 
lilii  Sparp.-illiati  (>l  iiixla  viam. 

l'Ialca  iliMiiiiii   Knlu'ili  i'>i  iiixta  liiiiiiii  ci  iiixla  (ìlios  {'.avalcaiilis  ci   inxla  viani. 

l'ialea  (loiinis  .liuilc  l'assarin(>  est  inxla  ildinnni  Itcrtiaini  ci  inxla  l'f^nicioncm  la- 
coppi  fi  viam. 

noiiins  Bi^rnartli  est  inxla  palalintn  liiioinin  iini.Jam  risclli,  IJcraidinuni  Ansaldoli 
el  viam. 

Donuis  Fonticrii  el  rialnim  csl  (iiixta)  iloninm  lìianidoli  ci  iiixla  miiinm  rasili  ci  viam. 

rialoa  runicioiiis  cDiidam  l'clri  Ciiioiisci  csl  inxla  domum  ecclesie  el  inxla  Hosa- 
iinni  et  mninm  laslii  ci  viam. 

l'ialea  lidiii  et  (luinicelli  e-^l  inxla  domnm  domini  l'herli  ci  inxla  plaleam  el  viam. 

l'ialea  .Ulnicoli   laci)p|ii   csl  inxla  lioinnni   lìrcndoli   l't  inxla  mimim  castri  tic.  eie 

.\clum  in  palalio  Comnnis  Ardii,  prcscntilins  Svinone,  Tane  Bono  el  Kiccardo  rio- 
lariis  el  Ucslanro  cameiario,  domino  Rainaldo  IJonavollie  et  domino  riiiclfo  e|  aiiis 
lestibus. 

Ego  MarNiiiniins  condam   H  liiicrii  ("liravallis  eie.  logalus  subscripsi  et  puhlicavi. 

Et  ego  Amali  iiìatiis  not.orina  de  Arelio  sir.iit  iiive:<i  nkhil  nddems  vi  miauens  ita  fideìiter 
scripsi  et  e.rem piavi. 


519. 

Concordalo  Ira  il  Comune  di  Arezzo  e  la  Canonica  circa  i  castelli  e  gii  nomini  di 
Tegolelo  e  Arhororo. 

Arezzo,  Palazzo  del  Connine  ■  |.\rcli.  Cuiiiin.  d'Ar.,  Pn-ijiniieuf,  n.  4.  -  Arch.  Capii. 

10  niiirzo  1236.  <!'  Ai-.,  n.  .'iTO]. 

mm.  300-:^2oX700.  •  Nel  leri^'o,  di  scrHUira  del  sec.  XIV:  De  Arbororn  et  Tegoleto  iiiler  Comune  el 
Cnijitalum  Aretinuin.  La  peigniiiuna  del  Capitolare  (di  mm.  280X480)  conlienc  un  altro  esemplale  identico, 
scrillii  nel  medesimo  tcinpc.  K  un  po'  rosiwliiata  noi  lato  manco. 

Il)  nomine  |iatris  et  lìlii  et  spiritns  sancii,  amen.  Ail  honorem  Dei  el  gloriose  Dei 
genilricis  Marie  et  beali  Donali  marliris  el  omnium  sanclornm,  et  ad  honorem  et  re- 
verenliam  stimmi  i»onlificis  el  sancte  Romane  ecclesie  ac  ecclesie  Aretine.  Licei  Aretini 
cives  a  longis  retro  temporibus  el  snarum  temerilate  et  presumptione  dampnabili  pre- 
cipue polestalum  viderentur  fìlii  lenebrarum,  nurtc  lesu  Chrisli  gratia  inspirante,  a 
quo  nempe  optimum  oinne  procedit,  devolionem  saiicle  Romane  Ecclesie  et  summi 
pontiticis  eorumque  matris  Aretine  ecclesie  recolenles,  ad  illam  disposueruiil  liicem.  se- 
cundiim  inandalnm  et  dis|iositioneiTi  sanclissimi  palris,  elììcaci-ter  devenire,  que  omnem 
illuminai,  graliam  conferens  salutarem.  Inde  siquidem  est  quod  poleslas  el  cives  Are- 
lini  uiianimiler  cum  canonicis  et  ca[iituIo  Aretino,  si  sanclilali  summi  ponlificis  cora- 
placuerit,  ad  lalem  compositionis  el  salisfalionis  devenere  iraclalum. 

In  primis  poteslas  Aretina,  nomine  Comnnitatis  eiusdem,  jiioniittit,  sub  pena  Mille 
marcharum  argenti,  preposilo  et  aichidiacono,  recipientibus  nomine  ecclesie  et  capiluli 
Aretini,  restiluere  domino  castra,  videiicet  Arbororum  el  Tegolelum  cum  eorura  per- 
tinentiis,  cnriis  et  dislrictibus  universis,  el  homines  prediclorum  locorum  factos  cives 


AN.   1234-1236]  •  codici;  diplomatico  207 

ab  iiiilio  [joleslarie  Pelli  Saraceni  (1)  iisf|ue  modo,  qui  suIj  iurisdicliorie  et  dislìiclu 
Comiinis  Arilii  reperiunlur,  qui  cum  dicla  ecclesia  uou  composueninl  uec  redierunt 
ad  eam.  El  altsolvere  onines  predictos  liomines,  (|ui  ciladinanliam  iuraveruiit  et  farli 
Buut  cives  Arilii  ab  inilio  polestarie  dicli  l'eUi  usque  modo,  a  sua  ciladiiiaiilia;  el  eos 
cogeiT  illuc  redire  el  stare  cum  sua  familia  in  meliori  slalu  (|uod  liaclenus,  antoquam 
facti  cives  essenl,  sleleruiit  prò  ecclesia  supradicta.  El  si  per  aliquem  de  diclis  homi- 
nibus  renianerel  quod  hoc  lacere  nollet,  dicla  ecclesia  el  Capiliilnni  Arilii  de  podere  qnod 
habel  ille  pi'o  quo  remanerel  in  diclis  locis,  curiis  el  lorriluriis  dicloinm  locorum, 
facial  quicquid  voluerit,  excepto  de  en  quod  jìrobarelur  per  luibliciini  instrumentum 
eos  eniisse,  vel  alias  iusle  acqnisivisse  vel  lenuisse  ab  aliquo  vel  aliquibus  qui  non 
essenl  vel  faissenl  liabilalores  dicloruni  caslrorum  Teijoleli  el  Arborori  vel  curiarum 
ipsorum,  el  qui  causani  non  babuissenl  a  dicla  (Canonica.  In  bis  seniper  sii  salvum 
ius  l'-anonice  Areli,ne.  Ilem  et  cogere  omnes  homines  (|ui  acceperunl  et  habuerunl  ve! 
non  solverunt  vel  reddiderunl  universos  IVuctus  et  reddilus  annuales  el  alios  fruclus 
r.anonice  Aieline  seu  canonicoruni.  lam  de  donicariis,  gualkeriis,  molendinis,  firtibus, 
censibus,  lerris,  terriloriis  quani  prebendis  canonicorum  resliluere  et  reddere  dirle  ec- 
clesie él  canonicis  bine  ad  kalendas  octubris  si  ea  non  habuerunl. 

Ilem  el  cassare  el  j)ronunliare  nullius  esse  valuris  omnes  tenulas  dalas  seu  recc- 
plas  el  possessiones  a  poleslale  vel  iudicibus  Comiinis  vel  alias  occupalas  a  |)iedictis 
hominibus  vel  ab  aliquo  conlra  diclam  ecclesiani  a  tempore  dicli  Pelli  Saraceni  usque 
nunc.  Et  cassare  omnia  instrumenla  vendilionis  el  alienationis  facta  ab  inilio  [lOlesla- 
rie  dicli  domini  Pelri  Saraceni  poteslalis  per  homines  diclorum  locorum  Tegoleli  el 
Arborori,  sine  licentia  canonicorum  el  capiluli  Aretinorum,  de  jiossessionibus  diclorum 
locorum  el  eorum  dislriclibus  et  |)roiiunliare  nullius  esse  valoris. 

Vel  si  magis  placuerit  sumrao  ponlilici  el  prò  Capituio  Aretino  ulilins  cdminobaret 
silicei  quod  universi  el  singuli  homines  dicloium  loiorum  cives  facti  ab  inilio  polesta- 
rie Pelri  Saraceni  usque  modo  afictonl  omnes  terias  laboralorias  el  vineas  (|uas  teiienl 
ipsi  el  possident  vel  alius  prò  cis  vel  tenuerunl  aul  possederunl  tempore  jirincipii  diete 
polestarie  in  diclis  locis  de  Tegolelo  et  Arbororo  vel  eorum  curiis,  lerriloriis  el  dislri- 
clibus diijlorum  locorum,  hoc  modo  silicei  quilibel  eorum  debeai  dare  et  del  atque  deffeial 
suis  expensis  in  civitatem  Aretinam  apud  ecclesiani  maiorem  piedictam  pio  (piibuslibet 
duobus  starioris  terre,  terre  laboralorie,  ad  tabulam.  unum  slarium  Comunis  biade 
ad  slarium  venale  civilatis  Aretine,  videlicel  medietalem  frumenti  el  medielatem  mil- 
lii,  sine  malilia:  frumenlum  per  mensem  augusti  el  milium  per  toium  mensem  selem- 
bris.  Terras  vero  silvestres,  silicei  silvas,  prala  non  aficlata,  querceta  el  resedia  castro- 
rum  que  habel  quilibel  eorum  in  suo  lenimento  in  prediclis  locis,  debeat  quilibel  eorum 
civium  a  dicla  ecclesia  Aretina  tenere,  non  tamen  ex  his  dare  aliquod  lictum  vel  red- 
dilum  nisi  ut  dicium  est:  exceptis  de  pratis  aficlatis,  de  quibus  dent  lictum  sicut 
prius  dabanl.  Set  si  quando  diete  terre  devenerinl  ad  culluiam  debeai  et  lenealur  qui- 
libel eorum  id  quod  de  ipsis  terris  ad  culturam  venirel  adficlare  ad  dictum  et  arbi- 
trium  duorum  honorum  virorum  ponendorum  a  Capituio  et  hominibus  [irediclis  vel 
ab  eis  qui  eam  colerenl.  Eo  salvo,  quod  illas  aticlare  non  leneanlur  vel  debeant  quas 


(I)  An.  1233. 


208  DOCUMINTI   l'KB   LA    STORIA   D'  AHEZZO  [51 9-5^0. 

aliqiiis  preilitiiMiini  liomiiiuni  piidiMrcl  [ut  publicuni  inslfiimentiiiii  se  eniìsse  vel  alias 
iiisle  acquisivisse  vel  Iciiuisse  ali  aliquo  vel  ali(|inbus  (ini  non  essonl  vel  fiiiss(M)t  liabi- 
latores  Tegolati  ci  Arhontri  vi'l  ciirio  aliruiiis  ipsnriim,  et  (ini  i-anf^ani  non  lialmissonl 
a  dieta  ecfk'sia.   In  liis  lanicn  lorris  salvimi  sii  ins  r.aminiiR  Areliiif. 

Et  Capitnluni  Aii-tiniini  faciat  cartam  ciiilibct  ilr  Jiiiis  liomiiiilms  civilins  AiMiiiis, 
si  ipsis  civilins  faclis  ii'i'ipt're  placuoi'il:  ipiml  nnlln  liMnpon:  aliipio  niodn  vel  cauiia 
per  se  vel  siios  successores  alicpiid  exigant  ani.  t'\\'^\  i'acianl  ullia  id  f|iind  diclum  est, 
nei"  POS  vel  ali(|iu'ni  ipsoiiini  oi-casioiie  C.aiioiiice  vel  canonicornm  in(piieiciil.  Salvo 
(|U()d  si  ali(piis  predifloniin  civinni  de  'l'egoletn  et  Arboroio  sen  alins  pid  eis  vid  eo 
rcdilieiiiil  vel  reddii'iil  in  piediiiis  locis,  tenis,  luiiis  et  dislrirlibiis  earum  ad  (li)abi- 
landnm  vel  (li)abilaverit  in  alifjna  rarnm,  nisi  lem[iore  ijuo  ronlinebilur  in  Statuto 
Alitino,  silicei  xv  diebiis  pio  estate,  xv  pio  viiiditnia  et  xv  prò  .semente,  siiil  ibi  quando 
ibidem  iiiliabitaverint  sub  iiirisditione  Canonire  Aretine. 

Ilem  inniiiliimes  et  liedilìtia  nulla  fiant  in  diclis  castris  Tegolelo  et  Alberoi'O  sine  li- 
eeiilia  Capiluli  Aretini,  pieter  morem  soliliim.  Ilem  si  arrideril  canoniros  et  ecclesiam 
Aietinam  pio  utilitate  dirle  ecclesie  hal)ere  velie  de  lerris  hominum  di(:'.toinm  locorum 
prò  conslruendis  et  edilicandis  aquibolis  molendini,  possint  dum  lamen  quod  reslituant 
eis  salvum  cambiuni.  Piscarie  vero  et  C.lanes  remaneant  Canonice  Aretine. 

Uem  promittit  dieta  |)oleslas  Aretina  servare  eontractum  ordinalum  per  dominum 
Pelriim  arelinnm  iniis  prol'essorem  et  dominum  Bonacursnm  iudieem  sub  bar  forma: 
Dominus  R(aiiierÌHSÌ  prepositus  arelinus,  preseiitibus  et  consenlientibus  fratribus  suis, 
concedei  ad  fìclum  perpetumn  omnes  terras  tali,  recipienti  jiro  se  et  heredibus  suis 
ex  eo  descendenlibus  hoc  paolo  et  conditione  apposiia,  quod  dictas  pnssessiones  in 
totum  vel  |iro  aliqua  p,arlicula  alienare  non  possit  iillo  genere  alienationis,  nisi  hoc 
modo,  silicei  quod  feniine  et  viri  per  direelam  lineam  descendentes  hominibus  in  illis 
castris  habilantibus,  vel  illis  eivibus  qui  essent  eiusdem  eonditionis  de  locis  memoratis, 
nubiMiles  succedant  et  non  alibi;  ei  similiter  neples  per  rectam  lineam  descendentes 
possint  dare  in  dotein  viris  suis  ibidem  moranlibus  et  morarn  facientibus,  sine  fraude 
et  malilia,  omni  malo  sopbysmate  remolo,  prestando  annualim  tanlum  servitium  et  e. 
Canonice  Aretine  in  civitale  Aretina  ad  domum  Canonice  conductoris  expensis,  recogno- 
soendo  dictas  possessiones  semper  ab  ecclesia  et  servando  eas,  ut  diclum  est  super,  et 
eodem  modo  et  forma,  et  secunduni  quod  dicti  dominus  Petrus  et  Bonacursus  viderint 
facienda,  et  si  se  Iransferanl  ad  alias  partes  non  succedant,  animo  iiilelligalur  ex  loto 
recedendi,  et  in  aliis  locis  slaré  volendo  nisi  in  civitale,  ut  dictum  est. 

Et  si  dicti  homines,  vel  aliqiii  de  ipsis,  cives  facli  ali(|uod  piedictorum,  proni  ma- 
gis  placuerit  summo  pontifici,  facere  et  servare  recusarent,  ex  lune  ad  petilionem  Cano- 
nice Aretine  seu  Capituli,  teneatur  potestas  Aretina  si  aliquis  de  dietis  hominibus  guer- 
ram  faceret  propter  Iioc  servare  et  facere  prò  dieta  ecclesia  contra  ipsos  et  suos  fauclo- 
res  districtus  Aritii  lamquam  pio  aliquo  suo  eivi  cui  vel  quibus  guerra  fìerel. 

Hee  omnia  comuniler  et  concordiler  statuta  et  ordinala  sunt  per  diclos  dominos 
Ra(inerium)  preposilum,  B(onaguidam)  archidiaconum  et  raagislrum  Gui^donemì  primi- 
cerium  .Arelinos  prò  se  et  suo  Capitulo  et  ecclesia  Aretina  ex  una  parte  et  dominum 
Cavalcaboe  marchionem  nunc  potestatem  aretinam  et  quosdam  nobiles  ipsius  civitalis 
sapienles,  prò  Consilio  dicti  Comunis  onlinalos,  si  domino  pape  placuerit.  Actum  Ari- 
tii, in  claustro  ipsius  palatii,    presentibus  et  consenlientibus  dominis  Petro  iuris  prò- 


AN.    1236]  CODICE   DIPLOMATICO  209 

fessore,  Allieilo  de  Moiilaculo,  domino  Tasca,  Ubertino  Bartiioli,  Bonconi[)angno  Allani, 
OrdeiafTo  et  Iacopo  l'eravenli  tiinc  reclorc  artiiim  diete  civilatis.  Item  presenti i)iis  fra- 
tribus  Andrea  miiiislro  Tuscie,  Bonaventura  de  Sasseto,  Bondie  ordinis  Iralrum  mino- 
rum  et  fratre  Tebaldo  ministro  loci  de  Arilio  fralrum  et  ordinis  piedicatoriim,  dominis 
Stephaiio,  Bonaiunta  liospitalario  hospilalis  iiixta  Episcopalum  Aretinum,  et  plcbano 
de  Terguanda  canonico  arelino. 

Anno  Domini  millesimo  CC.  xxxvi,  die  x  intrante  mense  marlii,  domino  Friderico 
imperatore  imperante,  indictione  vini". 

Ego  SimoC)  imperatorie  celsitudinis  notaritis  predictis  interfui,  et  de  mandato  pre- 
dictorum  scripsi  et  compievi  et  autenticavi. 


520. 

Il  marchese  Cavalcabove  potestà  restituisce  in  nome  del  Comune  all'  Abbate  di  s. 
Fiora  i  dazi  tolti  sulle  terre  e  stigli  uomini  del  monastero  nei  tre  anni  ante- 
cedenti. 

Palazzo  del  Comniie  -  1"  marzo  123G.  [Ardi.  CapU.  d'.Vr.;  Carte  di  s.  Fiora  e  Lucilla,  n.  783]. 

mm.   ISOX'i'IO-  ■  Taglio  irregolare  nel  lato  sinistro  e  in  hasso. 

In  nomine  Dei  eterni,  amen.  Dominus  Cavalcaboe  marchio,  Dei  gialla  aretina  po- 
teslas,  volens  domino  Ugoni  abbati  de  sancta  Flora  de  Aritio  et  sue  ecclesie  satisfacere, 
ob  revereiitiam  Dei  et  sancte  Romane  ecclesie  et  summi  pontificis,  de  dampnis,  grava- 
minibus  et  iniuriis  datis  et  f.ictis  olim  in  rebus  eorum  per  Pelrum  Saracenum  lune 
poteslatem  aretinam  et  eius  mandato,  que,  occasione  collecle  imposite  per  dictam 
potestatem  et  eius  mandato,  exacte  per  aliquot  homines  ipsius  civilatis  fuere,  ut  dici- 
tur,  diclus  dominus  Cavalcaboe  potestas,  nomine  et  vice  Comunis  Aritii  et  prò  ipso 
Comuni,  promisit  diclo  abbati,  stipulanti  et  vice  sue  ecclesie  predicte  recipienti,  red- 
dere  et  restituere,  omni  occasione  remota  et  exceptione,  et  curare  taliler  quod  red- 
dantur  omnes  frnclus  et  redditus  annuales  suarum  terrarum  et  liominum,  qui  fuerunt 
sublracli  et  detempli,  occasione  diete  collecle,  per  aliquos  vel  ab  aliquii)us  a  tempore 
principii    poleslarie  dicti  Pelri  Saracini  usque  modo(!).  Ilem   et  omnes  tenutas  dalas 


(«)  In  monogr.imma. 


(I)  Il  decreto  del  potestà  Cavalcabove  viene  a  .sanzionare  il  concordato  fatto  poco  anteriormente  tra  il  Co- 
mune di  Arezzo  e  l'Abbate  di  s.  Fiora;  il  (juale  atto  è  disteso  su  di  una  piccola  membrana  di  mm.  2I0X'90. 
Eccone  il  tenore: 

"In  nomine  lesu  Christi  fìlii  Dei  amen.  Forma  concordie  faciende  inter  abbatem  et  capitulum  sancte 
Flore  et  Comune  .\retinum,  et  lieo  est: 

In  primis  (juidem  quod  omnes  redditus  ablati  et  detenti  et  fructusvincarum  et  terrarum  abbatte  sancte  Flore, 
et  ab  hominibus  ([ui  eos  dare  Uebent  vel  consueverunl  a  principio  poleslarie  domini  Pelri  Saraceni  olim  pote- 
slalis  aretine,  occasione  colicele  seu  pecunie  date  Comuni  Arelii  ab  ipsis  hominibus  diete  abbaile,  et  qui  ablali 
fuerunt  ab  aliquo  vel  alieui  prò  abballa,  silicei  CC.\I  libras,  re'^liluantur  diete  abbaile  usque  ad  kalendas 
februarii.  De  illis  vero  fruelibus,  de  quibus  vel  prò  quibus  date  fuerint  diete  CC.vl  libre  ab  hominibus  dicle 
abbaile  vel    terrarum    ipsius   abbatie,   denlur  et  rostiluantur  abbaile  diete;  ita  lamen    quod  et  ipsis  retineanl 


•IO  DOCUMENTI   PER   LA   STORIA   D*  AREZZO  [520-522. 

occasione  diete  cuilecle  alicui  coiitra  diclam  abbaliam  et  suos  lioniiiies  revocare,  sine 
dampiio  el  dispendio,  abbalie  |uomisit.  Ileni  si  (|uis  occu|)averit  in  dicium  temi)us  l'etri 
Saraceni  lune  poleslalis  Arilii  aliiiuain  i)Ossessionem  vel  lenulam  ipsius  ecclesie,  sua 
auctorilale  promisil  eam  fa(cere]  reslilui,  sine  dampno  ecclesie  memorale,  detraclis 
ex|»ensis  faclis  in  balilorilnis  et  nuntiis  Comunis,  el  salva  ralione  liberlalis  ecclesie  et 
laboratoris  iure.  El  liec  idem  servare  promisil  dieta  poleslas,  si  tenute  date  centra 
diclam  ecclesiam  date  fuerunl  per  conlumaciam. 

Aclum  in  palalio  Comunis  Arilii,  presentibus  fratribus  Andrea,  Bonaventura  ordinis 
fralrum  niinorum,  domiiiis  Alberto  de  Montcacuto,  Stefano  Ncrbolli,  Tetro  iuris  pro- 
fessore el  aiiis  pluribus,  anno  Domini  millosinio  ccxxxvi,  xv  die  exeunte  mense  marlii. 
domino  Friderico  imperatore  imperante,  indictione  vini*. 

(Sii.)  Ego  Simo  imperatorie  celsitudinis  notarius  prediclis  interfui  rogalus,  el  man- 
dalo predictorum  poleslalis  et  abbatis  scripsi  el  compievi. 


I 


521. 

Gregorio  IX  scrive  a  maestro  Zaccaria  perchè  sciolga  dalla  scomunica  gli  Aretini, 
avendo  essi  promesso  di  resliluire  alla  Chiesa  Aretina  i  castelli  usurpati  e  risar- 
cire i  gravi  danni  arrecati  al  Monastero  di  s.  Fiora. 


Viterbo  -  13  aprile  123e. 


[Ardi.  Vaiic,  Regest.  Gregorìi  IX,  an.  X,  ep.  23,  voi.  1 8,  e.  1 40]. 


-VivR.w,  Los  Registi:  de  Grégoir»  LX,  11,  .348,  n.  3083. 

Olim  poleslas  el  populus  Aretini,  ab  incentore  malorum  omnium  provocati,  Deum  el 
Arelinam  ecclesiam  niatrem  suam  graviler  offendenles,  occupalis  castris  ipsius  ecclesie 
videlicet  Arbororo  el  leguleio,  cum  perlinentiis  eorumdem,  nec  non  et  hominibus 
castrorum  ipsorum  in  cives  arelinos  admissis,  bone  memorie  M(arlinum)  arelinum  epi- 
scopum  et  ecclesias  diocesis  aretine  ac  sancle  Flore  el  Campileonis  monasleria  dampnis 
gravibus  el  iniuriis  non  modicis  alTecerunt,  ac  ediderunt  Stalula  quedam  seu  deslitu- 
tlones  polius  conlra  ecclesiaslicam  liberlalem;  propter  quod  in  .  . .  potestatem  et  consi- 


lantum  quod  valeant  medietatem  diete  CCxl  libre  abbalie,  posquam  solverunt  denarios  collecle  Communis 
Aretii:  salvo  quod  si  quis  vendidìl  de  predictis  fruclibus  vel  consumpsit,  quod  coinpulet(ur)  illud  sibi  siarium 
frumenti  in  v  soldis,  starium  panici  in  iii  soldis,  starium  pelle  in  u  soldis. 

Ilem  sta(tu)lum  est  et  firnnim  quod  (si)  homines  de  Funliano  et  homines  de  Mukiano  vullent  petere 
redditus  consuetos  prò  xliii  libris  datarum  ab  illis  [de]  Funliano,  et  x  libris  dalarum  ab  illis  de  Mukiano, 
■quod  lune  potestas  et  eius  iudices  debeant  exinde  ralionem  facere  et  secundum  ius  definire. 

Item  quod  omnes  tenute  date  occasione  diete  collecle  alieui  eonira  abbatiam  et  suos  homines  revo- 
centur  a  poteslale  et  Communi  Aretii  sine  datiis  ex  stipendiis  abbalie. 

Item  quod  si  quis  hoccupaverit  infra  dietum  tempus  aliquam  possessionem  vel  tenutam  abbaile  sanete 
Flore,  quod  ipsam  restitual  abbaile  cum  fruclibus  suis,  sine  dispendio  abbaile,  detraclis  expensls  faclis  in  ba- 
Utoribus.  Salva  tamen  ralione  [potosjtalis,  et  hec  idem  observetur,  de  lenutis  datis  conlra  abbatiam  per  conlu- 
macem;  salva  super  liis  omnibus  auctorilale  domini  pape  el  voluntate  si  ita  fuerit  satisfaetum,,.  (Arcli.  di 
s.  Fiora,  n.  782""'). 


AN.    I23G]  CODICE   DIPLOMATICO  2H 

Harios  excomunicalionis  el  in  civilalem  inlerdicli  sontentie  fuerunl  per  ciindem  episco- 
pum  promulgale.  Niiper  aulem  fuit  ex  parte  ipsonim  nohis  hiimililer  supplicatum  ut,  cum 
eos  pcnileat  de  excessibus  quos,  non  usi  salubri  Consilio,  commiscrunt  durumqne  sit 
eis  conlra  slimulum  calcitrare  ac  ecclesia  non  consueverit  pielatis  gremium  claiidere  pe- 
nitenti, ipsis  qui,  sano  quamvis  sero  ducti  Consilio  redire  ad  mandatum  ecclesie  cu- 
pienles,  restituere  dieta  castra  et  salisfacei'e  de  subtractis  plenarie  sunt  parati,  assolu- 
tionis  impendi  beneficium,  et  prcdiclam  n^laxari  interdicli  sententiam  mandaremus. 
Nos  enim  qui  doluinius  do  aversis,  de  reversis  in  Domino  gratulantes  ulpote  qui  civi- 
tatis  Aretine  tamquam  (ilie  speciaiis  paterna  desideraraus  affeclione  salutem,  mandamus 
qualenus,  recepla  a  poleslale  et  Consilio  de  paiendo  super  predictis  mandatis  nostris 
lam  iuratoria  quam  mille  libraruni  fideiussoria  cautione,  et  quod  [ircmissa  slatuta  sine 
diffìcultatc  ac  more  dispendio  de  capilularibus  suis  radantur,  illis  vel  similibus  de  ce- 
lerò non  usuri,  et  solutis  trecenlis  libris  prò  salislactione  subtractorum  prefatis  epi- 
scopo et  ecclesiis  eiusdem  diocesis  que,  sicut  canonici  ecclesie  Aretine  asserunt,  tre- 
cenlarum  librarum  valentiam  non  excedunl,  ac  reslitutis  primitus  plenarie  diclis  castris 
cum  iuribus  et  pertinentiis  suis,  et  absolulis  hominibus  eorundem  castrorum,  quos  in 
cives  suos  receperant,  ab  habitatione  seu  ciladinantia  civitalis  ac  corapulsis  ab  eis  redire 
ad  castra  iamdicta,  restilutisque  ipsi  ecclesie  aretine  subtractis  omnibus  et  ablatis 
nec  non  et  salisfacto  memoralis  monasleriis  de  ablatis  omnibus;  et  promiltenlibus  sub 
debito  prestili  iuramenli  quod  liberlalom  ecclesiasticam  de  celerò  inviolabiliter  obser- 
vabunl  iuxta  formam  ecclesie,  graliam  eis  absolulionis  impendas  et  relaxes  sententiam 
interdicli;  alioquin  sentenlias  ipsas,  sicut  rationabiliter  sunt  prolate,  facias  auctorilate 
nostra  sub  aposlolicam  observantiam  usque  ad  salisfactionem  congruam  fìrmiler  observari. 
Datum  Vilerbii,  idus  aprilis,  anno  decimo. 


522. 

7/  nunzio  ponlificio  scioglie  dalla  scomunica  il  popolo  aretino,  facendo  solenne  pro- 
messa il  Potestà  e  il  Consiglio  di  restituire  alla  Chiesa  i  due  castelli  d'  Arbo- 
roro  e  Tegoleto,  di  risarcire  dei  danni  gli  abbati  di  Capolona  e  di  s.  Fiora,  e 
di  preservare  ogni  libertà  ecclesiastica. 

Arezzo,  Palazzo  del  Coniane  -  19  aprile  123C.  [Ardi.  Capii,  d'.^r.,  nn.  5?),  S8I]. 

mm.  240X'7'0.-I1  num.  -jSI  ò  una  copia  sincrona  scrina  nitidamente  su  pergamena  di  mi;i.  233X499- 

A.  Zenatti,  Arrigo  Testa  e  i  primordi  della  lirica  italiana  (in  Rivista  critica  della  Letterat.  ital.  IV, 
pag.  70,  nota  3). 

In  nomine  Dei  eterni,  amen.  Cum  dudum  Potestas  et  Consilium  Aretinum  per  suum 
episcopum  M(artinum)  bone  memorie  fuerint  excomunicationis  laqueo  innodali  propter 
illalum  excessum  conlra  eundem  episcopum,  episcopatum  ac  ecclesiam  Aretinam,  Cam- 
pileonis  et  sancte  Flore  et  ipsorum  conventus  abbates,  archipresbiterum  et  clerum  tam 
civitatis  quam  diocesis  aretine  alium  universum,  el  ipsius  Comune  ex  lune  usque  adeo 
extiterit  interdiclum,  lemeritate  polius  et  superbia  potestalis,  qui  lune  erat  ad  ipsius 
regimen  deputatus  quam  culpa  hominum  diete  terre,  dominus  lesus  Christus  virlutem 
suam  nunc  misericordiler   exercendo,  [ler  ipsius  vicarium,  qui  gremium    sue  benigni- 


212  DOCUMKNTI    PER    LA    STOBIA    D' AHEZZO  [b22. 

talis  cuiiclis  luimilitcr  ile  suis  cxcessibiis  veiiiam  lìostulanlibus  minime  claiulere  ilicli- 
gnaliir,  puleslali,  Consilio  el  dirle  civilalis  populo  uiiivoiso  gialiani  cunliilil  salulaiem, 
<|uoil,  meiliaiilibus  personis  religiosis  et  quampluribiis  viris  sapienlibiis  et  discretis,  ad 
jpsiiis  pedes  et  sancte  malris  ecclesie  efTccliialiler,  sicut  decuit,  liberaliler  redierunt, 
et  sicut  iuxla  formam  domini  pape  rescripli  per  magislrum  Zacliariam  si;iiplorem  suuiii 
ad  lioc  specialilcr  delegaliim  fuil  pioposiliuii  puleslali  el  (^unsilio  supradiclis  super 
Inis  pio  (|iiil)iis  in  eos  excomuiiicationis  et  interdicli  sentenlie  fuerunt  per  eiindem 
episcopum  |)romulgale,  adeo  quod  ullerius  sancte  Romane  ecclesie  domini  pape  et  beali 
Donali  marliiis  aretini  patroni  graliam  meroantur  haherc  lamquam  filli  speciales,  do- 
niiiius  Cavalcaboe  marchio  aretina  poleslas  ob  reverenliam  sumrni  ponlilicis  el  sancte 
romane  ecclesie  in  Consilio  generali  civilalis  Aretii,  expresse  consenliente  et  volente, 
eodem  Consilio  congregato,  presentibus  etiam  dominis  i)reposito,  arcliidiacono,  primi- 
cerio et  ([uibusdam  aliis  canonicis  arelinis,  archipresbilero,  Campilconis  el  sanclc  Flore 
abbalibus  et  pluribus  aliis  dericis  civilalis,  in  nianu  raagislri  Zacharie  predicti  omnia 
mandata  summi  pontificis  super  excomunicatione  facla  occasione  collecle  et  reslilulione 
duorum  castrorum  ad  Arelinam  ecclesiam  pertinentium,  Tegoleli  silicei  et  Arborori,  el 
([uorunulam  aliorum  excessuum,  iuxla  formam  domini  pape  rescripli,  iuravit  expresse, 
el  de  diclo  Consilio  aiii  universi  ul  dieta  poleslas  simililer  iuraveruiil,  el  sub  eodem 
prestito  iuramenlo  plus  etiam  addiderunl  ipsi  consiliarii  congregati  dare  ipsi  potestati 
consilium  super  bis  et  fortiam  loto  posse,  quod  illud  iuramenlum  idem  poleslas  bona 
fide  servabit  et  per  omnia  adimplebit. 

Tlem  promiserunt  dieta  poleslas  et  Consilium  supradicli  nomine  dicli  Comunis  di- 
clo magistro  Zacharie,  vice  et  nomine  summi  pontificis  stipulanti,  et  sub  debito  pre- 
stili iuramenli,  liberlalem  ecclesiasticam  inviolabililer  perpetuo  observare;  et  que  in 
Statuto  Aritii  conlinentur  circa  liberlalem  eandem  abradere  universa,  similibus  de  ce- 
lerò non  usuri;  el  omnia  el  singula  precepla  domini  pape  servare  que  prò  dieta  exco- 
municatione Communi  prediclo  duxeril  facienda.  Pro  quibus  omnibus  adimplendis  dicto 
magistro,  nomine  summi  pontificis  stipulanti,  voluntate  Consilii,  et  eo  presento,  prò 
ipso  Comuni  mille  librarum  pisanarum  dicla  poleslas  exhibuil  fideiussoriam  caulionem 
de  nobilioribus  et  polenlioribus  diete  civilalis,  videlicel  dominos  Alberlum  de  Montea- 
cuto,  Ugonem  comitem  de  iMontedullio,  Rigonem  domini  Teste,  Udebrandinum  de  Pe- 
tramala,  Ternum  de  Bostolis,  Orlandinum  olim  Guidonis  de  Albrigottis,  Donatum  filium 
domini  Stephani,  Forcorera  quondam  Pauli,  Bonianneni  Vesconlesse,  Andreara  lacobi, 
Oderisci  el  Ugolinum  Dodi,  Rainerium  lacobi  Sinigardi  et  Brillum  nolarios  et  Rodulfi- 
num  Ildebrandini.  Qm  omnes,  precibus  diete  Poteslalis  el  voluntate  dicli  Consilii,  in 
eodem  Consilio  prò  Comuni  Arilii  promiserunt  se  fideiussorio  nomine  obligando  dicto 
magistro  Zacharie,  domini  pape  delegalo,  vice  summi  pontificis  stipulanti,  se  laliler  fac- 
turos  et  curaluros,  quod  idem  Commune  et  poleslas  omnia  et  singula  eius  precepla 
perpetuo  observabunt  que  ipsis  summus  ponlifex  faciel  prò  excomunicatione  iamdicla; 
et  centra  non  venient  ullo  modo  sub  pena  mille  librarum  pisanarum,  quam  prò  Co- 
muni dare  ipsi  et  solvere  promiserunt;  qua  soluta  vel  non,  predicla  omnia  et  singula 
prò  Comuni  promiserunt  nichilominus  observare,  el  prò  predictis  se  et  sua  bona  lali- 
ter  obligaverunt. 

Ilem  prefata  poleslas  dominus  Cavalcaboe  ob  reverenliam  apostolica  sedis  in  ma- 
oum  eiusdem  nuntii  delegati,  presente  eodem  Consilio,  Constitutum  tradidit  Arelinum, 


AN.    i'-236]  CODICE  DIPLOMATICO  213 

qui  ciincta  de  eo  demat  et  radal  que  inveiiiret  centra  ecclesiaslioam  liberlatem.  Et  in 
eodeni  Consilio,  voluntale  ipsius  Consilii  et  consensu  iamdictis  [jieposito  et  aicliidia- 
cono  arelinis,  recipientibiis  prò  se  et  suo  capitiilo,  idem  poteslas  prò  diclo  Comuni 
reslituit  duo  castra  que  superius  nominantur,  Arbororum  silicei  et  Tegoletum  cum 
suis  iuribus,  districtibus.  hominibus  et  curiis  universis,  ut  libere  sine  contradiclione 
aliqua  vel  molestia  poteslatis  et  Communis  Aritii,  ea  cum  omnibus  eorum  pertinenliis 
integre  habeant,  teneanl  et  possideant  et  fruautur,  et  omnes  homines  qui  a  tempore 
Petri  Gregorii  lune  poteslatis  cilra  citadinantiam  iuraverunt  et  se  ipsius  civitalis  cives 
fecerunt,  in  eodem  Consilio  absolvit  et  a  sua  citadinanlia  penilus  liberavi!,  et  dedit 
insuper  eis  prò  sua  ecclesia  Brocardum  dicli  Comunis  executorem  et  specialem  inve- 
stitorem,  qui  eos  induceret  et  remitteret  iu  corporalem  possessionem.  Precepit  insuper 
et  mandavit  ipse^)  potestas  prò  ipso  Comuni  in  eodem  Consilio,  ut  homines  universi 
dictorum  castrorum  et  locorura  et  qui  ciladinantiam  receperant  supradictam  quod  sine 
fraude  illuc  redire  debeant  el  morari.  Ad  hec  precepit  nobili  viro  Boncio  militi  are- 
tino, ut  offitium  rectorie  quod  lune  in  castro  de  Tegolelo  exercebat  prò  hominibus 
diete  terre,  ut  incontinenti  in  eodem  Consilio  dictis  preposito  et  archidiacono  prò  se 
et  suo  capitulo  illud  renuntiet  el  refutet  el  ullerius  se  in  eo  non  debeat  aliquatenus 
inmisceri.  Oui  Boncius  hec  fecit  et  renunliavit  expresse. 

Itera  dicla  poteslas,  nomine  civilatis  predicle  el  prò  ipso  Comuni,  in  eodem  Consilio, 
volunlate  el  asensu  ipsius,  iradidit,  solvil  et  dedit  trecentas  libras  monete  pisane  dicto 
magislro  Z-acharie  prò  restitulione  subtraclorum  et  rerum  episcopatus  et  ecclesiarum 
diocesis  aretine,  que  dicebaulur  Comune  auferri  fecisse  occasione  coUecle.  Ilem  lam 
preposito  el  archidiacono  prò  sua  ecclesia,  quam  abbatibus  Campileonis  et  sancte  Flore 
prò  suis  monasleriis  et  salisfaclione  subtraclorum  et  rerum  suarum  ecclesiarum  in 
omnibus  dieta  potestas  prò  Commune  Arilii  plenarie  salisfecit,  ita  quod  prò  suis  ecclesiis 
sponle  se  fore  dixerunl  corani  diclo  magislro  domini  pape  nuntio  delegalo.  Quibus 
omnibus  diligenter  complelis  iuxla  formam  rescripti  summi  pontificis  in  Consilio  anle- 
diclo,  omni  diligentia  et  devotione  qua  decuit,  idem  magister  Zacharias  nuntius  et  de- 
legatus,  auclorilale  domini  pape,  Poiestalem,  Consilium  el  singulos  de  Consilio  Aretino 
et  omnes  ipsius  Comunis  offiiliales  el  (]ui  dicla  occasione  fuerunl  per  excomunicalionis 
senlenlias  haclenus  per  eundem  dominum  episcopum  innodati,  absolvit  el  absolutos 
esse  pronuntiavil,  el  relaxavil  senlenliam  interdicli. 

Ada  sunt  hec  omnia  in  civilale  Aretina,  in  palalio  eiusdem  Comunis,  in  quo  erat 
Consilium  eiusdem  civitalis  congregatum,  presenlibus  fralribus  Andrea  ministro  Tuscie, 
Ambrosio  ordinis  fratrum  minorura,  Tebaldo  ordinis  predicalorum,  dominis  Stephano 
Nerbotli,  lanne  Belloccie  de  Cremona  indice  diete  poteslatis,  Marchione  solio  potesla- 
tis eiusdem  el  Thomasio  de  Baese,  Uberto  et  Tebaldo  notariis,  anno  Domini  millesimo 
ducenlesimo  trigesimo  sexlo,  duodecimo  die  exeunte  mense  aprelis,  domino  Gregorio 
papa  residente  el  Friderico  imperatore  imperante,  indiclione  nona. 

Ego  Simo  ('')  imperatorie  celsiludinis  notarius  prediclis  inlerfui  rogalus,  et  de  man- 
dato dominorum  prediclorum,  Zachnrie  domini  pape  delegali  el  Cavalcaboe  poteslatis 
aretine  predicla  omnia  scripsi  el  autenticavi. 


(•)  Sic.  (>>)  ìd  monogramma. 


2U  DOCUMENTI    PKH    I.A   STORIA   d'  AREZZO  fo23-534. 


523. 

//  viarclu'se  Cavalcabovc  potestà  ordina  nel  Consiglio  dei  Quattrocento,  che  si  ri- 
tengano di  niun  valore  le  concessioni  fatte  dal  Comune  agli  uomini  dei  castelli 
di  Arbororo  e  Tegolelo  e  ogni  diritto  ritorni  alla  Chiesa  Aretina. 

Arezzo,  rala/zo  tipi  Comune  •  19  aprilo  l'iSO.  [Ardi.  Capii,  d' .\r.,  ii.  583]. 

min.  I30,\3I0.  ■  Pergamena  ili  taglio  irreguliiio  in  basso. 

BuBALi,  Vile  (ìd  Vt'.Kovi  Arct.,  62  -  Ferretti,  Nuovi  tlocum.  intorno  ad  Arrigo  Testa  (in  Bollett.  della 
Società  filolog.  Romana,  fase.  IX,  82,  doc.  vi). 

In  nomine  sancte  et  individue  trinilalis,  amen.  .Viino  Chrisli  a  nativitale  .Millesimo 
ducentesimo  Iricesimo  sexto,  indictione  nona,  Gregorio  papa  nono  residente,  domino  Fre- 
derico  imperante,  terliodecimo  kalendas  madii.  Ciim  magister  Zaccarias  legatus  summi 
ponlificis  et  prepositus  et  Capitulum  Arelinum  essent  in  Consilio  CCCC  virorum  con- 
gregalorum  in  palalio  Comunis  diete  civitatis  Arelii  ad  sonum  campane,  ut  est  moris, 
petebat  a  polestate  Arelii  ut  cassaret  tenutas  datas  seu  receplas  a  potestate  vel  iudice 
Comunis  vel  alias  occupatas  ab  hominibus  castrorum  de  Arbororo  et  de  Tegolelo  *vel 
ab  alico  alio*(°)  contra  dictam  ecclesiam  Arelinam;  quare  dominus  Cavalcabos  marchio 
de  Vitalliana  .\retinorum  poteslas,  in  ipso  Consilio  incontinenti  cassavi!  et  pronuntiavit 
Dullius  esse  valoris  omnes  tenutas  datas  seu  receplas  et  possessiones  a  potestate  vel 
iudice  Comunis  vel  alias  occupatas  a  prediclis  hominibus  de  Tegolelo  et  de  Arbororo 
vel  ab  alico  contra  dictam  ecclesiam  ah  inilio  poteslarie  domini  l'etri  Saraceni  usque 
nunc,  et  secundum  quod  coutinetur  in  concordio  facto  inter  Canonicam  et  Comune. 

Actum  in  palalio  Comunis  Arelii,  corani  dominis  Ildibrando  Petri  et  Bonaveire  iudice 
Comunis,  Simone  et  Uberto  notariis  et  Brocardo  precone  et  aliis. 

(Sn.)  Ego  Tebaldus  lacopi  filius  auctoritate  imperialis  aule  notarius  et  lune  Co- 
munis scriba  his  interfui,  ss.  et  publicavi. 


524. 

7/  giudice  del  potestà  Cavalcabove  rende  alla  Canonica  Aretina  tutti  gli  uomini 
dei  due  castelli  a  questa  resliluili.  renunziando  egli  e  facendo  renunziare  ai 
medesimi  i  giuramenti  e  le  promesse  che  si  fossero  fatti  contro  la  Chiesa. 

Arezzo,  Piazza  del  Palazzo  Coinnnale  ■  24  aprile  1236.  [Arcli.  Capii,  d'  Ar.,  n.  382]. 

mm.  300X500. 


(•)  Nella  interlinea. 


AN.    1236]  CODICE   DIPLOMATICO  215 

In  nomine  sancle  et  individue  Irinilalis,  amen.  Cum  dominus  Rainerius  preposilus 
maioris   ecclesie  Aretine  et  dominus   Bonaguida   arcliidiaconus   diete  ecclesie,  magister 
Guido  primicerius  diete  ecclesie  et  Restaurus  et  magister  Gerardinus  et  Capitaneus  ple- 
banus  de   Terquanda  et  Nicholaus   canonici    diete   ecclesie  essent  simui  cum  domino 
lohanne  de  Bellocia    iudice  et  assessore  domini  Cavalcabovis  marchionis  aretine  pote- 
statis  in  ciaustro  palali!  Comunis  Aretii,  et  essent  ibi  homines  iiifrascripti  de  Arbororo 
et  Tegoleto,  quesivit  ab  eisdem  preposito  et  canonicis  diclus  lohannes  iudex  si  ipsi  vo- 
lebant  prò    Canonica  dieta   sive  prò  ipsa   ecclesia  quod    ipse  lohannes  iudex.  nomine 
Comunis  civitatis  Aretii,  deberet    restituere  eis  homines  de  Tegoleto    et    de   Arbororo 
secundum   formam  pacti  et  ordinamenti    l'aeli    inter   eos    elericos  ex  una  parte  et  Co- 
mune Aretii  ex  altera,  prout  apparel  et  scriptum  est  in  carta  facta  per  manum  Simo- 
nis notarli  de   Cruciferio;  et  predicti  domini   prepositus  et  canonici   responderunt  prò 
dieta  Canonica,  sic  volumus  et  peliraus  ut  faeiatis   secundum   diclam   formam.  Qnare 
dictus  lohannes  iudex  precepit  omnibus  et  singulis  hominibus  de  Tegoleto  et  de  Arbo- 
roro ibidem  astantibus  et  presenlibus  et  sub  banno  et  pena,  quod    et   quam  potestas 
Aretii  vellet  eis  auferre,  quod  ipsi  debeant  stare  mandatis  dietorum  preposili  et  eano- 
nicorum,  et  quod  ipsi  inter  se  deberent  se  absohere  unus  alios  et  alii  alios  ad  invi- 
cem  de  omni  sacramento  et  promissione  et  de  omnibus  sacramenlis  et  promissionibus 
quot  et  quas    fecissent  inter  se  sive  unus  aliis  vel  alii  aliis  contra   Canonicam  supra- 
scripte  ecclesie  vel  contra  canonieos  et  elericos  diete  ecclesie(l);  et  ibi  dictus  dominus 
lohannes  iudex  interloquendo  cassavit  omnia  sacramenta  et  omnes  promissiones  et  sin- 
dicos  et  gocarias  que  et  quas  et  quos  fecissent  homines  de  suprascriplis  lerris  contra 
dietam  Canonicam  et  canonieos,  et  pronuntiavit  nullius  momenti  et  nullius  valoris  esse 
contra  dietam  eeelesiam  et  Canonicam  et  canonieos. 


(1)  La  rivolta  dei  due  castelli,  apparlenenti  da  antichissimo  tempo  alla  Canonica,  era  cominciata,  come  si 
è  veduto,  nel  1233,  e  gli  uomini,  favoriti  e  sobillati  dal  Comune  che  offerse  loro  la  cittadinanza  e  fece  per 
loro  capitoli  speciali  nel  Costituto,  avevansi  eletto  a  loro  rettore  un  canonico  aretino  contro  i  diiitli  del  Ca- 
pitolo stesso.  Di  questo  fatto  abbiamo  notizia  da  un  documento  del  1 234,   che  qui  riferisco: 

"Bainerius  miseratione  divina  sante  Marie  in  Cosmidin  diaconus  cardinalis  prudenti  viro  (Deodato)  archi- 
presbitero  Plebis  aretine  salulem  in  Domino.  Mandamus  prudentie  vestre,  auctoritate  qua  fungimur  in  hac  parte, 
q(u)alinus  litteras  quas  vobis  mittimus,  potestati  et  Consilio  Aretinis  et  nobili  viro  Vignario  assignandas  ex  parte 
nostra,  visis  presentibus,  assignare  curelis,  et  quod  inde  feceritis  usque  ad  .xiu"  kl.  ianuarii  per  manum  pu- 
hlicam  vel  per  vestras  licteras  intimetis,  ut  nobis  inde  fieri  valeat  piena  fldes;  et  si  predicta  potestas  non  fuerit, 
vos  licteras  ipsas  Consilio,  ludici  vel  iudicibus  potestatis  nichilominus  assignetis.  Datum  Perusii,  xvini  kl.  ia- 
nuarii. Nobili  viro  Vignario  canonico  aretino  Rainerius  miseratione  divina  sancte  Marie  in  Cosmidin  diaconus 
cardinalis  salutem  in  Domino.  Cum  in  castro  Arbororo  prepositus  et  capilulum  Aretini  consueverint  ordinare 
consules  vel  rectores,  quos  ad  eos  asserunt  plenius  pertinere,  miramur  quod,  sicut  accepimus,  homines  dicti 
castri  te  in  suum  rectorem  eligere  presuiupserunt,  memoratis  preposito  et  capitulo  inconsultis.  Quare  libi,  au- 
ctoritate qua  fungimur  in  hac  parte,  districtius  inhibemus,  quatinus  predictam  rectoriam  nequaquam  recipias, 
aut  si  forsitan  recepisti,  de  ipsa  te  amplius  nullatenus  ìntromitlas,  quia  si  secus  ageres,  presumptionem  tuam 
ultione  debita  puniremus.  Datum  Perusii,  xvnii  kl.  ianuarii,,. 

Segue  la  lettera,  che  P.ainerio  cardinale  dirige  lo  stesso  giorno  14  dicembre  al  Potestà  e  al  Consiglio, 
intimando  loro  per  la  seconda  volta  di  presentarsi  per  mezzo  dei  procuratori,  e  dando  il  termine  perentorio 
fino  al  29  prossimo,  "audituri  mandata  domini  pape  vel  nostra  super  hiis  prò  quibus  excomunicati  fuerilis; 
et  quia  inquisliionem  factam  per  venerabilem  fratrem  (Ardingum)  florentinum  episcopum  intendimus  aperire, 
volumus  ut  aperitioni  ipsi  et  processui  per  idoneos  sindicos  intersitis,,.  (Arch.  Capit.  d' Ar.,  n.  362). 


21  (>  DOCUMENTI   TER   I.A   STOniA    d'  AREZZO  [o24-52r). 

Et  ibi  post  piedicla  suprascriplus  (lomiims  Johannes  iudex,  noiniiio  Comunis  Aretii, 
restiluit  liuniiiies  de  Tegolelo  et  do  Aii)ororo  domino  Haiiierio  preposito  maioris  ecclesie 
Arelii  et  aliis  canonicis  siiprascriple  erclosie,  (|ui  eranl  ibi,  recipienlibus  vice  et  nomine 
suprascriple  ecclesie  et  Canonice  dicle  ecclesie,  in  co  stalli  in  quo  erant  ante  poiesla- 
riam  domini  Petri  tìregorii  Paure  poleslatis  riuondam  civilatis  Arelii,  secundum  pactura 
et  coiicordiiim  faclum  iiiler  Comune  dirle  civilatis  Arelii  ex  una  parte  et  dictum  pre- 
posiUim  et  canonicos  ex  alia,  secundum  fiuod  conlinelur  et  apparet  et  scripuim  est 
in  carta  facla  per  manum  Simonis  nolarii  et  secundum  quod  conlinelur  in  licleris 
transmissis  a  summo  pontifìce,  presentibus  suprascriptis  dominis  preposilo  et  canonicis 
et  coiisentienlibus. 

^omina  vero  hominum  de  Arbororo  el  de  Tegolelo,  ibidem  a(d)stanlium  lune, 
sunt   liec: 

In  primis  de  Tegolelo:  Sequenler  de  Arbororo: 

Orlandinus  Paganiiccii  lohannes  Pesanze 

Ranucius  Foiki  (I).  Dominicus  Guilielmini  (2). 

Ada  sunt  liec  omnia  el  singula  in  clauslro  sive  platea  palalii  Comunis  Arelii,  coram 
domino  Ubertino  lohannis  Slanci,  domino  Vignarlo,  domino  Ubertino  Barloli,  domino 
Raiuerio  de  Monsollio  el  Ordelaffo  el  Rugerio  notariis,  anno  Chrisli  a  nalivilale  Mille- 
simo ducentesimo  tricesimo  sexto,  indictione  nona,  domino  Gregorio  papa  residente, 
domino  Frederico  imperante,  viii  kal.  madii. 

(Su.)  Ego  Tebaldus  lacopi  filius  aucioiitale  imperialis  aule  nolarius  et  tunc  Comu- 
nis Arelii  scriba  bis  interfui  el  de  mandato  dicli  iudicis  ss.  ci  publicavi. 


525. 

Lettera  di  Gregorio  IX  con  ad  egli  trasferisce  il  vescovo   Marcellino  dalla  sede  di 
Ascoli  a  quella  di  Are:zo. 

Rieti  ■  IG  agosto  1236.  [Ardi.  Vatic,  Reg.  Gregorii  LX,  an.  X,  ep.   193,  voi.  18,  e.  IS.";]. 

....Archiepiscopo presbitero  de  Gisone  Criscentii   et  lohanni  Alescii   canonicis 

Esculanis. 

Cum  teneamur  ecclesiarum  utililatibus  providere,  nos,  urgente  necessitale  ac  evi- 
denti utililate  pensatis,  venerabilem  fratrem  nostrum  Esculanum  episcopum,  a  sollici- 
tudine  Esculane  ecclesie  absolventes,  ad  Aretinam  ipsum  duximus  transferendum.  Nos 
igitur,  ne  dieta  Esculana  ecclesia  vacationis  tempore  in  bonis  suJs  lesionem  incurrat,  pro- 
curationem  vobis  bonorum  huiusmodi  committentes,  discrelioni  vestre  precipientes  man- 
damus,  quatenus  commissam  vobis  sollicitudinem  in  hac  parte  taliter  exercere  curetis, 
quod  inde  possitis  a  nobis  merito  commendari.  Quod  si  non  omnes  et  e.  Reati,  xvn 
kal.  seplembris,  anno  decimo. 


(1)  Seguono  i  nomi  di  altri  quarantadue  uomini. 

(2)  Seguono  altri  quarantadue  nomi. 


AN.  1236-1237]  CODICE  diplomatico  2n 


526. 

Lellera  di  Marcellino  vescovo  d' Arezzo  con  cui  esorla  i  fedeli  a  sovvenire  con  ele- 
mosine l'  Ospedale  di  s.  Maria  di  Siena. 

Castiglione  Aretino  •  27  febbraio  1237.  [Ardi.  Capit.  d'Ar.,  n.  585]. 

mm.  220XÌÌ0.  -  .Nel  mezzo  della    piegatura  slava  appe.so  il  sigillo  cereo,  ora  scomparso.  .Nel  tergo,  di 
scrittura  del  sec.  XV:  Indulgentia  concessa  ab  Aretino  ejìiscopo  offerentìbus  hospitali  s.  Marie  Senensi. 

Marcellinus  (*)  divina  raiseratione  aretinus  episcopus  universis  Christi  fideiibus  lam 
clericis  quam  laicis  per  Arelinum  Episcopatum  conslitutis  ad  quos  liltere  iste  perve- 
nerint  salulem  et  benediflionem.  Quoniara,  ut  ait  aposlolus,  omnes  .stabimus  ante  tri- 
bunal Christi  recepturi,  prout  in  corpore  ges-^imus,  sive  bonum  fuerit  sive  malum,  opor- 
tet  nos  diem  missionis  e.\treme  misericordie  operibus  prevenire  ac  eternorum  intuitu 
seminare  in  terris  quod,  reddente  Domino,  cuin  multiplicato  fructu  recolligere  valea- 
mus  in  celis,  tirmain  spera  fidiiciamque  tenentes  quod  qui  parce  seminai  parce  et 
melet  et  qui  seminai  in  benedictionibus  de  benediclionibus  et  melet  vitam  eternam. 
Cum  igitur  ....  reclor  et  tValres  hospitaiis  beate  Marie  aule  Gradus  ecclesie  maioris  Se- 
nensis  mullitudini  pauperum  et  infirmorum,  qui  ad  ipsum  confluunt  hospitaie,  huma- 
nilatis  solatia  caritative  impendant,  nec  tante  multitudini  necessaria  suffitianl  ministrare, 
universitatem  vestram  logamus,  monemus  el  iiorlaraur  in  Domino  ac  in  remissionem 
vobis  iniungiraus  peccalorum,  quatenus  cum  ipsi  vel  eorum  nuntii  ad  vos  accesserint 
propter  hee  benefilia  pelituri,  de  bonis  vobis  a  Deo  collatis  pias  elemosinas  et  grata 
eis  caritatis  subsidia  erogelis,  ut  per  subslentalionem  veslram  diete  bospitalilatis  pietas 
observelur  el  vos  per  hec  et  alia  caritatis  opera,  que.  Domino  inspirante,  feceritis,  ad 
eterna  possitis  felicitatis  gaudia  pervenire.  Vos  autem  ecclesiarum  prelatos  monemus  et 
hortamur  aliente,  ut  predicti  hospitaiis  nuntios  in  vestris  domibus  benigne  recipientes 
et  fraterna  caritale  tractantes,  populum  vobis  commissum  ad  benefaliendum  eisdem 
propensius  indicatis  C').  Xos  vero  de  omnipolenlis  Dei  misericordia  el  beate  Marie  semper 
virginis  nec  non  et  beatorum  marlirum  Donati  et  mariani,  palronorum  nostrorum  me- 
ritis  confidentes,  omnibus  qui  prefato  hospitali  manum  porrexerint  pietatis,  quadra- 
ginta  dies  criminalium  et  quartam  partem  venialium  de  iniuncta  sibi  penitentia  mise- 
ricorditer  relaxamus.  Dalum  apud  Castilionem  Arelinum,  anno  Domini  M  .  CC  .  xxxvii, 
111  kl.  marti,  indictione  x". 


527. 

Testimonianze   raccolte    in  favore   dell'  Abbate  di  s.  Fiora  e  contro  di  esso  per  la 
libertà  di  Vghello  da  Sarna  e  dei  suoi  figliuoli. 

—  10  ffingno  (1237).  [Arch.  Capi'.,  d'  Ar.;  Carte  di  s.  Fiora  e  Lucilla,  n.  78.5]. 

mm.  600X700.  •  Grande  pergamena,  scritta  con  minuto  carattere  in  tre  colonne  divise  dalle  due  piega- 
ture verticali. 


(•)  Le  lettere  H,  L  e  S  grandi  e  allungate,  le  altre  piccole  a  quelle  frapposte.  ^o)  Sic. 

la 


ÌI8  DOCL'MliNTi    l'Kll    LA    STOlllA    d'  AUKZZO  [^21. 

l'na  seconda  pcrgaiiicnu  (n.  780),  mutila  nel  lato  sinistro  e  slrappuia  nel  mezzo,  scritta  pure  in  ire  co- 
lonne, conlienc  altre  lostimonianzc  riguardanti  i  possedimenti  dell'  abbazia  tenuti  a  frutto  da  l'ghelto  nel 
castello  di  Soma,  pei  ipiali  "facicbat  fldelitateni  abbalic,.. 

Tesles  abbalie  s.  Flore  iiiducli  contra  Hernarclinum  el  Domiiiicum  lutores  (iliorum 
olim  Ukolli  ile  Sartia. 

1)  Micliafe'l  ile  Cerreto  leslis  iuraliis  dicil,  (|uocl  vidil  Ukellum  de  Sarna  esse  liominem 
abbalio  s.  Flore,  el  slare  pio  liomitie  dicle  abbalie  per  spalium  xl  aiiiiorum  usque  ad 
lempus  sue  morlis.  Jiilerrogalus  quomodo  scil  quod  l'uerit  dicle  abbalie,  respondei  per 
resoditim  ci  lenimcnlum  que  liabebal  ditta  abbatia.  liiterrogattis  quomodo  scit  quod 
iiabuerit  dictuin  l'esediuiii  et  tonimeiitum  a  dieta  abbatia,  respoiidel  bene.  Interrogalus 
quomodo  bene,  respondei  quod  vidil  dicium  Ukellum  habilare  super  resedio  et  lenimento 
et  possidere  dicium  tenimentum  per  dictum  spalium  temporis.  Et  dicit  quod  castrum 
de  Sarna  ci  cius  curia  est  diete  abbalie,  et  iurisdiclionem  et  proprietalem  dicli  castri 
et  eius  curie  esse  diete  abbalie,  el  spedare  ad  uietani  abbaliam;  et  dicil  quod  non  est 
aiiquis  in  dicto  castro  (lui  liabcal  alitjuid  allodii  in  diclo  castro  et  eius  curia.  Interro- 
gatus  quomodo  scit,  lespondet  quod  vidil  bomines  dicli  castri  dare  dalium  diete  ab- 
balie et  nnnliis  diete  abbalie,  et  facere  hoslem  et  cavalcatam,  el  alia  siquidem  servi- 
tia  facere  et  |)reslare  sieul  ali(|uis  facil  et  prestai  suo  domino;  et  dieta  servitia  vidil 
lacere  et  prestare  tribus  abbatibus  qui  pio  tempore  l'uerunt  tempore  supradiclo,  silicei 
abbati  Cariladi,  abbati  Bruno  et  abbati  Ugoni  qui  nunc  est  abbas  diete  abbalie.  Inler- 
rogatus  dicil,  quod  vidil  Ukellum  facere  et  prestare  dicle  abbalie  certa  servitia.  Inter- 
rogatus  quam  servitutem  vidil  facere  et  prestare,  respondet  hoslem  et  cavalcatam,  et 
dare  panem,  vinum  el  lectum  abbati  qui  prò  tempore  eral  in  dieta  abbatia  quando 
abbas  ibat  ad  Sarnam  sicul  aiiquis  facil  el  dal  suo  domino.  Interi-ogatus  dicil  quod 
vidil  Ukellum  dare  panem,  vinum  et  lectum  diclo  abbati  Bruno  et  siiis  nuniiis.  Inter- 
rogalus  dieit  quod  vi  vieihus  vidil  sic  facere  et  infra  dictum  lempus,  de  quo  superius 
fecit  raentionem,  quamvis  non  continue,  omni  anno.  Inlenogatus  dicil  quod  nuntii 
fuerunl  Kirardus  et  Boromeus,  qui  fuerunt  servilores  dicli  abbalis  Bruni.  Interrogatus 
dicit  quod  vidil  dicium  Ukellum  ire  iribus  vicibus  in  cavalcatam  quam  fecit  diclus 
abbas  Brunus  ad  Caslrumnovum  prò  defensione  dicle  abbaile  eundo  contra  Canonicam 
Episcopalus  et  de  mandalo  dicli  abbalis,  eie. 

Tesles  Bernardini  el  Dominici  tutorum    minorum    fìliorum  olim   Uketti  de  Sarna 
contra  abbatiam  s.  Flore  el  contra  donpnum  abbatem,  x  die  intranlis  mensis  iunil. 

2)  Dominus  Azo  testis  iuratus  dicit,  quod  vidil  Ukellum  de  Sarna  habilare  civitatem  .\re- 
tii,  et  continue  per  spalium  trium  annorum,  eie.  Interrogatus  quomodo  scit  quod  prò 
eo  sii  si  habilaveril  civitatem  diclus  Ukettus  et  non  prò  alio,  respondet  quod  dietus 
Ukettus  erat  civis.  Ipse  leslis  dieit  quod  ipse  el  diclus  Ukettus  'tempore  deslruetionis 
castri  de  Turila  (I)  iverunt  ad  civitatem,  et  stetit  primo  dietus  Ukettus  per  diclos  tres 
annos  continue,  sicul  superius  dicil;  et  dicit  quod  honorifice  stetit  diclus  Ukettus  in 
civitate  cum  bono  equo  et  ante  et  postea;  et  dicit  quod  vixil  more  railitum  ludendo 
cum  armis  eum  aliis  domicellis  in  castro  de  Turrita;  et  alia  siquidem  faciebal  que 
aiiquis  homo  iiber  et  magni   honoris  facil.  Interrogatus  dicit,  quod  continue  habitavit 


(1)  An.   1196. 


AN.     1237]  CODICR    DIPLOMATICO  219 

dictus  Ukellus,  sicut  siipra  ilixil,  el  familiariler  cum  iamilia  sua  silicei  ciim  uxore  sua 
quam  lane  habebat,  nomine  Kiaradruda.  Inlerrogaliis  qiiomodo  scit  quod  fueril  liber 
homo,  respondol  quod  vidit  dirliim  Ukollum  preslare  abbali  san'ie  Flore  vel  alicui 
aliqua  servilia  liomagii:  dicil  quod  vidil  eum  honoridi'e  slare  et  habilaie  habendo 
equnm  boniim,  el  aliquando  vidit  eum  associari  abbatem  Briinuni  el  abbalem  Ugonem 
abbales  diete  abl)atie  equesler,  eie. 

3)  Bonadagia  testis  iuratus  dicit,  quod  vidit  Ukeltum  de  Sarna  habitare  rivitatem  Aretii 
continue  per  spalium  v  aiinorum  cum  familia  sua,  et  plus,  et  esse  civem  diete  civiiatis, 
stando  et  habitando,  sicut  predixit,  in  domo  sua  propria  familiariler  cum  familia  sua 
honorifìce,  utendo  privilegiis  civiiatis  sicut  aliquis  lionorabilis  civis  originalis  civiiatis; 
et  dicil  quod  vidit  eum,  dum  habitavil  civilatem,  tenere  et  liabere  equum  prò  Comuni, 
et  recipere  cavalcalara  sicut  alii  milites.  Inlerrogalus  dicit  quod  tempore  de  quo  su- 
perius  fecit  mentionem  liabuit  inilium  quinto  anno  ante  tempus  sive  regimen  domini 
rieri  Allux  (I)  olim  potestatis  dicli  Comunis  Aretii,  el  posi  habitavil  dum  guerra  civiiatis 
duravit  eie. 

4)  Azo  Ingoli  testis  iuratus  dicil,  quod  ipse  teslis  una  cum  Bene  notarlo,  provisores  ilio- 
rum  qui  poteranl  liabere  equos  pni  Comuni  Arelii  in  porla  Burgi  secundum  ordinem 
civiiatis  el  Comunis  predicli  tempore  domini  Robbaconlis  potestatis  olim  dicli  Comu- 
nis (2)  fuerunl;  el  dicit  quod  posuerunt  equum  Ukelti  de  Sarna  prò  Comuni  predicto 
quia  dicit  ([uod  visum  full  ipsi  lesti  et  dicto  Bene  notarlo  quod  equum  posset  relinere 
dictus  Ukeltus  cum  haijuerit  illam  quantitatem  valentiam  ccccc  iibrarum  secundum 
formam  lune  Statuti  Ari'tine  civiiatis. 

5)  lohannes  Tizzi  teslis  iuiatus  dicil,  quod  Ukeltus  de  Sarna  fuil  bonus  homo  el  hono- 
rabilis,  et  habitavil  civilatem  Arelii,  aliquando  ab  ilio  tempore  in  antea  quo  destruclio 
fuit  castri  sancte  Flore,  el  dicil  quod  sunt  xl  anni  quod  caslrum  prediclum  sancte 
Flore  destructum  fuil. 

6)  Bene  nolarius,  remisso  igitur  iuramento  a  parlibus,  dicil  in  sua  legalilale,  quod  cum 
ipse  teslis  et  Azo  Ingoli  fuerunt  positi  prò  Comuni  Arelii  ad  ponendos  equos  pio  tempore 
guerre  hominibus  porle  Burgi,  cuilibet  eorum  habenli  valentiam  ccccc  Iibrarum,  ut  dixit, 
quod   ipsi  posuerunt  equum  prò   Comuni  Uketlo  de  Sarna   tanquam  civi  vel  prò  cive. 

7)  Cavasancta  teslis  iuratus  dicit,  quod  lecordatur  hic  teslis,  iam  sunt  xxx  anni  et  plus 
dicit,  quod  vidit  TJkellum  de  Sarna  esse  honorabilem  hominem,  el  more  nobilis  viri 
ulebatur  et  pio  honorabili  et  nobili  homine  habebalur  et  tanquam  nobilis  et  honora- 
bilis  recipiebatur  inter  homines.  Et  dicit  quod  vidit  eum  pluries  ludere  cum  armis, 
more  nobilium,  cum  equis,  eie.  Inlerrogalus  dicit  quod  vidit  eum  stare  tanquam  liberum 
hominem  el  eum  uti  libenter;  et  non  audivit  dici  quod  dictus  Ukeltus  fuerit  homo  al- 
terius,  nec  vidit  nec  audivit  dici  quod  aliquis  peterit  eum  prò  suo  homine.  luterroga- 
tus  quomodo  scit  quod  fuerit  civis,  respondet  eo  tempore  quando  Turrita  fuit  destructa 
dictus  Ukellus  venit  ad  habilandum  civilatem.  Inlerrogalus  dicit  quod  vidit  dictum  Uket- 
tum  habitare  civilatem  stando  in  domo  sua  predicla,  posila  apud  diclam  abbatiam  sancte 
Flore  iuxla  viam  anle  el  retro.  Inlerrogalus  quomodo  scit  quod  fueril  civis,  respondet 
quod  prò  eo  tempore  quando  Turrita  fuit  destructa  dictus  Ukellus  venit  ad  habilandum 


(1)  An.   1229  e  1230. 

(2)  .\T).  1231. 


220  DOCUMENTI   PER   LX   STORIA   D'  AREZZO  [527-529. 

civilalem  el  laiiquam  civis  recepliis  fiiil  a  Coiiimii  civilalis.  El  iliiil  i|uoil  clalum  fini  silii 
a  Comuni  lerrenum  super  quo  eililìcavil  liomiiia  luediclum,  el  liuf  fuil  lempore  cousu- 
lum  civitalis  silicei  dominorum  ^el■botli  el  Asalli  (I).  liilerrogalus  dicit  (|uod  vidit  di- 
cuiiii  Ukellum  venire  in  cavalcalani  el  exciciluni  quod  ve!  f|uam  fecil  Comune  Arelii 
super  Senas  el  super  Crolonium  (2)  el  alibi  uhi  fuil  dicium  Comune  lempore  guerre 
Crolonii,  eie. 

8)  Markelo...  leslis  iuralus  dicii,  f|uod  vidil  L'kettum  de  Sarna  liabilare  civilalem  Arelii 
tempore  domini  Pieri  Allurolim  poleslalis  Comunis  Arelii  posi  inceplionem  guerre  de 
Crolonia  ah  ilio  lempore  anlea  inde  ad  mi'"'  annos  continue,  eie. 

9)  Dominus  Uainnaldus  de  Vicione  teslis  iuralus  dicit,  quod  vidit  Ukellum  de  Sarna  ha- 
bilare  civilalem  eie.  Inlerrogalus  (piomodo  scil  quod  fueril  civi?,  respondet  quod  vidil 
eum  eunlem  in  exercitu  prò  facto  civilalis,  silicei  prò  guerra  Ciolonii,  sicut  alios  nubiles 
et  cives  arilinos,  habendo  equum  prò  facto  civitalis. 

10)  Artinus  de  Ulmo  teslis  iuratus  dicil,  quod  vidil  Ukellum  de  Sarna  slare  prò  homine 
bono  el  libero  el  lanquam  alios  cives  originale»  civilalis  Arelii;  et  vidit  dicUim  Ukellum 
habilare  civitatem  predictam  per  spalium  irium  annorum  el  i)lus  continue,  lempore 
guerre  Senarum  el  Crolonii;  et  dicit  quod  lempus  trium  annorum  habuil  initium  tem- 
pore ultimi  regiminis  domini  Pieri  Allux  olim  potestatis  Arelii,  eie.  Inlerrogalus  quo- 
modo  scil  quod  fueril  civis,  respondet  quod  vidit  eum  liabitare  civitatem,  sicut  superius 
dixil,  el  uli  privilegio  civitalis  sicut  alii  cives  nobiles  civilalis  utunlur,  liabendo  equum 
prò  facto  guerre  civilalis,  eundo  in  exercilum,  dando  et  faciendo  dari  operam  vallorum 
civitalis  predicte  sicut  alii  cives,  el  vidit  bene  quod  missus  fuil  dictus  Ukettus  prò  facta 
cavalcata,  licet  ibat  armata  manu  eum  bono  alberga  et  eum  calligis  ferreis  el  cura  aliis 
siquidem  que  ad  honorem  mililis  spectabant  (3). 

11)  Azo  Ugolini  Redolfìni  teslis  iuratus  dicit,  quod  vidit  Ukellum  de  Sarna  slare  in  ca- 
stro saucte  Flore  prò  spallo  xxx  annorum  continue;  el  dicit  quod  stelit  usque  ad  lem- 
pus  destructionis  dicti  castri.  Inlerrogalus  quoraodo  scil  quod  fuerit  sicut  liher  homo, 
respondei  quod  non  vidit  dicium  Ukellum  facere  iter  in  cavalcatam  apud  Pontem  de 
Clanis  prò  guerra  quam  habebal  dieta  abballa  eum  Canonica  ecclesie  maioris  civitalis 
Arelii  eum  aliis  hominibus  dicti  castri  sancle  Flore,  eie.  (4). 


(1)  An.   1198. 

(2)  Ad.   1230. 

(3)  Seguono  le  simili  testimonianze  di  Guido  di  Bertramo  e  di  Capellino. 

(4)  Seguono  a  testimoniare  le  medesime  cose  "Guilielmus,  Rainaldus  Mercalelle,  Rainerius  oiiin  Guicionde 
de  Vicione,,. 

Fra  gli  altri  testimoni  che  si  producono  in  favore  dell'  Abbazia  (vedasi  la  seconda  pergamena  citata) 
v'  è  un  tal  Domenico  di  Righetto  da  Sarna  che  dice  come  Ughetto  tenesse  dall'  abbate  diversi  terreni  e  case 
in  Sarna  e  nelle  vicinanze  e  "unum  ortum  iuxta  viam  et  carbonaiiam  castri  'de  Sarna;  itera  unam  domum 
que  est  iuxta  turrim  de  Sarna  usque  ad  illud  tempus  quo  caslrum  fuit  combustum;  audivit  inde  dici  quod 
prò  predictis  terris  et  bonis  dictus  Ughettus  erat  fidelis  abbatie  sancte  Flore,,. 

L'  abbate  di  s.  Fiora  vinse  la  causa,  e  il  di  8  febbraio  1 238  "dominus  Rainaldus  plebanus  sanati  Petri 
in  Sillano,  subdelegatus  iudex  domini  Aldobrandi  abbatis  de  Trebio  domini  pape  iudicis  delegati,  fecit  suum 
executorem  presbiterum  Innocentium  canonicum  Plebis  Aretine,  qui  daret  seu  mitteret  dominuni  Ugonem  ab- 
batem  sancte  Flore  vel  sindicum  dicii  monasterii  in  corporalem  possessionem  personarum  Mugnarii  el  Imel- 
dine  flliorum  quondam  l'getti,  et  omnium  rerum  et  honorum  que  sunt  et  fuerunt  quondam  prephati  Ughetti 
de  Sarna  et  sunt  et  esse  videntur  dicti  monasterii,,.  (Arch.  cit.,  n.  797). 


AN.    1237-1238]  CODICE  DIPLOMATICO  221 


528. 

Aghinolfo  conte  e  potestà  delibera  di  vendere,    secondo  il  Costituto  Aretino,  tutti  i 
frutti  delle  selve  di  Agutolo,   Vallaginc  e  Frassineto  possedute  dal  Comune. 

Palazzo  Comunale  ■  14  giugno  1237.  [Aich.  di  St.  di  Fir.,  Capitoli,  voi.  XXIV,  e.  78]. 

In  nomine  Domini  nostri  lesu  Chrisli,  amen.  Anno  Domini  Mccxxxvii,  indictione  x, 
Gregorio  papa  residente,  Frederico  imperante,  xiiii  die  intranle  mensis  iunii.  Dominns 
Akinolfus  Comes  Dei  gratia  Tuscie  palatinus  et  aretinus  polestas,  surgendo  i)etiil  con- 
silinm  a  consiliariis  ibidem  existentibus  et  coadiinatis  et  per  sacramentum  districtis, 
quid  placet  eis  et  est  melius  prò  Comuni  Aretii  ut  fiat  de  redditibus  contentis  in  Con- 
stiluto  diete  civitatis  de  lerris,  silvis,  pratis  et  Clanis  de  Agutolo,  Valagine  et  Frasse- 
neto  quas  Marchiones  dederunt  Comuni  Aretii.  Super  quibus  omnibus  dictum  consilium 
est  totum  concordatum,  quod  proventus  et  iiilroilus  dictorum  locorum  et  terrarum 
vendantur  secundum  antiquam  consuetudinem  et  l'ormam  Constituti  Aretine  civitatis. 
Que  omnia  et  singuia,  sicut  dictum  est,  dictus  polestas,  de  voiuntate  dicti  consilii, 
concessit  et  dedit  prò  anno  presenti  in  quo  eramus  Amadeo;  qui  Amadeus  promisit 
dicto  potestati,  recipienti  nomine  et  vice  dicti  Comunis,  dare  et  solvere  quandocumque 
placuerit,  de  predictis  et  prò  prediclis  redditibus  prò  dicto  anno,  xv  libras  bonorum 
denariorum  pisanorum,  et  quandocumque  dictus  poteslas  illos  sibi  petierit  ve!  peti 
fecerit.  Et  si  dictas  xv  libras  sibi  quandocumque  petierit  non  daret,  prò  stipulatione 
nomine  pene  promisit  ei  plus  C  solidos  et  omne  darapnum  et  expensas  quas  inde  pas- 
sus  fuerit  promisit  ei  in  integrum  resarcire.  Pro  quibus  omnibus  observandis  et  adim- 
plendis  obligavit  ei  iure  pignoris  omnia  bona  sua,  et  ea  interim  se  prò  eo  possidere 
constituit.  Ad  hec  autem  Arpinellus  condam  Alteperli  renuntiavit  benefitium  nove  con- 
stitutionis  de  fideiussoribus  et  mandatoribus  et  omni  alio  legum  ausilio,  de  precibus 
et  mandato  dicti  Amedei  apud  dictum  potestatem  prò  omnibus  predictis  extitit  lideiussor. 

Actum  in  palatio  Comunis  Aretii,  coram  Benincasa  et  Daniello  notariis  potestatis, 
Brocardo  et  Cambio  preconibus  Comunis  Aretii. 

Ego  Guido  Catriola,  iioperialis  aule  notarius  et  nunc  Comunis  Aretii  scriba,  hiis  in- 
terfui,  et  de  mandato  dicti  potestatis  subscripsi  et  compievi. 

Ego  Amannatus  nolariits  de  Aretio,  sicul  inveni,  nichil  addens  vel  mimtens,  ita  fideliler  sub- 
scripsi et  exaravi. 


529. 

Marcellino  vescovo  inibisce  ai  Cortonesi  di  prestar  giuramento  di  fedeltà  all'  impe- 
ratore 0  al  suo  legato,  il  conte  Tolomeo. 

S.  Pietro  in  Cegliolo  -  10  luglio  1238.  [Ardi.  Com.  di  Cortona,  Regest.  Comunis,  e.  MG']. 

Copia  del  1250  del  notaro  Crescenzio. 

GuAZZESi,  Dell'  antico  dominio  del  Vescovo  di  Arezzo  in  Cortona  (Opere,  il,  95). 


222 


DOCUMFNTl   PER    LA   STORIA    I)    AREZZO 


[529-531. 


Ili  nomine  sancle  el  individui,'  tiiiiilalis.  Anno  Domini  millesimo  co  trigesimo  oclavo, 
sexio  ydns  iiilii,  Gregorio  papa  residente,  Frederico  imperante,  indiclione  undecima. 
Cum  domiiius  Marcellinus  arelinus  episcopiis  venissel  ad  colloqniiim  cum  doiiiino 
Brencio  poleslale  (borione  et  domino  Ranerio  capilaiieo  l'.omunis  Coitone  et  cum  qui- 
busdam  aiiis  boiiis  lioininibns  de  Coitona  lam  inilililuis  (|iiain  pcdilibiis,  in  ascio  ec- 
clesìe sancii  Pelri  in  Cillialo,  prò  lite  el  discordia  ijne  eiat  iiiler  ipsum  episcopum  ex 
parie  una  et  Comune  Corlone  ex  altera,  idem  episcopus  loquendo  diclis  polestali,  ca- 
pilaneo  el  aiiis  bonis  hominibns  de  Cortoiia,  qui  ibidem  convenerant,  inler  reterà  que 
protulit,  dixil  et  precepit  eisdem  .4reliiias  (juod  nullam  fulelitalem  nec  iurainenlum 
fidelilalis  prestarent  vel  facerent  alieni  nuntio  imperatoris  et  nominalim  Tolomeo  (") 
corniti,  qui  dicebat  se  nuiitium  domini  imperatoris  consiitutum  ad  prcdicla  recipienda 
el  pelenda;  dicens  et  asserens  nominatus  episcopus,  quod  ideo  precipiebat  quia  dicebat 
se  habere  privilegium  de  Cortona  a  domino  imperatore,  el  lam  prò  Cortona  quam  prò 
aiiis  terris  episcopalus  Aretini  prestabal  ipse  episcopus  fidelilatem  el  iuramentum  fide- 
lilalis ipsi  domino  imperatori. 

Actnm  in  ascio  ecclesie  sancii  Petri  de  Cillialo,  presentibus  lohanne  notarlo,  Bona- 
iuncla  notarlo,  magistro   Guidone  primicerio  aretino,  Clariello  notarlo  et  multis  aiiis. 

Et  ego  Ranerius  notarius  faciloni  dicti  precepli  interfni,  ei  ilhul  de  mandalo  diclo- 
rum  polestatis  et  capitanei  sss.  sss.  C")  et  in  publicam  formam  ledegi. 


530. 

//  conte  Tolomeo,  nunzio  imperiale  in  Toscana,  accettata  la  peli-ione  dei  canonici 
aretini,  promette  di  aiutarli  a  raccogliere  i  dazi  ad  essi  dovuti. 


kreiio  ■  16  ottobre  1238. 


[Ardi.  Capit.  d' Ar.,  n.  o91]. 


mm.  180X280. 

In  Dei  nomine  amen.  Anno  Domini  millesimo  ducentesimo  trigesimo  octavo,  indi- 
elione  duodecima,  mense  octubris,  die  sextadeclma,  regnante  domino  Frederico  Dei 
gralia  invictissimo  Romanorum  imperatore  semper  augusto,  inclito  lerusalem  el  Sycilie 
rege,  anno  imperii  sui  octavodecimo  feliciter,  amen.  Cam  Bonaguida  preposilus  et  Ca- 
pitulum  aritinum  peterent  a  domino  Tholomeo  de  Castilione  in  comltatu  Aretii  capi- 
laneo  constituto  auxllium  et  iuvamen  in  hec  verba:  Petunl  preposilus  (Bonaguida)  el 
Capitulum  Aretinum  quod  super  datio  colligendo  prestelis  eis  per  vos  et  per  vestros, 
secundum  volunlatem  eorum,  auxllium  et  iuvamen:  item  petunt  quod  si  qua  banna 
occasione  dalli  contumaclter  imponerentur  per  vos  vel  per  vestros  vel  prede  exlorque- 
rentur  ab  eis,  quod  ad  volunlatem  et  utilitatem  Capituli  auferantur  et  remictantur:  item 
pelunt  quod  fconjquerenlibus  super  dallo  huiusmudi  audienliam  denegetis,  et  si  qui 
vellenl  se  pretexlu  civitatis  excusare  et  aliqua  violenlla  talibus  per  eos  fierel,  eis  nul- 


(•)  talsmeo. 


(•>)  sic. 


AN.  1238-12391  CODICE  diplomatico  223 

lum  impedimentum  verbis  vel  faclis  facialis,  sed  seciindum  posse,  non  incurrendo  in- 
dignationem  civitatis,  Capitalo  iuvamen  prestelis. 

Dominus  Tholomeus  predictus,  prospiciens  ulililatem  ecclesie  Aretine,  cum  sit  debi- 
torum  honere  pergravala,  promisil  eis  per  slipulalionem  dare  auxilium  et  iuvamen, 
sicut  conlinelur  in  predicta  petitione  Capitiili,  quousque  dalium  integre  persolvalur  et 
colligatur;  et  preposilus  nominatus,  consenlieulibus  l'ratribus  suis,  promisit  per  slipu- 
lationena  dicto  domino  Tliolomeo  dare  et  solvere  a  proximo  die  lune  futuro  usque  ad 
mensem  unum  completum  octuaginla  libras  pisanas,  ita  tamen  quod  dabit  infra  odo 
dies  a  diclo  die  lune  lertiam  partem  pecunie  predicte,  aliam  terliam  parlem  in  medio 
termini  et  residuani  terliam  [partem]  in  fine  termini  predicli.  Et  hec  omnia  predicta 
sibi  invicem  promiserunt  sub  pena  dupli  diete  quantitatis  firmiter  observare.  Et  in- 
super Bonaventura  de  Tenca,  prò  utraque  parte  fideiussor  existeps,  promisit  dicto  do- 
mino Tholomeo  sic  facere  persolvi  sub  pena  dupli  diete  quantitatis,  alioquin  promisit 
diclam  quantilatem  de  bonis  suis  solvere,  et  relicere  omnia  dampna  dicli  domini  Tho- 
lomel  fideiussoris  prò  ipso  domino  Tholomeo  pretato  domino  preposito,  promittens  eidem 
sub  pena  predicta,  quod  dictus  dominus  Tolomeus  sic  dabit  Capitalo  et  suis  auxilium 
et  iuvamen  sicut  superius  est  promissum,  obligando  se  et  bona  sua  quod  sic  faciet 
observari;  et  promisil  relicere  dampna  et  expensas  quas  Capilulum  facerel  exinde  vel 
subslineret  si  predicla  non  [obserjvarentur,  renunliando  prò  utraque  parte  nove  Coa- 
stitulioni  et  omni  auxilio  iuris  quod  per  se  inlroductum  esset.  Actum  est  hoc  in  domo 
in  qua  nunc  habitat  dictus  Bonaventura,  presentibus  bis  testibus  ad  hoc  rogalis,  sci- 
licei  Teodino  de  Villa  et  Berardo  lohannis  Thomasii  senescalco  ipsius  domini  Tholomei. 

Ego  Palmerius  de  Alba  imperiali  gratia  publicus  notarius  supradictis  interfui,  et,  ut 
supra  legitur,  de  voluntate  utriusque  partis  scripsi  et  signum  nominis  mei  feci  (Anagr.). 


531. 

Maì'cellino  vescovo  comenle  che  l'Abbate  di  s.  Fiora,  oppresso  dalla  mole  dei  debili, 
venda  alcuni  terreni  del  monastero. 

Arezzo,  Monastero  di  s.  Fiora  ■  28  maggio,  '20  giugno  ]'239.  [Arch.  Capii,  d' Ar.;  Carle  di 

s.  Fiora  e  Lucilla;  n.  806J. 

mm.  190X430. 

In  nomine  lesu  Christi  Glii  Dei,  amen.  Anno  Domini  .Millesimo  ducentesimo  trice- 
simo  nono,  indictione  xii,  inviclissimo  domino  Friderico  imperante,  die  mi  mail  exeuntis. 
In  presentia  domini  Guidonis  lohannis,  Deleferi  de  Maiano,  Orlandini  Savie,  Picculi 
Pagani  de  Pilli,  Burnetti  Delainli  et  aliorum  testium  rogatorura.  Cum  dominus  Ugo 
abbas  monaslerii  sanctarum  Flore  et  Lucilie  et  eius  Capilulum,  nomine  monasterii,  co- 
gerelur  maximo  debito  nsurarum  commisso  prò  utilitate  et  potius  prò  necessitate,  eo 
quidem  approbato  per  venerabilem  dominum  Marcellinum  episcopum  aretinum,  qui 
diligenler  perscrutalus  et  causas  et  necessitates  prò  quibus  ipsa  debita  commissa  sunt, 
facla  summa  lolius  debili  per  eundem,  idest  Novemcenlis  et  decem  libiis,  facto  etiam 


324  DOCUMENTI   PER  LA   STOKIA   d' AREZZO  [531-532. 

per  emultMH  venerabilem  ipsi  abbati  mandalo  de  possessionibus  monaslerii  dislraheiidis, 
et  quod  superscdciil  ad  soliUioiiem  ci  salisl'aclioiiem  ipsoiuin  debitorum  ne,  occasiono 
fenoris,  ipsuni  monaslerium  in  facultalibus  labaliir(l);  idcirco  idem  abbas  de  consensu 
el  volunlale  sui  Capiluii,  silicei  domini  Guidi  Spinelli,  domini  Bene,  domini  Kossi 
ci  domini  Boni  monachoriim,  el  presbileroinm  (luidonis  ci  Donadei  conversorum  pre- 
senlium  ol  volenliiim,  vondidil  el  causa  venditionis  in  iicrpcluum  remisil  Ubertino 
olim  Martini  de  Capolono  plus  olTerenti,  subaslalionc  solenpniler  facta,  prout  idem  abbas 
el  Capilulum  asserebant,  recipienti  prò  se  Ubertino  et  eius  heredibus  in  inlinilum,  illud 
ficluni  annunni  mi  slariornm  frumenti,  quod  diclo  monasterio  debebatur  in  porpeluum 
ab  ipso  L'berlino  et  heredibus;  et  lerras  omnes  el  singulas  per  cundem  Uberlinum 
delenlas  iure  iibellario  unde  dicium  liclum  debebatur,  posilas  in  curie  de  Montione, 
secundum  quod  lerrifinantur  in  instrumenlo  Iibellario  scriplo  per  manum  Benlevengne 
notarli:  simililer  diclo  Ubertino,  recipienti  suo  nomine  et  eius  heredum  el  cui  dederit 
deinceps,  vendidil,  tradidil,  dedit  el  adpropriavil  ad  liabendum,  possidendum  el  quic- 
quid  ei  perpetuo  faciendum  placuerit,  cum  onhni  eo  quod  habent  et  conlinent  super, 
intra  et  sub  se  diete  terre,  omnique  eorum  iure  finibus  et  pertinentiis,  excepto  aqui- 
bulo  prò  molendinis  faclis  et  faciendis.  Ouaruni  terrarum  fines  hii  sunl:  In  loco  quod 
dicitur  Cacio  unum  peliuni  iuxla  lerram  Hainerii  Marisciane,  eie.  prò  prelio  undecim 
librarum  bonorum  denariorum  pisanorum,  quod  est  confessus  abbas  et  Capilulum  per 
predictam  conditionem  esse  liabilum  et  solulum  Guidoni  de  Castelnovo  creditori  mo- 
naslerii ibidem  presenti,  prò  se  et  domino  Ciunculo  suo  concreditori;  et  de  dicto  prelio 


(1)  Inlorno  a  questi  tempi  troviamo  1'  Abbazia  di  s.  Fiora,  abitata  solo  da  quattro  o  cinque  monaci,  op- 
pressa enormemente  dai  debiti,  mentre  doveva  ricorrere  alle  autorità  civili  per  farsi  pagare  i  dazi  dai  debi- 
tori contumaci.  Una  carta  del  6  febbraio  1236  ci  fa  sapere  ch'essa  aveva  da  dare  a  un  tal  Cencio  e  altri 
creditori  ben  6000  staia  di  grano,  e  non  trovando  "in  dicto  monasterio  aliquid  unde  solveret  sine  delrimenlo 
monasterii,,  1'  abbate  fa  promessa  "Orlandino  Savie  et  Bernardino  notorio,,  di  -iOo  lire  per  convertirsi  in  200 
slaia  di  grano,  "quod  fuit  supletum  eidem  Cencio  et  aliis  creditoribus,, .  (Arch.  cit.  n.  781). 

Un'  altra  carta  posteriore,  cioè  del  1243  o  1244,  contiene  una  lunga  petizione  ad  Ubertino  "arbitro  de 
partibus  Comunitatis  electo,,  fatta  da  Orlandino  di  Savia,  con  cui  questi  domanda  all'abbate  Ugo  e  al  Capi- 
tolo e  al  procuratore  del  Monastero  di  s.  Fiora  "quod  conservent  eum  indenpnem  de  recoltis  et  fideiussio- 
nibus  et  promissionibus  quas  fecit  et  subbivii  apul  infrascriptas  personas  prò  predicto  abbate  et  Capitulo,  et 
aput  Bonalbergum  in  vnii  libris  denariorum  pisanorum  et  in  tribus  libris  prò  pena,  quas  tanquam  fìdeiussor 
prò  dicto  abbate  dicto  Bonalbergo  dare  promisit  prò  pretio  ...  bracliiorum  panni  quem  dictus  Bonalbergus 
dicto  abbati  et  Cappitulo  vendidit  et  tradidit. 

Item  petit  ad  eisdem  (fra  molti  altri  credili)  quinquaginta  libras  denar.  pisanorum,  quas  solvit  prò  eis 
domino  Rugerio  vicario  in  comitatu  Aretino  prò  e.xaminalione  quam  fecerat  de  dicto  abbate  et  Cappitulo,  ge- 
rendo negolium  dicti  monasterii  et  quia  publicaverat  bona  dicti  monasterii. 

Item  petit  ab  eisdem  quinquecentos  octo  starios  biade  macinature,  quam  bladam  ei  vendiderunl  et  sibi 
dare  promiserunt  prò  pretio  quinquaginta  librarum  et  quas  ab  eo  abuerunt,  et  quia  non  solverunt  sua  die 
petit  ab  eisdem  xxv  libras  prò  danpnis  et  expensis  et  xxv  libras  prò  pena. 

Item  petit  ab  eisdem  quinquecentas  libras  donar,  pisanorum,  quas  expendidit  et  in  quibus  daupnificatus 
est  occasione  bailie  seu  castaldarie  quam  gessit  prò  dicto  monasterio  in  Quarata  et  eius  curia. 

Item  petit  ab  eisdem  x  libras  denar.  pisanorum,  quas  sibi  rcdderc  promiserunt  prò  refcctione  molendini 
donicati,  quod  molendinum  reactavit  eius  expensis. 

Item  petit  a  dicto  abbati  quod  conservet  eum  indenpnem  de  recolta  et  fideiussione  quam  fecit  prò  Orlando 
de  Verona  aput  Farolfum  de  Burgo,  prò  setecentis  stariis  frumenti  et  pena  et  danpnis  et  expensis:  quod  fl'u- 


AN.    1239]  CODICE   DIPLOMATICO  225 

vocavit  se  bene  pagalum  prò  se  et  domino  Ciunculo  et  abbatem  et  monaslerium  prò 
se  et  eo  absoiulum  de  dieta  quanlitate  et  possessione,  eie. 

Acliim  apud  dictum  monaslerium  sancte  Flore  civitatis  Aretii. 

Poslea  in  eodem  anno  apud  Plebem  sancte  Marie  diete  civitatis,  in  palatio  episcopi, 
presentibus  Rainaido  notario,  Guidone  Solaio,  Valentino  Biline,  Rustico  balestrario  et 
aliis,  dominus  episcopus  supradiclus  dictam  venditionem  conlirmavit,  et  auloritatem 
suam  ad  maiorem  firmilatem  interposuit  die  xi  iunii  exeuntis. 

(Sii.)  Ego  Detaiuti  de  Platea  excellentissimi  palati!  ordinarius  iudex  et  nolarius 
prediclis  interfui,  subscripsi  et  pubblicavi  rogatus. 


532. 

Il  giudice  del  Potestà,  condannati  in  contumacia  alcuni  che  non  pagavano  gli  ob- 
blighi al  Monastero  di  s.  Fiora,  pone  l'  abbate  in  possesso  dei  loro  terreni. 

Arezzo,  Palazzo  del  Comnne  •  1239.         [Arch.  Capit.  d'Ar.;  Carle  di  s.  Fiora  e  Lucilla,  n.  810]. 
mm.  240X370. 

Dominus  lacobus  Vilerbiensis  iudex  Comunis  Aretii  tempore  potestarie  secunde  do- 
mini Pelri   Saraceni    pronunptiavit  dominum    Benem  syndicum    monaslerii  s.  Flore  et 


mentum  dictus  Orlandiis  vendidit  et  dare  promisit  dicto  Farolfo,  et  dictus  Orlandinus  aput  dictum    Farolfum 
prò  dicto  Orlandino  exliiit  (ìdeiussor  prccibiis  et  mandato  dicli  abbatis. 

Keni  petit  diclo  abbati  et  Cappitulo  et  sindico  e  staria  frumenti  et  quatuordeeim  libras  et  vii  soldos  de- 
narìorum  pisanorum;  quod  frumentum  et  denarios  sibi  reddere  promiserunt  ex  causa  mutui,  et  quia  non  sol- 
verunt  sua  die  petit  ab  eis  e  soldos  nomine  pene  et  e.  soldos  prò  danpnis  et  expensis,  etc. 

Item  petit  ab  eisdem  Clxxx  staria  comunis  biade,  mediotatcm  frumenti  ci  alie  macinature  quam  sibi  dare 
promiserunt  prò  suo  feudo,  proul  conlinetur  in  carta  facta  manu  Delaiuti  iudicis  et  notarli;  et  quia  (non)  sol- 
verunt  sua  die  petit  ab  eis  x  libras  denar.  pisanorum  nomine  pene  et  xxx  libras  prò  danpnis  et  e.xpensis. 

Item  petit  ab  eisdem  viii  libras  et  xu  starla  frumenti  prò  expensis  quas  fecit  in  refeclione  seu  constru- 
ctione  palatii  de  Quarala,  quod  palatium  est  ipsius  abbaile,  et  quas  expensas  sibi  reddere  promiserunt. 

Item  petit  xii  libras  et  xii  soldos  quas  prò  negotiis  dicli  monaslerii  expendidil  minulalim  tempore  co 
dominus  Bonensigna  fuit  poteslas  de  Quarala,  et  quas  xu  libras  et  xu  soldos  dictus  abbas  et  Cappitulum  sibi 
reddere  promisit,  etc. 

Item  petit  ab  eisdem  e  soldos  denar.  pisanorum,  quos  expendit  tempore  Giannis  de  Mandrian  prò  egotiis 
dicti  monaslerii  quando  diclus  abbas  fuit  exbannijus  cum  fratribus  suis  a  dicto  Gianni  de  Mandria,  quos  e  soldos 
sibi  reddere  promisit. 

Item  petit  ab  eisdem  vi  libras  quas  expendit  prò  negotiis  dicti  monaslerii  quando  dictus  abbas  fuit  cum 
episcopo  Marcellino  aput  Quaratam  coram  Tolomeo  vicario  in  comitatu,  et  quas  vi  libras  dictus  abbas  sibi 
reddere  promisit. 

Item  petit  ab  eisdem  o  soldos  denar.  pisanorum  quos  expendit  in  refeclione  molendini  de  Galognano  tem- 
pore Bernardini  de  Sisso,  quos  e  soldos  sibi  reddere  promisil  ut  conlinetur  in  caria  facla  manu  Detaiuti  nolarii. 

Item  petit  ab  eisdem  xv  libras  denar.  pisanorum  prò  expensis  quas  fecil  in  predicln  molendino  in  Iribus 
ar.nis  elapsis. 

Ileir.  petit  ab  eisdem  xxxvi  soldos,  quos  solvii  Communi  Aretino  prò  condenpnatione  Mario  Gianelti,  etc. 
(Arch.  cil.,  n.  Sol»-"). 


226  DOCUMENTI    l'ER   LA    STOKlA    D'  AllEZZO  [332-333. 

Lucilie  esse  milleiiilum  mi  possessionem  leiiiineiilorum  Taiituoii  l'eilibiiuiii  el  Ras|)ulii 
de  Quaialu  pro|iler  eorum  conlumaciatu,  eis  cilalis  peremplorie  el  gridalis  per  Bueoum 
de  Moulione,  data  eis  secuiitale  publice  per  ipsum  baliloreui  seciiiHliiin  (inod  idem 
iudex  dicebat,  et  non  veiiicnlibus  nec  alio  prò  eis  veniente;  et  per  eundem  balilorem 
iu  diclani  |)OSsessionem  induxit  prò  serviiiis  detentis,  que  debebanl  dicto  muiiaslerio; 
que  servilia  diclus  syndicus  pelebat  ab  eis,  et  debita  et  omnia  in  quibus  eosdeni  reos 
dicebal  esse  monaslerio,  obnoxios  et  debilores  prò  annis  pieterilis,  i|ue  non  solverant. 
Ouam  possessionem  dictus  iudex  Comunis  dari  fecil  per  dicium  balilorem  causa  rei 
servando,  secundum  iudex  dicebat. 

Aclum  in  palatio  Comunis  Aretii,  anno  domini  Millesimo  ducentesimo  xxxviiii. 

(Sn.)  Ego  Detaiuti  de  Platea  excellenlissimi  palalii  ordinarius  iudex  et  notarius  predicta 
omnia  ss.  commissione  et  mandalo  dicti  iudicis  et  pronunliationi  predicte  interfui. 


533. 

Federigo  da  Castiglione,  visconte  di  Rogerio  da  Bagnolo  regio  vicario  per  Pandolfo 
di  Fassanella,  revoca  le  elezioni  di  alcuni  ufficiali  nei  caslelli  di  Higutino  e  Fon- 
liano,  su  cui  aveva  piena  giurisdizione  l'  Abbate  di  s.  Fiora. 

Rigntino  -  25  marzo  1240.  [Ardi.  Capii,  d'  A\::  Carte  di  s.  Fiora  e  Lucilla,  n.  820]. 

Fontiauo  ■  26  marzo  1240. 

Camici,  Stippi  alla  Serie  dei  Duchi  e  March,  di  Tose,  di  Cos.  della  Rena,  VI  in.  40. 

In  Dei  nomine  amen.  Anno  eiusdem  M  CCxl,  indiclione  xui,  imperante  domino  Fre- 
<]erico  II  Romauoruni  imperatore,  viii  klas.  aprilis,  ante  ecciesiani  sancii  Quirici  de 
Rugitino.  In  presenlia  et  testimonio  Nepoleonis  olim  Benni,  Aklebrandini  Pieri,  pre- 
sbiteri Gioncte  rectoris  diete  ecclesie  et  multorum  aliorum  testium  ibi  presentium. 
Frederigus  vicecomes  in  vescontaria  de  Celliaio,  silicei  ab  Ulmo  sancte  Flore  el  usque 
Celiialum  et  usque  Lusignannm,  prò  domino  Rogerio  de  Bagnolo  vicario  iu  comitalibus 
Aritii  et  Castelli  ac  in  Corlonensi  et  eius  dislrictu  per  doniinum  Pandulfum  de  Fascia- 
nella  totius  Tuscie  prò  imperio  capitaneum  generalem.  fecit  coadunari  parlamentum 
de  Rugitino  apud  sanctum  Quiricum,  de  voluntate  domini  Ugonis  abbatis  sancte  Flore, 
ad  sonum  campane,  siculi  consueti  suol  coadunari;  qui  vicecomes  cassavit  et  revocavi! 
omnes  officiales  el  ballilores  qui  olim  missi  et  elecli  erant  et  vocali  per  eumdem  vice- 
comitem  dictum,  et  eodem  modo  camparios  cassavit.  Qui  Ugo  abbas  dicti  monasterii  san- 
cte Flore  post  diclam  cassationem  cum  voluntate  hominum  de  Rugitino  vocavit  duos 
homines  de  Comuni  de  Rugitino,  silicei  Aldebrandinum  Pieri  el  Vemce  de  Bagnoro;  qui 
abbas  nominatus  precepil  eis,  ut  ipsi  vocarent  et  eligereut  duos  consules  in  Rugilino  bo- 
nos  et  leales  prò  dicto  Communi  et  diclo  abbate;  qui  vocaverunl  el  elegerunt  in  consules 
Andream  Aldebrandini  el  Orlandum  Paganelli,  et  abbas  prefatus  confirmavil  eos:  qui 
Andrea(s)  et  Orlandus  iuraverunt  corporaliter  in  maiiu  dicti  donni  Ugonis  abbatis  portare 
consulariam  ad  niandatum  et  volunlatem  dicti  abbatis  el  monasterii  dicti  inde  ad  unum 
annum  proximum  complelum,  bona  fide,  sine  omni  fraude,  malo  ingenio  et  suphismo 


AN.    1239-1240]  CODICE  dipi-OMATìco  227 

et  tenere  diclatn  coiisul;iriain  pio  (lido  abbate  et  monasterio  nominato,  sicul  dictiim  est, 
ad  kalendas  aprilis  proxiiiias  ad  unum  annum  completum;  el  ima  dicti  monasleiii  non 
occultare,  nec  suliforare  sive  abscondeiv,  et  baiina  el  pignora  de  bnnnis  el  foliis  acci- 
pere  et  non  leddoic  aiìsquo  mandalo  el  volunlate  dicti  abbatis  el  monaslerii  dicli, 
salvo  (amen  mandato  domini  imperaloris  et  eius  nuntii;  el  inra  impeiialia  salvare,  si- 
licei banna  et  salaria.  Qn\  consules  vero  elegerunl  camparios  el  vocaverunl  de  mandato 
abbatis  dicli,  nomina  (|uoiuni  hec  sunl:  Aliotlus  rasijue,  Baldiis  Spinelli,  Homodeus 
Guazzecli  el  Hicciiis;  qui  corporaliler  iiiiaverunt  in  niann  abbatis  et  ad  eius  mandatum 
portare  campariam,  bona  fide,  siiie  fraude  et  malo  supliismo,  salva  tamen  iuria  impe- 
rialia  in  omnibus.  Isti  sunl  ballitores  et  campari(i)  qui  fuerunl  cassali  el  revocali:  Gi- 
rardinus  Argomenti  ballilor,  Agura  Sentoris,  Leonardus  de  Monterkio,  Valente  Alberti, 
Gionta  Rainerii  camparii.  Actum  in  diclo  loco,  corani  leslibus  nominatis  el  Ranucino  no- 
lario,  StruITncio  Orlandini,  legnoso  notarlo,  et  presbitero  lohanne  et  Venuto  eius  fratre. 

llem  alia  die  proxima,  silicei  vii  klas.  aprilis,  in  rastio  Fontiani,  ini  platea  dicti  castri 
que  est  iusta  ecclesiam,  piesentibus  Fortebraccio  ile  l'Iebe,  Rudolfino  Ranuccii,  Va- 
lentino Bilini  el  multis  aliis  lestibus.  Cum  esset  coadunalum  parlamenlum  in  Fonliano 
de  mandalo  dicli  vicecomilis  el  abbatis  dicti,  Fredericus  vicecomes  nomina. us  cassavit 
omnes  ballitores  el  oliìciales  de  Fonliano  silicei  iManeslram  et  Reslorum;  el  post  dic- 
tam  cassalionem  idem  donnus  Ugo  abbas  sancle  Floie  cum  volunlate  honiinum  de  Fon- 
liano vocavit  homines,  silicei  Fontebraccium  de  Tlebe,  Ralestrerium,  Grannum,  Mellio- 
sum,  qui  deberenl  vocaie  diios  consules  in  Fonliano  bouos  el  ydoneos  ;)ro  Comuni  et 
abbate;  qui  elegerunl  Reslorum  el  Benenatum.  Qui  consules  iuraverunt  relinere  et  por- 
tare diclam  consulariani  ad  klas.  aprilis  proximas,  etc.  el  iura  dicli  monaslerii  accipere 
et  relinere  prò  dicto  abbate  el  non  abscondere  nec  occultare,  et  banna  el  pignora  et  salaria 
accipere  et  relinere  el  resa(l)varc,  sicul  dictum  est,  et  tenere  ballivam  prò  imperio  et  man- 
data eius  tenere  el  observare.  Et  predicli  consules  in  superiori  carta  nominati  iuraverunt 
eodem  modo  porlaic  et  lacere  ballivam  i)ro  imperio,  el  tenere  el  observare  eius  man- 
data, et  iura  imperialia  salvare  et  confo  vere.  Qui  consules  elegerunl  et  vocaverunl  cam- 
parios el  consiliarios  de  mandato  el  volunlate  abbatis.  Nomina  campari(orHm)  hec  sunl: 
Orlandus  de  la  Fonte,  Guido  piesbiteri,  Ianni,  Eentevengna  et  Bonencasa  Donani.  Isti 
sunl  consiliarii:  Dominicus  Bonagratie,  Granus  lacobi;  qui  omnes  iuraverunt  precepla 
abbatis  et  portare  campariam,  el  dare  consilium  bonum  el  melius  quam  lognoverinl, 
bona  fide.sine  fraude  el  sine  malo  ingenio  et  suphismo,  salva  tamen  precepla  imperaloris 
el  eius  nuntii,  qui  prò  tempore  fuerit  in  dictis  partibus  el  circa  predicta  prò  imperio.  El 
hec  omnia  fecit  idem  vicecomes,  silicei  diclas  cassationes  et'revocationes,  quia  abbas 
nominatus  prò  dicto  monasterio  liabebal  ius  miltendi,  vocandi  el  iurisdiliorem  eligendi 
in  diclis  locis  omnes  electores,  qui  debebant  de  mandalo  abbatis  eligere  omnes  ofìi- 
ciales  prò  prediclis  locis.  Actum  in  predictis  locis,  corani  lestibus  nominatis  Struffucio 
Orlandini  el  legnoso  notarlo,  presbitero  lolianne  el  Venuto  eius  fratre  et  aliis  multis. 
Et  isti  sunl  campari(i)  cassali  in  Fonliano,  qui  missi  erant  prò  domino  vicecomite:  Pe- 
regrinus  Grimone,  Guido  Rose,  Ventura  Rainaldini  el  Ventura  Gualfredi,  et  coram  le- 
stibus nominatis. 

Et  ego  Orlandinus  Malhei  Tebergine  de  Caslellione  Aretino  imperiali  auclorilale  no- 
tarius  prediclis  omnibus  presens  afTui,  ut  supra  legilur,  rogatus  scripsi  el  publicavi. 


228  DOCUMENTI    PER    LA   STORIA    D' AREZZO  [534-535. 


534. 

L'  abbate  di  s.  Fiora  protesta  dinanzi  al  vescovo  Marcellino  contro  le  accuse  di 
aver  dilapidato  i  beni  del  suo  monastero  e  di  aver  fallo  ingiuria  al  vescovo  ed 
essergli  avverso. 

Chioslro  di  s.  Francesco  di  Perugia  -  22  settembre  1240.  [Aich.  Capii,  d'  Ar.;  Carle  di  s.  Fiora 

e  Lucilla,  n.  827J. 

mm.  130X140. 

Quia  vos,  domine  Marceiiine  episcope  aretine,  gravare  inlendilis.  sicut  ferlur,  domi- 
num  Ugonem  abbalem  monaslerii  sancle  Flore,  prò  eo  quod  ipse  se  voluit  excusare 
ab  omnibus  in  quibus  vos  dicebalis  ipsum  exlelisse,  silicei  dilapidando  bona  ipsius 
monaslerii  et  veniendo  centra  proprium  iuramenlum  et  denumliando  vos  excomunica- 
lum,  quod  facere  dixislis  et  dicilis  non  dei)ebat  auclorilate  alkuius  iudicis  delegati  a 
sede  apostolica,  et  vobis  aliquam  iniuriam  intulisse  iusta  dicium  monaslerium  post 
predicationem  veslram;  ideo  ego  presbiter  Johannes  cappellaiius  dicti  monaslerii  et  pro- 
curator  dicti  domini  abbatis,  super  hiis  et  aliis  limens  ipsum  gravari  a  vobis,  procu- 
ratorio nomine  prò  ipso,  ad  dominum  legalum  Massanum  et  ad  dominum  (papam)  ap- 
pello et  ipsum  et  dictum  monasterium  ipsorum  proteclioni  supponens,  salvis  omnibus 
aliis  appellationibiis  quas  idem  abbas  vel  eius  procurator  et  sindicus  monaslerii  sepe- 
dicli  ab  audienlia  veslra  inlerposuerunl  et  inlerposuisse  dicunlur. 

Facla  fuil  hec  apellalio  a  domino  presbitero  lohanne  procuratore  dicti  monaslerii 
et  abbalis,  in  clauslro  sancii  Francisci  de  Perusio,  presenlibus  Actolo  Baruncii,  Cila- 
dino  Ranerii,  Aidrebandino  (")  Ugolini  et  aliis  lestibus,  sub  anno  Domini  M  .  CC  .  xl,  indi- 
elione  XIII,  tempore  dominorum  Gregorii  pape  noni  ol  Frederigi  imperaloris  regnanlis, 
die  vini  mensis  selembris  exeunlis. 

(Sn.)  Et  ego  Rainerius  aposlolice  sedis  notarius  predicle  appellalioni  interfui,  ut 
supra  legilur,  mandalo  dicti  procuraloris  sss.  et  autenticavi. 


In  nomine  Domini,  amen.  Anno  Domini  M  .  CC  .  xl,  indiclione  xiii.  tempore  domi- 
norum Gregorii  pape  noni  et  Frederici  imperaloris  regnanlis,  die  vini  mensis  selembris 
exeunlis.  Presbiter  lohannes  capellanus  monaslerii  sancle  Flore,  cum  essel  coram  do- 
mino M(arcellino)  episcopo  aretino  dixit  ei:  Domine  episcope,  super  eo  quod  dicilis 
malignam  iniuriam  vobis  intulisse  apul  dictum  monasterium  et  me  contra  vos  exlelisse, 
et  quia  terminum  mihi  dedisli(s)  esse  hodie  coram  vobis,  presentatus  sum  ante  vos 
et  dico  me  vobis  nullam  iniuriam  fecisse  nec  exlelisse  contra  vos;  anledico  quod  me 
in  aliquo  non  gravelis,  et  si  me  gravarelis  in  aliquo  ad  dominum  legatum  Massanum 
et  ad  dominum  papam  appello. 


•)  Sic. 


AN.     1240]  CODICE   DIPLOMATICO  229 

Facla  fuit  liec  appellatio  in  claustro  sancii  Francisci  de  Perusio,  coram  Aclolo  Baruo- 
tii,  Citadino  Ranerii,  Aldrebandino  (*)  Ugolini  et  aliis  lestibus  ad  hec  rogatis  (1). 


535. 

Privilegio  del  vescovo  Marcellino  col  quale  conferma  alla  Pieve  di  s.  Ippolito  di 
Bibbiena  le  donazioni  degli  antecessori,  lutti  i  possessi  di  chiese  e  di  terreni  e 
tulli  i  diritti  acqxiistati  da  sessant'  anni. 

Palazzo  Tescoyile  •  5  gennaio  1*240.  [Arch.  Capii.  d'Ar.;  n.  597]. 

mm.  480X^40.  -  Questa  caria,  scrina  nilidamente  per  mano  dello  slesso  vescovo  aretino,  conserva  tut- 
tora, slaccato  però  dalla  sua  cordicella  serica,  il  sigillo  episcopale  impresso  in  cera,  nel  quale  si  scorge  l' im- 
magine della  Vergine  col  figlio  in  braccio  e  in  basso  genuflesso  il  vescovo  pregante.  Intorno:  s.  marceu.im 
ARETINI  EPi.  (mm.  o4X30). 

Il  MarcellinusC')  miseratione  divina  episcopus  arelinus  dileclis  filiis  Rolando  plebis  sancii 
Ypolili  de  Biblena  eiusque  fiatribus  lam  piesenlibus  quam  fuUiris  canonice  subslituendis 
iu  perpetuum  ||  (2).  Quoliens  a  nobis  pelilur  quod  religioni  el  honestati  convenire  vide- 
lur,  animo  nos  decel  libenti  concedere,  el  pelenlium  desideriis  prò  nostri  oilìtii  debito 
congruum  sulTragium  inpertiri.  Eapropter,  dilecti  in  Domino  filii,  vestris  iiislis  postu- 
lationibus  clemenler  annuimus,  et  plebem  veslram,  in  qua  divino  estis  obsequio  man- 
cipati,  que  ad  ius  et  proprietatem  Aretine  ecclesie  spelialiter  pertinere  dignoscilur,  ad 
esemplar  felicis  recordationis  Theodaldi,  Conslanlini,  leronimi,  Amadei  et  Martini  pre- 
decessorum  nostrorura,  sub  beati  Donali  et  nostra  protectione  suscepimus,  et  presenlis 
scripti  patrocinio  communimus.  Statuentes  ut  quascumque  possessiones,  quecumqiie 
bona  eadem  ecclesia  nunc  canonice  possidet,  aul  in  futurum  concessione  pontiflcum, 
largitione  regum  vel  principum,  oblalione  fidelium  seu  titulo  empiionum  aul  aliis  iustis 
modis,  prestante  Domino,  poterli  adipisci,  firma  vobis  vestrisque  successoribus  et  illi- 
bala permaneanl.  In  quibus  hec  propriis  duximus  exprimenda  vocabulis:  Locum  ipsum 
in  quo  plebes  memorala  sita  est,  que  in  lionore  sancii  Ypolili  fundala  esse  dignoscilur, 
cum  cunlis  suis  habilationibus  constructis  et  conslruendis,  cum  rebus  aliis  omnibus 
ad  eam  perlinenlibus;  ecclesiam  sancii  lacobi  que  cum  omni  iure  suo  libere  ad  plebem 
veslram  pertinere  dignoscilur;  decimas  eiusdeni  castri  et  villarum  ac  circum  adiacenlum; 
ecclesiam  sancii  Laurenlini  cum  omni  iurepatronatus,  et  ecclesiam  sancii  Archangeli  cum 


(•)  Sic.  (bi  La  M  iniziale  è  assai  più  grande  delle  altre  lettere  della  prima  linea  allungate  e  in- 

terposte, ed  e  disegnata  entro  una  specie  di  trina  sottilmente  trapunta. 

(1)  Segue  un  altro  atto  uguale.  Il  medesimo  pi'ocuralore  del  monastero  e  di  Bono  monaco,  preseniatosi 
lo  stesso  giorno  al  vescovo  Marcellino  "dixit  ei:  Domine  episcope,  super  que  dicilis  dictuni  donnum  Bonum 
aliquam  iniuriani  vobis  intulisse  et  centra  vos  e.vtetisse,  el  quia  terminum  ei  dedistis  esse  hodie  coram  vobis, 
prcsenlatus  sum  ccram  vobis  el  dico  procuratorio  nomine  ipsius  ipsum  vobis  nuUam  iniuriam  fecisse  nec 
extetisse  conira  vos;  aniedico  quod  ipsum  in  aliiiuo  non  gravelis,,  eie. 

(2)  Cfr.  il  privilegio  di  Adriano  IV  (2  maggio  MS3)  edito  negli  Annnl.  Camald.  Ili,  App.  479,  n.  cccx, 
e  la  conferma  di  esso  fatta  da  Innocenzo  111  con  bolla  data  in  Viterbo  il  13  ottobre  1 207,  il  cui  originale  con- 
servasi neir  Arch.  Capii,  di  Arezzo,  al  n.  499. 


530  DOCUMKNTI   PER   LA    STORIA   d'  AREZZO  fo35. 

iurepali'oiialns,  el  ecclcsinm  (salirli)  Matlici  de  Terrafossola,  ciim  omiii  iiiro|)atro[naliis] 
conresso  ah  episcopo  tarlino  el  cuni  inslilulioiio  el  oniirialione  ipsarnm  in  castro  Bi- 
blene  positarnm:  ccclesiani  sancii  Aiidrce  (Je  Lonlrina  ciim  onini  iure  suo;  ecclesiam 
de  Cursoloiio  cnm  ilociinatioiie  omnium  Biillorum;  ecclesiam  de  Monleckio;  ecclesiam 
de  Vigiiole;  ecclesiam  de  Sarna;  ecclesiam  de  lordona;  ecclesiam  de  Casalcckio;  cecie- 
slam  de  (".ampi  cnm  decimalione  mansuum  Vitelli  et  Ramuscini;  ecclesiam  de  Querceto 
cum  decimalione  mansuum  Capanni,  Martinocgi,  Ceoncii  el  Fiorentini;  ecclesiam  de 
Calarsina;  ecclesias  sancii  Angeli  et  sancii  Donati  de  Bancena  cum  decimalione  omnium 
cinerariorum;  ecclesiam  de  Ptlia;  ecclesiam  de  Ofignana;  ecclesiam  de  sancla  Maria  in 
Monte  cum  antiquo  et  debito  reddilu  de  Corecco,  videlicet  veslimentorum,  letaniarum 
et  iudiciis  mortuorum  liabitanlium  in  Valle  Capiula  et  Petra  qui  vobis  debelur  aiiti- 
quitus;  ecclesiam  de  Fraxinelo;  ecclesiam  de  Caraseolo;  jdebem  de  Monlefaluckio  lan- 
quam  propiium  litulum  noslie  plebis,  el  ecclesiam  sancii  Donati  de  castro  eiusdcm  mon- 
tis,  cum  omni  decimalione  tolius  gagge  et  unius  mansi  positi  in  castello  quod  fuit 
quondam  Boniperli;  ecclesiam  Monlis  Silvestri,  el  ecclesiam  de  Iompa[rela]  cum  red- 
dilu XII  sextariorum  frumenti  qui  de  antiquo  iure  et  consuetudine  vobis  debentur;  eccle- 
siam sancii  Salvaloris  de  Verna,  cum  hospilali,  cum  inslilulione  et  ordinalione  eorun- 
dem;  ecclesiam  de  Vespero,  et  ecclesiam  de  Ti'emogiano  cum  reddilu  xi"'"  seslariorum 
frumenti;  et  ecclesiam  sancii  (^enonis;  decimas  unius  mansi  in  Cerritulo,  decimas  alte- 
rius  mansi  in  Stavelle;  unum  sestarium  frumenti  de  quarta  decimarum  qui  vobis  anli- 
qiiilus  debelur  prò  unoquoque  manso  tolius  veslri  plebatus;  tenimenla  quoque  l'ellis, 
Petripiccoli  et  Falconis,  qui  de  concessione  predecessorum  nostrorum  se  et  sua  predicte 
plebi  contulerunl;  tenimenlum  quoque  Avullronis  posilum  in  Biblena  et  in  suo  districtu 
ubicumque  reperitur,  cum  omni  iure,  aclione  el  ratione  ad  illud  pertinente,  quod  una 
cum  consensu  tolius  Capituli  aretini  plebi  comcessimus  memorale;  preterea  campum 
de  Fio  cum  castagneto  ibi  superius  posilo;  donicatum  posilum  iuxta  Sorasam;  donica- 
tum  de  Peciolo  rolundo;  donicatum  de  Canbernaci,  donicatum  de  Redera,  et  aliud  sub 
Redera  versus  fluvium,  et  illud  de  Piscaria;  ciausuram  de  Plebe  veteri,  el  lotum  ca- 
stellare cum  vinea  inferius  ibi  posila;  vineam  de  Podio,  vineam  de  loverra;  donica- 
tum de  Arna  cum  orlo  et  vinea  ex  altera  parte  vie  posilo;  molendinum  quoque  de 
Gualkiera,  et  omnes  possessiones  quas  in  Biblena  el  in  eius  dislriclu  habetis  et  possi- 
delis  vel  prò  vobis  alias,  ubicumque  per  diversa  loca  et  vocabula  inveniuntur;  decima- 
tionem  quoque  integram  a  Subberlingis  terminis  usque  in  Vissulam  et  usque  Corsulo- 
nem  currentem  in  Arnum  inferius  cnrrenlem  sursumque  lendenlem  usque  ad  rivum  terre, 
percurrenlibus  terminis  Camengalibus  usque  ad  silvani  Spolene  revertendo  ad  Arnum 
ad  priores  terminos;  Inter  quos  fines  omnem  decimationem  et  omnes  spirituales  red- 
dilus  qui  ab  ecclesiis  el  parrochianis  intra  plebalum  vestrum  consistenlibus  vobis  de- 
benlur,  specialiler  decimas  tam  de  donicatis  nostris  quam  de  locatis  posilis  Inter  pre- 
dictos  fìnes  et  alia  que  memorala  ecclesia  veslra  solita  est  babere,  videlicet  veslimenla 
omnium  mortuorum  plebis  et  ab  omnibus  eiusdem  pleberii  capellanis,  dimidiam 
parlem  de  iudiciis  mortuorum  plebi  sancii  Ypoliti  superius  memorale,  concedimus 
et  aucloritate  nostra  in  perpeluum  confirmamiis.  Volunuis  quoque  et  concedimus, 
ni  hominibus  de  Cavalicio  qui  habitanl  in  Memenano  licentiam  omni  tempore  habea- 
tis  spiritualia   conferendi,  sicut   aclenus  habuistis.    Concedimus  quoque  ut  omnes  ad 


AN.    I240J  CODICE    DIPLOMATICO  231 

castrum  ile  Biblena  aliunde  ad  habitaiidum  venientes  plebi,  tamquam  matrici  ecclesie, 
iu  spirituaiibus  sint  subiecli,  et  quod  iiceat  vobis  eos  tamquam  vestros  parrochianos 
penilentiaie  et  ad  omnia  recipere  tam  in  vita  quam  in  morte,  nisi  excomunicati  sinl 
vel  interdicti,  et  eorum  corpora  si  necesse  fuerit  ecclesiaslice  tradere  sepulture.  ludicia 
quoque  omnia  prò  defunctorum  salute  pia  devotione  vobis  et  ecclesie  veslre  collata 
volumus  integra  senper  et  illibala  servari.  Antiquas  quoque  et  rationabiles  consueludines 
ecclesie  vestre  a  sexaginta  annis  retro  usque  ad  liec  tempora  conservatas,  ratas  habe- 
mus  et  futuris  temporibus  manere  decernimus  illibatas.  Concedimus  quoque  vobis  cun- 
clarum  ecclesiarum  in  veslra  parrochia  conslitutarum  ordinalionem,  inslilulionem  atque 
dispositionem  secundum  vestram  vestrorumque  predecessorum  antiquam  consueludinem, 
ut  ordinandi,  instituendi  et  removendi,  interdicendi  et  reconciliandi  et  eliam,  si  necesse 
fuerit,  clericos  corrigendi,  liberam  habeatis  et  plenariam  poteslatem.  Proliibemus  in- 
super ne  aliquis  in  plebatu  vestro  ecclesiam  vel  oratorium  seu  hospitale  aul  aliquam 
religionis  doraum  de  novo  costruere  vel  costructam  alteri  persone  vel  ecclesie  subdere 
presumat,  sine  nostra  et  veslra  noslrorumque  et  veslrorum  licentia  successorum.  Adiun- 
gimus  etiam  vobis  ut  de  novalibus  lotius  veslri  plebalus  ubicumque  fiant  tam  in  alpi- 
bus  quam  in  silvis  et  de  terra  biblenensi  ubicumque  sit  et  laborelur,  auctoritate  veslra 
iure  possilis  exigere  et  percipere  decimaliones,  preterquam  de  silva  nostra  Vallis  sancte, 
quam  ad  proprias  manus  tenemus;  et  quicumque  eas  vobis  solvere  et  dare  conlemp- 
serit,  liberam  habealis  interdicendi  eos  et  excomunicandi  (poteslalem).  Ad  hec  insaper 
reddimus  vos  et  ecclesiam  vestram  liberos  et  absolutos  ab  omnibus  indebitis  et  insuetis 
exalionibus  ab  omni  clericali  et  seculari  persona.  Decernimus  ergo  ul  nulli  omnino 
hominum  Iiceat  prefalam  ecclesiam  temere  perturbare,  vel  eius  possessiones  auferre, 
vel  ablatas  possidere  vel  relinere  aul  minuere,  seu  quibuslibet  vexalionibus  faligare, 
sed  omnia  integra  et  illibala  servenlur  eorum  gubernatione  ac  suslenlalione  prò  quo- 
rum usibus  concessa  sunl  omnimodis  profulura.  Si  qua  igilur  in  fulurum  ecclesiastica 
seu  secularis  persona  liane  nostre  conslilnlionis,  concessionis  et  confirmationis  paginam 
scien[ter]  conica  eam  venire  temptaverit  ausu  temerario  ditioni  vestre  supposila,  si  se- 
cundo  lerliove  commonila  presumplionem  suam  congrua  salisfaclione  neglexerit  emen- 
dare, potestalis  honorisque  sui  dignilale  careat,  reamque  sese  d[ivi[no  iudicio  existere, 
et  excomiinicationis  vinculis  innodalam  (de)  perpetrata  iniquitate  cognoscal  et  a  sacra- 
tissimo  corpore  domini  nostri  lesa  Clirisli  et  sanguine  sciai  se  esse  alienam,  et  in 
extremo  exaraine  divine  ultioni  subiectam.  Cunclis  aulem  eidem  loco  sua  iura  servan- 
libus  sit  pax  domini  nostri  lesu  Chrisli  filli  Dei  ylerni,  qualinus  hic  fruclum  bone 
operationis  aquirant  et  apud  districlum  indicem  premia  elern»?  pacis  inveniant.  Amen, 
amen,  amen. 

t  Ego  Marcellinus   aretinus  episcopus  ss. 

t  Ego  Bonaguida  aretinus  prepositus  ss. 

t  Ego  magister  Guido  primicereus  (*)  aretinus  canonicus  ss. 


(•)  Sic. 


232 

t  Ego  magisler  Guido  pliysi- 

cus  arelìnus  canonicus  ss. 
t  Ego  magisler  Geiardinus 

areti  11  US  canonicus  ss. 
t  Ego  lUlebrunilinus  Monlis 

RaoalJi  plebanus  arelinus 

canonicus  ss. 


DOCUMENTI  PFR  LA  STORIA  D  AREZZO 


t  Ego  Capilaneus  plebis  de 
Terquonda  canonicus  are- 
linus ss. 

+  Ego  Bene  canonicus  are- 
linus ss. 

t  Ego  INicolaus  arelinus  ca- 


[535-536. 

t  Ego  Reslaurus  arelinus 
canonicus  ss. 

t  Ego  Ranucius  arelinus  ca- 
nonicus ss. 

t  Ego  Uainerius  arelinus  ca- 
nonicus ss. 


nonicus  ss. 

Dalum  in  civilalc  .\relina.  in  pal;itio  episcopi  iuxla  Piebem,  per  manum  domini  Mar- 
cellini  aielini  episcopi,  nonis  ianuarii,  anno  dominice  incarnalionis  millesimo  C.C  .  xl, 
indiclione  xiii*. 


536. 

/  delegali  apostolici  condannano  %  Nobili  di  Hetramala  a  resliluire  al  Priore  di 
Camaldoli  una  casa  posta  entro  il  castello  di  Pianettolo,  sopra  la  quale  era  sorta 
nun  lite. 


Castello  di  Pianettolo  -  17  ottobre  1240. 


[.\reh.  Fior.,  Diploin.,  Camaldoli]. 


mm.  37oX4iO-  ■  -'*<'''  'ergo,  nel  sec.  XV,  fu  scrino:  Bona  Planettuli.  Sententia  in  favorem  Eremi  cantra 
illos  de  Petramala  super  una  domo  in  castro  Planettuli. 

(Sn.)  In  nomine  Dei  eterni,  amen.  Anno  Domini  M  .  ce  .  xl,  xvii  die  intrante  men- 
sis  oclultris,  tempore  Gregorii  pape  et  Federici  imperatoris,  indictione  xiii\  Cum  causa 
quedam  que  verli  seu  agitari  sperabatur  inter  donnum  Basilium  sindicum  et  ycononum 
monaslerii  Cumaldulensis,  seu  donnum  Guidonem  priorem  et  conventum  loci  predicli 
ex  parte  una  et  nomine  monaslerii  memorali,  et  dominum  Aldebrandinum  de  Petramala, 
Tarlatutium  et  Bertuldum  filios  olim  domini  Tarlati  ex  altera,  cognoscenda  nec  uoq 
fine  debito  decidenda  esset  sub  examine  S.  prioris  sancii  Laurenlii  et  D.  prioris  sancte 
Marie  maioris  Florentie,  a  domino  Gregorio  summo  ponlifice  delegatorum  seu  missorum, 
et  ipsi  iudices  delegati  super  ipsa  causa  processissenl,  ut  postulai  iuris  ordo,  ipsam- 
que  causam  diffinitiva  sententia  decidissent,  cuius  quidem  commissionis  tenor  et  sen- 
tentia talis  est,  videlicel:  In  Dei  nomine,  amen.  Nobis  S.  sancii  Laurenlii  et  D.  san- 
cte Marie  maioris  prioribus  Florentie  scripsit  nobis  summus  pontifex  in  iiunc  modum: 
Gregorìus  episcopus  servus  servorum  Dei  dilectìs  fiiiis  S.  sancii  Laurenlii  et  D.  sancte 
Marie  maioris  Florentie  prioribus  salulem  et  apostolicam  benediclionem.  Prior  et  con- 
ventus  Camaldulensis  nobis  conquerendo  monslrarunl,  quod  àbbas  de  Sasso,  Albertus 
miles  et  quidam  alii  clerici  el  layci  Aretine  Fiorentine  et  Castellane  civitalum  et  dioce- 
sum  super  de....(*)  el  quibusdam  aliis  ecclesiis,  decimis,  possessionibus  el  rebus  aliis 
iniurianlur  eisdem;  ideoque  discrelioni  vostre  per  apostolica  scripla  mandamus,  qua- 
tinus,  pa.rlibus  convocatis,  audialis  causam  et,  appellatione  remota,  fine  debito  termi- 
netis,  favenles  quod  decreveritis  per  censuram  ecclesiaslicam  fìrmiler  observari.  Testes 


(«)  Segue  un  compendio  di  non  certa  lettura. 


AN.     1240]  CODICE   DIPLOMATICO  'i33 

antem  qui  fiieriiil  nominati  si  se  gralin,  odio  vel  timore  snhtraxerint,  rensiira  simili, 
appellatione  cessante,  cogatis  veruni  toslimoniiim  peiilxjrc.  Datimi  Anagne,  xiiii  kall. 
augusti,  pontilìcalus  nostri  anno  tlnoclecimo. 

Auctoritale  igitur  predictarum  iilerarum  citali  fccimus  logitimo  nol)iles  viros  Ilde- 
brandinum  de  Petramala  et  Tarlalulium  et  Biituldum  IVatres,  filios  olim  Tarlati,  cives 
aretinos,  centra  qnos  donnus  Basilius  syndicus  et  procuralor  prioris  et  conventus  lie- 
remi  Camaldulensis  optulit  liunc  libelliim:  Vobis  dominis  S.  et  D.  prioribus  sancii 
Laiirontii  et  sancle  Marie  jMaioris  de  Florenlia,  iudicibus  ilelegalis  a  domino  papa,  con- 
querilur  donnus  Basilius  syndicus  et  procuralor  lieremi  Camaldulensis,  vice  et  nomine 
dicti  lieremi  et  prò  ipso  heremo,  de  dominis  lldebrandino  et  Ubertino  de  Petramala 
fratribus  et  Tarlatutio  et  Birtuldo  filii(s)  Tarlati  civibus  arelinis  et  de  colibel  prediclo- 
rum  in  solidnm  qui  possidoi,  pelens  ab  eis  et  a  qiiolibet  predictoriim  in  solidum  qui  pos- 
sideiil,  imam  domum  posilam  in  castro  Planolnli,  inxta  muruiii  dicti  castri,  ab  alio 
latere  iuxta  Acerbum,  ab  alio  latere  iuxla  domum  domini  Rogerìi  de  Tarcano,  (|uam 
tenet  a  dicto  heremo,  et  iuxta  viam  publicam  el  siqiii  alii  sunt  fines;  quam  domum  dicit 
diclus  syndicus  et  procuralor  dicli  beremi  ad  ipsum  heremiim  peilinere  iure  domini! 
vel  quasi.  Ondo  de  bis  omnibus  et  singulis  supiadictis  et  de  quolibet  predictorum  in 
solidum  qui  possidet  ralionem  el  offiliuni  nostrum  sibi,  recipienti  vice  et  nomine  dicti 
heremi  el  pio  ipso  lieremo,  petit,  reservala  sibi  liceiilia  in  omnibus  aliis  in  quibus 
essent  sibi  obnoxii.  Comparente  igitur  Bencio  notorio  procuratore  dictorum  Ildebrau- 
dini,  Tarlatutii  et  Birluldi  in  presenlia  nostra,  interrogatus  a  nobis  aule  litem  conte- 
slatam  utrum  ipsi,  quorum  est  procuralor,  possiderent  rem  petilam  vel  prò  quanta 
parte,  rospondet  quod  lldebrandinus  pio  lerlia  parie  et  Birluldus  et  Tarlatutius  prò 
alia  lerlia  prò  indiviso  et  non  plus  possident  domum  predictam.  Uiide  super  peti- 
tione  predicta  fecimus  litem  bine  inde  legilime  contestari  Inter  prediclos  syndicum  et 
procuralorem  super  predictis  partibus  rey  petite  de  quarum  possessione  confessus  fue- 
ral  Bencius  procuralor  nobilium  predicloinni,  assignanles  postmodum  lerminum  nobi- 
libus  supradiclis  per  eimdem  procuralorem  et  etiam  per  lilleras  nostras,  quod  ad  no- 
strani presentiam  accederenl  de  calumpnia  iuraluri.  Sed  cum  ipsi  nobiles  non  venissent, 
excusationem  per  procuralorem  suum  minus  legiplimam  protendendo,  nos  ad  petitio- 
nem  syndici  beremi  supradicti,  habitn  Consilio,  interloquendo  pronumptiamus  eosdem 
nobiles  contumaces  et  pio  confessis  baberi  debere  tanquam  recusanles  subire  calumpnie 
iuramcnlum;  et  licei  lime  Bencius  procuralor  predictis  contumaciter  recessissel,  lamen 
postmodum  ad  caulelam  cilari  fecimus  eosdem  nobiles  et  procuralorem  prediclum  ut 
venire(n)t  in  certo  termino  senlentiam  audituri,  proposiluri  lamen  ante  sententiam 
quicquid  rationabililer  duxerinl  proponendum  parli;  quamvis  diclns  Bencius  procuralor 
ilerum  cumparuerit  coram  nobis  in  termino  asignalo,  non  tamen  aliquid  super  (negolio) 
principali  proposuit,  sed  pctebat  lalam  interioculoriam  revocaci,  nuilam  de  novo  excusa- 
tionem legilimam  assignando.  Nos  vero  ad  habundantiorem  caulelam  audila  petitione 
Bencii  procuratoris  predicli  etallegatione  alleriusparlis,  habito  Consilio,  interlocuti  faimus 
inlerlocutoriam  supradiclam  revocandam  non  esse,  parali  tamen  audire  quicquid  par- 
tes  vellent  pro[)onere  super  negolio  principali,  protestando  quod  si  aliqua  partium 
contumaciter  recederei,  nichilominus  ad  difinitivam  senlentiam  procederemus  sicut  es- 
sel  faciendum  ex  iure.  Ipse  vero  Benlius  procuralor  iiicliilominus  conica  proibitionera 


i34  DOCUMENTI   l'KR   LA   STORIA    I)'  AREZZO  (o3C-.3:j9. 

noslrain  cuiiliimacilor  rocessit,  ciim  precipereinus  eidem  ut  starei  ad  senlcnliam  au- 
diendam.  Unde  nos  iudices  supiadicli,  receplo  imamenlo  caliimpnie  a  syiidico  heiemi 
memoralo  ci  iiilelleclis  meiilis  cause,  visis  instiumenlis  a  parie  syndici  inlroduclis,  do 
Consilio  sapieiiliim,  .nicloriLilo  «pia  fuii|,'imiir,  alisenlia  dicloriim  iiol)iIium  (,'l  pmciira- 
loris  eorum,  Dei  rtplei'li  preseiitia,  pei'  dilliiiilivam  seiitenliam  condeniiamus  predidos 
Ildebrandinum  el  IJiilnkliim  el  Tarlalulium  et  Berilium  procuratorem  eorum,  ipsornm 
nomine,  ul  reddanl  el  restiluant  (lido  donno  Basilio  i)resenli,  lieremi  nomine  el  ipsi 
heremo  diias  jiarles  prò  indiviso  diete  ilomns  ci  rev  pelile,  silicei  lldelirandinus  ler- 
tiam  partem  el  Birlnldus  el  Tarialulius  aliam  teitiam.  El  lalis  syndicus  ck. 

Aclum  in  castro  l'ianeloli,  in  presenlia  el  testimonio  presbiteri  dralie  sancii  Rutilli, 
presbiteri  lohannis  capellani  sancii  Barlliolomei  Anglaris,  Elbene  olim  Zemboni  et  alio- 
rum  ad  hoc  testi um  rogatorum. 

Ego  (laido  inperialis  aule  nolarius  dalioni  prediclc  tenuto  inlerfui,  el  de  mandato 
predicli  domini  lacubi  prioris  Anglaris  omnia  snpradicla  sss.  el  in  pnblicam  formam 
redegi. 


537. 


L'  abbate  di  s.  Fiora    viene   aulurizzulo  dal    Vicario  imperiale  a  racco'jliere  dalle 
sue  terre,  ville  e  Cantelli  il  denaro  servito  per  mandar  milizie  all'  Imperatore. 


—  (1240). 


[Ardi.  Cufiil.  d'Ai-.;  Cuik'  di  s.  Fiora  e  Lucilla,  n.  s:{|] 


nim.   I80XS0. 

Rugerus  (')  de  Bangnolo.  vicarius  in  comitalu  Aretino  el  Castellano  liac  eliam  in 
Cortona  el  districlu  per  dominura  Pandulfnm  de  Fasanella,  Federico  de  Caslillione  vi- 
cecomili  salulem  el  arnorem  sinceinni.  Per  lilleras  domini  Inperatoris  inlelleximus  el 
eliani  confirmationem  domini  Gavardi  liUeiaium,  (jiiod  expense  quas  fecil  dominus  abbas 
sancle  Flore  prò  mililibus,  quos  misit  ipse  abbas  in  servilio  eius,  deberenl  colligi  et 
aberi  per  castra  el  villas  seu  terras  dicti  monasterii,  sicut  in  prediclis  litleris  couti- 
nelur.  Volentes  igilur  precepta  eius  ducere  ad  efectum,  vobis  firmiler  precipiendo 
mandamus  qualenus,  visis  litleris  memoralis,  lerris  dicti  monasteri!  prediclas  expensas 
inponalis  el  colligatis,  sicut  in  tenore  illarnm  lillerarnm  continetur,  ita  quod  abbas 
exiade  datium  habere  non  possil. 


538. 

Gregorio  7.V  autorizza  il  vescovo  Marcellino,  rettore  della  Marca  Anconitana,  ad  as- 
solvere gli  aderenti  di  Federigo  11  scomunicati. 

Luterano  •  18  srennaio  1241.         [Artli.  Valic,  fìei/est.  Gregorii  IX,  an.  XIV,  voi.  20,  e.  3-5,  ep.  OS]. 


(«)  Sic. 


AN.     I240-I24IJ  CODICE   DIPLOMATICO  235 

(Marcellino)  episcopo  aretino  Marcine  Anconilaiie  reclori. 

<;um,  sicut  le  intimante  percipiinus,  nonnulii  in  Anconitana  Marchia  constitiiti,  r|ui 
propter  i'avorem  Frederico  dicto  imperatori  exliihitum  vincuio  sunl  excomunicalionis 
astrioti,  ad  sinuni  matris  ecclesie  redire  desiderent,  fralernilali  tue  per  apostolica  scripla 
mandiinìus,  (iiialenus  per  le  ac  alios,  f|uo>  ad  hoc  idoneos  esse  cognoveris,  de  parendo 
super  hiis  mandalis  ecclesie  et  qnod  in  parlem  dicli  Frederici  ulterius  non  redibunt, 
sufficienti  ab  eis  caulione  recepla,  ipsis  iuxla  formam  ecclesie  benelicinm  absohuionis 
impendas.  Datum  Lalerani,  xv  kl.  febrnaiii,  anno  xiiii(l). 

Eidem. 

l't  eo  gralior  aliis  habearis  quo  pluribns  poleris  exislere  graliosus  fralernilali  Ine, 
quod  illis  de  Anconilaiia  Marchia,  qui  pio  violenta  manuum  inioclione  in  personas 
ecclesiaslicas  excomunicalionis  senlenliam  incurrerunt,  dum  lamen  passis  iniuriam  sa- 
tisfacianl  compelenter,  iuxla  formam  ecclesie  absolutionis  benehcium  valeas  irapertiri, 
nisi  adeo  gravis  fuerit  el  enormis  oxi-essus  eorum  quod  propter  hoc  merito  ad  sedom 
apostolicam  sint  millendi,  aucluritate  predirla  indulgemus.  Dalum  ut  siipra(2). 


539. 

Gregorio  IX  scrive  al  cexcoco  Marcellino,    rellore  della  Marca  Anconitana,  'perchè 
assista  e  prolegga  gli  uomini  di  Caslroficardo. 

Laferano  -  24  ma?g'io  1241.  [Ardi.  Vaiir.,  Uegi'.il.  Gregorii  LX,  an.  XV,  voi  20,  e.  79,  ep.  o8]. 

(Marcellino)  episcopo  aretino  Marchie  Anconitane  reclori. 

Vressuris  et  angustiis  quas  fideles  nostri.de  r.aslrolicardi  prò  fido  ac  devolione  ec- 
clesie patiunlur  per  sincerilalis  ine  lilteias  intellectis,  illas  ex  pelitionibus  ipsorum, 
quas  exaudire  decuit,  favorabililer  fecimus  expedire.  Verum  cum  velimus  eosdem  per 
le  consolalionem  consequi  et  in  suis  iuslis  desideriis  promoveri,  mandamus  quatenus 
ipsos,  sicut  accepimus,  ad  impoitabilem  penuriam  iam  redaclos,  super  prestandis 
procuralionibus  ecclesie  Romane  nunliis  ac  super  exhibilione  saiarii  in  appeilalionibus 
eorum,  qiie  ad  tuoni  vtd  Uiorum  officialium  audienliam  deferunlur,  gravari  usque  ad 
nostrum  beneplacitum  non  permitlas;  diligentem  daturus  operam,  ut  ipsorum  ralio- 
nabiles  el  antique  consueludines  a  nullo  temere  infringanlur,  sed  illibate  in  suo  robore 
perseverenl;  mandalum  nostrum  laliler  impleturus,  ut  et  ipsi  adiulorem  in  le  repe- 
risse benivolum,  el  penes  ecclesiam  devolionis  suscipere  gaudeant  incremenlum.  Da- 
tum Lalerani,  vini  kl.  iunii,  anno  xv. 


(\)  In  uguali  termini  scrive  Innocenzo  IV  il  26  agosto  1242.  Regest.  Innoc.  IV,  voi.  21,  e.  12",  ep.  72. 
(2)  Ved.  altra  lettera  uguale  nel  citato  Regest.  Innùc.  IV,  e.  13,  ep.  74. 


2;)()  DOCUMENTI   PKB   (..V   STOBIA   D'  AREZZO  ioiO-'iV?. 


540. 

Prulctla  l'ulta  dal  giudice  del  i'umintr.  in  ì»csc>iza  del  ricnrin  drl  conte  Pandolfo 
da  Fassanclla,  per  reclamare  il  pnssesso  delle  selce  di  Frassineto,  ValUujine  ed 
Agulolo. 

—  5  Iiifrlio  1241.  lAirli.  (li  SI.  di  Fu:,  Capitoli,  vi.l.  XXIV,  e.  7H']. 

Ili  ilei  iHiniiiic,  iinuiii.  Aiiiiu  Dtimiiii  millesimo  CCxli,  domiuii  Fruderico  impeiiilore 
im|>eranle,  (Iregoiio  pajìa  rosidciiU',  inilictioin'  xmi,  die  v  iulranlo  liilio.  Dominus  laco- 
bus  index  C.omiinis  Ardii  ci  assossur  domini  Giaiinis  de  Mandria  Dei  et  im|)erialis  L'ialia 
ardine  noleslalis  dixil  el  prolcstaUis  i'iiil  corani  domino  Leonardo  vicario  comilis  l'an- 
dulli  in  coniitalii  Aielii  pio  domino  imperaloie,  quod  non  eral  ibi  causa  inlrandi  pos- 
sessioiiem  de  novo  lerraium  d  silvarnm  el  pialarnm  domini  impeialoris  nec  aliciiius 
alteriiis  liominis,  nec  volebal  aiil'erre  ali(]uod  ius  si  qnod  liabebant  in  prediclis  lerris 
pratis  d  silvis,  silicei  Frassiiidi,  Vallaginis,  Agulolis  el  pralaium,  sed  eral  ibi  cum 
bominibus  de  civilale  Arelii  causa  reliiiendi  possessionem,  Irai  et  uli  ea  silicei  silvarum, 
terrarnm  el  pialarnm.  Oiiam  possessionem  prediclainm  teirarum,  pralaium  d  silva- 
rum Comune  Ardii  el  liomines  de  Arelio  liabueranl  el  lenueranl  el  liabenl  et  leiient 
per  1  aniios  el  plus,  colligendo  inde  l'ruclns  de  prediclis  qnolibel  anno  continue,  sine 
aliqua  molestia  vel  alicuius  conlradiclione  usque  iiuiic  el  spetiuliler  anno  preierilo 
tempore  domini  Wanbedi  de  tlornaxano. 

Aclum  in  prediclis  pratis,  corani  domino  Cambio  de  Caslillione  Aretino,  domino 
Salamoile  de  Caslillione  Aretino,  domino  Brocardo  de  Caslillione  Aretino,  domino  Jla- 
nerio  Onbedi,  Saraceno  Ugolini  Falkelli,  Bonafide  florenlino,  Taviano,  Guidone  Sara- 
ceni camerario  Comunis  Arelii  el  Baldinello  filio  Uaneiii  Pandecampi  el  aliis  leslibus. 

F^go  Guido  nolarins  lilius  Grifoliiii  coiidam  domine  Berle,  d  lune  dicli  Comunis 
scriba,  diete  proleslalioni  et  diclo  iiileifui,  el  de  mandalo  dicli  iudicis  domini  lacobi 
subscripsi  el  publicavi. 

Ego  Amannatus  noi.  de  Avelli)  siciit  iiiv-^ni  iiichil  addens  vel  minuens.  ita  fideliler  subscripsi 
el  cxemplavi. 


541. 

Maestro  Bcnrecscuto  grammatico  prende  in  affilio  per  lo  Sludio  Aretino  il  palazzo 
e  le  case  aderenti  alla  Chiesa  di  s.  Pier  l'iccolo,  promettendo  all'  abbate  di 
s.  Fiora  una  pensione  annua  di  lire  2o  di  denari  pisani. 

Arezzo  •  2  agosto  1241.  [Arch.  Cupil.  d'  Ar.;  Carle  (il  s.  Fiora  e  Lucilla,  n.  839]. 

inni.   100X300.  -  Pergamena  coii  due  tagli  ad  angolo  acuto. 


AN.     I2il)  CODICK   DIPLOMATICO  237 

In  iioiniiie  Dei  etenii,  amen.  Anno  domini  a  naliviiale  M.CC.xli,  intliclione  xiiii, 
Gregoiio  papa  resiliente,  Froileiico  imperatore  imperante,  mi  nonas  agusti.  Magister 
Benrecevuliis  gramaticus  expressim  corani  me  notario  et  teslibus  infrascriplis,  ex  certa 
scientia  et  non  per  aliqucm  errorem,  presenli  die,  soienpni  stipnlatione  interveniente, 
promisi!  dare  et  solvere  domino  Ilngoni  abljati  sancte  Fiore,  recipienti  et  stipulanti 
nomine  diete  abbaile  et  suorum  snccessornm,  aut  cui  ius  suum  dederit  ve!  concesserit, 
hinc  ad  kalendas  septembris  proximas  vel  ad  alinm  terminum  sibi  ab  eo  in  anlea  pro- 
rogatnm,  viginlitres  libras  denariornm  pisanornm  prò  pensione  domns  et  [inialii  sani'li 
Tetri  in  l'iccolo  et  aliarnm  domorum  perlinenlium  tum  diclo  palalio.  Quod  palatium 
et  domos  a  dirlo  domino  abbate  recepisse  et  sibi  ioralas  fuisse  confessus  est,  renuntians 
exceplioni  dicli  palalii  et  dictarum  domorum  non  habitarum  non  receplarum  non  locata- 
rum,  et  doli,  mali  et  in  factum  snbsidiarie  coiidilioni  sino  causa  et  ex  iniusta  causa;  et  quod 
non  repelct  per  se  nec  per  alinm  ul!o  ingeiiio  illam  teiliam  parlem  que  concessa  est 
raagisti'is  per  Slatutnm  Aretine  civiialis,  et  quod  non  opponel  aliquam  exceptionem 
quod  dieta  terlia  pars  ullo  modo  peti  possit,  et  quod  dieta  soi's  minuatur  pio  parie  vel  prò 
loto,  renuniiando  penitus  beneficio  dicti  Constituli  civiialis  Aretine  prescnlis  et  venturi 
et  etiain  privilegio  scolastico  et  omnibus  aliis  beneliciis  ci  exceptionibns  et  legum  aiixiliis 
sibi,  rei  vel  persone  competenlibus  ve!  cijmpeliluris.  Quod  si,  ut  dictum  est,  non  solverli 
vel  in  aliquo  conlravenerit  ani  ali(|uani  exceptionem  opposuerit  vel  diclam  terliam  par- 
lem  per  se  vel  per  iiiter[)osi!am  personam  aiiqua  de  causa  petierii,  lune  per  se  et  suns 
lieredes  promisit  dicto  domino  abbati,  recipienli  et  sti[)ulaiiti  pto  se  et  snis  successo- 
ribus,  dare  el  solvere  i)liis  nomine  pene  Cenlum  soldos  bonorum  pisanornm  denario- 
rum,  et,  pena  soluta  voi  non,  diclam  sorteni  sine  diminutione  nicliiloniinns  incoNlinenli 
solvere  promisit,  etc. 

Actum  in  porla  Buigi  civitalis  Aietii,  aule  domos  diete  abbatio,  ruiam  domino  Mar- 
zupino  advocalo  el  domino  Ugolino  legista  et  aliis  plniibiis  vocatis  el  rogalis  testibus(l). 

(Su.)  Ego  Boncompagnus  notarius  quondam  lìondie  omnibus  piediclis  inlcii'ni  et, 
ut  supra  legilur,  rogalus  scripsi  el  [tublicavi. 


542. 

Proicsla  falla  al  vicaria  di  l'andolfo  da  i'nxsandla,  capilano  di  Tosatno,  dal  pro- 
curatore di  Cumaldoli.  sopra  la  giurindizione  del  caslellu  di  Piaiiellolo.  contesa 
ai  Camaldulesi  dai  .\obili  di  l'iclraiiiala. 

t'asliglioiie  Aretino,  Pieve  di  s.  Angelo  -  [R.  .\icli.  rk.|-.,  lJi|iloiii.,  CamaU!oU\. 

18  settembre  1241. 

min.  2So,<7IO.  -  Nul    tergo,  nul  soc.  .vV,  fu  scrino:  Qiml  cistniìii  VIdncItidi  prnpc   An(jlun'm  pcrlinct 
ad  lieremnm  Caìmildulensem. 

Camici,  Si//)/'/.  uUu  Scric  dei  Duchi  e  March,  ili  Tuxr.  di  Cos.  della  nciui,  VI  iii,  36. 


(()  Vodaiisi  alili  due  documenli  sotlo  i  un.  .51)0,  5SI. 


ì;:ìs  iPdci'MKiMi  l'F.n  i.\  sTumv  d'  aiu/zo  |.")42-.")13. 

In  nomine  clerni  Un,  amen.  Millpsimo  l'.Cxli,  inilidioiio  xiiii,  <;lorinsissimo  domino 
Kredeiirn  impcianic,  dii'  wiii  mensis  solemlìiis.  In  itresciilia  ci  Icstimcinio  domini 
Ciiiidonis  oiiin  liiii  Kainaidi  Hiislolloiisis (°).  domini  Frcderici  Teste,  domini  Kainerii 
Ciozzaiii,  domini  Ciiiaidiiii  ('avairanlis,  domini  Honcompa^^Mii  iiulicis,  domini  (li  ilTolini 
de  sant'io  (Jnirico,  domini  larohi  Ciilialdi  di;  (lasliliom;  Aretino,  Anfosrii  de  Anj^lare  et 
aliorum  lesliiim  voratoimn  et  ro},'atoriim.  Donnns  Innrlc  syndicns  ri  piocnialor  al(|no 
defensor  JKìremi  Camaldiilensis  ac  monaciis,  constiliilus  ini  presentia  domini  Leonardi 
de  Conturscio  vicarii  comilis  Pandidli  do  l'asciancila  atipie  regis  in  loto  comitatii  Are- 
lino  et  Castellano,  et  ipsiiis  iiidicis  et  prò  triliiinaii  sedcnlis(''),  presentilius  domitio  Uber- 
tino olim  domini  Ildehrandini  de  l'clramala,  Tarlalncio  et  Uerlnldn  liliis  ipioiidam 
domini  Tarlali  et  ipsins  Uherlini  nepolil)iis  ('),  (|iii  dominus  Uherlinns  erat  procuralor 
domini  liilehrandini  sui  iVatris;  et  presentibns  Cambio  Venture,  rircarino,  Leonese, 
Masihit'tlo,  risolino  (liraidini,  Bosino,  Uherlo,  Higncio  Higoli,  Vencie  Cnilielmi,  Fran- 
iiine  Ciiiinca,  Orlando  de  Nnvilliano,  Carlapane  et  Vollia  de  l'iaiiectoio  liominibus 
silicei  lidelihus  prioris  Camaldiilensis  et  jiredicle  iieremi  Camaldiilensis,  ut  dictiis  don- 
nns Iiincta  syndicns  snpradictus  dicehal;  et  piesentihns  domino  Ungerlo  et  Nepoleone 
eiiis  fratre  de  Cai'ciano  et  multis  aliis  mililihus  el  nidjilibns  civitatis  et  diocesis  Aretine 
seu  comitatus  eiusdem,  (|iii  direbanlnr  insimid  Ione,  ronvenisse  prò  pai'e  el  amore 
Inter  ipsos  reformandis  ad  mandatum  dirti  domini  Leonardi  vicai'ii  comilalns  Aielini, 
IMiblice  el  alla  voce,  procuratorio  nomine  dirli  ('■)  beremi  prioris  et  convcnlns,  dixit  et 
lirotestatus  est,  qnod  diclus  prior  el  conventus  lieremi  camaldulensis  el  dieta  beremus 
sunt  in  possessione  corporali  castri  de  Planectolo  et  omnium  et  singulorura  domorum 
et  i)latearum  ac  omnium  aliorum  el  singulorum  (jue  conlinentur  in  dicto  castro  et  infra 
ambitum  murorum  ipsius  castri  prò  tribus  partibus,  et  totius  curtis  et  districtus  ipsius 
castri  prò  prediclis  partibus,  et  in  quasi  possessione  et  aclenus  longo  tempore  (")  fue- 
runl;  et  quod  ad  ipsos  perlinet  dictum  castrum  et  cuiia  el  dislriclus  et  omnia  et 
singula  que  continenlur  in  eis,  ut  dicium  est,  tam  dominium  seu  proprietas  quam 
iurisdiclio  el  usus,  polesias  et  possessio,  et  quod  sunt  in  possessione  omnium  pre- 
diclorum  et  singulorum  ve!  quasi.  Et  dixit  el  prolestatus  est  quod  ipse,  nomine  el  vice 
diete  lieremi  camaldulensis  et  prioris  el  conventus  dicli  loci,  est  paratus  respondere 
de  iure  prediclis  omnibus  el  singulis  agere  volenlibus  vel  conqueri  et  aliis  super  pre- 
diclis seu  de  prediclis  vel  aliquorum  predictorum  vel  occasione  prediclorum  el  singu- 
lorum omnium  corani  eodem  domino  Leonardo  vicario  et  coram  domino  rege  el  domino 
Frederico  imperatore,  et  coram  quocumque  alio  indice  seu  domino  competenti  tam  super 
possessione  vel  quasi,  quam  super  proprietale  seu  dominio.  El  si  diclus  dominus  Leo- 
nardus  seu  eius  index  seu  vicecomes  aliquis  vellet  aliquem  vel  aliquos  magnum  vel 
parvum  seu  magnos  vel  parvos  de  prediclis  vel  aliis  in  possessione  predictorum  vel  ali- 
cuius  vel  quasi  eorum  mittere  seu  ponere  vel  super  proprietale  seu  iure  proprietatis 
contra  predicta  aliqnid  attemplare  vel  facere  conica  diclam  beremum  seu  predictos, 
seu  aliqnid  fareret  vel  altemplarel,  dictus  dominus  luncla  syndicns,  et  procuralor  atque 
defensor  tam  prò  se  quam  nomine  el  vice  diete  beremi  Camaldulensis  prioris  et  con- 
ventus loci  eiusdem  cuius  est  syndicns,  pidcuralor,  defensor,  aclor  et  monachus,  sen- 


(•)  bustoll. 


(><)  sedentibus. 


\,'^)  nepotes. 


.(^)  sic. 


{')  actenus  ripetuto. 


AN.    1241-1242]  CODICE   DIPLOMATICO  239 

lieiis  so  el  iliclam  lieremiim  el  priorem  et  convonlum  ipsins  gravali  ab  eoJt'ni  vicario 
et  suo  iiulice  in  prediclis  et  eorum  (piolibet  et  aliis,  ad  iurisdilioneni  competentem 
appellavit  el  ad  doiiiinuni  regem  et  ad  doiiiinum  Fiedericum  iriviclissimum  imperatorem, 
et  se  et  eos,  eorum  iura  [)redicta  et  omnia  alia  sub  eorum  prolectione  et  defensione 
subposuit  et  diclam  heremum  procuratorio  nomine  prò  eisdem  omnibus  et  singuiis. 

Aclum  apuJ  Castillioneni  .Vrelinum,  in  ecclesia  sancti  Angeli  (|ue  modo  vocalur  [de- 
bis,  corani  jnedictis  teslibus. 

(Sii.)  Ego  Restanrus  Allobcnis  publicas  nolaiius,  liis  omnibus  prediclis  inlerfni.srripsi 
et  pubiicavi  rogalus  (1). 


543. 

Giuramenlo  e  sommissiune  degli  nomini  del  castello  di  Moideccliio   al   Comune  di 
Arezzo. 

—  IC  maggio  12i2.  iMxU.  di  ;^I.  di  Fir.  Capitoli,  vul.  XXIV,  e.   109J. 

In  nomine  domini  nostri  lesu  (liirisli  amen.  Anno  Domini  .M  .  (',(',  .  xlii,  tcm[»oribus 
Frederici  secondi  Ilomanurum  imperaloris,  mensis  madii,  indiclione  xv,  die  xvi  eiasdom. 

Isti  sunt  homines  de  Monlcckic  f|ui  iuraverunl  ad  sancta  Dei  evangelia  oiiedire  et 
observare  et  lacere  omnia  et  singula  mandala  et  |u'cccpla  domini  Bernardini  de  Sesso 
poleslalis  Aretii  in  personis  et  rebus  eorum  et  (bcere  verilatem  in  omnibus  el  per  om- 
nia, et  de  omnibus  el  singuiis  de  (juibus  l'uerinl  interrogati  voi  requisiti  lune  el  in 
poslerum:  et  assignare  dominis  Terno  ci  Lanceilollo  prò  ipsa  poleslalu  et  prò  Comuni 
Aretii  prala  et  silvas  el  lerras  el  vineas  el  alia  omnia  rpie  ad  Comune  Ardii  pertinenl 
in  castro  et  in  curia  el  de  cuiia  de  Monlecliio;  el  liec  omnia  lacere  el  obseivare  bona 
lide  sine  fraude  et  malilia  lune  et  scraper  quando  per  polestalem  Ardii  vel  alinm  ab 
eo  posilum  vel  mandalum  l'uoiinl  rc(|uisili;  videlicd  Uoberlus  Beinaidini  de  Vascio, 
.Mallieus  olim  Candoli,  Albericolus  Iacop|ii,  loliannes  de  Nigra,  Rosanus  Rainaldi  Sup- 
polini  et  Guido  Frandidine.  Oui  onmes  liomines  suprascripti  qui  iuraverunl,  ut  superius 
continelur,  eorum  sacramentis  unanimiter  et  concordiler  (|uoil  a  Rivorco  qui  fluii  sive 
curril  inter  Colonnatam  et  saiictam  Luciani,  et  sicut  traliil  via  de  Cesa  ci  via  de  Fras- 
seneilo  usque  ad  caput  silve  de  Lama  (juod  est  versus  Caslruncellum  nsqiie  ad  Cla- 
nem,  el  a  cai)ile  Rurscinelle  usque  ad  c;ipul  rivi  de  i'orcario  et  sicut  ipso  rivus  li'aiiit 
usque  atl  viam  Caslellanam  el  usque  ad  Campnmgelalum  et  usque  ad  Caslellum  Er- 
gine, est  curia  et  districtus  Monteccliii  et  de  iurisdiclione  el  sidj  iurisdic[i(Mie  dirli  castri 
Monleccliii.  El  videmnt  semper  omnia  (|ue  infra  dicios  conlincs  sunl,  videlicd  silve, 
prala,  terre,  homines  et  res  et  alia  omnia,  liabcri  et  teneri  d  esse  de  curia  et  pio  curie 
Monteccliii  d  snb  iurisdiclione  el  de  iurisdiclione  ipsius  caslri.   El  dixeiiint  qiiod  vide- 


(\)  Sugne  nella  slossa  pcrsameiia  I'ìiIUj  del  !'.)  selluiuljio  I2fl  pel  (|u,di;  ?i  dicliiaiM  cuiue  GiiKila  procii- 
ralorc  ilcll'  Eremo  entra  in  possesso  ilollc  lic  parli  «onlraslale  di;l  caslello  e  adiacenze  di  Pianellolo,  noi  quale 
istriimcnto  vengono  descrilli  i  casolaii,  le  piazze  del  cailellu  e  i  terreni  \icini.  '•Acliiin  apud  caslruiri  de  l'Ia- 
neUolo,,. 


S4(l  DOCUMKNTI    l'KH    LA    STOUIA    I)'  ARKZZO  [."lilì-ytii 

rimi  somper  primo  silicol  c;i|)ilaneos  sivo  proceres  el  domirios  de  Moiileccliio  et  post- 
inodum  (.'.oininie  Aroiii  hannire  ol  sbantiiie,  ci  iili  el  fini  silvam  de  Lama  el  alia  omnia 
piedic.la;  el  pio  curia  dicli  caslii  ci  sub  sua  el  pio  sua  ciiiia  el  sub  eiusdem  caslri  et 
de  eius  curia  ci  pio  sua  curia  leliiicre  tolo  Uìmpore  ijiio  ipsi  recordantiir.  Oiiiiriim 
liominum  predicloriim  Uoberlus  dixil  suo  iuramenlo  quod  recordatiir  do  xl  aiiiiis  ci 
plus.  .Malheus  C.andoli  recordaliir  suo  iuramenlo  quod  lecordaliir  de  xxx  annis  et  plus. 
.Vlboricoliis  dixil  suo  iuramenlo  (|uod  recordatnr  ik  xl  .inni-;  it  plus,  loliaiines  de  Nigra 
dixil  suo  iuramenlo  quod  recordalnr  de  xl  aiiiiis  et  plus  Itosanus  dixil  quod  lecor- 
daliir  de  xl  annis  et  plus  suo  iuramenlo.  Guido  Flandolinc  dixil  suo  iuramenlo  quod 
recordalur  de  xl  annis  et  plus.  El  hec  omnia  dixerunt  suo  iuramenlo  quilibel,  d  adsi- 
gnaverunl  ol  tlixeruiil  apml  dicliim  Caslrum  Monlecchii  prefalis  dominis  Torno  olim 
Tebaldi  el  Lancelotto  olini  domini  Niopi  pio  poloslale  et  Comuni  Aretii,  presoiilii)US 
domino  Guidone  Urselli,  domino  Uohorlo,  Orlando,  Torsello,  Ugiiictone  et  aliis  quam 
pliiribus. 

Ilem  die  predicla,  presenlibus  Torsello,  Guidone  Flandolinc  el  Rosane,  prefali  do- 
minns  Ternus  el  Lancelloclus  lamqnam  syndici  et  nunplii  (;omunis  Aroiii  et  prò  i|)SO 
Comuni  el  vice  et  nomine  ipsius  Comuiiis  intravcrunt  in  pratum  quod  dicilur  l'ralum 
de  Ciane,  el  pratum  quod  dicilur  Pratum  de  Codola,  ol  pratiim  quod  dicitur  Pralum 
de  Frassenello,  el  silvam  qne  dicitur  Lama,  lollondo  de  lieibis  ipsorum  pralornm  el 
ramis  arborum  predicte  silvo,  animo  tenonde  et  manntenondo  et  servando  possessionis 
earum.  el  animo  lenondi  et  possidendi  ea  prò  ipso  Comuni  Aretii. 

Ego  Abracciabene  imperialis  aule  iudex  atque  nolarius  prediclis  interfui  el  ideo  ea 
scripsi  el  in  piiblicam  formam  redigendo  signo  meo  firmavi. 

El  ego  Amaiiiialiis  nut.  de  Aretio.  sicut  iuveiii,  nichil  addens  nel  miìincns,  ila  fideliler  scripsi 
el  e.r empia  vi. 


544. 

Il  Comune  di  Arezzo  entra  nel  legillimo  possesso  delle  selve  di  l'rassineio,  Valla- 
gine  ed  Aculolo. 

—  17  inaggrio,  8  giorno  1242.  [.Ardi,  di  St.  di  Fir.  Capitoli,  voi.  XXIV,  e.  TS']. 

In  nomine  domini  nostri  lesu  Chrisli,  amen.  Anno  domini  millesimo  CCxln,  tem- 
pore Frederici  secundi  Romanorum  imperatoris,  mensis  madii,  indiclione  xv,  die  xvii 
eiusdem.  Presenlibus  domino  Cioncolo  olim  Orlandini,  Bonensegna  olim  Uguiccionis, 
Ubertino  de  Classe,  Uguicione  et  RodnKino.  Dominus  Ternus  et  Lancelloctus  tamquam 
syndici  el  nunlii  Comunis  Aretii  et  prò  ipso  Comuni  et  vice  et  nomine  ipsius  Comu- 
nis,  intraverunt  in  silva  et  terra  de  Vallagine,  el  silva  et  terra  de  Frasseneto  et  in 
pratis  que  sunt  in  pedo  et  circa  ips.is  silvas,  ot  in  ipsis  silvis  et  in  silva  que  dicitur 
Agutolus,  tollendo  de  erbis  diclonun  prabnnm  el  do  ramis  arborum  prodiclarum  silva- 
rum  et  de  terra  earundem,  animo  teiiende,  manulenende  et  servando  possessionis  earum, 
et  animo  lenendi  et  possidendi  ea  prò  ipso  Comuni  Aretii. 


aN.    12Ì3-I3I3]  CODICE   DIPLOMATICO  Ì4I 

Ego  AI)racci;il)eiio  impcrialis  aule  index  al(|iii'  iiolaiiiis  predictis  iiilcifiii,  ei  ideo  ea 
scripsi   ci  in  piililiiimi  foimam  redigendo  signo  meo  lirniavi. 

li^l  ego  Ainaiinaliis  iitit.  de  Arvliu.  sicKt  inveiii,  iiicliil  addeiis  vel  miiiuenii,  Un  fuUlUer  siib- 
scn'psi  (7  e.rcnipkivi. 

In  Cliiisli  nomine,  amen.  Isle  siinl  possessiones  sive  res  de  (|uiljiis  Marabolliinis  el 
Piero  tanierarii  Coraiinis  Aielii  pio  ipso  Comuni  itilraviTiinl  in  leniila  el  possessione 
el  eas  acceperuiit.  In  primis  Marabotliniis  et  l'ioriis  cameraiii  lune  Comuriis  et  tem- 
pore domini  Scannabicci  civiialis  Arelii  poleslalis  (I)  ai'ceperunl  teniilam  nomine  Co- 
munis  per  lohannem  C.omiinis  excculorem,  scilicel  de  Vallagiiie,  de  Fiasseneto  el  de 
AgiUoio  el  de  pialis  el  silvis  et  de  rankis  qiie  continentiir  in  Silice  et  in  lìankoroboli  et 
in  Barbara  et  in  siipiadiclis  locis  et  in  aliis  [diiribns  locis  qui  sub  istis  continenlur. 
Quas  lenas  et  silvas  Maicliiones  demiserunt  Comuni  Aretii,  siculi  in  Constiluto  contine- 
lur.  El  Ineiunt  assignale  terre  predicte  camerariis  memoralis  pei'  Ildibrandinum  de  Hu- 
kitino  el  (Irigorinm  de  Viliano,  vi  idus  iuiiii,  piesentibus  lolianne  Nobilis,  l'aganeilo 
Soibignoii. 

Ego  l.icobus  lìlius  lohannis  ab  imperiali  aula  notaiius  hiis  interfui,  el  ea  yx  pre- 
ceplo  potestalis  predirti  sniiscripsi  et  meum  signum  apposui. 


545. 

Innocenzo  ÌV  scrive  al  CleìO  della  Marca  Attconelann.  (ifjiitcliè  ricevano  con  onori 
e  prorcedano  di  denaro  il  rescovo  aretino  Marcellino,  rellore  apostolica  della 
medesima,  pena  la  scomtinica. 

Juiagni  -  26  agost»  1243.  [Ardi.  Vatic,  RegeH.  Iiinoc.  IV,  aii.  I,  viil.  21.  e.  13,  ep.  7Sj. 

Episcopis,  abbatibus,  [)iioribus,  aicliidiaconis,  arcliipresbiteris  el  aliis  ecclesiarum 
prelatis  per  Anconitanam  Marchiam  constitutis. 

Cum  fratrem  nostrum  (Marcellinum)  episcopum  aretinum,  quem  in  reclorem  Mar- 
cliie  duximus  piovidendum,  ad  partes  vestras  prò  conservando  statum  provincie  trans- 
mittamus,  mandamus  quatenns  eundem  cum  honoriticentia  debita  recipialis  et  sibi  in 
expensis  necessariis  providere  curetis.  Alioquin  sententiam,  quam  idem  propter  hoc 
rite  tulerit  in  rebelles,  ralam  habebimus  et  i'aciemus,  auclore  Domino,  inviolabiliter  ob- 
servari.  Datnm  Anagnie,  vii  kal.  septembris,  anno  primo. 


546. 

Pandolfo  di  Fasanella,  legato  imperiale,  ordina  die  il  procuralore  del  Vescovado 
Arclino  non  si  appropri  di  alcune  rendite,  che  sembrano  spettare  al  Monastero 
di  s.  Maria  di  frataglia. 

Grosseto  -  2  dicenibre  (1243).  [R.  Ardi.  Fior.,  Diploin.,  Canmldnli \. 

(1)  Àn.  1S28. 
Il 


2A2  nor.i:MKNTi  PEn  i.a  stoiua  d'  arf.z.zo  f.")46-oi-8. 

limi.  '280X*'-'0.  -  Ni'l  loi'ijii,  ili  sciiiiiir.i  ili^l  scc.  XV;  l'nilxitinnes  trxtiiim  iiiinliler  Vongintli'  ci  liltii  l'nzc 
peiiinciit  mi  abhutiam  df  l'rittalliu. 

l'ickiji,  Forschiniiji'H  zitr  Iteirli.i-  ioni  lì(rlit.f(i<'.srlticlitf  Ildiicns,  IV,  n.  .1S2. 

l'aiiiloiriis  ile  Fasaiiella,  iiiipeiialis  in  Tuscia  capilaneus  generali^,  noliili  \iri)  do- 
iniiio  Paiizo  de  ('astilliniio  |irmiii;ilori  in  lerris  e|iisco|i;iliis  Arilii  saiiilem  el  ilileilio- 
iiem  siiiceiam.  l'io  paiU;  alibalis  abbalie  ile  l'ralallia  lìdelis  imperli  exposiluiii  fiiit 
corani  nobis.  (|uo(l  lu  pio  lerris  diete  altbalie  que  sani  Congirale,  occasione  qiiod  dicis 
eas  perliiuiisse  ad  episcopaltim  .Aretiniim,  de  diclis  lerris  exigis  lerralicnm  el  diricliinn, 
el  coiiira  iuslitiain  diclam  alibaliani  iiiuleslas,  et  prediilos  predicla  occasione  de  qna- 
dam  Villa  et  pio  (|iiada!ii  que  vocaliir  l'er/a,  ab  liuiuiiiiluis  abitanlibiis  in  eadem  exi- 
gis  dalia  el  colleclas,  eanidem  abiiatiani  m  |irediclis  (ontra  iiisliliam  agravando.  Unde 
notenles  iiiiod  h'iras  non  peitinuiiies  ad  episcopaliim  predirlnm  sub  episcopalii  redu- 
cas.  maiidanius  vobis,  imperiali  anctorilale  (jna  fiingimur,  (piateniis,  facla  diligenti 
inqnisilìonc,  si  ad  episcopalnm  non  pertiniierunt  snpradictiini  terre  predicte,  occasione 
credilorum  episcopains  vel  alia  occasione  pio  episcopatii  prediclo,  ipsam  abbalìam  in 
preiliiiis  (l'iris  molestare  non  debeas,  salvo  in  aliis  iure  inperii.  Datiim  Grosseli,  se- 
cundo  di'cembrìs,   primi^  iridictionis  (I). 


547. 

Innocenzo  IV  scrive  al  Clero  slavo  di  Mlmazia  ed  Istria  che  riconoscano  il  man- 
dato che  ha  ricevuto  il  vescovo  Marcellino  da  Gregorio  IX  e  da  lui  nella  Marca 
Anconetana. 


I.aterano  -  1  insirxo  l'244. 


jArch.  Valic,  Zie//.  Iiiìioc.  IV,  nn.  1,  voi.  2!,  e.  SI,  op.  r;02]. 


Beiu.kh.  /.('.<  Hnjislres  d'  Innor.  H',  I,  7.3,  74. 

.Archiepiscopis,  episcopi»,  abbaiibns,  prepositis,  prioribiis,  decanis,  archidiaconis  et 
aliis  ecclesiarnm  prelalis  per  Sciavoniam  et  Istriani  constilulis. 

Sicul  placuil  pie  memorie  G(regorio)  |)ape  predecessori  nostro,  placet  et  nobis  qiiod 
venerabilis  fraler  nosler  (Marceiiinus)  aretinus  episcopus  pio  Ecclesie  Romane  negotiis 
in  .Anconetana  Marchia  commoretur;  quare  idem  predecessor  vobis,  fralres  archiepi- 
scopi ac  dilecli  lilii  prelati  Sclavoiiie  el  Dalmatie,  suis  lilteris,  quarnm  tenorem  snb  si- 
gillo   venerabilis    fratris    nostri    (Rainaldi)    Ostiensis    episcopi    perspeximus    conlineri, 


(ì)  Segue  snidilo  la  "inqiiisilio  facla  per  iluniinmii  l'aii/.iim  proL-iiniluieiii  super  premissis,  de  mandato 
quod  superi',1^  rontinelur,,. 

Uno  dei  vnii  lesUnioni  locali  dice  clie  "teirenum  Cangiralc  fsici,,  si  lavorava  per  conio  dell'  abbate  di 
Prataglia;  '-ipiod  villa  qiie  dicilur  Pecza  est  abbatte  diete  el  ipsa  retinet  ipsam  villani  pio  sua,  et  pcrcipit 
Ibi  et  poncre  ei  poni  facere  datium  et  colleclam  prò  se  et  prò  civitale  .\retii;  ponebattir  sine  niiiitiis  et  prò 
imperatore,,. 

Il  detto  dociinienlii  è  cupia  siiicruiia  di  ser  lioborln,  il  quale  cosi  sottoscrive  il  lungo  interrogatorio:  "Ego 
Robertus  de  Liiiiosano  nolarius  ut  suprascripta  in  actis  Curie  invcni,  ila  liec  quo  suprascripta  sunt  fìdeliter 
soripsi  et  exeiiiplavi,  et  signo  proprio  signavi  (Sn.l,,. 


AN.   1243-1241]  codicf:  diplomatico  24:{ 

(iistiicte  prcroiiil  iniml  ('idem  f'|iisi-o|i(i  in  iiiorinalionilnis  siiljvi!iiiri!  coiigi'iie  ciiii'tis. 
Nos  ila{|ue  volenles  (luod  ilicliis  Aieliiius  episcopiis  liiiiiismocli  aiiiiitus  atixiliis  elficaciler 
iiiloiiilcie  valoal  iirol'alis  ne,L;otiis  prociirandis,  ac,  eliain  ni  in  hiis  vobisi^um  Islrio  pillali 
corilrihiiaiit,  universilalein  vesti am  roganius  el  horlcmur,  aupie  per  aposlolica  scripla 
fiimiter  precipiendo  mandamus,  (|uatiiuis  eidem  iiixla  mandalum  einsdera  predecessoris 
subventionem  congruam  im|)eiidalis.  Alinqiiin  senlcntiam,  i|iiam  ipse  propler  lioi:  rito 
tuleiil  in  icltelies,  ralani  haheliiniiis  el  l'acieinus,  aiirtoie  Domino,  us(|ue  ad  salisi'actionem 
condignam  iiiviolabilitei'  observaii.  Ualum  Lalerani.  kl.  mailii,  anno  primo. 


568. 

Onlinttuìi'ìiii   sopra  le  selce  possedulc   dal  Comune    in   Val  ili  Chiana,  delermina- 
zione  dei  loro  confini  e  assignazione  delle  loro  parli  ai  (juarlieri  della  eillà. 

Arezzo  -  SO  inasr^io;  IS  iiovcmiire  1244.        [Ardi,  di  Si.  di  I-"ir.,  Calatoli,  voi.  .\\1\,  e.  7ti,  7i;'|. 

In  nomine  Dvniiiiì.  Ili.c  est  excin/'lidn  ••jiiusdam  rnpilnìi  Stallili  [urli  lempure  polesUilis  do- 
tniiii  <?i?Yn  (//  riiilevii  iiietiiii  p(;leslatis. 

Silvas,  lerras,  quas  Maichioiies  dedenint  civitali  Ardii  et  Comuni  Ardii  in  Agulolo 
et  Valagenis,  lenear  ad  maiius  Comunis  Arelii  detinere;  prala,  C.lanes,  piscarias  (pie 
suiil  iuxla  silvas  ciim  siiis  |)erliiieiiliis  lerminare  tenear  ubi  non  sani  terminale  per 
tolum  mensem  iubi,  el  terras  scarapatas  ad  ulilitalem  (".omiinis  reduci  faciam  et  liaberi 
et  teneri.  El  siqua  Comunilas  roncaverit  vel  combusserii  dictas  silvas  seu  occupaverit 
centra  meam  proiiibilionem  quam  facere  lenear  per  totnm  mensem  ianuarii,  xxv  libras 
ei  toliam  et  spetiali  persone  e  solidos:  el  hoc  preconizelur  pnblice  per  i-ivilatem  ut 
sciatur;  el  occupata  laciam  restilui.  Celerum  quilibet  de  civilate  retinens  eqiium  pos- 
sil  illuc  mietere  pio  feiio  el  erba  facieiida  pio  suo  .ei]no  ve!  equis  iiecessariis  et  non 
causa  vendendi.  Et  possessiones,  tene  el  silve  predide  inler  homines  oivilatis,  videlicet 
inter  porlas,  dislribucre  tenear  iioc  modo,  silicei:  quod  porla  Hiirgi  liabeat  tertiam  par- 
lem  ipsarum;  [loita  Fori  habeat  aliam  lerliam  parlem,  et  porla  sancii  Andrea  el  Cru- 
cifere  habeant  aliam  lerliam  parlem;  ad  quam  dislribulionem  faciendam  ponanlur  per 
portam  quatuor  lìoni  homines  sive  in  porlis  sancle  Andree  et  Crucifcre  iiii°''  et  in 
qualibel  aliaium  [lortaiuin  mi"''.  Et  leiieatur  poleslas  precise  facere  el  fieri  facere 
diclam  dislribulionem  el  omnia  supradicla.  Et  siquis  volueril  dicere  se  habere  ius 
aliquod  in  prediclis  rebus,  non  possil  probari  nisi  per  instrumentum  confectum  ante 
confedionem  insti  iimenli  quod  Marchiones  fecerunt  Comuni  Arelii  de  prediclis,  et  aliter 
probari   non  possil. 

In  nomine  Domini  millesime»  C.Cxliiii,  indictione  ii,  tempore  potestatis  Gerardi  de 
Parma  aretini  potestatis. 

Ista  siinl  nomina  illorum  bonoium  hominum  (|ni  l'uerunt  positi  super  distribulione 
facienda  silvarum  el  omnium  eorum  que  continentur  in  dido  capilulo  et  super  lermi- 
naliouc  facienda. 


In   |inila  Foii. 


«4i  nnCUMKNTI    PER    lA    STOBlA    D    AREZZO 

Domìuus  HiIiImmiiiIiiiiis  <fiiidoiiis  Mililìe 
tìoniiiius  iiiiiild  Siriani 
l.euiK-  Honil'atii 
Musca  olini  Harfoli 

Saracenus  Uj^olini  ralclictli 
llaiiialdus  Isacci 
Uaineriiis  Sinigaidi 
Toiscellus  Pagani 

Hoiniiins  Bernaidinns  Az/.i 
Diiininas   hnilullinns  Hom-ompagni 
l'allaiile 
CiiMardutcins 


[348. 


In  porlis  sant'li  Amlree  ol  Cnicilere. 


In  porla  Biirgi. 


(  Lsli  siinl.  laliiilalores 

\ 


MontaiJ!iu)riis 

Vollia 

Bnnaciirsus  Ursi 

Die  II  exiMiiilo  mense  maii,  fniain  piediclis  honis  iioininibiis  el  dìcli-^  labiilaloiihiis, 
in  Silva  l^asseiieli.  Cum  ddiiiiiuis  (lerardiis  BiUerius  de  l'aiina,  imperiali  mandalo  are- 
tinus  lìoleslas,  de  Consilio  el  volunlale  diiUnuni  boiionim  liominiim,  el  ipsi  iiiin  eo, . 
vellent  ni  predicle  siive  et  piala  cum  eorum  perlinenliis  leiininareiitur  el  nomiiialiin 
velient  ni  silva  Frasseneli  terminarelur  ab  illa  parie  versus  Casliliionem  Arelinum, 
qua  teriiiini  immiclerenlnr,  et  liiiu:  in  ip>a  posilione  idem  poleslas,  vice  et  nomine 
r.omunis  Arelii  et  prò  i|)S0  Comuni,  asseruit  et  dixit  Cùmiine  Aielii  ius  liaiiere  in 
ipsa  Silva  Frasseneli  et  terris  usque  ad  Renganum.  Unde  cum  non  capereUir  lune 
usijue  ad  Reiicaniini,  dixit  et  pioleslatus  est  quod  illa  positio  sive  immissio  leimino- 
rum  iiiillnm  pieiudiciiim  generaret  Comuni  Arelii,  neque  ail  dominium  ncque  ad  pos- 
sessionem  neque  ad  proprielalem  lam  silve  ipiam  teriariim  cuitarum  el  ini;ultarum, 
pralornm,  Clanium  et  omnium  eorum  perlinentium  usque  ad  Rencanum. 

Ilein  semper  quando  dieta  silra  et  alia  lerminabantur,  idem  domiiuis  (lerardus  Arelii 
poleslas,  vice  el  nomine  Coniunis  Aielii,  diceliat  et  proleslatus  erat  quod  lalis  immissio 
terminorum  non  preiudicaret  Comuni  Arelii  >^i  ius  iiabebat  a  lerminis  extra. 

In  nomine  Domini.  Isla  sunt  vocabnia  et  nomina  locorum  in  quibus  termini  dicla- 
rum  siivarum  positi  sunt,  et  mensura  quantum  unus  ab  alio  disiai. 

In  primis  in  silva  Frasseneli  ab  illa  parte  versus  Casleliionem  unus  termiuorum 
posilus  et  immissus  est  prope  Clanes  el  Capannam  domini  lacopi  (iibaldi  in  Ranco 
GualIVedi,  et  traliit  ad  rictum  per  viam  noviter  faclam  in  i()sa  silva  ad  alium  termi- 
num  positum  in  combarhioC)  viarum  de  Carpeneto,  el  respicit  aiJ  rectum  lamiuinile 
sancii  Aiitolini,  el  aiios  duos  lerniinos  posilos  in  riva  rivi  de  Cozana  non  multum 
longe  ab  ecclesia  sancii  Antolini;  et  sic  positi  sunt  termini  ab  illa  |)arle  versus  Caslil- 
lioneiii  in  dieta  silva  ad  rectum.  Et  sunl  a  primo  termino  usque  ad  ullimum  tabule  DCC. 
Item  alins  lerminus,  qui  designai  superiorem  parlem  sive  latus  dicie  silve  Frasse- 
neli versus  slralani,  est  iiixta  prediclum  lerminum  posiliim  et  immissum  in  riva  dicti 


i«J  Nel  codice  sca  scritto:  corbario. 


<N.     1244]  CODICI'".    DIPLOMATICn  245 

rivi  de  Cozana,  non  mullimi  longo  ah  ecclesia  sancii  Anioiini,  (|ui  respicit  aliiini  ter- 
minum  (jui  posilus  est  piupe  pendices  de  Moulecchio,  in  loco  i|ui  (iiciUir  C.andellone,  in 
terra  (|uam  tenet  dominns  Homo  sancii  Ciilii  jirope  c^aibonariam.  Kl  snnl  ,iii  uni)  ler- 
niino  ad  aliuni  tabule  Ixxxxii. 

llem  alius  lerminus  ijui  designai  et  dividit  diclain  silvani  et  lerras  i|)sius  a  plano 
Villani  est  in  loco  ijui  vocalur  Candelone,  et  respicit  aliuni  lerniinuni  immissum  in 
strada  nova  qua  ilur  ('lusium,  et  Iraliit  ad  leclum  usijue  ad  duos  tcrniinos  ininiissos 
et  posilos  in  connbarbio  viarum  de  le  (lapnniie.  El  sunl  a  termino  de  Candelone  usque 
ad  terminos  dicli  combarbii  viarum  ri*;  le  Capanne  tabule  CCx. 

Ileni  unus  dictorum  terminoruni  cositorum  in  combarbio  de  le  Capanne  dividil  et 
designai  a  parte  inferiori  lerras  el  silvas  Frasseneti  el  Valaginis  a  plano  Viiiani,  el  re- 
spicit ad  recium  alios  duos  terminos  positos  in  plano  Gillionis.  El  sunl  ab  ipso  ler- 
mino  ad  alios  tabule  Cliiu. 

Uem  unus  terminorum  de  plano  (iillionis  designai  et  dividit  silvani  et  lerras  Vala- 
ginis a  plano  Viiiani  et  Irahil  ad  rertnm,  el  respicil  alium  lerminiim  immissum  in 
strala  ab  ilta  parte  malalie  Valaginis  versus  Monlicellum.  Et  sunl  ab  ipso  leiniinu 
plani  Gillionis  usque  ad  diclos  terminos  de  strata  tabule  CCI. 

Uem  strala  designai  parlem  superiorcm  silve  Vallaginis,  videlicet  ah  alia  parie  dirle 
malalie  usque  ad  alium  lerminuin  i]iii  est  in  ipsa  slrala  ab  insa  parie  ipsius  iiKihilie. 
Et  sunl  ab  uno  lermino  ad  alium  tabule  xxxvii. 

Uem  lerminus  qui  est  in  strala  ab  isla  parte  malalie  Vallaginis  versus  l'olecianum 
trahit  ad  recium  et  respicil  Eschium  qui  est  in  pede  vie  Escliii  el  ad  recium  usque 
ad  Clanes,  et  dividit  planum  Rukitini  a  silva  el  tetris  de  Valiagine.  Et  sunl  a  dirlo 
termino  usque  ad  Clanes  tabule  I). 

Uem  a  parte  inferiori  diclarum  silvaium  Frasseneti  el  Vallaginis  sunl  Clanes,  el  a 
termino  qui  est  prope  Capannam  dirli  domini  lacdpi  (iihaidi  ad  piala  de  Scabiano  sunl 
tabule  CCC<:i. 

Summa  lolius  terre,  silve  el  praluruni   Frasseneti  el  Vallaginis  est  el  rapii  :-tarioia 

M 
Xlll    .    IJ. 

Isti  sunl  lines  Agutoli.  In  [)rimis  dim  leimini  inimissi  sunl  prope  Mosollmni  domini 
Henrici  Teste  in  via  de  ('.a(m)petello,  unus  quorum  dividit  silvas  el  lerras  Agutoli  a  plano 
Rukitini  el  Iraliit  ad  reclnm  usque  ad  terminum  immissum  in  terra  quam  tenebat 
doiniiiiis  Furdevollia  el  ad  recium  usque  ad  Eschium  de  Silhiano.  Et  ab  ipso  Escliio 
us(]ue  ad  Clanes  sunl  tabule  CC.C. 

Uem  alius  lerminus  posilus  est  iuxta  prediclum  terminum  in  via  de  Campetello; 
dividit  silvas  et  terras  prediclas  a  plano  l'oliciani  el  trahit  ad  reclnm  ad  alium  termi- 
num qui  est  in  terra  domini  Henrici  Teste  iuxta  viam  de  Pegole,  el  res|)icil  alinm  ter- 
minum i]ui  est  in  via  de  Cerreto  iuxta  (juandam  mukiam,  el  alinm  lerminum  ipii  est 
in  via  de  Campolongo  et  terminum  positnm  in  loppi)  F'oliciani.  El  sani  ;i  prinui  in- 
mino  usque  ad  ullimum  tabule  CCCxxx. 

Uem  a  dirlo  termino  immisso  in  dirlo  loppu  rulcianense  ns(|iie  ad  Clanes  sunl 
tabule  (;. 

Uem  pars  inferior  diete  silve  el  iiialoruni,  siciil  Irahunl  [iredicli  termini  versus  Cla- 
nes, suQl  tabule  CC.Cxx. 


24tì  nnr.nMKNTi  piìh  i.\  skhiia  n'  m;kz/.ii  |.")48-!)Ji(). 

Smuiii.i  inciliili'  li'iic  l'I  silvc  l'sl  slnriiiia   M.M.MM 

Isti  siint  lines  Tcisì  i|iiì  osi  siipra  iloniiiiii  (iiiitloiiis  Oilili.  In  primi)  uh  illa  parli: 
\oisiis  Moiilt'ccllnm  l'sl  via  ipic  iliriliir  via  dal  Teiso,  in  inilin  sive  in  rapile  ciiiiis  vie 
siuil  lino  li'iniini;  iinns  ipimiMn  i'i'S|iii'il  ci  lialiil  ad  intiim  ad  aliitin  Icrminiim  ipii 
psl  in  ipsa  via  non  miilinrn  lon^i'  a  domo  ci  Iona  Ciiiidunis  Oddi.  Kl  siinl  ali  nnii  ad 
aliniii   laliiilc  C.xl. 

llcni  alius  Icrniiniis  est  in  dirlo  loro  iii\la  prodiclum  ItMininiim  ci  designai  pailem 
inrcriori'in,  el  rcspiril  aMos  diios  Icrmiiios  pusiliK  iuxia  liviiin  de  Vilianii  in  angulo  vie 
de  Salite  non  iniilliun  lungo  a  domo  tiiinlonis  Oddi.  Kt  .•^nnt  a  dielo  leiinino  ad  alios 
Uahiilo  xxx. 

ilom  alius  torminus,  ipii  e.<t  iuxla  diiluin  livnni,  le.'^picit  lerminnm  |iosiluni  in  slrala 
in   loco  (|ni  dii'ilnr  Casale.   El  sniil  ali   iiiio  ad  alinni   laliiile  ('.vi. 

Ileni  .iliiis  Iciininiis  esl  in  slrala  ci  designai  pailem  siiperiorem  dirli  Teisi  el  est 
in  loro  ipii  diriiiir  r.asale,  el  respirii  aiiiim  lerminum  ipii  esl  in  slrala  in  rapii*  vie 
dal  Teiso.   El  siinl  al)  uno  leimino  ad  aliiini  laliuie  (',. 

Sumiiia  picdirlaruin   lerianiin  del  Teiso  esl  el  capii  slariura   I). 

Siiiiinia  sumniarnin    omiiinni  silvaiuni,    lenaium  el  pralorum  esl  el  rajiil  slariora 

M 

xviii,  salvo  iure  ralruli. 

Poslea  veio  xviii  iiovemhris,  in  palnlio  Comunis,  in  roiisilio  CC"""""',  ad  sonum  campane 
more  solilo  roadunato,  de  voliinlale  ipsiiis  ronsilii  et  diotorum  honorum  xii  hominum 
super  diclis  leri'is  hrevia  el  soiles  dale  l'ueriinl. 

l'riimis  leilius,  ijiii  esl  ali  illa  parie  versus  Castillioiiem,  venil  in  porlis  sancii  .4n- 
dree  ci  C.rucifere;  brevia  liabiiil  Bonavenluia  de  Radicala.  Ilem  secundus  lerlius,  qui 
esl  (Il  medio,  venil  in  porla  Fori,  el  hrevia  lialmit  Mereius.  Ilem  lerlius,  qui  esl  ab 
ista  ()arle  versus  Polerianiim,   venil  in  jnii'la  Burgi  et  brevia  liabuil  Seniore  calzolarius. 

Farla  sunl  omnia  supradicta  et  singula,  ut  legilur  et  conlinelur  a  diclo  capitulo 
Statuii  riira,  de  volunlate  et  comuni  concordia  dirtorum  xii  honorum  liominum  et  ta- 
bulaloriim  predirlorum  el  approhala  per  dominum  Tierardum  Bulerium  Dei  et  imperiali 
gratia  aretinum  potestalem. 

Ego  liaineriiis  nolariiis  lilius  olim  lacobi  Sinigardi  predictis  inlerfui,  et  de  volun- 
late diclorum  bonorum  liominum  et  de  mandalo  potestatis  subscripsi  et  publicavi. 


549. 

Innocenzo  IV  cominelle  al  l'riore  dei  Predicatori  d'  Arezzo  di  curare  la  vendila  di 
alcuni  beni  del  monaalero  di  s.  Fiora,  tirarato  eccessiramente  di  debili  che 
debba  pagare  egli  medesimo  col  denaro  andò  nelle  mani. 

Lione  -  5  marzo  1247.  [.^rrli.  Valic,  lìfi/i'sl.  Innoc.  IV,  an.  IV.  voi.  21,  e.  368,  ep.  4'i4]. 

....  Priori   Iralium  Predicalorum  .Aretino. 

Dilecli  lìlii  (Ugo)  abbas  el  ronvenlus  salirle  Flore  aretini  nobis  expoiiere  curave- 
runt,  quod  monaslerium  ipsum  tanto  prerailur  onere  debitorum,  quod  nisi  ei  per  sedis 
aposlolire    providenliam    celeriter    succurratur,    verendnm  est    ne  absorbeatur  penitus 


AN.     1247]  '  r.ODlCK   DIPLOMATICO  247 

voragine  usiiraium,  ad  (|uiirum  sointinnem  ipsiiis  rr'dditiis  vix  suflìcere  dinoscilur.  (Jiiare 
uohis  hiiiiiililer  sii|)|diiariiiil  ni  eidem  moiiasleiio  in  huiiis  necessilalis  ailiculo  provi- 
deie  (le  benignilale  solita  curaremus.  Nos  ii^'lliir  digmini  repulanles  ut  ad  monasleriiim 
ipsum  geranius  dehite  compassionis  alTeclum,  mandamns  r|iialenus  si  est  ila,  eisdem 
abbali  et  conveiitui,  non  obslanlihus  apostniicis  lilleiis  per  ()uas  asserunt  silii  liiisse 
expresse  inhihilniii  ne  aliquid  de  bonis  monaslerii  snpiadicli  neque  |)ensioiiem  sive 
censum  vel  lerlditum  undecumque  debeantur  eidem  vemleie,  dislrahere  ani  (junciun- 
que  modo  prò  ipsoiura  debilorum  exoneralione  ve!  qiiacumque  alia  causa  sine  speciali 
nostra  licentia  vel  illius  cui  iargii;ndi  lacullalem  liuius  dedeiamus  lii;eiiliam,  alienare 
presumerenl  vel  aliquibus  aliis,  ...  priori  de  Mosciano,  a  quodam  niagislro  ("..  de  Aretio 
impetralis,  vendendi  de  possessionibns  eiusdem  monaslerii  minns  iililibus  conceiias, 
auctorilale  nostra,  liberain  facuitalem,  dummodo  pretium  qiiod  più  eis  recepliim  fueril 
per  manus  tuas  in  solutioneni  debiloiuin  luiiusmodi  convertatur.  Datum  Lngduni,  ni 
non.  marlii,  anno  quarto. 


550. 

Lelleru  di  l'ederigo  d' Autiocliia  scrina  al  coìite  (iuidu  di  Mudigiiatia  potestà  di 
Arezzo,  e  da  questo  comunicata  ai  delegali  del  cescovo  Marcellino  perette  non 
impediscano  all'  Abbate  di  s.  Fiora  di  vendere  i  beni  per  pagare  i  debiti  della 
chiesa . 

▲ecampanieuto  nel  Porng'ino  •  H  ffingno  (l-4<  )•    |  .\i'(li.  Capii.  il'.\r.;  Cyrie  di  s.  Fiora  e  Liuilla,  ii.  906]. 
mm.  2.30XH0I  lo. 

Comes  Guido  de  Mulliilliana,  Dei  gratin  in  Tussia  (')  palalinus  el  iiunc  ini|ieriali  niau- 
dalo  .Aretii  polestas,  sapieiilibus  et  discielis  viris  donpno  Benedicto  sancii  Salvaloris, 
et  donpno  Dionisio  de  Anteria  capellano  el  pieshilero  Bono  canonico  aretino  salulem 
el  amorem  sinceruin. 

Noverilis  nos  a  domino  Frederico  rege  de  Antiochia  domini  imperatoris  (ilio  in  mandatis 
recepisse  iuxla  harum  lonlinenliam  liUerarum,  silicei:  Frederirus  de  Antiochia,  do- 
mini impeiatoris  tilius,  sacri  imperli  in  Tuscia  el  ab  Amelia  usque  (".ornetum  el  per 
totani  Mariliniam  vicarius  generalis,  nobili  viro  domino  corniti  Guidoni  poleslali  Arecii, 
lideli  imperii,  amico  suo  salulem  et  amorem  sincerum.  Querelam  venerabilis  abbalis 
sancle  Flore  aretine  nuper  socepimus  {')  continentem,  quod  donpnus  Benediclns  sancii 
Salvaloris,  et  donpnus  Dianese  de  Aiileria  capellanu.>,  et  presbilcr  Bonus  carionicus 
aretinus,  auctorilale  delegationis  eis  commisse  a  .Marcellino  olim  episcopo  areiino, 
nunc  prodilore  et  exbannilo  iraperii,  ipsum  abbalem  et  abbaliam  indebile  molleslantes 
non  permitlunl  ipsum  prò  debilis  ip.siiis  ecclesie  exsolvendis  de  bonis  ipsius  abhalie 
alienare,  emptores  et  emerc  volenles,  auctorilale  predicta,  sub  excomiinicalionis  pena 
nichilominus    prohibenles.    Gum  igiUir  de  imperiali    mandalo    jìiocedal,  ut  aurloiilate 


(•)  Sir. 


248  iiociiMKNTi  l'Ut  i.\  sidiiiA  d'  ahkzzo  [550-5iJ'i. 

alic'iiius  clerici  vel  piclali  el  maximo  rcbolliiiiii  iiii|K'ni  su  in  aii(|iio  iiitroiiiillt'ie  allcDlel, 
iiiai)(lan;iis  vobis,  aticlurilato  imperiali  i|iia  riiii^iiniir,  tirmitcr  iniaii;^criles,  (|ualunus 
|iiel'atns  iuilifos  delepalos  laliler  compelialis,  ut  preilicliim  abbalem  seii  ahiialiam  oc- 
casione (liete  (ielegalionis  non  mollesleni,  ri  i|niiil  |ieiinillanl  (iicliini  abhaleni  pio  evi- 
denti el  necessaria  ntilitale  diete  abbaile  de  bonis  ipsiiis  abbaile  vendere  el  .lieiKire; 
salvo  ([uod  caslniin  ve!  aliud  (|Uod  ali  imperio  tenerelnr  non  debeat  alienari  .Nichillo- 
ininiis  eliam  laliler  compellalis  prediclos  iudices  dele>;al(is,  quod  predictuin  abbatem 
vel  aliqnt'in  aliiiin  occasione  diete  delegalionis,  palam  m'I  pnvalini  excomnnicare  non 
presiiinaiil,  procedendo  contra  eos  de  receplione  deleyationis  (irefate,  siciit  ad  liono- 
rem  iniperii  videris  expedire.  Daliim  in  caslris  in  depopulalione  Perusii,  ni  iunii,  v" 
indictionis(n.  linde  ciim  mandala  dicli  domini  regis  oporleal  nos  exerpii  reverenler, 
v(d)is  dislricle  preripiendo  mainlamiis.  i|iiril.Mins  predicliim  alibalem  el  abbaliam  el 
liomines  (|iii  voliierinl  ab  eisdem  emere  de  bonis  diete  abbaile  jiro  debilis  i[)siiis  ab- 
balie  exsiilveiidis,  et  in  omnibus  el  per  omnia,  secundiim  tenorem  lillerarum  predicla- 
rum,  ab  omiii  mallefaclione  el  conlradiclione  eisdem  per  vos,  occasione  diete  (Ielega- 
lionis, ve!  alias  ex  parte  vesira  qnoeiimtpie  iiiotio  eisdem  faclis  el  illalis,  penilus 
altsolvalis,  sicul  imperialem  graliam  ciipiiis  pronii'reii  el  a  nostra  indignalione  el  gra- 
vamine  precavere. 


551. 

Innocenzo  IV  scrice  al  cescovo  Marcellino  a/finchè  pennella  agli  Ancouelani  di  ac- 
cedere a  ìiiirazzo  per  procacciarsi  vellovaglie. 

Lioue  -  25  ^ÌH^iio  1247.  L-^'cli.  V;\lic.,  hegi'sl    liinor.  /!',  an.  IV,  voi.  21,  e.  409,  ep.  863]. 

(Marcellino)  episcopo  aretino,  Marcbie  Anconitane  rectori. 

Cum  Anconitani  cives  prò  eo  quod  a  ciicumslanlibus  iniraicis  ecclesie  severius  so- 
lito impugnanliir  prò  emendis  victualibus  ad  porlus  accedere  non  andeanl  consuetos, 
et  ideo  tanta  preniantur  inopia  ni  vix  habeant  linde  valeant  siibstenlari,  a  nobis  humi- 
liter  postulasti  ut  eisdem  paterno  compalientes  atì'ectu  Iransfretandi,  ut  Duralium  ade- 
ant  prò  emendis  sibi  necessariis,  eis  licentiam  largiremur.  Ut  igilur  iidem  sedem  apo- 
stolicam  post  Deum  sibi  adesse  senliant,  necessitatis  tempore  refugium  singulare, 
fraternilati  tue  commitlimus  ut  eisdem  civibus,  auctoritale  nostra,  postulata  concedas 
prout  videris  expedire.  Iialum  Lugduni,  vii  kl.  iulii,  anno  mi. 


(I)  Questa  leUora  fu  pubblical;i  dal  Camìi:!,  Suppl.  iilla  Serie  dei  Duchi  e  .Vanii,  di  T»sc.  di  Cox.  della  Pena, 
VI  IV,  i8;  K.1M1,  S.  Eccl.  Florent.  .Voniim,  I,  489:  Fu.  Ildkkonso  da  S.  Lritìi,  Deliz.  degli  Erud.  Tose,  VII!.  461: 
Huill.vrd-Bréholles,  Histor.  diplom.  Federici  II,  VI,  5.ÌS. 


AN.  1247-1248]  CODICE  diplomatico  24^ 


552. 

//  monastero  di  x.  Fiora,  in  virtù  di  ?//«  ordine  di  Goltifrcdo  giudice  procinciale 
per  Federigo  di  Antiaclìia,  entra  in  possesso  assoluto  di  poderi  contrastati  da 
alcuni  di  Ijuarata. 

Qnìirnfa  ■  S  marzo  124S.  [Arcli.  Cnpil.  d' Ar.:  Calte  di  s.  Fiora  e  Lucilla,  n.  '.MI]. 

Hill).   II0X23.J. 

In  Dei  nomino,  amen.  Anno  ('.liristi  a  nalivil.-ile  .Millesimo  iliiceiilesinio  xiviii,  Inno- 
cenlio  p.'ipa  resiilenle,  domino  Frederiro  Homanoiiim  imperanle,  indiclionf!  sexia,  die 
vili  intrantp  mense  marlio.  l'iesenlibiis  Seroleno,  Pieiro  et  Orlandino  l'ili  de  Quarata 
et  |)luiilins  aliis  Icslilius  logalis  et  vocalis  ad  lieo  omnia  infrasci  i|)ta.  l'receplum  est 
et  inibitimi  Carlo  de  Oiiaiata  e.\:  parte  domini  (lOttiiVedi  iudicis  infiascripli  per  me 
Maineitnm  iiolariiim  infra.srriplum,  qnod  podeie  et  lerra(m)  poderis,  do  qua  data  est  te- 
nula  et  per  ipsum  iudicem  conflimala  donno  Bono  sindico  monasterii  sancte  Flore, 
vel  abbatem  diete  abbaile  et  ipsum  moiiasterium  non  inquielet  in  dieta  tenuta,  set 
ipsam  relineat  prò  ipso  monasterio,  et  i[)sum  monaslerinm  recongnoscal  inde,  sub  pena 
ei  arbitrio  dicti  iiidiris,  vel  alii  qui  loco  suo  esset,  auferonda,  legens  coram  eodem  Carlo 
et  miiltis  aliis  litteras  dirti  iudicis  milii  .Mainetlo  notarlo  missas,  sigillo  dicti  iudicis 
sigillalas,  lenor  quarnm  talis  est:  Gollifredus  de  l'odiobonizo,  index  provincialis  piani 
Aretii  et  Vallisambre  prò  domino  Frederico  de  Anliocliia  domini  im|)ei'atoris  lìlio,  sacri 
imperii  in  Tuscia  et  ab  Amelia  usque  Coriielum  et  per  totani  Marelimam  vicario  ge- 
iieiali,  Mainetto  notarlo  de  Quarata  imperii  iìdeli,  amico  suo,  salulem  et  amorem  sin- 
cerum.  Tue  diieclioni  presenlibus  linei  is  preci|iieiido  mandamus,  quatenus  Marie  de  Oua- 
rata  u.xori  lanetti(l)  et  Orlandino  filio  suo  inibeas  ex  parte  nostra,  ad  penam  x  libra- 
rum,  (|uod  dominum  Bonum  sindicum  monasterii  sancte  Flore  vel  abbatem  diete  ab- 
baile vel  ipsum  monaslerinm  non  inquietent  in  tenuta  eidem  sindieo  data  et  per  nos 
confìrmata  (2);  el  omnibus  de  Quarata  et  de  (lalogiiano  et  de  centrala  nobis    subiectis 


(1)  Aveva  già  senlenzialo  (19  die.  1241)  contro  di  lei,  e  data  la  tenuta  di  un  podere  e  delle  terre  usur- 
pate all'  Abbate  di  s.  Fiora  "Albertus  (de  Monleboniko)  vicec'omes  in  Valdambra  prò  domino  nostro  inpera- 
tore  serenissimo  Federico;  quod  podere  et  terras  dicebat  ad  diclam  abbaziam  perlinere  iure  dominii  vel  quasi, 
et  etiam  si  aliquod  ius  prò  laborerio  vel  alio  ulto  modo  liabuerat  ibi  lanneelus,  ad  ipsam  abbaziam  perlinere 
id  ius,  si  aliquod  haljuisset  lanectus  prò  fido  vel  serviiio  scu  dericlu.quod  inde  prestare  lenebatur  diete  ec- 
clesie exinde  iure  pignoris  vel  ypoleche,,.  Le  terre  erano  "in  Clusapiari,  in  Pizallc,  in  Campoluci,  in  Tur- 
turelln,  in  Marlinense,  in  Canipodoneralo,  in  Pisciiiale  Data  seii  pronunliala  fuit  lieo  tenuta  apud  Quaiatam.,. 
(Ardi,  di  s.  Fiora,  n.  842.  Clr.  C.\mict,  op.  cil.  VI,  ni,  HI). 

(2)  Con  decreto  del  1248,  "die  secundo  inirantis  mensis  februarii,  dominus  Gollifredus  iudex  provincialis 
plani  Aiitii  et  Vallisambre  prò  domino  Frederiro  de  Antiochia  domini  imperatoris  filio,  obslendit  Marie  u.vori 
quondam  lanetti  de  Quarata  quoddnm  instrumentum  cuiusdam  tenute  date  per  Albertum  de  Monteboniki 
quondam  vicecomitem  Vallisambre  conira  Mariain  uxorem  quondam  lanetti  de  Quarata  scriptum  nianu  Rai- 
nerii  not.  de  'falla  et  quoddam  aliiid  instrumentum  tenute  proniintiate  contra  iam  diclam  per  dominum  (ie- 
rardum  iudicem  et  assessorem  domini  Giiilielmini  vicarii  comitatus  Aritii  et  Castelli  scriptum  manu  Ursonis 
noi.  de  lonnnazzo  el  instrumentum  etiam  tenute  date  ab  l'golino  nuntio  curie,,  e  assegna  ai  due  contendenli  il 
termine  peienlorio  per  presentarsi  al  giudice  "apud  .VIontem  sancii  Savini.  Actum  apud  Quaralam,  iuxta  ec- 
clesiam  dicti  castri,,.  (Arch.  del  Monnst.,  n.  907). 


2oO  DOCUMENTI   PER   LA   STORIA   D'  AREZZO  [552-554. 

prciipias  ex  parlo  iioslra  laboianlilius  podere,  in  quo  temila  e.sl  proiiunliala,  ul  reliiieanl 
prò  ipso  iiioiiaslerio,  el  ipsum  recoiigiioscaiil  inde  sub  pena  eis  noslro  arbitrio  aiife- 
reiida.  Ualiiin  apud  Muulem,  xxvii  febniarii,  vi  indiclioiie.  Lillere  vero  predicle 
crani  sigillale  sigillo  de  cera  qiie  videbaliir  comunis  el  bene  lenax,  in  (|uo  (iniilem 
sigillo  lales  crani  lillere:  S.  OoUifredi  (luidalotli. 

Acliim  apud  Ouaratam,  sub  porlicu  ipiod  esl  ante  ecclesiaui  dicli  castri. 

(Su.)  Ego  Mainellus  de  Ou^'i-ata  filius  quondam  Ugolini,  aucloritate  imperiali  nola- 
rius,  prediclis  omnibus  inleil'ui  et,  ut  supra  legilur,  rogalus  ss.  el  pubblicavi. 


553. 

Innocenzo  IV  scrive  al  vescoco  di  l'uno  perchè  coslriitija  la  Citiesa  Aretina  a  pa- 
care cinquanla  lire  di  debito  fatto  dal  defunto  vescoco  Marcellino,  esimendo  dal 
liayamenlo  ai  creditori  Mccola  l'ette  anconetano  fratello  di  detto  vescovo. 

Lione  •  11  giugno  l'248.  [Anli.  Viilìc.  Ik'ij.  liiitor.  IV,  nn.  V,  voi.  21,  e.  542,  op.  948]. 

OAPELLETTt,  Le  Cliiesc  il'  Italia,  XVHI,  127  -  Uouiìnuehu,  Epist.  saer.  Sili  e  rvgeslis  l'ontif.  Uomun.  sete- 
ckie,  11,  777,  pag.  408  fui  Monum.  Gemi,  tiist.  eiliit.  iSocict.  aiicricmlis  fontibus  rei:  (jcnnunir.  medii  aevi). 

(Adiuto)  episco[)0  l'anensi. 

In  obsequiis  upostolice  sedis  bone  memorie  M(arcelli(ius)  aretinus  episcopus  illani 
lidtìi  puritatem  et  l'ervorem  habuil,  (|uod,  def'ensioni  ecclesiastice  libertalis  insislens, 
dispendia  multa  subslinuil  el  tandi'in  prò  ipsa  morlis  subire  periculum  non  expavil; 
propler  hoc  siquidem  digiie  sollicili  corde  reddiuiur,  ul  caros  eius  el  iiitimos  ;iireclu 
beiiivolo  suo  tempore  prosequamur.  Sane  dileclus  filius  Nicolaus  l'ecle  civis  anconilanus, 
frater  ipsius  episcopi,  nobis  exposuil  (piod  ad  opus  eiusdem  lune  prelalis  obsequiis 
insistontis  pio  quingenlis  libris  anconitano  el  rovennalis  monete  se  quibusdam  credi- 
loribus  el  e.  ni  in  proximis  cerbis  continelur  xisque  ex[)editum  maiidanius,  qualenus 
si  libi  constiterit  de  preniissis  prediclo  civi  de  bonis  ecclesie  Aretine  prediclas  quiugenlas 
libras,  sine  dilalionis  obslaculo,  converlondas  in  solulione  dobitornin  liuiusmodi,  usuris 
omnino  cessanlibus,  facias  cum  iiitegritale  persolvi  (I).  Contradiclores  el  e.  ^'oii  ob- 
slantibus  constilulionibus  de  duobus  dictis  el  e.  Tesles  autem  et  e. 

Daluni  Lugduni,  ni  id.  iiinii,  anno  v". 


(I)  Nel  medesimo  gioriKi,  Il  giugno,  il  papa  in\ia  sul  metlesimo  aigumonlo  la  seguente  lettera  "iNicolao 
Vede  civi  anconitano,,: 

"Ex  parte  tua  fuit  proposituni  corani  nobis,  qiiud  tu,  ad  opus  bone  niemoiic  (Marcellini)  aretini  epìscopi 
iratris  lui  lune  in  obsetiuiis  sedis  apostolice  persislentis,  le  prò  quingenlis  libiis  anconitane  et  ravennate  mo- 
nete quibusdam  crediloribus  obligasli.  Cum  autcìn  de  liuiusmodi  pecunia,  quam  dicto  episcopo,  in  ipsius  solu- 
lione cessante,  tu  solvere  crediloribus  es  coaclus,  salisfactio  libi  nulla  provenerit,  sicul  dicis,  nos  dignum  ar- 
bitianlcs  ci  congruum  quod  ali  liiiiusniodi  onero  te,  auxiliaiitibus  nobis,  reddi  gaudeas  c.\peditum,  presentium 
tibi  aucloritate  concedimus,  ut  predicte  quingcnie  libre  libi  de  bonis  .\retine  ecclesie  integre  persolvanUir,  et 
tu  dictis  crediloribus  prò  pecunia  ipsa  nullas  omnino  usuras  solvere  lenearìs,  dislriclius  inhibemus  quod  pi- 
gnora ipie  prò  eadem  pecunia  ìamdictis  crediloribus  obligasli  nullatenus  distraliantur,  preserlim  cum  paratus 
sis  de  hiiiusmodi  pecunia  que  iiixta  libi  concessionem  nostrani  de  bonis  i|isius  ecclesie  fueril  persolula,  satisfatio- 
nem  debitam  eisdem  crediloribus  impertiri.  Nos  ergo  nicliiloniinus  si  disliaclionem  diclorum  pignorum  conlra 
inbibitioncm  nostrani  fieri  contingerei,  irrilain  dccernimus  el  inaneni.  Nulli  ergo  el  e.  nostre  concessioni,  coo- 
stitutioni  el  inliibitioni  el  e.  Daiuni  Lugduni,  in  id.  iunii,  anno  v"„.  {lieg.  cil.,  e.  5-42,  ep.  944). 


AN.     1248]  CODICE   DIPLOMATICO  àSt 


554. 

//  vescovo  (luglìclmitm  degli   I  beriini  crea  suoi  risdomini  Orlandino  dei  nobili  di 
l'etrognano  e,  l'beriiìio  figliuolo  di  lui. 

Biljhipim  •  8  agosto  124S.  |Aicli.  ili  ?i.  di  Fir.,  Capiloti,  voi.  XXIV,  e.  127]. 

In  marsfinc:  Ulleri'  super  facto  Bilmiii'. 

In  Chiisli  nomine,  amen.  Ihx.  e.^l  e-remplum  ciihisdmii  publici  instntmenli  scripti  ci  piiblicati 
per  ser  liaiiwhlum  notarium  iiifruscriplum  et  mimiti  sir/illo  pendente,  kabenle  in  dreni/ it  suo  sciiltas 
karadara.ì  et  literus  infrnsrriplas.  ridelicet:  +  S.  (iuillieldiiiil  ^y  Dei  j^ralia  elerti  Aretini.  Kt  in 
medio  ipsins  rìrniitns  nnnin  fi/inum  nniw!  .Smicti  in  forma  episcopali,  et  nliam  figiiram  hominis 
genufle.ri  ciim  una  epincojiaìi  milrin  .\npra  cipiil.  Ciiiìis  qiii'lem  instrnmenli  l'?iior  lalis  est,  viilciicet: 

In  Dpì  nomine,  amen.  Oiiuniam  episrop.ilis  .'uuinrilas  ex  dehilo  paslnraiis  dllilii 
plurip.s  per  se  ipsain  tenelni'  spiiiliiales  riiras  c-iim  omiii  diligenlia  el  solifiliidine  con- 
lem[>lari,  eam  plLTiinKino  cedere  ('')  lemporalilms  ni  .■^pirilualia  lanlo  di!ip;Oiitiiis  exe- 
qiianlnr  qnanlnm  no.^ninlui'  serularilui.^  dif;nioia.  Ut  aulem  dominus  (luillielnius  Dei 
gralia  episcnpu.-^  aielinns,  in  liiis  qne  Dei  snnl  et  r.uris  .spiiilnalihus  vaieal  promplius^ 
adherere,  riiias  in  tempnralibus  disposuil  allori  delegate,  el  maxime  in  le(m)poraliIjus 
in  quibiis  non  convenil  ni  e|ii.sc(ipalis  se  aiidoiilas  inlromirlat.  Ideofjue  dictiis  domi- 
nus episoopns  riuigl(i)elmimi5,  roii.sidei'ala  dcvolione  el  fìdelilale  et  probilale  plenius 
confisus  Oiiaiidini  fìlii  rondani  domini  Paganelli  viredomini  de  Pelrognano  et  suis 
nierilis,  qnas  el  qiie  prefalns  Orlandinus  el  pater  eius  lialnierunl  et  eorum  predeces- 
sores  circa  proniotionem  iionoris  el  suhiimitalis  ecclesie  Aretine  el  episcoporum  ipsins 
ecclesie;  ar,  eliam  aclendens  prelibalns  dominus  episcopus  qaod  predecessores  ipsins 
domini  episcopi  iam  dirlo  Orlandino  el  suis  an(te)cessoribus  vicedominatus  ofTìlium  li- 
beraliler  conce.sserunl  in  terris  episcopalus  Aretii,  volens  super  iioc  el  aliis  speclanlibus 
ad  uliiiialiMii  ecclesie  memorale  sinirnni  predecrssnniin  vestigia  iniilari,  prefato  Orlan- 
dino, recipienti  (prò)  se  el  l'l)erlino  (ilio  suo,  viredominalns  olfitium  in  civilibns  et 
eriminalijjns  in  omnibus  terris  episcopalus  Ai'elii  liberabiliiis  per  se  el  suos  sticcessores 
concessil,  el  ipsiim  Oilandinum  el  l'berlinum  filiiim  snum  vicedominnm  consliluil  et 
confiimavit.  liem  diclns  dominus  episropirs  dedil  el  concessil  prelibalis  Orlandino  el 
Ubertino  omnia  iura  el  leddilus  que  et  quos  consucverat  dictus  Oilandinus  et  sui  an- 
tecessores  ex  ofTitio  vicedoniinaliis  percipore,  el  sine  quibus  dicUim  olliliiim  non  posset 
ivllaienus  exerceri. 

Dalnm  Biblene  comilaliis  Arelii,  in  domo  plebis  de  Bibiena,  anno  Domini  millesimo 
ducenlesimo  quadragesimo  octavo,  indiciione  vi,  Friderico  imperante,  vi  idus  augusti, 
coram  TiiifTolo  condam  lldobrandini  de  Rassina  C),  Albeiio  canonico  plebis  de  f'.aville, 
Ugniecione  olim  I.eonis  de  Florenlia  et  i'ogeise  filio  Deleguaidi  do  plebe  C.enloie. 

Ego  Rainaldus  nolarins  prediclis  interrili,  scripsi  el  de  mandalo  dicli  domini  epi- 
scopi publicavi  et,  ut  omnibus  snpradiclis  (iilfs  plenins  adhibeaUir,  sui  feci  ad  presens 
sigillo  munimine  roborari. 


e)  Il  sigillo  autentico,   che  conserva  tuttora  una  pei-gamena  del  124!  (Aroh.  Capit.,  Sino.'s.<ìi  Paci,  n.  72), 
ha:  oviLi.iELMt.  i"»)  sic.  C)  Raffina,  eironeaiiientfl. 


So2 


OOCUMKNTI   PER   LÀ   STORIA   D    ABKZZO 


[55)5-557. 


555. 

Iiinocrnzo   IV   concede   indulgenza  ai  fedeli  che  elargissero  elemosine  ai  Frali  Mi- 
nori di  Arezzo. 


Lione  .  2  (lli-oinlirc  124*» 


I  Aldi.  Ciipil.  d'Ai.;  Calti;  ili  varia  pioveniciiiii,  Hinussi  /Vid,  n.  76], 


limi.  320X2t)0.  -  Pcrganieiia  strappata.  Il  piombo  papale  In  tulio. 
Su.Mt.\CLi.\,  tìutUir.  Fraiicisc.  I,  523,  ii.  ix.xci. 

Iniioceiiliiis  episcopus  seivus  servoriim  Dei  uiiiversis  Clirisli  litlelibus  presentes  lii- 
teras  inspectuiis  salulem  et  aposlolit:am  beiiodiclioiiem.  (Jiioiiiam,  al  ail  Aposlùlus, 
omiies  slaijimus  anle  Iriluinal  Cliiisli  recepluri  proul  in  coipore  gessiinus,  sive  bonum 
fueril  sive  malum,  opoilei  iios  diem  iiiessioiiis  exlreme  misericortliler  operibus  prevenire 
ac  olernoium  iiiliiilii  seminare  in  lerris  quod,  reddenle  Domino,  cum  mulliplicalo  fru- 
clu  recolligere  debeamus  in  celis;  firmani  s|>em  fiduciamque  lenenles,  (|uoniam  qui 
parce  seminai  parce  et  melel,  et  qui  seminai  in  benediclionibus  et  nietel  vilani  eler- 
nam.  Sane  dilecti  filii...  minisler  et  IVatres  ordinis  fralrum  Minonim  Arelinorum,  ibidem, 
sicut  accepimus,  ecclesiam  cum  aliis  edi/iciis  suis  usibus  oportunis  ceperunl  conslruere, 
in  qua  divinis  possint  iaudil)us  deserviie;  cum  itaque  pio  buiiismodi  edificiis  consu- 
toandis,  ac  eliam  prò  suslentalione  ai(c)lp  vite  ipsorum  indigeant  lìdeliiim  iuvari  subsidiis 
qui  propter  Cluislnm  exlreme  fei uni  sarciiiam  pauperlatis,  universitalem  veslram  roga- 
mus  et  horlamur  in  Domino  in  remissionem  vobis  |)eccaminum  iniungentes,  quatinus 
eis  pias  elemosinas  et  grata  caiilatis  subsidia  eiogelis,  ut  per  subventionem  veslram  opus 
huinsmodi  consumari  valeant  et  alias  eorum  indigentie  piovvideri,  ac  vos  per  hec  et 
alia  bona  que,  Domino  inspirante,  feceritis,  ad  eterne  possitis  felicilatis  gaudia  perve- 
nire. Aos  enim  de  omnipotentis  Dei  misericordia  et  beatorum  l'etri  et  l'auli  apostolo- 
rum  eius  auctorilate  conlisi,  omnibus  vere  penilentibus  et  coiifessis,  t|ui  eisdeni  predicti 
consumatioiie  operis  vel  ipsorum  necessitalibus  manum  porrexerinl  adiulricem,  quadra- 
ginta  dies  de  iniuncla  sibi  penitenlia  misericordiler  relaxamus. 

Datuni  Lugduni,  mi  non.  decembris,  pontificatus  nostri  anno  sexto. 


556. 

Jl  vescoro  (iuglielmino  assolve  Bonagtiidu  preposto  della  Chiesa  Arciina  dalla  sco- 
munica in  cui  era  incorso  per  aver  favorito  Federigo  lì. 

(Canonica  Aretina  -  20  dicembre  1248.      [Ardi.  Capit.  d'Ar.,  n.  620,  ^«/a  fipisfopi  rf  C'apì/M/f,  e.  a*-], 

(MCCxlviii),  xu  die  exeunte  decembii.  In  domo  f.aiionice  Aretine,  presentibus  fraine 
Ubaldo  de  ordine  iMinorum,  presbitero  lohanne  capellano  Canonice  el  Bonaiunla  ser- 
Tfiente  domini  B(onaguide)  preposili  aretini.  Frater  Guido  de  ordine  fralrum  Minorum, 


AN.    1248)  CODICE    DIPLOMATICO  2(53 

receplo  piius  iuramenlo  el  fideiussione  a  domino  Bernardino  et  domino  B(onaguida) 
prepoiito  aretino,  ut  continebatur  litteris  ad  eum  direclis  per  dominum  G(uillielmiim) 
aretinum  electum,  tener  (|uarum  talis  erat:  Guillielmus...  (*),  ipsum  dominum  B(ona- 
guidam)  preposilum  ab  excomunicalione  et  excomunicalionibus,  a  (|uibus  teneretur 
astriclus  occasione  Frederici  *olim  imperaloris'C*)  et  suorum  nuntiorum,  absolvii  et 
sancte  mairi  ecclesie  reconciliavit;  et  super  irregularilate,  si  quoquomodo  propler  hoc 
incurrisset,  eum  eodem  dispensavi!,  protestando  prius  dictus  domiiiiis  prepositus  quod 
non  credebal  teneri  ab  liiis  (I). 


557. 

Jl  vescovo    Gu[ilielmiìW  assolve  l' Abbaio  e  il  Coìivenlo  di  s.  Fiora  dalla  scoDiunica 
in  cui  erano  incorsi  parteggiando  per  Federigo  il. 

Civitella  ■  Il  dicembre  1348.  [Ardi.  Ciipii.  d'  Ar.:  Cailc  di  s.  Fiora  e  Lucilla,  n.  9>2]. 

mm.  170X280. 

(Sn.)  In  Chrisli  nomine,  amen.  Dominus  Ugo  abbas  abbatie  sancte  Flore  et  pre- 
sbiler  Johannes  capelhinus  eiusdem  monaslerii  accesserunt  ad  dominum  ("luillielmum 
electum  in  episcopum  Aretinum,  i)elerite.s  ab  eo  uniililer  el  devote  ul,  auclorilale  apo- 
stolica qua  fungebalur  (2)  et  qualibcl  alia,  eos  absoiverel  ab  excomunicatione  quam 
incurrerant  participando  Federigo  quondam  iiiperatore  et  lìliis  et  nuntiis  eius,  et  dando 
predictis  0|)era,  consilium  el  auxilium.  Ileni  petierunt  ab  eodem  quod  si  quam  iiiregu- 
larilalem  contraxissent  prò  predictis  vel  occasione  predictorum,  (juod  circa  eos  relaxaret 
eandem,  reddendo  eos  absolutos,  et  dispensare!  eum  eis.  Item  petierunt  absolvi  a  (|ua- 
libel  excomunicatione  lata  in  eos  quacumque  occasione  ab  ipso  domino  (iuiilieimo  are- 
tino electo  vel  a  predecessoribus  suis,  {|ue  omnia  faccre  poterai  auclorilale  sibi  con- 
cessa a  sede  apostolica,  sicut  ego  notarius  vidi  et  legi,  et  eliam  propria  auclorilale 
quoad  absolutionem  sue  excomunicalionis  el  piedecessorum  suorum.  Quas  petitiones  di- 
ctus dominus  r,(niilielmus)  aretinus  eleclus  recepii  el  diligenter  examinavit;  unde  post- 
modum,  recepla  iuratoria  caulione  a  prediclo  domino  abbate  el  presbitero  lohanne  cap- 
pellano, et  iiisuper  prestila  iideiussoria  caulione  de  parendis  mandatis  predici!  domini 
elecli,  ulrunque  absolvit  ipse  dominus  eleclus,  silìcei  abbalem  et  capellanum  ab  omni- 
bus excomunicalionibus  predictis,  et  dispensando  eum  eis  absolvit  eosdem  similiter  a 
qualibel  inregularitate  in  predictis  contrada  vel  occasione  predictorum,  in  inlegrum 
restituendo  eos  in  prislinum  slatum.  Itcm  prediclus  dominus  eleclus  concessil  iamdi- 
clo  abbati  el  dedil  ei  plenara  auclorilalem  su|)er  hoc  quod  omnes  inonacos  suos  et 
clericos  possel  absolvere  in  casibus  supradiclis,  el  hoc  concessil  ea  occasione  quod 
quidam  monaci  dicli  monaslerii  lune  eianl  infirmi. 


(•)  Spaziu  di  sei  o  selte  linee  lasciato  in  hiancu  l*)  nel'.'  interlinea. 

(1)  Vcd.  j)iire  il  doc.  n.  'i^'i. 

(2)  Ved.  leUera  d' Iniiocenio  IV  del  '6  oUobre  1248  nel  docuin.  n.  562. 


Soi  DOCUMKNTI    PER    LA    STOIIIA    I)'  MIF.ZZO  [5.")7-r)G0. 

Alluni  in  C.ivilella,  in  ecclesia  sancii  Nicolai,  presfinliljus  dominis  Nicolao  el  Cagia- 
guida  de  Feo  plebano,  canonicis  arelinis,  el  domino  (luillieimino  aicliipresbitero  plehis 
de  (lorlona  lestiitiis  logalis. 

Anno  Domini  M  .  i'.V.  .  xlviii,  Innocenlio  papa,  xxmi"  decembiis,  indiclioiic  vi". 

Ego  Siliiis  nolarius  supradiclis  inlerfiii,  el  logalns  sss.  el  publicavi. 


558. 

Paslorali'  del   resrorn    (luglirlmiiin  n  tulli  i  frilrli  elarf/enti  ni  nuora  Ospedale  di 
s.  Mariu  del  f'ouli:. 

CBstelIo  (li  tìrcss»  -  !)  feliliraio  (1249).  [.\rrh.  Cnpil.  d' Ar.,  n.  f.lO]. 

min.  4-iOX3C>0.  -  Appio  della  pergamena,  in  ni«//.o  alla  slrella  piegadira,  limnnirono  solo  i  fili  di  canape 
da  mi  pendeva  il  sigillo  ceii'o  episcupnli».  .Nel  mezzo  del  lei'pfo:  lii'ìnìijrnli'i  G.  ejii.  (irptini  prò  hospilale  de 
Pùnte,  (sorillurn  del   see.  XV). 

Giiilliclinns  nii.srialione  ilivinn  .uoliiin.'^  pIi^cIiis  nnivoisis  (ihiisli  liilclilnis  Irmi  cle- 
ricis  quam  laicLs  pi'r  civilalcm  el  (iioco.-^im  Aii'liiiini  consliliitis  ad  'jiios  lillfi'e  isle 
pervciu'ritil  suliilem  in  Drunini)  li'su  Clin.^to.  (.tiinniani,  ni  ai!  Apusloiiis,  omiies  staiiimus 
arile  tribunal  C.liri.sli  roce|)liiii  |)iou!.  in  coipore  ^cssinìns  sive  boniim  fueiit  sivo  malum, 
Ojiorlt't  iiiis  diem  mcssioni.-;  cxliiMiie  ini.seiii-ordilor  (ipi'iibn.s  [)ieveiiire  ac  elernoium  in- 
luilii  ili  .snininaiv  in  lerris  »|iii)d,  loddenle  Domino,  ciiin  mulliplicalo  fruclii  recolligere 
valeamll^^  in  ccli.'^,  lirmani  spem  lidnciamqne  lenentes  quod  i|iii  paice  seminai  parce  el 
melel,  el  qui  sciiiinat  in  bencdilionibus  de  beiifilitionibus  ci  melol  vilam  elernam.  Hinc 
esl  igilur  quod,  cum  laudabile  iiospilale  ad  poiilem  Caslri,  in  suburbio  Aretine  civitalis, 
prò  receplione  paupiMum  peregrinorum  el  miseiabilium  persoiiarum  noviler  edificalum 
slel  rolidie  aiii'rlis  liosliis  el  largis  lielyinosinis  oninihns  prcparalum,  el  ad  subeundam 
lanlam  liospilalilalein  el  liclymosinarnm  largilionein  proprie  non  suppelanl  facullates, 
iiniversilaleni  veslram  roganius,  monemus  el  borlamur  allenle  alque  in  veslrorum  re- 
missione iniungimus  peccalornm,  qnaienus  ni  a  predicti  hospilalis  nunliis  fuerilis  requi- 
siti, de  bonis  veslris  gralas  eis  el  largas  belymosinas  conferalis,  ul  per  fliec  el]  alia 
bona,  que  Domino  fecerilLs  inspirante,  ad  eterne  pos.^itis  reiribniionis  nierila  pervenire. 
Vos  aulcm  ecclesiarum  prelati  eosdem  nuntios  benigne  recipienles  el  fraterna  caritate 
Iraclantes,  in  suis  necessilalibus  eisdem  subvenire  curetis,  monendo  parrocliianos  veslros 
ad  belymosinas  largiendas  iiiintiis  sniiradiclis  el  indicia  pauperibus  in  bospilale  prefalo 
degentibus  pio  aiTt-clu  relicla  infra  orlo  dies  poslquain  fnerinl  requisiti  ipsi  rerlori  vel 
eius  nunliis  cum  integrilate  |)ersolvanl.  Siqni  vero  liorum  inventi  fuerint  detemptores, 
monilione  premissa,  eos  ad  agendum  censura  ecclesiastica  cnmpescalis.  Yerum  quia  prò 
imminenli  necessitate  diclorum  pauperum  indulserimus,  ul  quolienscumque  aliquis  ipsis 
fralribus  el  eorum  nunliis  belymosinas  porrexerit,  totiens  remissionem  a  nobis  decem 
dierum  percipiat,  vobis  lirmilei-  precipien  lo  maiidamns,  quatenus  remissionem  eandera 
populo  publicelis.  Nos  enim  confisi  de  misericordia  lesuCbrisli  el  beale  Marie  seniper 
virginis,  sanclorum  quoque  mailiruin  Donali  et  lllariani  patronorum  noslrorum  suffra- 


AN.    I3Ì8-I249]  CODICli   DIPLOMATICO  255 

giis  roborali,  vere  penilenlibus  et  coiifessis,  qui  eidem  liospilali  suas  duxeriril  elymo- 
sinas  eiogandas,  quadraginla  dies  criminalium  ci  (|uarlam  jìartein  venialium  de  iniuncla 
sibi  peiiitenlia  inisericordiler  in  Domino  lelaxamiis.  Dalum  (iresse,  v  id.  febiuarii,  iii- 
diclione  seplima. 


559. 

Innocenzo  IV  conferma  il  numera  dei  canonici   slabililo  dui  vescoco   (iugiiebìiino 
nella  Piece  di  s.  Maria. 

Lione  -  19  lugrlio  1219.  [Aicli.  tifila  l'ievo  d' Ar.,  Pcrijmnenc  /',  n.  1 1- 

min.  36oX290.  -  Pergamena  tagliala  alloiiio  ai  margini  iicr  adaltaila  alla  dimensione  di  un  volume  o  di 
un  inscrlo. 

il  n.  613  del  Capitolare  segna  una  copia  l'atta  da  quest'originale  nel  sec.  XVIII. 

Innocentius  episcopus  servus  seivorum  Dei  dilec[lo  filio]  (Deodato)  arcliipresbilero 
et  Capiliilo  Plebis  Aretine  saiulem  et  aposlolicam  benediclionem.  Ecclesiarum  ulilitali 
et  lranfiuill[itali  consuijilur  cnni  luimerus  persoiiarum  Deo  famulaiilium  in  cisdem  ea- 
rum  facuitatibus  provide  coaplalur.  Cum  igilur,  sicut  pelilio  veslra  nobis  exibila  con- 
tinebat,  diiecttis  fiiius  (Guillielmns)  eleclus  arclinns,  ecclesie  veslre  faciillalibus  pro- 
vida  deliberalione  pensalis,  senarium  numerum  canonicorum,  computalo  archipresbitero, 
slaluoril  in  oadem,  nos  precibus  voslris  beiiignuin  imperlieiiles  assensum,  slalutum 
huiusrnodi,  sicut  provide  factum  esl,  auclorilale  aposloiica  confirmamus  (I)  et  |)resenlis 
scripli  patrocinio  comaumimus.  Slatuentos  ne  quis  absque  speciali  apostolico  sedis 
mandalo  facienle  de  confìrmalione  huiusrnodi  mentionem,  ad  maiorem  numerum  vos 
impellat  invitos,  nisi  adeo  anipliari  conligeril  ipsius  ecclesie  facullales  quod  jìersona- 
rum  numerus  essel  in  ea  merito  ampliandus,  aucloritate  sedis  apostolice  semper  salva. 
Nulli  ergo  omnino  bominum  liceat  banc  paginam  nostre  coiilirmalionis  et  conslilutionis 
incingere  vel  ei  ausu  temerario  conlraire.  Siquis  autem  lioc  attentare  presumpseril, 
indigiiationein  omnipolentis  Dei  et  beatorum  l'etri  et  Panli  aposlolorum  eiiis  se  nove- 
re  t  (*)  incursuurnm.  Dalum  Lugduni,  xiiii  kl.  augusti,  ponlificatus  noslii  anno  septimo. 


560. 

Marziicco  Scornuzzani,  yiudice  dei  due  poleslà  aretini,  ordina  all'  abbate  dis.  Fiora 
che  ai  maestri  dello  Studio  faccia  carta  libellaria  delle  case  già  afiiltale  ai  me- 
desimi. 

Palazzo  del  Comune  •  13  settembre  IH'J.      [Ardi.  Capii.  d'Ar.;  Carte  dì  s.  Fiora  e  Lucilla,  n.  'J3ij. 
mm.  I60X4'70.  -  .Nel  tergo,  nel  sec.  XIV,  fu  scritto:  De  domibas  sancii  l'etri  piculi. 


(•)  Sic. 
(I)  Ved.  doc.  n.  367. 


95(ì  DOCUMKNTI    l'KH    I.A    STORIA   d' ARF.Z70  [."idO-.'ifil . 

In  nomine  suncle  «>l  in(livìilu<>  triiiitatis,  amen.  Cnm  il)Tlniriii<;  L'golinii>>  legiim  pro- 
fessor f't  Il(lil)i;ii)(linns  nepos  maf;islii  r.uiiloiiis  peterent  coram  domino  Maizurxo  Scor- 
nazani  indice  (loniniiis  Aiftlii  tempore  dominoinm  Ubcrlini  et  Lheilini  arelinarnm  |)0- 
teslaliim,  ut  per  otiicium  siiiim  compelleiel  (luiiimm  Ugonem  altbalem  sancir  FIiha  ni 
tacerei  eis  libellnm  casamenti  el  domornm,  qne  siitil  apnd  sanrtntn  l'clrum  iticcolnm 
in\ia  viam  a  diiol»ns  laleiilìiis  el  ('luilikiiiiim  (.'X  alio(")  el  domimim  riiiidoiiem  el  liiios 
domini  l'Iierlini  Asalli  (!.\  alio(*),  siiiil  ipse  alìha  l'eceral  magislro  (luidoni,  cnins  licredes 
vendidernril  piediclis  domino  li},'olino  el  lldebrandino  prediclas  domos  sical  assorellai 
per  pnlilii'iiiii  iii^trnini'nlnm,  vocalo  domino  ;il)l);ili'  ah  ipso  domitio  Marzurco  indice 
et  eo  obliiriente  (|nasdam  excepliones  iiilVascriptas  per  qnas  direlial  se  non  teneri,  el 
\isis  singiilis  pelitioiiilms  el  exceplionihns  el  insliumenlis  porreclis  a  predidis  ilo- 
minis  l'jjioliiio  el  lldelirandino,  liahilo  Consilio  el  delilieralione  ciim  [irediclis  poleslali- 
bns  el  domino  ("iraliadeo  indice  a  ncnlra  paitiiiin  liahilis  snspeclis  (''),  proniinliavil  et 
precepii  por  ea  (pie  vidil  el  cognovii  diclo  domino  abliali,  (|uod  ipse  liinc  ad  viii  dies 
debeai  lenovare  el  Tacere  libellnm  de  diclis  domibns  el  casamento,  predidis  domino 
Ugolino  el  Ildebrandino ,  inxla  modnm  el  l'urmam  ci  lenorem  libelli  ipsi  magislro  Ciiii- 
doni  facli,  sicnl  apparel  in  caria  l'acla  manu  Coilosoniii  nolarii. 

Excepliones  domini  abbalis  el  ab  eo  porrecle^)  coiam  diclo  indice  snnl  hee:  Im  pri- 
mis pelil  dominus  abbas  sancle  Flore  dari  sibi  [idiiionem  in  scriplis  ad  hoc  ni  ple- 
nins  deliberare  possit  (|nod  pelalnr  el  a  (pio.  Si  laiiien  dominus  Ugolinns  el  Ildebran- 
dinus  peiic'iint  libellnm  sil)i  lieri  ex(i|iii'ii(io,  proposnil  se  ad  libellum  sive  instrumentum 
libellarie  non  teneri  ex  eo  qiiod  dennnlialio  l'acla  i'iiil  per  eum  per  curalorem  qui  a 
ligitima  |)ersona  non  fuil  ordinalus,  silicei  a  Guidiicio  et  Rubeo  minoribus.  Ilem  qnod 
non  fnil  serbala  forma  qne  debel  observari  io  lebns  ecdesiasticis  dandis  in  enphyleosin, 
silicei  quia  si  domus  erat  ruinosa  non  fnil  servala  forma  illius  autentice:  Si  quas  ruinas. 
Si  aulem  non  erat  ruinosa  pretermissa  fuil  foima  illiiis  autentice  predicla,  sine  quibus 
sollempnitatibus  sive  foimis  conlraclus  esset  nullns.  Ilem  quia  paclum  quod  factum 
fnil  inter  abbalem  sancle  Flore  el  magislrum  (iuidonem  fisicum,  ut  dicilur,  silicei  quod 
homines  extranei  et  venientes  ab  intestato  in  predillo  libello  succederent  in  rebus  ec- 
desiasticis reprobalur:  Cum  legitima  pacla  lantummodo  sive  servanda.  Item  quia  res 
de  qua  agitur  lalis  fuit,  quod  in  enphyleosin  sive  libellum  maxime  seculari  persone 
dari  non  potuil  cum  fneril  hospitale  el  locus  religìosus  qui  ad  umanos  usus  transferri 
non  potnit.  Item  quia  vendilio  simulala  fnil  nullo  pretio  accedente.  Item  quia  non 
fuil  denuntiala  Capilulo  sancle  Flore  nec  sindico  ipsius. 

Pronunliatum  sive  factum  fuil  hoc  preceplum  et  diete  excepliones  proposile  in  pa- 
latio  f.omunis  .\relii,  indice  predicto  sedente  prò  tribunali.  Sub  anno  Chiisti  a  nalivi- 
lale  Millesimo  CCxlviit,  indiclione  vri,  domino  Frederico  imperante,  die  xiii  septembris, 
coram  domino  Herrico  indice,  Magiolikino  Ubaldi  precone  et  Paulo  notario  et  aliis. 

(Sii.)  Ego  Tebaldus  olim  laeobi  filius,  aucloritate  imperialis  aule  nolarius  el  lune 
Comniìis  camerarius  scriba,  pronuntialioni  et  precepto  et  exceplionibus  supradidis  in- 
terini et  de  mandato  dicli  iudicis  scri[isi  et  publicavi. 


(•)  alia. 


C>}  nell'originale:  habitamm  sjispec'.i. 


{')  porreclis. 


AN.    I2i0]  CODICF.   DIPLOMATICO  2  57 


561. 

Rogatoria   del   •procuratore  dell'  Abbate  di  s.  Fiora   contro  il  precedente  decreto  di 
Marzucco  giudice  del  Comune. 

Arezzo,  Chiesa  di  s.  Pier  Piceolo  ■  1  ottobre  1249.  |  Airti.  Capii.  d'Ar.;  Carle  di  s.  Fiora  e  Lucilla, 

n.  93G]. 

min.   100X240. 

In  ilei  nomiiif,  amen.  Anno  Domini  M  .  iX  .  xlviiii,  Innocentin  quarto  papa  resi- 
dente et  Federigo  imperatore  imperante,  primo  dii;  intranle  mense  ottiibri,  indiclione 
VII*.  Donnus  Bonus  monacus  monaslerii  sancle  Flore,  sindicus  et  procurator  dicti  mona- 
sterii,  porrexit  et  represeniavil  domino  Ugolino  nepoli  quondam  magislri  Guidonis  fisici 
ex  parte  domini  Guilielmini  Electi  aretini  quasdam  litleras  citalionis  suo  sigillo  sigil- 
lalas,  dicens  eidem  quod  faceret  sicut  in  ipsis  lilteris  citalionis  continehatur,  quarum 
lenor  talis  est:  Guillieimus  divina  miseralione  arelinus  Eieclus  viro  discreto  et  multa 
prudenlia  renitenti  Ugolino  de  Arelio  salutem.  Presenlibus  lilteris  discretioni  tue  preci- 
piendo  mandamus,  quatenus  decima  die  posi  harum  presentalionem  libi  faclam,  hoc  uno 
termino  prò  omnibus  perentorie  asignato,  coram  nobis  studeas  comparere  donno  (Ugoni) 
abati  sancte  Flore  de  Aretio  de  iure  res|)ondere  paratus,  alioquin  r<mlra  te  procedemus 
quantum  nobis  permiserit  ordo  iuris,  et  (ui  eo)  termino,  deiiberalione  habita,  consullus 
vaieas  respondere  libi  libelli  seriem  (')  duximus  deelarandam.  Cuius  tenorC')  talis  est:  A 
vobis  domino  G(uillielmo)  Dei  gralia  aretino  Elocto  peto  ego  presbiler  loliannes  sindicus 
monaslerii  sancte  Flore,  nomine  ipsius  monaslerii,  appellalionem  iuslam  pronuntiari 
quam  interposuit  dominus  Ugo  abbas  dicli  monaslerii  a  sentenlia  lata  sive  precef:to 
per  dominum  Marzucum  iudicem  l^ommunis  Arelii  contra  ipsum  abbatem  prò  domino 
Ugolino  et  Ildobrandino,  et  dictis  senlentia  sive  precepto  ei  quidqnit  per  ipsum  iudi- 
cem factum  fuil  vel  adtentalum  irritum  pronuntiari  et  pendente  appeilalione  nil  inno- 
vari  circa  predicta  ius  et  ofitium  vestrum  implorando.  Salvo  iure  et  e.  Datura  Civilelle, 
XI  klas.  octubris,  in  diclo  anno. 

Actum  in  ecclesia  sancii  Pelri  picoli  de  Arelio  feliciler.  Interfuerunt  autem  buie 
rogationi  presbiler  lohannes,  fraler  Guido  de  Casale,  magisler  Benediclus  ohm  Grapoli, 
Tarlalus  filius  Guidarami  de  Banzena  et  Argomentus  de  Montagnano,  et  liuius  rei  rogati 
sunt  tesles. 

(Sn.)  Ego  Plenus  filius  Ranucini  notarius,  aucloritate  imperialis  aule  notarius,  bis 
omnibus  interfui  et  ul  supra  legilur  rogalus  scripsi  et  compievi. 


(•)  sarieiiì  Cj    thenor. 


1 


2*i8  DOCUMENTI    l'EH    LA    PTOIll.V    D' AUKZZO  |o62. 


562. 

]l  ri'scoro  (iiiglicliniiìo,  riccviila  auiurilu  da  Innocunzu  IV  di  procedere  contro  gli 
i'cclesiasiici  che  aresscro  parteggialo  per  Federigo  il,  o  fossero  rei  di  simonia  e 
d'altri  falli,  inquisisce  conlro  l'  abbate  di  s.  Fiora. 

Civitcllii  •  15  seltoiiil».  il-'ió  ottobre,  4  iiovombrc  1249.     [Ardi.  Cap.  d'Ar.;  Cai  le  ili  s.  Iloia  e  I.ik  illa, 

II.  9.3r>]. 
min.  3I0X'2U. 

In  Dei  nomine,  amen.  Anno  Domini  millesimo  dncentesinio  (]ua(Jragesimo  nono,  indic- 
tiono  seplima,  seplimodecimo  kl.  oclobris,  domino  Innocenlio  papa  iiii'"  residente.  .4ctum 
Oivilelle,  toslihiis  (|)iesentibns)  preshitero  Orlando  de  Vii;cione  maioii  ci  presbitero  lolianne 
cappellano  abbaile  sancte  Floro.  Cnni  doininus  ('.uilliL'Inins  aretinns  Electiis  vellet  inqui- 
rere  verilalem  de  statu  domini  abbalis  sancle  Flore,  aule  omnia  ostendit  rescriptum 
sue  iurisdiclionis  cnni  bulla  et  filo  pendenti,  (]uo  (|uidem  rescripto  ad  potilionem  ipsius 
fecil  siiti  copiain  tani  de  oriii;inali(')  in  videndo  cnm  bulla  (|uam  de  transcriplo  porrigendo 
el  damio  eidom,  cuius  tenor  talis  est:  Iniiocentius  episcopus  servus  servorum  Dei 
dilecto  filio  (Guillielmo)  Eleclo  aretino  salutem  et  aposlolicam  beneditionem.  Cum,  sicul 
nobis  intimare  curasti,  propter  dinlinam  absenliam  bone  memorie  M(arcellini)  aretini 
episcopi  predecessoris  lui,  tam  in  malori  (juam  in  aliis  ecclesiis  civitatis  et  diocesis  .Vre- 
tine  e.\cessus  tam  in  favondo  Frederico  (juondam  imperatori  quam  in  commictendo  si- 
monie vilium  et  dilapidando  ecclesias  ac  alias  gravitcr  et  diversimode  commissi  reman- 
serint  haclenus  incorrecli,  propter  quod  quidam  prelati,  canonici  et  clerici  C")  ecclesiarum 
ipsarum  e.K  quodam  abusa  quasi  licentcr  delinquere  non  vcrentur,  ut  malis  male  per- 
ditis  bonos  loco  illorum  valeas  surrogare,  procedendi  contra  tales  et  privandi  eos  bene- 
ficiis  ecclesiaslicis  que  oblinent,  prout  secundum  Deum  expedire  videris  et  excessus 
exegerinl  eorundem,  ac  beneficia  ipsa  conferendi  personis  idoneis  el  ecclesie  Romane 
devolis,  nec  non  compescendi  conlradiclores  si  necesse  fuerit,  appellatione  remota,  per 
censuram  ecclesiasticam  aucloritate  libi  presenlium  concedimus  facullalem,  non  ob- 
slante  aliqua  sedis  apostolice  indulgentia  per  quam  processus  tuus  super  hoc  valeat 
impediri.  Datnm  Lugduni,  terlio  nonis  oclobris,  ponlificatus  nostri  anno  sexlo(i).  Quod 
quidem  recepii  et  confessus  est  in  iudicio  plenam  copiam  habuisse.  Cui  dictus  dominus 
Eleclus  istos  arliculos  dedil,  quorum  tenor  talis  est:  ì\os  Guillielraus  arelinus  Elec- 
tus  intendimus  inquirere  ex  delegata  iurisdictione  domini  pape  nobis  facta  contra  ab- 
batem  sancle  Flore  de  Arilio  super  hiis  articulis:  Si  domino  Frederico  quondam  impe- 
ratori post  eius  depositionem  favorem  prestitil;  si  est.  simoniacus;  si  est  dilapidalor 
honorum  ecclesie  sue;  si  est  periurus,  si  focariam  vel  amasiam  tenet,  si  habet  fìlios 
ex  ea,  si  nutrii  eam  vel  eos  de  bonis  ecclesie  sue;  si  excomunicatus  celebravil;  si  post 
novam  constitulionem  Innocentii  pape  quarti  sentenliam  excomunicationis,  interdidi 
vel  suspensionis  lulit  in  aliquem  sine  scriplis  et,  si  fecit,  si  post  celebravil  infra  men- 
sem,  salvo  el  e.  El  assignavit  leiminum  peremptorium  secunda  die  post  feslum  sancii 


I 


(•)  sic.  (•■)  clerici  et  ecclesiarum. 

(')  5  ottobre  1248.  Questa  lettera  venne  pubblicata  dal  Cappelletli,  Le  Chiese  d'Italia,  XVllI,  128. 


AN.     1249]  CODICE   DIPLOMATICO  2f>0 

Micliaelis  proximum,  ut  compareat  corani  eo  ad  pioredemlum  in  (lido  negolio  sicul  de 
iure  fuerit  procedeiidiim;  et  precepit  eidem  quod  proponat  lune  omnes  exccpliones  suas 
siquas  proponere  vult.  Dalus  est  lerminus  diete  domino  abbati  sancte  Flore  a  pro- 
ximo  die  lune  ad  viii  dios  quod  vcniat  paratus  iurare  super  articuiis  sibi  datis  sub 
anno  Domini  millesimo  duceiitesimo  quadragesimo  nono,  indictione  seplimn,  nono  die 
intrante  mense  octobri.  Hoc  aclum  est  Civitelle,  xii  kl.  novembris,  indictione  septima 
et  sub  eodem  anno.  Actum  f.ivitelle,  tcslibus  presentibus  domino  plebano  de  Gianni  et 
domino  Iberlo  de  Gaville.  Datus  est  lerminus  Tieno  notarlo  procuratori  domini  abbatis 
sancle  Flore,  recipienti  vice  et  nomine  ipsius  abbatis,  in  proxima  die  iovis,  et  preceptum 
fuil  eide'm  quod  procurai  et  faciat  ila  quod  dictus  abbas  in  eodem  termino  personaliter 
veniat  iuraturus  super  articuiis  sibi  datis. 

Item  octavo  kl.  novembris,  indictione  vii,  et  eodem  anno.  Dominus  abbas  sancle  Flore 
proposuit  coram  domino  G(uillielmo)  aretino  Electo  hoc  modo:  In  exceplionibus  propone 
ego  Hugo  abbas  monasterii  sancle  Flore  quod  vos,  domine  Electe  aretine,  de  capilulis 
de  quibus  mihi  dedistis  ad  inquisilionem  faciendam  contra  me  de  iure  procedere  non 
potestis,  ex  eo  quod  su|ier  nullo  capilulorum  prcdiclorum  apud  bonos  et  graves  infamia 
sum  respersus.  Ouare  de  liiis  inipiirere  non  potestis  cum  inquisilionem  clamosa  debeat 
insinuatio  prevenire,  qiie  ad  vos  nullalenus  noscitur  pervenisse.  Nego  enim  in  primis 
me  esse  infamatum  quod  domino  Frederico  quondam  imperatori  post  eius  depositionem 
ei  prestilerim  favorem;  nego  me  de  simonia  infamatum;  nego  me  infamatum  apud  bonos 
et  graves  de  dilapiilalione  ecclesie  mee  bonorum;  sed  si  apparerei  me  de  lioc  capilulo 
infamatum  vel  me  aliqua  de  bonis  monasterii  sancle  Flore  dedisse,  protestor  ego  pre- 
falHS  abbas  sancle  Flore,  quod  loco  et  tempore  competenti  liceat  mihi  dicere  quod  dieta 
bona  vendidi  vel  alienavi  de  voluntale  Capiluli  mei  et  de  liceutia  summi  pontificis  et 
episcopi  aretini  prò  debitis  quibus  (ruina?)  ipsi  monasterio  imminebat.  Nego  me  periurum 
vel  de  periurio  infamatum;  nego  me  infamatum  quod  habeam  focariam  vel  amasiam  inho- 
nestam  vel  filios  ex  ea  habere  et  eos  de  bonis  ecclesie  nutrire  vel  focariam  prelibatam; 
nego  me  infamatum  quod  excomunicaUis  scienler  celebraverim,  vel  quod  excomunicatis 
scienlor  celebraverim  vel  etiam  inlei'diclis.  Item  nego  me,  post  novam  constitulionem  do- 
mini pape  infamatum  sine  scriptis  in  aliquem  exconiunicnlionis  interdicli  vel  suspensionis 
sentenlìas  protulisse.  Unde  cum  super  nullo  dictorum  sim  infamalus,  non  est  vobis  ad 
inquisilionem  aliqualenus  procedendum.  Si  autem  appareant  aliqui  ad  probandum  ali- 
quod  rapitulum  predictorum  voi  me  super  aliquo  ex  illis  capilulis  infamatum,  peto 
nomina  ipsorum  lestium  mihi  dari,  salvis  omnibus  exceplionibus  meis  mihi  competenti- 
bus  tam  contra  lesles  quam  alias  iuris  benefìcio  valituris. 

Item  eadem  die,  anno  et  indictione.  Aduni  Civitelle,  lestibus  presentibus  domino 
Niccolao  canonico  aretino  et  domino  Tomasio  de  Aretio.  Dalus  est  lerminus  a  proxima 
die...  mercurii  ad  viii  dies  supradicto  domino  abbati  peremptorius,  ad  habendum  con- 
silium  super  exceplionibus  per  eum  propositis. 

Item  eodem  anno  et  indictione,  mi  die  intrante  novembri.  Aclum  Civitelle,  lestibus 
presentibus  domino  Niccolao  canonico  aretino  et  Pacetto  famulo  supradicli  domini  Eledi, 
preceptum  fuit  procuratori  supradicli  abbatis,  quod  proxima  die  martis  apporlel  C  so- 
lidos  prò  Consilio  habendo  supra  dictis  exceplionibus. 

(Sn.)  Ego  lohannes  de  Ancisa,  aposlolice  sedis  auclorilate  nolarius,  supradidis  om- 
nibus inlerfui  et  publicavi  de  mandato  didi  domini  Eledi. 


geo  DOCUMENTI   VKR    I.A   STORIA    II'  AREZZO  [ot):)-t)G4. 


563. 

//  vescovo  Guglieliniito  assolve  llcrnantiìw  canonico  dalla  scomunica  in  cui  era  in- 
corso per  aver  favorito  i  Imperatore,  e  concede  al  medesimo  la  jacoUii  di  pro- 
sciogliere venti  uomini  e  donne  della  cillà  parimente  scomunicali. 

Catello  di  tivitcl!»,  (Illesa  di  s.  Maria  -  2(ì  dicembre  l'24l).  |  Ardi.  Caiiil.  d'  Ar.,  ii.  020, 

Acta  Episcopi  et  CapUali.c.  6]. 

Ili  Chrisli  nomine,  amen.  Anno  a  nalivilale  eiusdem  Millesimo  CG  .  xlviiii,  indiclione 
seplima,  domino  Innocentio  papa  mi"  residente,  vi  die  exeunle  decembri.  In  castro  Civi- 
telle,  in  ecclesia  sancle  Marie  dicli  castri,  prcsenlibus  domino  <:(acciaguida)  plebano 
de  Seo,  (luiiliclmino  filio  domini  Rainerii  de  Pazzis,  Rafanello  castaido  dicli  domini  Are- 
lini  Elecli  et  Silio  notario.  Paleat  omnibus  evidenler  quod  dominus  G(uillielmus)  are- 
tinus  Eleclus,  summi  pontificis  index  deiegatns,  aucloritate  dicli  domini  pape  qua  fun- 
gebalur,  absolvit  dominum  Bernardinum  arelinum  canonicum  ab  omni  excomunicatione 
qua  lenelur  aslrictus  occasione  domini  Frederici  quondam  imperaloris,  suorum  filio- 
rum  et  nunliorum,  et  si  inde  aliqua  irregularitate  incurrissct  propter  hoc  eum  eodem 
dispensavit,  recepla  prius  ab  eo  iuraloria  cautione  canonice  de  non  adherendo  ve!  fa- 
vendo  eisdem  de  celerò. 

Ilem,  eo  die  et  loco  et  lestibus,  commisit  eidem  domino  Bernardino  quod  possit 
absolvere  xx  homines  ve!  mulieres  de  civitate  Aretii,  recepto  prius  ab  eis  iuraloria  et 
alia  sufficienti  et  idonea  cautione  de  non  adherendo  ve!  favendo  de  celerò  dicto  domino 
Frederico  imperatori,  et  poslea  divina  faceret  celebrari. 


566. 

Decreto   del  vescovo   Gnglielmino,  pel  quale  vengono  unite  in  una  la  chiesa  della 
Pieve  di  s.  Maria  e  la  chiesa  Cattedrale  di  s.  Pietro  Maggiore. 

Civitella  -  7  maggio  1250.  [Ardi.  Capii  d'  Ar.,  n.  6 li]. 

mm.  430X630.  -  Nel  mezzo  della  piegatura  pendeva  una  volta  il  sigillo  cereo  episcopale,  che  fu  strap- 
pato via,  lacerando  la  pergamena  attorno  ai  fori  per  cui  passavano  le  cordicelle  di  canapa. 

(Dragoni),  Monum.  e  notiz.  istor.  nguardanti  la  Chiesa  primitiva  vescov.  di  Arezzo,  93.  -  Capitolo  della 
Cattedr.  Aret.  e  Cupit.  di  s.  Maria  della  Pieve,  Aretina  Cathedratitatis,  Summàrium,  SI,  n.  23. 

«  o 

In  nomine  Dei  eterni,  amen.  Anno  Domini  ab  incarnatione  eiusdem  millesimo  CC 
quinquagesimo,  indiclione  octava,  nonis  mail,  domino  Innocentio  papa  iiii'"  residente. 
?ios  Guillielmus  divina  miseratione  aretinus  Eleclus,  adlendentes  quod  instantia  nostra 
colidiana  sit  sollicitudo  nostrarum  ecclesiarum  continua,  ad  ecclesiam  Calhedralem  et 
Plebem  sancle  Marie  Arelinam  malori  valde  cura  conslringimur  oculos  dirigere  pietatis 
debite  soHicitudinis  frucluosi  operis  et  aclionis  honesle.  Ideoque  diclarum  ecclesie  Ca- 
thedralis  et  Plebis   utiliora,  ut  lenemur,   sollicite   inluenles,  et  considerantes  quanta 


AN.   1 249-1 250J  CODICE  diplomatico  2C)i 

inter  ipsas  aclenus  tliscordia  perdiiraverit,  occasione  feslivitalis  Leali  Donali  patroni 
nostri,  que  priiicipaliter  voliiit  in  ulraque  ecclesia  ceiehrari,  et  propler  quedam  alia 
per  que  in  civitale  Aretina  duo  videbanlur  esse  capita  velud  mo(o)slrum;  videnles  eliam 
[quod],  peccalis  exigentibus,  sic  lioslilis  impietas  variorum  locorum  et  diversarum  civi- 
latum,  ipsam  Calliedralem  ecclesiam  Arelinam  gravitar  callidi  liostis  invidia  desolavit, 
quod,  eadem  hoslililale  faciente,  remanseril  desolala  ci  clericorum  solatio  defraudala, 
dictam  Plebem  Calhedrali  ecclesie  perspeximus  uniendam  et  uniinus,  addimus  et  aggre- 
garaus,  communicantes  eidem  Plebi  honores  ecclesie  Calhedralis  prcserlim  cum  ad  lice 
et  tempoiis  qualitas  et  locorura  viciiiilas  nos  invilent;  decerneiites,  sicut  iiobis  cordi 
per  prudentum  viroruni  consiliuin  sedil,canonicos  ecclesie  utriusqiie  Canonicam  in  ulraque 
ecclesia  oblinere  ac  vicissim  et  comuniler  admitti  ad  electiones,  tractatus,  negotia  et 
contractus,  ila  tamen  quod  per  islud  unilum  liumaniora  privilegia  et  laudabiliores 
consuetudines  ecclesie  utriusque  comuniler  et  equaliler  in  ipsis  ecclesiis  a  canonicis 
observentur.  Et  quod  archipresbiter  et  canonici  prefale  Plebis  subsint  preposilo  aretino, 
et  obedientiam  et  reverentiam  prestent  et  faciant  eidem  debitam  et  devotam  sicut  ca- 
nonici ecclesie  Calliedralis,  et  quod  prepositus  et  canonici  apud  dictam  Plebem  resi- 
dentiam  faciant  quando  et  sicut  eis  placueril  et  viderint  expedire  (I).  Conlirmaliones 
vero  prelatorum  et  rectorum  ecclesiarum  civitatis  et  plebalus  dicle  Plebis  cum  suis 
adiacentiis,  sicut  perlinent  et  pertinere  solenl  et  subesse  tam  de  iure  quam  antiqua  et 
a[ppro]bala  consuetudine  archipresbitero,  sic  clerici  et  laici  s[pectent],  respondeant  el 
subsint  eidem  preposilo  prelibato;  ut  sicut  est  unum  unitum  ita  sii  unum  caput  in 
ipsa  ecclesia.  Volumus  insuper  et  mandamus,  quod  singuli  canonici  suis  singulis  pre- 
bendis  et  benefìciis  aliis  assignatis  contenti  existanl,  sicut  inter  eos  nunc  observatur 
et  est  aclenus  observalum.  Prefatam  namque  unionem  cum  omnibus  supradiclis  facimus, 
concedimus,  slatuimus,  ordinamus,  volumus  et  mandamus  alque  decernimus  lirmiter 
el  in  perpeluum  observari.  In  cuius  rei  testimonio  volenles  quod  omnis  ambiguilas  sit 
sublata,  ad  maiorem  rei  certitudinem,  debitam  evidenliam  el  perpetuam  firmitatem  pre- 


(I)  1  (lue  Capitoli  cosi  riunili  non  accellarono  di  buon  ^Tailo  il  decreto  del  loro  vescovo.  Coniincinrono 
subito  i  dissensi  e  le  questioni  che,  portate  lin  dal  12.52  (vcd.  doc.  n.  -579)  alla  Curia  Romana,  proseguirono 
lino  al  giorno  d'  oggi.  Guglielmino  dopo  qualche  mese  foce  confermare  al  Pontefice  il  suo  privilegio,  ma  volle 
ancora  averne  1'  approvazione  da  tutti  i  rettori  delle  chiese  della  città  e  suburbio  nonché  dai  monasteri  di 
frali  e  di  monache.  Pietro  di  Sopornello,  nolaro  vescovile,  tra  i  suoi  Ada  Episcoiii  et  Capituli  (Ardi.  Capit., 
n.  620  e.  16,  16'),  nota  da  chi,  tra  il  31  gennaio  e  il  lo  febbraio  1251,  fu  dato  il  volo  d'approvazione  all'atto 
del  vescovo  Uuglielmino: 

"In  Christi  nomine,  amen.  Anno  a  nativitate  eiusdem  Millesimo  CC  quinquagesimo  primo,  indiclione  nona, 
ultima  die  mensis  ianuarii.  In  clauslro  sancti  Michaclis  aretini,  presentibus  (estibus  donpno  Bono  nionacho  dicti 
loci,  presbitero  Burnacio  eiusdem  loci  capellano.  Dominus  Placitus  prior  diete  ecclesie  sancti  Michaelis  unioni 
factc  inter  Plebem  Aretinam  et  ecclesiam  Culhedralem  Aretinam  consensi!  ipsamque  aceptavit  et  voluit. 

Item  prima  die  intrante  mense  februario.  In  civitale  Aretina,  in  ecclesia  sancti  Donati  in  Cremona,  pre- 
sentibus tcstibus  ad  hec  adhibitis  donpno  Bono  nionacho  dicti  loci.  Guidone  clerico  Alio  quondam  (Jcrardini. 
Dominus  Orlandus  prior  dicti  loci  prelibate  unioni  consensit  ipsamque  aceplavit  et  voluit. 

Item  eodem  dio  et  loco,  presentibus  tcstibus  domino  Viviano  canonico  aretino,  presbitero  lolianne  ca- 
pellano Canonico.  Uonpnus  Guido  prior  sancii  Angeli  in  Archaltis  |)redicle  unioni  consensit  ipsamque  aceplavit 
ci  voluit. 

Item  codom  dio.  In  camera  domini  Archiprcsbitcri  Plebis,  iiresentibus  domino  C(accinguido)  plebano  de 
Sco  canonico  aretino  el  Benvenuto  reclore  ecclesie  sancte  Marie  de  Arbororo.  Presbiler  lohannes  reclor  eccle- 
sie sancti  Angeli  de  Pralo  prefate  unioni  consensit  ipsamque  acceptavit  et  voluit. 


262  Dor.iiMFNTi  PF.n  u  storia  II'  ARFZZO  [304-;)CG. 

sons  |ii'ivilogìiuii  inalili  luihlir.ì  srril)i  iiissimiis,  et  iinslri  pendonlis  sigilli  miinimine 
roljoiari. 

Ada  siiiit  liec  Civilelle,  in  |>alatin  domini  Cinilliolnii  proiliclì,  prosenlihiis  toslihus 
(loiiim  Bono  ahl)ale  Campileonis,  domino  Nicolao  Miitinonsi  cappellano  domini  Elccli 
lircdicli,  |Mosl)ittMO  Raint'rio  do  Doma,  Viviano  fiorirò  f|iiondani  domini  Tldibraiidini  de 
Moiilehuoni,  Alberlo  camerario  ci  .Maineclo  castaido  domini  Klccli  supeiiiis  nominali. 

t  Ego  Bonainlus  imperialis  aiiclorilalc  nolarius  prcdiclis  omnibus  inlerfni,  el  de 
mandato  vcnerabilis  paliìs  domini  riiiilliolmi  prorlicti  sss.  lice  omnia  ci  ctiam  pnblicavi. 

t  Ego  ("'■iiilliel[mus  arcjlinus  eleclus  sss.  C)  Ego    Bcrnardinus    canonicns    areli- 

t  Ego    Bonaguida    prc|)osilus   nrclinns  niis  ss. 

consensi  ci  sss.  t  Ego   Testa    canonicns   aretinus    con- 

t  Ego  Hugo  archidiaconiis  aretinus  con-  sensi  et  sss, 

sensi  et  ss.  Ego  Ildebrandus  canonicns  aretinus 

t  Ego  magislcr  (iniilo  primicorins  are-  consensi  et  subscriiisi. 

linus  consensi  el  ss.  C*)  Ego  Bonus  presbiler  canonicns  con- 

t  Ego    Deodalus    aiclii|)icsliilcr    aioli-         '  sensi  et  subsciipsi. 

nus  sss.  t  Ego  presbiler  Symon  canonicus  are- 

t  Ego  Nicholaus  canonicus  aretinus  ss.  linus  consensi  et  subscri[)si. 

(°)  Ego  Guiilo   canonicns   aretinus  con-  f  Ego  Ciuido    plebanus  plebis  de  Vado 

sensi  el  subscripsi.  canonicus  aretinus  consensi  el  sub- 
Ego  Ventura  canonicus  aieliiius  con-  scripsi. 

sensi  et  ss.  (■")  Ego  magisler   Bene  canonicns  nreti- 

t  Ego  magisler  Gliorardinus  canonicns  nus  ss. 

aretinus  ss.  t  Ego  Marcoaldus   diaconus  canonicus 

t  Ego  Ugo  canonicus  aretinus  sss.  aretinus  consensi  et  subscripsi. 

Ego  Ranucius  canonicus  aretinus  sss.  fOEgo  Vivianns  canonicus  aretinus  ss. 


(«)  Testa  di  ucceUo,  invece  di  una  crocetta.  (•■)  mano  indicante,  invece  della  crocetta.  M  stella 

formata  da  due  triangoli  equilateri  intersecati.  CI  croce  racchiusa  entro  un  circolo. 

lieti)  eodoin  lìie.  In  clauslio  monastcì'ii  sancte  Crucis,  prcsenliljiis  (estibus  Corpo  nolatio  et  Cino  oliin  domini 
Ramljalili.  Domina  Rosana  oljlialissa  monaslerii  sancte  Crucis  prefale  unioni  consensit  ipsamqtie  aceplavil  ci  voluil. 

Item  secunda  die  mcnsis  felìruarii.  In  ecclesia  sancii  Tliome  extra  civitalem  Aretinani,  presenlibus  domino 
Benedicto  reclore  ecclesie  sancii  Salvatoris,  dopno  Piacilo  aljljale  do  Diciano  et  Coso  .serviente  domìni  Teste 
canonici.  Domina  Tuscnna  dicli  monaslerii  sancii  Tliome  aljlialissa  supradicte  unioni  consensit  ipsamquo  aceplavit 
et  voluit. 

Item  codcm  die.  In  domo  monialiiim  sancii  Benedicli,  presenlibus  Icslibus  donpno  Pelcgrino  priore  ecclesie 
sancii  Laurenlini  etc.  Domina  Gusiìna  abbatissa  sive  prìorissa,  domina  Flora,  domina  Margarita  el  domina  lusiina 
moniales  dicli  monaslerii  sancii  nencdicli  .\fctini  iamdiclc  unioni  consenserunl  ipsamque  aceplaverunl  et  voluerunl. 

Ilcm  die  quarta  mensis  februnrii.  In  dieta  camera  domini  Archiprosl)itcri,  presenlibus  lestibus  domino 
Gralia  de  Foiano  et  Bencivcnne  clerico  de  Caslrosicco.  Dominus  Rigo  prior  ecclesie  sancii  .\nlonii  prefate 
unioni  consensit  ipsamque  etc. 

Item  eodei7i  die  el  loco,  presenlibus  etc.  Donpnus  Pelegrinus  prior  ecclesie  sancii  Laurenlini  prefale  unioni  etc. 

Rem  eodem  die  et  loco,  presenlibus  lestibus  domino  Bernardino  aretino  canonico  et  Guidone  fralribus. 
Dopnus  lacobus  de  sanclo  Clemenle  prò  ipsa  ecclesia  sancii  Clcmcnlis  unioni  prefale  consensit  etc. 

Item  die  viii  dicli  mensis  februarii  inlraiitis.  In  camera  dicli  domini  Archipresliitcri  aretini,  presenlibus  ete. 
Donpnus  Guido  prior  ecclesie  sancii  luslini  supradicte  unioni  consensit  etc. 

Item  die  xv  dicli  mensis  inlrantis.  In  camera  domini  Arcbipresbiteri  aretini,  presenlibus  etc.  Donpnus 
Dominicus  rector  ecclesie  sancU  lacchi  extra  Ponlem  unioni  prescripte  consensit  ipsamque  aceplavit  et  voluil,,. 


AN.     12301  CODICE   DIPLOMATICO  263 


565. 

Innocenzo  IV  approta  l'  unione  Gugliclmina,  a  islanzo,  del  l'reposto  della  Calledrale 
e  dell'  Arciprete  della  Pieve. 

Lione  -  31  ottobre  1250.  [Arcli.  Capit.  d'  Ar.,  ii.  tìiy;  Ardi.  Valic, /(('.(/«■<.  Innoc.  IV, 

an.  Vili,  voi.  22,  e.  32',  ep.  .38.5]. 

mm.  700X630.  -  U  ballo  papale  manca.  Noi  mc/.io  del  tergo,  nel  scc.  \V,  fu  sciilto:  Privilegium  unio- 
nis  Plebts  sanctc  Maiie  ad  Episcopatum  factc  per  Guillielmum  episcoimm  et  lonfirmale  per  Innocentium 
papum  mi  anno  Domini  1250. 

(Drauom),  Monuni.  e  noUz.  istor.  riguardanti  la  Chiesa  primit.  vescov.  di  Arezzo,  96  ■  Aretina  Catlie- 
dralitatis,  Sumniariiini,  oi. 

Innocentius  episcopus  servus  servorum  Dei  dileclis  filiis  (Bonaguide)  preposilo  et 
Capitulo  aretinis  salulem  et  apostoiicam  benedictioiiem.  Hiis  que  ab  ecclesiarum  preiatis 
preserliDi  suoriim  Capiluiorum  ad  id  accedente  cousensu  provide  slatuuntur,  libeiUer 
adicimus  apostolici  muninimis  lìrmitaleni,  ut  intemerata  consistant  que  nostro  fuerunt 
presidio  communita.  Cum  igitur,  sicul  lecta  coram  nobis  ex  parte  vestra  pelitio  conti- 
nebat,  dilectus  filius  (Guillielmus)  Electus  arelinus  Plebem  sancte  Marie  Aretine  ecclesie 
vestre  de  consensu  vestro  et  (Deodali)  arcliipresbiteri  ac  canonicorum  iMebis  ipsius  deli- 
beratione  provida  duxerit  uniendam,  prout  in  instrumento  publico  exinde  confecto 
perspeximus  pleoius  contineri,  nos  vestris  iustis  postulationibus  grato  concurrentes  as- 
sensu,  quod  ab  eodem  Electo  provide  factum  est  in  hac  parte  ratum  et  gratum  liaben- 
les,  illud  aucloritate  apostolica  contìrmamus  et  presentis  scripti  patrocinio  communi- 
mas,  tenorem  inslrumenti  predicti  presentibus  ad  cauteiam  de  verbo  ad  verbum  inseri 
facientes,  qui  taiis  est:  In  nomine  Dei  eterni...  (I).  Nulli  ergo  omnino  liominum  liceat 
hanc  paginam  nostre  confirmationis  infringere  vel  ei  ausu  temerario  coutraire.  Si  quis 
autem  hoc  allentare  presumpserit,  indignationem  omnipotentis  Dei  et  beatorum  Tetri 
et  Pauli  apostolorum  eius  se  noverit  incursurum.  Datum  Lugduni,  ii  kl.  novembris, 
ponliflcalus'  nostri  anno  octavo. 


566. 

Innocenzo  IV  consente,  dietro  i  desideri  del  vescovo  Guglielmino  e  dei  canonici  della 
Cattedrale,  che  ninno  possa  provvedere  in  cose  riguardanti  la  Pieve  di  s.  Maria 
unita  a  quella,  senza  l'  autorizzazione  e  il  mandato  della  Sede  .\postolica. 

Lione  •  15  noTeinbre  1250.  [Arch.  Vatic,  Reg.  Innoc.  IV,  an.  Vili,  voi.  22,  e.  82,  cp.  .381]. 

(Bonaguide)  preposito  et  Capitulo  Aretinis. 

Cum,  sicul  ex  parte  vestra  fuit  proposilum  coram  nobis,  dilectus  filius  (Guillielmus) 
Electus  Arelinus  Plebem  sancte  Marie  Aretinam,  auctorilate  propria,  ecclesie  vestre  du- 


ci) Segue,  copiato  per  esteso,  il  documento  antecedentemente  riferito,  ma  senza  le  sottoscrizioni. 


2(54  IlOCUMKNTI    PF.R    LA   STORIA   D"  AREZZO  foGG-iJGO. 

xerit  iiiiiciiilani,  sil(|iii'  iiiiìd  liiiius  i)cr  scilom  aposlolicam  rnnlìrmala,  nos  ipsiiis  Klecli 
;ic  VL'jliis  devolis  sii[)|iiicalioiiil)Us  inclinali,  ul  ile  c.etoro  in  l'Iobe  ipsa  jter  iiUeias  sedis 
aposlolice  ve!  legalorum  eius  aliciiius  provideri  noqueal  absque  speciali  mandalo  sedis 
eiusdom,  facienle  plenam  do  unione  el  C(jnlirmalione  iiuius  mcnlionem,  aiicloiilale 
vobis  presenliiim  iiiiliii<,'emus.  Nulli  er<,'o  el  e.  Daliini  I.ugduni,  xvii  kl.  dccembris, 
anno  viii"(l). 


567. 

lììHiìirìizd  ÌV  concedi'  ni  rr.scutn  Ciuqlieìmino  clic  nella  Picce,  (jii'i  uniUi  alla  Calie- 
dralc,  poxsa  istilnire  un  certo  innncni  di  canonici  e  possa  anche  procedere  rerso 
i  conlradillori. 

Lione  -  15  novembre  lióO.  [  Atch.  Vatir.,  lìi-nesl.  Innoc.  IV,  an.  Vili,  voi.  22,  e.  82,  ep.  382]. 

(r.uillieimo)  Eleclo  Aldino. 

Cum  Plebem  sanrlo  Marie  Arelinam  maioii  Ecclesie,  auctoi'ilate  propria,  duxeris 
iiniemlam  silquo  per  si'dom  aposlolicam  linius  unio  confìrmala,  nos  tuis  supplicalio- 
nibus  inclinali  slaluondi  de  consensu  (Bonasnide)  preposili  el  canonicornm  ipsius 
Romane  ecclesie  devolorum,  cerlum  canonicornm  numerum  in  eadem,  proni  inxla  fa- 
cultales  Plobis  ci  ecclesie  prediclarum  expedire  videiis,  nec  non  el  conlradiclores  per 
ceiisiiram  ecclesiaslicam,  appellaliono  poslpnsiia,  rompellendi,  auclorilale  presentium  libi 
concedimns  facnllalem.  Dalum  ut  supra. 


568. 

Bando  del  polcsld  (Jlierli)io  da  liacillc  contro  chi  facesse  danni  in  Tegolelo,  in  Ar- 
boroìo  e  Inglicsse  pietre  della  vecchia  Cattedrale. 

Palazzo  del  Comune  •  31  gennaio  1251.  [.\rcli.  Capii.  A' \r.  n.  (Ì2)]. 

nini.   100X230. 

In  nomine  Domini,  amen.  .4nno  Domini  millesimo  C.C  quinquagesimo  primo,  domino 
Innocenlio  papa  residenle,  indiclione  nona,  ullima  die  ianuarii.  Relulil  lacopus  preco 
se  preconipsse  per  civilatem  Arelii  ex  parie  poleslalis,  quod  non  essel  nullus  de  civi- 
tate  vel  comitalu  qui  darei  dampnum,  guaslum  in  Tegolelo  vel  Arbororo  (2),  in  domibus, 
casamenlis,  si(l)vis,  pasluris,  neque  in  Domo  voleri  (.3),  neque  in  aliqua  ipsorum  domo- 


(1)  Sesue:  "Dalus  est  eis  conservalur  super  hoc  (Bonus)  abbas  Campileonis  Aretine  diocesis,,. 

(2)  Un  altro  bando  che  proibiva  ugnalmentc  di  far  guasli  "in  silvis  de  Arbororo  et  de  Tegoleto,  noe  in 
arboribns,  bladis  vel  aliis  ([iiibuscumque  rebns  existentibus  in  curtibns  et  curiis  dictorum  castronim  sub  pena 
C  solidoruni  prò  quolibet  et  qualibet  vice,,  viene  emanato  il  6  marzo  1233  dal  potestà  Rolandino  de' Carboni; 
altro  dal  potestà  Borro  dei  Borri  il  13  gennaio  I23i;  altro  simile  il  12  maggio  1236  "in  castra  et  curles  et 
districtus  do  Tegoleto  et  Arbororo  el  postnrns  et  prala  et  Clanes  et  res  alias,,.  (Areh.  cit.,  nn.  629,  637,  650). 

(3)  La  primitiva  Cattedrale  (s.  Donalo,  s.  Stefano  e  s.  .Maria)  posta  fuor  di  città,  abbandonata  dal  vescovo 
e  dai  canonici  nel  1203. 


' 


AN.    11^30-1251]  CODICE  DIPLOMATICO  865 

rum;  nec  aliquis  non  debeat  accipere  de  iapidibus  vel  lapides  que  consislunt  penes 
Domum  vetereni  ad  illam  penam  et  bannum  quod  poteslas  silicei  dominus  Uberlinus 
Guiliielmini  ei  au ferie  vel  auferri  facere  volucrit  conlra  predicla  facienli. 

Aclum  in  palatio  Comunis,  presenlibus  Mansello  nolario,  Bernardo  claferio,  Dete- 
salvi  Sockzabocke  lestibus. 

Ego  Fridericus  filius  olim  Boncompagni,  imperiali  aule  notarius,  tunc  camere  Co- 
munis scriba,  bis  omnibus  relalis  interfui  ss.  et  publicavi. 


569. 

7/  vescovo    Giiglielmino  elargisce  indulgenze  a  coloro  che  offriranno  elemosine  al 
nuovo  Spedale  costruito  pi^esso  la  Cattedrale. 

Arezzo  -  25  febbraio  1251.  [Arch.  Capit.  d'  Ar.,  n.  622]. 

mm.  330X350.  -  Il  sigillo  episcopale  è  mancante. 

GullielmusC)  divina  miseratione  arelinus  Eleclus  dilectis  in  Christo  filiis  abbatibus, 
prioribus,  preposilis,  arciiipresbileris,  plebanis  et  uaiversis  Chrisli  fideiibus  tam  cleri- 
cis  quam  laicis  per  Aretinum  episcopatum  conslilutis  ad  quos  liltere  iste  pervenerint 
salutem  et  benediclionem.  Quouiara,  ut  ait  Aposlolus,  omnes  stabimus  ante  tribunal 
Chrisli  recepturi  prout  in  corpore  gessiraus  sive  bonum  fiierit  sive  raalum,  oporlel  nos 
diem  raessionis  exlreme  misericordie  operibus  prevenire  ac  elernorum  inluitu  seminare 
in  terris  quod,  reddenle  Domino,  cum  multiplicato  frnctu  recoliigere  vaieamus  in  celis, 
firmam  spem  fiduciamque  tenentes  quod  qui  parca  seminai  parce  et  metal,  et  qui  se- 
minai in  benediclionibus  de  benediclionibus  et  metet  vilam  eternam.  Cum  igilur  ad 
Dei  laudem  et  honorem  omnium  sanctorum  quoddam  in  civiiate  Aretina,  iuxla  eccle- 
siam  Calhedralem,  hospitale  ad  receptionem  pauperum,  peregrinorum  et  miserabilium 
personarum  laudabililer  sii  constructum  et  rector  ipsius  ad  id  salubriler  et  cum  devo- 
lione  inlendal,  nec  ad  ipsorum  subslenlalionem  proprie  suppelanl  facullates,  universi- 
tatem  vestram  rogamus,  monemus  et  adtenlius  in  Domino  exortamur  in  vestrorum  pec- 
catorum  remissione,  quatenus  de  bonis  vobis  a  Deo  collalis  nunliis  eiusdem  hospilalis 
cum  ad  vos  venerinl  eiymosinas  pelituri  grata  studeatis  pietatis  beneficia  erogare,  ut 
per  subventionem  vestram  eorum  inopia  consuialur  ("'),  et  vos  per  hec  et  alia  caritalis 
opera,  que.  Domino  inspirante,  fecerilis,  ad  eterne  feiicilalis  gaudia  pervenire  possilis. 
Vos  aulem  ecclesiarum  prelatos  monemus  et  ortamur  aliente,  quatenus  predicti  hospi- 
lalis nuntios  in  veslris  doniibus  benigne  recipientes  et  fraterna  carilale  tractanles,  po- 
pulum  vobis  comnìissum  ad  benefaciendum  eisdem  monere  et  inducere  efììcaciler  pro- 
curelis.  Nos  vero  de  omnipolentis  Dei  patris  misericordia  et  beate  Marie  semper  virginis 
nec  non  beali  Donati  patroni  nostri  et  omnium  sanctorum  merilis  confidenles,  omnibus 
vere  penitenlibus  qui  dirlo   hospilali  manum   porrexeiinl  adiulricem,  quadraginla  dies- 


(•)  Prima  GuUletmus,  ma  tosto  fu  sopraramessa  una  t  nella  prima  (.  C»)  sic. 


266  DOCUMKNTl   PER   LA   STORIA   D'  AREZZO  [570-571. 

(lo  criininalibus  ci  quartam  partem  do  veiiialibus  de  iniunta  sibi  penilenlia  ci  devolo 
recepla  misericordiler  in  Domino  relaxaraus.  Data  Ardii,  anno  Domini  millesimo  ce" 
quinquagesimo  i)rimo,  indictione  nona,  (|uinla  kal.  marlii. 


570. 

Jl  vescovo  lìtigliclmino  elargisce  indiiUjenzc  a  chi  presti  elemosine  ai  Frali  dell'  Ospe- 
dale di  s.   (iiovaìtni  di  Gerusalemme. 

Arezzo  •  27  febbraio  1251.  [Ardi.  Capii,  a'  Ar.,  ii.  023]. 

min.  3Ì0XÌ80.  •  Il  sigillo  episcopale  fu  strappato. 

Guiilielmus  miseralione  divina  Eleclus  arelinus  universis  Clirisli  fìdelibus  lam  clericis 
(juani  laicis  per  Arelinum  episco|)atum  conslilulis  ad  quos  lillere  iste  pervenerint  salu- 
tcni  in  Domino  lesu  Chrislo.  Quoniam,  ut  ail  Apostolus,  omnes  slabimus  ante  tribunal 
('.liristi  recepturi  proul  in  corpore  gessimus  sive  bonum  fueril  sive  malum,  oporlet  nos 
dieui  inessionis  extreme  misericordie  caritatis  operibus  prevenire  ac  eternorum  intuita 
seminare  in  terris  quod,  reddente  Domino,  cuin  muUiplicato  fruclu  recolligere  valeamus 
io  celis,  firmam  spem  Gduciamque  lenentes  quod  qui  parce  seminai  parce  et  metet  et 
qui  seminai  in  benedictionibus  de  benediclionibus  et  metet  vitam  eternam.  Cum  igitur 
venerabiles  fralres  hospilalis  sancii  lohannis  lerosolimilani  prò  defendenda,  manulenenda 
et  amplianda  Ade  cbrisliana  ac  eliam  tuendo  centra  naliones  barbaras  crucifixi  (')  patri- 
monio graves  et  diulurnos  labores  substineant  et  expensas  quas  nullatenus  possent  sine 
Dei  fidelium  subsidio  tollerare,  universitatem  veslram  rogamus,  monemus  allentius  et 
in  Domino  plurimum  exorlamur,  quatenus  ipsis  fratribus  et  eorum  nuntiis  cum  ad 
vos  venerinl  de  bonis  vobis  a  Domino  colialis  gralas  et  largas  helimosinas  erogelis. 
Nos  enim,  sicut  vidimus  et  legimus  in  privilegio  domini  pape  Innocenlii  mi  plenius 
conlineriC),  omnibus  qui  prediclis  suas  duxerinl  helimosinas  erogandas,  de  lesu  Chri- 
sti  misericordia  et  beali  Donali  patroni  nostri  merilis  confidentes,  de  iniunla  sibi  peni- 
lentia  et  devolione  recepla,  xl  dies  de  criminaiibus  et  quartam  parlem  de  venialibus 
misericordiler  in  Domino  relaxamus.  Vobis  autem  ecclesiarura  prelalis  districte  preci- 
pimus,  ut  ipsos  fralres  el  eorum  nunlios  benigne  recipienles  in  necessariis  expeasis 
caritative  provideatis  eisdera,  ila  quod  de  vobis  non  habean.t  maleriam  conquerendi. 
Parochianos  prelerea  vestros  ad  erogandas  ipsis  helimosinas  suas  el  persolvenda  iuditia 
inducentes,  monealis  eos  non  prolixum  faciendo  sermonem,  ut  fratres  ipsos,  sive  ante 
leclura  evangelium  sive  post,  ut  ipsis  fralribus  placuerit,  prò  aquirendis  elimosinis 
palienter  audianl  et  aliente.  Verum  prò  necessitate  instanti,  quam  predicli  fralres  asse- 
runl  inminere  ad  defensionem  terre  sancle,  eis  qui  tante  necessitati  subveniunl  soium- 
modo  iudilium  ad  se  ordinalum  ve!  alia  de  suis  bonis  eiusdem  fratribus  habundantius 
conferendo,  quicquid  de  iniuncla  sibi  penilenlia  et  devote  recepla  per  negligentiam  cum 
nature  defectu  pretermiserinl,  iuxla  condignam  predicloruni  fratrum  compensalionera, 
in  Domino  condonamus.  Data  Aretii,  in  kals.  marlii,  nona  indictione. 


(»)  cruct/lgt  (b)  All'ultima   sillaba  è  sovrapposta  la  sigla  v:,  e  in  basso,  sotto  la  nota   cronologica, 

si  ha  questa  postilla:  "v:  plenius  concineri  silicei,  sei.timam  partem  de  iuiunta  sibi  penitentia  relaxamus,,. 


Af).     1251]  CODICE   DIPLOMATICO  267 


571. 

Innocenzo  IV  scrive  al  Vescovo  aretino  affinchè  destituisca  quei  rettori  e  potestà  che 
aveva  nominali  V  imperatore  Federico  lì  e  suo  figlio  nella  provincia  aretina. 

Lione  •  26  marzo  1251.  [Ardi.  Valic.  Ueg.  innoc.  IV.  an.  Vili,  voi.  22,  e.  91',  cp.  63]. 

(Guillielmo)  Eleclo  aretino. 

Cum,  siciil  accepimus,  nonnulli  in  civitatibus,  caslris  et  locis  aliis  Tuscie  per  quon- 
dam F(redericum)  se  tunc  prò  imperatore  gerenlem  et  F(redericum)  naturalem  ipsius 
in  poteslales  et  rectores  instiluti  de  facto  dicantur,  nos  voleiUes  talibu.s  provinciam 
ipsam  purgari,  ut  per  eos  ibi  pacis  non  vaieat  impediri  profectus,  ipsis,  ne  de  pote- 
stariarum  aul  rectoriarum  officiis  que  detinent  in  suarum  aiiorumque  dispendium  ani- 
marum  se  aiiquatenus  intromitlant,  cum  ea  per  auclores  illegitimos  illegilinie  sint 
adepti,  et  locorum  ipsorum  comunibus  et  incolis  ne  salarium  illis  impendere  aul  eis 
intendere  presumant,  firmiler  inhibere  procures,  ipsos  ad  hoc  per  censuram  ecclesia- 
sticam,  appellatione  postposita,  compellendo.  Datum  Lugduni,  vii  kl.  apriiis,  anno  viii°. 


572. 

Il  vescovo  Gugliclmino  rilira  la  sentenza  di  scomunica  già  pronunziata  contro  gli 
Aretini  a  causa  di  quei  cherici  che  in  essa  avevano  giurisdizione  ordinaria  o 
delegata  e  specialmente  per  l'  arciprete  della  Pieve. 

Arezzo  -  17  maggio  1251.  [.\rcli.  Capit.  d'Ar.,  n.  620,  Ada  Episcopi  et  Capituli,  e.  19]. 

(.MCCIi),  .\v  die  exeunle  mense  maiC).  In  civitate  Aretina,  in  palalio  olim  magistri  Gui- 
donis  phisici,  presentibus  testibus  domino  Bonaguida  preposilo  aretino,  domino  Guidone 
primicerio  et  domino  Bernardino  canonicis  Arelinis.  Cum  venerabilis  pater  dominus 
Guillielmus  Dei  gratia  aretinus  Eleclus  olim  interdississet  ob  duritiam  et  perfìdiam  Areti- 
norum  et  inhibuisset  ne  aliquis  iudex  ordinarius  clericus  qui  ordinariam  et  delega- 
tam  iurisdilionem  liaberet  in  civitate  ipsa  iurisditione  ordinaria  seu  delegata  uli  de- 
beret  vai  ipsam  in  aliquo  exercere  in  ipsa  civitate,  in  conlradictores  et  rebelles  exco- 
municationis  sententiam  proferendo,  dictus  dominus  G(uillielmus)  aretinus  Electus,  in 
presenlia  mei  infrascripli  notarli  et  teslium  suprascriplorum  prolestatus  est  et  dixit,  quod 
non  erat  nec  full  sue  inlenlionis  quod  dieta  inliibilio  et  excomunicatio  contra  predictos 
clericos  teneret  vel  valerel  a  tempore  quo  ipse  ad  civitalem  rediit  Aretinam;  et  si  do- 
minus Deodatus  archipresbiler  aretinus  contra  predictam  inhibitionem  vel  excomunica- 
lionem  venisse!  ve!  in  eam  incurrisset  in  aliquo,  eum  eodem  dictus  dominus  G(uilliel- 
mus)  Electus  misericordiler  dispensavi!  a  predictis  inhibilione  et  excomunicatione,  eun- 


(•)  Sic:  ma  in  altri  luoghi  del  medesimo  codice:  madia. 


2GS  DOCUMENTI   PER   LA  STORIA   D'  AREZZO  [572-574. 

dem  absolvens  nichilomiiius  ad  caulelam.  Uans  el  concedens  eidem  archipresbilero  et 
omiiilms  aliis  clericis,  qui  aliquam  iurisdilionem  in  civitate  consueverunl  exercere, 
liberam  poleslaleni  uleiidi  uilerius  libere  oiniii  iurisdilione  (luam  habenl  vcl  consue- 
verunl habere,  el  exercendi  in  civitale  et  extra. 


573. 

1  Ghibellini  di  Arezzo  promettono,  per  mezzo  del  loro  sindaco,  di  far  lega  e  alleanza 
coi  Comuni  di  Siena,  Pisa  e  Firenze. 

Siena,  Chiesa  di  s.  Domenico  in  CnmiK)regio  -  C  IngUo  1251.  [R.  Ardi,  di  Si.  di  Siena, 

Diploni.,  Riformagioni]. 
inni.  280X390. 

In  nomine  sancte  el  individue  irinilalis.  Anno  Domini  millesimo  CC.  Ii°,  indictione 
villi*,  die  11°  nonas  iulii.  Ego  Uguiccione  quondam  domini  lovannecli,  iudex  de  Arilio, 
sindicus,  procuralor,  faclor  ot  oidinalor  conslilulus  a  domino  Frederico  indice  de  Ma- 
raboUinis    capitaneo    paitis  Gliibellinorum    civilalis    Aretii  el  eiusdem    comilalus,  vice 
et  nomine   predicle  partis   Ghibellinorum,  cum   consensu  el  voluntate  domini    Tarlati 
quondam  domini  Tarlali,  domini  Prugnoli  quondam  domini  Ubaldini,  domini  Uberlini 
Barllioli,  domini  lacobi  Cemboni,  domini  Vignarli,  domini  Deotaiuti  iudicis  Andree,  do- 
mini Uberlini  Asalli,  domini  Rigonis  iudicis,  Adami  quondam  domini  Bonensegne,  Niepi 
olim  Guinigi,  Orlandini  Bonefatii,  Lulerii  Uberlini  Gerardini,  Grotti  Bonensegne,  Grif- 
folini  Bosi,  Spinelli  de  Gapoleone,  Bonavenlure  Mellosini  suorum  consiliariorum,  el  ab 
ipsis  eisdem  consiliariis  una   cum  diclo   domino    Frederico  et  a  quolibet   prò  se  suo 
proprio  el  privato    nomine,  et  a  Guallerio  olim  domini    Guallerii  de  Ubertinis  prò  se 
et  fratribus  suis  et  a  domino    Ubertino  de  Petramala  et  a  domino  Bretoldo   quondam 
domini  Tarlali,  Isacco  Ubaldini  el  a  Bracchio  Gherardi  prò  se  el  omnibus  hominibus  sue 
domus,  el  a  Ricco  Deotefici  el  a  Guillielrao  de  Civitella  et  a  Fide  nolario,  Ildebrando 
Uberlini  el  a  domino  Sacco  quondam  Caponsacchi  prò  se  el  fratre  suo,  domino  Aqco- 
lino  quondam  domini  Ricoveri  de  Raneriis  Guidi  prò  se  et  prò  omnibus  hominibus  sue 
domus,  et  a  domino  Guidone  domini  Ildebrandi  Guidonis  Militie  prò  se  et  prò  omnibus 
hominibus  sue  domus,  el  Paganuccio  olim  Comandi  de  Pandolfinis  prò  se  el  omnibus 
hominibus  sue  domus,  et  Orlando  quondam  Talliabovis  prò  se  et  prò  omnibus  homi- 
nibus sue  domus,  el  ab   Ubertino    Guillelminucii    prò  se  el  omnibus    hominibus  sue 
domus,  ad  iractandum  el  concordiam  faciendam  seu  societatem,  el  ad  iurandum  et  pro- 
miUendum,  recipiendum   et  fiimandum  cum  syndico  civilalis  Senarum  et  eiusdem  Co- 
mune seu  universitate  el  syndico  civilalis  Pise  el  eius  Comune  seti  universitale,  et  cum 
syndico  civilalis  Pislorii  et  eius  Comuni  seu  universitale  el  cum   parte  Ghibellinorum 
civilalis  Florentie  et  syndico  seu  procuratore  vel  syndicis  vel  procuraloribus  eiusdem 
partis  et  quolibet    prediclorum  per  se,  el  cum  omnibus  aliis  comunibus  ve!  uiiiversi- 
lalibus  seu  specialibus  vel  parlibus  qui  sunl  vel  erunt  in  ista  concordia  vel  iura;  ad 
promittendum  el  obligandum  bona  eorum  sub  certa  pena  de  dando  adiutorium  et  fa- 
vorem  unicuique  in  persona  et  rebus  iuxla  eorum  posse,  el  ad  omnia  alia  el  singula 
que  supra  prediclis  vel  aliquo    prediclorum  mihi  vidubunlur  expedire,  ut  conlinelur 


AN.     1251]  CODICE   DIPLOMATICO  269 

pleilius  et  apparsi  per  publicum  instrumentum  manu  PandulG  sacri  palatii  notarii  fliii 
Martini  riminensis  confectum;  contrailo  cum  vobis  domino  lacoppo  quondam  domini 
Turclii  Ameriglietti  iudice  syndico  Comunis  Senarum  ad  infrascripta  recipienda,  et  ea 
versa  vice  facienda  nomine  meo  et  predictorum  omnium  de  parte  Giiibeliinorum  socie- 
talem;  et  vobis  promitto,  nomine  dicti  Comunis  Senarum  recipienti,  adiuvare  dictum 
Comune  Senarum  et  universitatem  et  homines  diete  terre,  et  dare  eis  auxilium  et  con- 
silium,  et  adiuvare  cum  armis  et  sine  armis  centra  omnes  et  singulas  personas  et  loca 
et  universitates  de  omnibus  et  singulis  guerris  et  iitibus  et  discordiis  et  faclis  ipsius 
Comunis,  et  nuilum  impedimentuin  inde  facere  vel  prestare  ve!  prestari  facere,  et 
ipsum  adiutorium  facere  et  prestare  secundum  ordinamentum  et  modum  quem  statuet 
vir  nobilis  dominus  Ildebrandus  Cacciacontis,  presens,  acceptans  alque  consenliens,  a 
nobis  comuniler  electus;  qui  modum  staluere  debeat  et  formam  et  terminum  supra 
predictis,  et  sicut  statuerit  ita  debeat  a  partibus  observari;  et  sic  observare  promillo  et 
observabunt  predicle  persone  et  facient  integre  et  compiebunt.  Et  liec  omnia  et  singuia 
promitto  vobis  domino  lacoppo  syndico,  recipienti  nomine  Comunis  Senarum,  attendere 
et  observare,  et  quod  observabunt  predicte  persone  sub  pena  duorum  miiium  marcha- 
rum  argenti  quas  vobis  prò  dicto  Comuni  recipienti  dare  promitto,  et  pena  data  predicta 
observare.  Et  in  predictis  omnibus  et  singulis  el  prò  eis  obligo  me  meo  nomine  et  heredes 
meos  et  bona  mea  (ralione)  pignoris  et  procuratorio  nomine  omnes  personas  supradiclas 
et  bona  eorum  (ratione)  pignoris  vobis  prò  dicto  Comuni  recipienti  et  ipsi  eidem  Comuni. 
Et  tactis  sanctis  Dei  evangeliis  iuro  in  anima  mea  et  predictorum  omnium  et  singulorum 
omnia  singuia  supradicta  attendere,  observare  et  compiere,  et  quod  persone  predicte 
facient  et  compiebunt.  Et  hoc  facio  vobis  quia  versa  vice  vos  dictus  dominus  lacoppus 
syndicus  et  procurator  Comunis  predicti  de  Senis  siraiiem  promissionem  et  obligationem 
et  iuramentum  prò  Comuni  et  universitale  Senarum  mihi  Uguiccioni  quondam  domini 
lovannecli,  prò  me  et  dictis  personis  recipienti  et  omnibus  aliis  de  parte  Ghibellinorum, 
quod  predicta  dicto  Comuni  Senarum  iurabunt  et  promittent  et  facient  (sicut)  fecistis 
et  contraxistis,  renuntians  exceptioni  rei,  ut  dictum  est,  non  geste,  exceptioni  doli, 
fori  privilegio  et  omni  iuris  et  legum  auxilio. 

Actum  Senis,  in  ecclesia  fratrum  Predicalorum  de  Camporegio,  coram  domino  Gra- 
tiano  iudice,  domino  Pelachane  Thalomei,  Palmerio  Raynonis,  Ranerio  Patricis  et  Ra- 
nuccio Grosseti  presentibus  et  rogalis  testibus. 

(Sn.)  Ego  Ingliiraraus  Dietavive  nolarius  predictis  interfui,  et  quod  supra  iegitur 
rogatus  scripsi  et  pubiicavi. 

J   (ikibeliini  di  Arezzo,    Siena,   Firenze.  Prato  e  Pistoia  stipulano  un  trattato  di 
reciproca  alleanza. 

Arezzo,  Palazzo  del  Connine  •  7  novembre  1251.       [R.  Ardi,  di  St.  di  Siena,  Diplom.  Riformagioni]. 
mm.  270X''t"0. 

In  nomine  sancte  et  individue  trinilatis,  amen.  Anno  domini  millesimo  CC.  ii.,  in- 
dictione  x,  die  vu"  novembris.  Kos  Gratianus  index  de  Senis,   syndicus  et  procurator 


270  DOCUMENTI   PER   LA   STOHIA    D'  AREZZO  [574. 

ipsius  Comunis  de  Senis  ad  iiifrascripla,  ul  de  sindicalu  el  piocuratione  apparet  per 
publicum  instrumentum  manu  Renaldi  Ranucci  nolarii  confeclum,  sindicatus  et  pro- 
curatorio nomine  prò  ipso  Comuni;  ci  drilTus  de  lll)ertis  de  Florcntia  syndicus  et 
procuralor  et  aclor  (Ihibellinorum  de  Florcntia,  ut  de  cius  syndicalu  et  prociiratione  ap- 
paret documoulum  manu  Bonacursi  de  Artini(s)  notarli  [)ublicalum,  procuratorio  nomino 
el  syndicatus  prò  eis  et  personaliter  prò  me  ipso;  et  Dietaiuli  Indey  de  Aritio  syndicus 
et  procurator  (ihibellinorum  parlis  de  Aritio  et  hominum  qui  vulgariter  Ghibellini  ap- 
pellantur  in  rivilalo  et  comilalu  AnUii,  ut  continelur  de  syndicatu  et  procuratione  in 
publico  instrumenlo  manu  Cristofani  olim  loliannis  Ugonis  medici  filii  ordinarli  iudicis 
et  nolarii  confecto,  sindicatus  et  procuratorio  nomine  prò  dieta  parte  et  diclis  Ghibel- 
linis;  et  Lambertus  Teschi  syndicus  et  procurator  partis  ghibelline  de  Prato  syndicatus 
et  profuralorio  nomine  prò  eis,  ut  de  ipso  syndacalu  et  piocuratione  iipparet  pnblicum 

documenluni   manu (");  et  Albinis  de  Monteaccinico   personaliter  prò  me  ipso  et 

procuratorio  nomine  prò  omnibus  de  domo  mea,  ut  de  procuratione  apparet  per  publi- 
cum instrumentum  manu  lacobi  lohannis  Lupitii  nolarii,  procuratorio  nomine  prò  eis 
et  prò  me  ipso  personaliter,  facimus  et  contrahimus  Inter  nos  jìcrpetuam  societatem  et 
compagniam  contra  omnem  personam  et  locum;  et,  soiemptii  slipulalione  interveniente, 
promillimns  nos  ad  invicem  iuvare  cum  arinis  el  sine  armis  contra  omneset  singulas 
|iersonas  et  loca  et  universitates  de  omnibus  el  singulis  guerris  et  litibus  et  discordiis 
motis  el  movendis  usque  ad  lìnem  cuiuslibet  litis  et  guerre  et  de  faclis  nostris,  el  nul- 
lum  impedimenlum  inde  vel  prestare  vel  prestari  lacere;  et  quod  adiuvabimus  nos  per 
bonam  fidem,  sine  fraude,  secundum  modum  inlVascriptura,  et  custodiemus  nos  in 
personis  pariter  el  avere,  el  tenebimus  amicos  cuiusque  nostrum  prò  amicis  et  inimicos 
prò  inimicis. 

Modus  iuvaminis  talis  sii.  Quod  modo  debeanl  stare  apud  Arilium  et  in  comilalu 
eiusdem  ubi  necesse  fuerit  ce  milites  cum  armis  el  equis  expensis  Pisanorum,  Senen- 
sium  et  Pisloriensium  quousque  el  sicut  visiim  fuerit  nobilibus  viris  dominis  Ildebrando 
Cacciacomilis,  Brancaleoni  de  Scolariis  et  Gualterio  domini  Guallerii  de  Ubertinis,  sal- 
vis  hiis  que  inferius  scripla  sunl. 

llem  Pisani.  Senenses  el  Pistorienses  el  Pralenses  et  alii  de  societate  debeant  iuvare 
Aretinos  confederalos  diete  socielatis  cum  pedilibus  balislis  el  balistariis  et  militibus 
prò  expugnandis  et  vincendis  caslris  inimicorum  comilatus  Ardii  el  prò  aliis  factis  in 
comuni  et  divisim,  ad  dicium  el  volunlalem  nobilis  viri  domini  Ildebrandi  Cacciacomilis 
et  consociorum. 

Item  de  provisione  dampnorum  que  inferentur  ab  inimicis  in  lerris  de  Episcopatu 
aretino  el  filiorum  Uberlinorum  que  essent  in  hac  societate  vel  venerint  ad  diclam 
societatem  et  facerent  guerram  inimicis  et  iurarent,  debeai  esse  in  provisione  domini 
Ildebrandi  prefati  el  supradiclorum  sociorum  suorum  el  eliam  de  mnnitione  snpradic- 
torum  caslrorum,  quantum  viderelur  eis;  que  eraendalio  el  munilio  debeat  fieri  expensis 
Pisanorum,  Senensium  et  Pisloriensium,  secundum  dispositionem  predietorum.  El  si 
contigerit  quod  Ghibellini  de  Aritio  expellerenlur,  quod  Deus  adverlat,  de  ipsa  civitate 
debeai  eis  providere  in  soldis  secundum  modnni  el  formam  quibus  providerelur  Ghi- 
bellinis  de  civitale  Florenlie. 


(•)  Spazio  bianco. 


AN.    12o'lj  CODICE    DIPLOMATICO  271 

Itera  teneantur  Ghibellini  de  Aritio  dare  stiidium  et  operam  per  bonam  fìdem  sine 
fraude  cura  effectu  quod  universitas  et  Comune  Aretii  veniat  ad  islam  societatem, 
salvo  quod  si  aliqua  discordia  in  poslerum  apparerei  vel  esset  inter  dictos  Ghibellinos 
et  Gueifos  de  dieta  civitate,  societas  supradicta  contracta  nichilominus  conservetur  illesa 
prò  Ghibellinis  proxime  supradictis  contra  Gueifos  prediclos  de  Aritio,  salva  dispositione 
super  hoc  domini  Ildebrandi  predicti,  si  Guelfl  venerint  ad  pacem  et  concordiam  cum 
Ghibellinis  de  Aritio. 

Item  teneantur  Aretini  exbannire  omnes  inimicos  huius  societatis  secundum  modum 
et  formara  que  continetur  inter  Pisanos,  Senenses  et  Pistorienses  et  Ghibellinos  de  Flo- 
renlia,  ut  continetur  in  publicis  instrumentis  publicatis  manu  Scorcialupi,  Inghirami 
et  Guidonis  nolariorum.  Et  ad  hoc  ut  predicla  societas  conservetur  illesa  prò  lilibus 
sedandis  que  sunt  vel  apparuerint  inter  universitates  huius  societatis  et  singulares  perso- 
nas,  quelibet  civitas  et  universitas  huius  societatis  et  Ghibellini  de  Florentia  et  de  Aritio, 
videlicet  quilibet  de  parte  sua,  eligat  unum  arbitrum  quolibet  anno,  in  festo  omnium 
sanctorum,  et  prò  hoc  anno  eligalur  usque  ad  proximas  kalendas  decembris,  quorum 
officium  duret  usque  ad  proximum  festum  omnium  sanctorum:  qui  arbitri  debeant  dif- 
finire  omnes  et  singulas  lites  que  essent  inter  dictas  universitates  et  singulares  perso- 
nas  infra  xl  dies  postquam  inde  reclam(at)um  fuerit.  Et  prò  dictis  observandis  dicti  arbitri 
debeant  convenire  bis  in  anno  et  quoliens  opus  esset  in  loco  congruo.  Et  diete  uni- 
versitates et  Ghibellini  debeant  expensas  cuilibet  arbitro  suo  vel  a  se  statuto  super 
predictis  dare. 

Item  quelibet  universitas  predicta  et  homines  predicti  teneantur  et  debeant  iuvare 
inter  se  et  prestare  auxilium  et  favorem  sibi  ad  invicem,  et  facere  guerram  per  se  et 
eorum  castra  et  contra  omnes  rebelles  ad  dictum  et  voluntatem  domini  Ildebrandi 
Cacciacontis,  et  omnia  addila  prò  tempore  similiter  observare  teneantur. 

Item  quod  iuramenta  diete  societatis  debeant  in  quinque  in  quinque  annis  renovari 
et  de  descendentibus  in  descendentes  in  perpeluum. 

Item  si  conlingeret  alicui  prediclorum  trium,  quod  Deus  adverlat,  decedere  ve!  abesse 
de  provincia,  quelibet  civitas  et  universitas  et  persona  et  Ghibellini  de  Florentia  et  de 
Aritio  teneantur  eligere  alium  vel  alios  loco  decedentis  vel  absentis,  qui  habeant  eandem 
auctorilalem  in  omnibus  et  singulis  prediclis  quam  predicti  habent. 

Que  omnia  et  singula  nos  supradicti  syndici  et  procuratores,  videlicet  quilibet  prò 
se  et  universilate  et  parte  sua  cuius  est  syndicus  et  procurator,  syndicatus  et  procura- 
torio nomine,  promisit.promittimus  nobis  ad  invicem,  solempni  stipulatione  iflterveniente, 
attendere  et  observare  predicta  et  quo(d)libet  predictorum  et  non  contra  facere  vel  ve- 
nire sub  pena  M.  marcharum  argenti  quam,  si  commissa  fueril,  pars  nostrum  non  obser- 
vans  partì  '  servanti  dare  et  solvere  teneamus,  et,  ea  soluta,  predicta  servare.  Et  prò 
hiis  observandis  et  plenius  attendendis  nos  syndicalus  et  procuratorio  nomine  dictas 
universitates  et  personas  et  earum  res  et  bona  ratione  pignoris  obligamus.  Renuntians 
exceptioni  rei,  ut  dictum  est,  non  geste,  fori  privilegio  et  omni  iuris  et  legum  auxilio. 
Et  tacto  libro  corporaliler,  predicta  omnia  et  singula  firma  tenere  et  contra  non  facere 
nec  facient  universitates  predicte  iuramus. 

Actum  apud  Aritium,  in  palatio  Comunis  Aretii,  coram  domino  Ventrillio  Guidonis 
Yentrillii  de  Pisis  senense  potestate,  domino  Ranerio  PaQO,  Beringherio  et  Ranerio  de 


ìli  DOCUMENTI    PER   Li   STORIA   I)' AREZ70  [574-578. 

Ilicasulis,  Ubertino  domini  Ranerii  Pagi,  domino  Ruggerio  Lberlini,  domino  (luilliel- 
mino  domini  Ranerii,  domino  Magiscolo  Orlandi,  l'aimerio  Raynoiiis,  domino  Ricovero 
Boneguide  r.imarri  et  Crislofano  loliannis  nolario  (|ui  in  [)rcdiclam  foi'mam  de  prudiclis 
fecit  i)ublicum  inslrumonlum,  leslibus  i)resenlibas  el  rogalis. 

(Sn.)  Ego  Ingliiramus  Dielavive   nolarius  prediclis   inlerfui  et  rogalus  el  de  man- 
dato predictoriim  subscripsi  et  publicavi. 


575. 

La  parie  guelfa  d'  Arezzo  lìomma  il  suo  procuratore  per  contrarre  nn  prestilo  di 
seicenlocinquanla  lire  col  Comune  di  Firenze. 

Castello  (U  Rondine  -  9  dicembre  1251.  [Arth.  di  St.  di  Fir.,  Capitoli,  voi.  XXIX,  e.  100]. 

In  Dei  nomine,  amoii.  Anno  Domini  Millesimo  ducentesimo  quinquagesimo  primo, 
indiclione  nona,  Innocenlio  papa  residente,  (die)  nono  decembris.  Dominus  Guido  Bo- 
stole  capitaneus  partis  Guelforum  de  ArelioC),  cnm  consensu  expresso  et  libera  volunlale 
omnium  consiliarioruin  el  omnium  infrascriptorum  ad  hec  convocalorura,  scilicel:  De- 
tesalvi  de  sanclo  Leo,  Pietri  Guidonis,  Bencevene  calcolarli.  Martini  Adatti,  Pieri  ('')  Bo- 
noditi,  Raniiccii  (')  Martini,  Papa  fabri,  Musce  Borfoli.  Braseini  de  Fuero,  Volie  Baranis 
Tebaldi  Martini,  Saphie  Grntie,  Bonincontri  domini  Ugolini  iudicis.  Abrade  notarli 
Bracchi  notarli,  Guillielmini  Suprapars,  domini  Uguiccionis  de  Melliare,  Bragorii  de 
Yallelunga,  Booaoisus  Guelfi,  Bencevenne  lacobi  massarii,  Viviani  Brunecli,  Bonaiuti 
quondam  lacobi,  lohannis  Benencase  Cresce,  Ranucci  Ricci  de  sancto  Leo,  Bernardin 
Bernardini,  Tignosi  notarii,  Dulce  qui  fuit  de  Laterino,  Bene  quondam  luncte,  Viviani 
de  Monte,  Dardi  quondam  lacobi,  Cienciarini  quondam  Caccie,  Restauri  Galli,  Mingril- 
lacii  Rainaldi,  Rainerii  domini  Bertrami,  Michaelis  quondam  Girardi,  Mìctiaelis  Pilosi 
domini  Tolomei,  Bene  quondam  Arengarii,  lohannis  quondam  domini  Rodolfini,  lacobus 
quondam  Petri,  Bonacursi  domini  Senoensis,  Castellani  Torniani,  lunle  fabri  Idruscioli, 
Bonomi  sartoris,  Guidingi  de  Capodemonte,  Arcini  de  Girala,  Ruvinosi  domini  Orlandi (<*), 
Nercone  Bonagratie  ('),  fecit,  constiluit,  ordinavit  atque  ci-eavit  Rigaccium  de  Martinellis 
de  AretioC)  suum  et  diete  partis  Guelforum  de  Arelio  (^)  sindicum,  actorem,  pro- 
curatorem,  et  nuptium  specialera  ad  aquirendas,  nomine  diete  partis,  mutuo  sex- 
centas  quinquaginta  libras;  et  ad  promitendum  reddere  ipsam  quantitatem  pecunie, 
et  ad  obligandum  se  et  diclam  partem  prò  ipsa  pecunie  quantitate.  Item  ad  obligandum 
se  berrovariis  (0  et  procuratori  sive  sindaco («)  eorum  et  ad  recipiendam  obbligationem 
ab  eis  et  ad  requirendum  Comune  Florentie,  quod  det  promissum  numerum  balislorum 
et  militura,  quadrellos  et  alia  que  diete  parti  Guelforum  viderit  oportuna;  danles  eidem 
liberam  (auctoritalem)  accipiendi  et  promitendi  et  obligandi  se  et  bona  sua  et  omnium 
predictorum  et  omnium  diete  partis,  nomine  diete  partis,  libere  faciendi  que  contrac- 
tum  (")  subiuvat  et  faciet   et  desiderabil  natura;  promitentes  ralum  habere  dictum  capi- 


(•)  Arentio.  {^}  Pierus.  (')  Raniiccius.  C*)  Arlandi.  {')  SVorcone  Benagre.  (*)  berro- 

voriis.  (e)  sic.  (>■)  cotitractum  qiias  subiuvat. 


AN.     l2ol]  CODICE   DIPLOMATICO  'iJ73 

taneum  et  Consilium,  el  singuIos(°)  liomines  se  habiluros  el  diclam  partem  liabere  ralum 
et  firmum,  sub  obligalione  bonorum  suonim  et  [)ena  mille  librarum,  qui(c)qui(l  dictiis 
sindicus  feceiil  de  predictis  et  circa  predicla. 

Aclum  in  comitalu  Aretii,  in  castro  de  Rondine,  presentibus  Megiiore  notarlo,  Bo- 
iiacurso  quondam  (Inidonis  Rainaldi,  Viviano  Mininolo  de  liiis  vocatis  C")  lestibus. 

(Sn.)  Ego  (luido  notarius  filius  olim  Martini  de  sanclo  Florenlio  hiis  omnibus  su- 
pradiclis  interfui  felicitar  et  publicavi. 

(Sn.)  Ego  Benincasa  index  el  uotarius  filiìis  lìoUjarclli  populi  saiicti  Felicis.in  pia(;ii  aiilen- 
licum  huius  exempìi  vidi  et  kgi  et  que  in  eo  scripta  reperi  exemplatido  transcripsi. 


576. 

Il  procvratnre  della  parie  guelfa  di  Arezzo  fa  quietanza  del  denaro  arulo  in  pre- 
stilo dal  Comune  di  Firenze,  e  prometlc  di  procurare  che  a  questo  si  sollomet- 
lano  alcuni  prigionieri  ghibellini. 

Firenze,  Badia  dì  s.  Maria  -  20  diceiiil).  1251.       [R.  Aich.  di  St.  di  Fir.,  Capitoli,  voi.  XXIX,  e.  99'; 

XXXIII,  e.   138',  I88'J. 

In  Dei  nomine.  Anno  Millesimo  duceniesimo  quinquagesimo  primo,  terliadecima  klas. 
ianuarii,  indictione  decima,  feliciter.  Rigaceius  filius  quondam  Guidocli  Martinelli  obli- 
gando  se  suo  proprio  et  privato  nomine  el  tamquam  prociiralor  Guidonis  Roseole  capi- 
tanei  partis  Guelforum  Aritii  et  omnium  consiliariorum  diete  partis,  scilicet:  Delisalvi 
de  sanclo  Leo,  Pietri  Guidonis,  Bencivenni  calcolaiii.  Martini  Adacli  et  aliorum  omnium 
consiliariorum  conlenlorum  in  instrumenlo  publico  ipsius  proeuralionis  scripto  manu 
Guidonis  Martini  notarli  de  sanclo  Florenlio,  obligavit  se,  et  procuialorio  nomine  prò 
predictis  aliis  qui  continentur  in  diclo  instrumento  publico  ipsius  proeuralionis,  et  eorum 
bona  in  solidum,  et  utroque  modo  in  solidum,  ad  omnia  et  singula  infrascripla;  et 
Nerconus  de  Bonagracia  el  dominus  Odarighus  filius  quondam  domini  Guattani  Salvi 
et  Maineclus  Panfìere  filius  quondam  domini  Bernardi  de  Cavalcantis,  quicumque  pre- 
dictorum  in  solidum  se  |)rincipaliler  obligati,  confessi  fuerunt  in  verilate  se  recepisse 
mutuo  et  aput  se  habere  a  domino  l'hilippo  de  Caffer(is)  Dei  gratia  capitaneo  populi 
Fiorentini  mutuante  prò  diclo  populo  Floientino  et  de  avere  dictì  populi  libras  sexcen- 
tas  quinquaginta  bonorum  denariorum  pisanorum;  quos  denarios  predicli  Rigaceius  et 
Nerconus  et  dominus  Odarighus  et  Maineclus  principaliter  et  eorum  precibus  et  man- 
dato dominus  Aldobrandinus  Uberli  et  dominus  l'epus  quondam  Alamanni  et  domi- 
nus Odo  Amorecti  et  Sloldus  Beilingbieri  fideiubendo  prò  eis  quisque  predictorum  in 
solidum  obligati,  renuntianles  exceptioni  non  numerate  pecunie  et  l'ori  privilegio  quod 
et  ubique  terrarnm  el  locorum  possint  realiter  et  personaliter  conveniri  et  nove  ae 
novarum  Constitutionum  beneficio  et  epistole  divi  Adriani,  el  omni  alii  exceptioni  ge- 
nerali et  spellali,  proraiserunl  el  convenerunt  eidem   domino  Pliilippo  capitaneo,  reci- 


(•)  dictus  capicaneus  et  consutum  et  striglili.  (>>)  notatls. 


274  DOCUMKMl    l'iat   LA  STORIA   h'  AltEZZO  [576-577. 

picnli  vice  ci  nomine  |)0|iuli  Florenlini,  recidere  el  tiare  el  solvere  hinc  ad  kaleiidas 
febriKirii  proxiuias  aul  dici!  (ideiiissores  infra  odo  dies  proximos  |tosli|Main  dici!  falle- 
riiil  (')  principalos;  el  pacluuì  fecerunl  eideni  domino  l'Iiilippo  capilaiii;!!,  recipienli  ul 
diilum  est.  (juod  soliilionem  ve!  absolulionem  ani  linem  ve!  terminuni  prorogalum 
seu  paclum  non  |Molial)unl  ncc  prohari  l'acienl  nisi  |ier  imlilicuni  inslrumenlum  eis  de 
soliilione  faclum  vel  liac  scriplura  eis  reddila  danipnala  vul  cancullata.  Si  veio  conlra- 
fecorinl  ci.  ul  dicium  osi.  non  oljservaverint  el  non  soiverinl.  pene  nomine  duplum 
diete  ipiaiililalis  pecunie,  scilicel  libras  mille  trecenlas  bonorum  denariorum  pisanorum 
eidem  domino  l'Iiilippo  capilaneo.  recipienli  ul  dicium  esl.  quisque  i)rediclorum  in 
solidum  obliganles  ci  renuiilianles,  ul  dicium  esl.  dare  el  solvere  promiserunl  nomine 
pene  el  daniiia  el  expensas  emendare,  linde  prò  liiis  omnibus  el  singuiis  sic  ubser- 
vaiidis  et  adtenendis  iure  pigiioris  obligaverunl  eidem  domino  capilaneo,  recipienti 
ul  dicium  esl.  omnia  oorum  bona  presentia  el  futura,  el  consliluerunt  se  ipsa  bona 
prò  co  i)recario  possidere.  l'releiea  ego  infrascriplns  notarius  precepi  per  sacramenlum 
et  per  guaranligiam  secundum  CoasliluUini  llorenlinnm  diclis  Rigacelo,  Nercono,  domino 
Odariglio.  Maineclo  principalibus  el  domino  Aldobrandino  liberti,  domino  Pepo,  domino 
Odo  el  Sloldii  iidciussoribus  el  cuilibetC)  eorum  in  solidum  contìlenlibus  et  volen- 
libns  ul  observenl  et  solvanl  sicul  superius  conlinelur.  Aduni  Florenlie,  in  ecclesia 
sancte  Marie  abb(ali)e  ilorentine.  presenlibus  el  rogalis  leslibus  lacobo  Gherardo  iu- 
dice,  et  domino  lacobo  Odarrighi  Bellondi  et  domino  Bruno  de  Bardellone  indice  et 
Bencivenni  Grifi  medico  et  Baroncino  Silimanni  el  aliis.  Ilem  inconlinenli  el  coram 
diclis  testibus  el  eodem  loco  predidi  omnes  lam  principales  quam  fideiussores  obli- 
ganles se  in  solidum,  ul  didum  est,  el  renniilianles  ul  supra,  promiserunt  et  conve- 
nerunt  diclo  domino  Philippo  capilaneo  populi  Fiorentini,  recipienli  vice  el  nomine 
dicli  populi  Florenlini,  quod  ipsi  curabunt  et  facient  ila  quod  infrascriplos  bomines, 
quos  dicunl  esse  caplos,  dabunl  ipsi  el  facient  pervenire  eosdem  in  fortiam  et  baliam 
el  vìrUilem  dicli  domini  capilanei  el  populi  Florenlini  hinc  ad  kalendas  proximas  februa- 
rii.  Nomina  quorum  caplivorum  sunt  hec:  Dominus  RolandiniB  vicedorainus  de  Aretio, 
Tesluccius  filius  Vinci  de  Petroniano  {"),  Benedidus  Renaldi  de  Nussa,  Segniorellus  filius 
Nusse,  lohannis  Nuhiarii.  Bonagralia  de  plebe  sancii  Martini,  Bencivenni  Aldigherii, 
RicQardus  Turpini,  BonfigUolus  de  Ba(n)cena,  Ardemannus  filius  logoiis  de  Bibiano, 
Sùldus  filius  Graliani  de  Ba(n)cena,  Deolaviva  pater  de  Punina,  Blancus  de  Nussa,  Ugo- 
liniis  Berardi  de  Orlignano,  el  (|uidam  alius  nomen  cuius  non  dixerunl  quia  dicebant 
se  non  recordari  de  nomine.  Hec  omnia  el  singula  promiserunl  eidem  domino  capi- 
laneo recipienli  ut  didum  est,  sic  observare,  facere  el  curare  ad  penam  librarum 
cenlum  Pisarum  el  posi  hec  firma  tenere  eie.  et  preceptum  esl  eis  per  guaranligiam 
ul  supra. 

(Sn.)  Ego  Donalus  Benincase  imperiali  auctoritale  iudex  el  notarius  hec  omnia  ro- 
gatus  scripsi  el  publicavi  feliciler. 

(Sn.)  Ego  Beni/icasa  iudex  oìdinarius  et  notarius  publicus  filius  Bolgarelli  populi  sancii  Fe- 
licis  in  plaga  autenticum  huius  exempli  vidi,  et  legi  el  ea  que  in  eo  scripta  reperi  exemplando 
transcripsi. 


(•)  Sic. 


e»)  ctUuslibet. 


(e)  retotano  erroneamente. 


AN.    1251-1252]  CODICE   DIPLOMATICO  275 


577. 

L'  abbate  di  s.  Pietro  di  Perugia,  per  delegazione  avuta  da  papa  Innocenzo  IV,  pro- 
nunzia la  scomunica  contro  Ubertino  da  Pictromala,  potestà  di  Castiglione  Are- 
tino, e  gli  altri  (Ihibellini  che  avevano  ivi  distrutte  le  case,  le  torri  e  i  beni  dei 
Guelfi. 

(Perugia)  •  19  aprile  1252.  [Arcli.  Caini,  d'  Ai-.;  n.  020,  Ada  Episcopi  et  Capituti,  e.  2i]. 

In  Chrisli  nomine,  amen.  Noveiinl  iiniver.si  (|uofl  nos  I.  abl)as  sniirli  Pelri  peruscini, 
ex  parte  sanclissinii  palris  nostri  domini  Innocentii  pape  quarti  rccepimus  litteras  sub 
hac  forma:  Innocentius  episcupus  servus  servorum  Dei  tliieclo  filio  ...  abbati  sancti 
Petri  peruscini  saliilem  et  apostolicam  benedictionem.  Dileeti  lìlii  nobiies  viri  Uanal- 
dus,  Campus,  Baldinectiis  et  Uberlinus  fratres,  Pancius  Concia  et  alii  de  parte  fiuel- 
forum  castri  de  Castillione  Aretino  diocesis  aretine  sua  nobis  petitione  monstrnverunl, 
quod  poleslas  dicti  castri  una  cum  parte  Gliibeliinorum  eiusdem  castri  noiìiles  ipsos 
in  odium  apostoiice  sedis  cui  adheserunl  ci  adherent  prò  viribus  in  omnibus  l)onis  suis 
ausu  temerario  condempnare  presumpsit,  ac  lurres  et  domos  eorum  minalur  destruere 
ac  vinoas  et  aibores  devastare.  Cum  aulem  ipsos  nobiies  non  iniuriis  aflicere,  sed  eis  oi) 
reverentiam  ipsius  sedis  et  nostram  potius  adliesse  debeant  eis,  diete  polestati  et  popuio 
eiusdem  castri  noslris  damus  lilteris  in  mandatis,  ut  si  est  ila  condempnationibns  hu- 
iusmodi  remissis  penitus  lurres,  domos,  vineas  et  arbores  prediclorum  nobiiium  non 
presumanl  aiiquantnium  devastare.  Quocirca  discretioni  tue  per  apostolica  scripla  nian- 
damus  quatenus  si  dicti  poleslas  et  populus  mandatum  nostrum  neglexerint  adimplere,  tu 
eos  ad  reiaxandum  condempnationes  huiusmodi  compelleus,  eos  quod  a  tali  presumptione 
desistant  omnino,  monilione  premissa,  per  censuram  ecclesiaslicam,  appellalione  remota, 
compescas,  proviso  ne  in  universilatem  castri  de  Castillione  Aretino  excomunicationis 
ve!  inlerdicti  sentenliam  proferas,  nisi  a  nobis  super  hoc  mandatum  receperis  speciale. 
Testes  àutem  qui  fuerint  nominali,  si  se  gratia,  hodio  vel  timore  sublraxerinl  censure 
simili,  appellalione  cessante,  compelias  veritali  teslimonium  per(b)ii)ere.  Datum  Perusii,x 
kl.  aprilis,  pontifìcalus  nostri  anno  nono.  Volcnles  ipsius  domini  pape  mandatum 
exequi  sicut  decet,  scripsimus  per  litleras  noslras  viris  nobilibus  (Ubertino  de  Petra- 
mala)  polestati,  Consilio  et  Comuni  castri  de  Castillione  Aretino  diocesis  aretine  et  eis 
mandavimus,  quod  ipsi  condempnationes  faclas  contra  Guelfos  eiusdem  castri,  super 
deslruclione  lurrium,  domorum  et  aliorum  bonorum  ipsorum  Guelforum  revocarent  et 
penitus  remiclerenl,  et  quod  conlra  inliibilionem  apostolicam  et  nostram  nullatenus  pro- 
cederenl;  et  (cum)  ipsi,  prout  asserilur,  cursorem  domini  pape,  litleras  ipsius  domini  pape 
et  noslras  nullatenus  recepissent,  sed  ausu  temerario  turres,  domos  et  bona  prediclo- 
rum Guelforum  penitus  deslruxissenl  ac  devaslassent  in  elusionem  mandati  apostolici 
et  in  nostrum  conlemplum;  et  ipse  dominus  papa  per  lanncm  Masse  de  Nagni  curso- 
rem ipsius  domini  pape  nobis  mandassel  quod  deberemus  procedere  conlra  eos  ad 
excomunicationem  et  condempnationem  satisfaclionis  dampnorum  illalorum  Guelfis  castri 
predicti,  nos  de  ipsius  domini  pape  speciali  mandato,   dominum  Uberlinum  de  Petra- 


270  DOCUMENTI   l'F.Iì    LA   STUDIA    I)'  AliEZZO  f57"-578. 

mala  polcslaleni  dicli  castri,  Vaiinem,  Canbium  loliannclli  et  Troiibellum  fratres  et 
Caiibiiiliiiin  lìliiiiu  (lieti  domini  Catiliii  ot  ("iiifiiciiim  fialicm  ilicti  Tronltclti,  Fredo- 
rìciini  de  StriilTa,  Veiituiain  olim  Cialiolli,  (latrohiiii  ci  lìlios,  domiiiuin  Napolcouem 
t;l  iloiiiiiios  Ureloldiim  ot  Uanaldiiin  fratres,  tìaldovinum,  Uuheiim  Saracine,  Jacoljum 
Imeldine  et  lilios,  Ciliibaldiicium,  Braccium  l'etri,  Ugoliiium  Uuidoiiis  <'l  Uicardum  et 
llaiiuciiini  et  Uegoraiilom  fialres,  luliaiìiiem  Hoiidcdci,  Iiinclani  Ciregorii  et  Torsciura 
liliuin  eius,  Valeiitiiiuin  (Iregorii  et  lacoliuin  liiium  eius,  luiiclam  de  Marcolis,  Ohi- 
berluin  et  Acursuin  fratres,  Roiccllum  et  fratrem,  lacobiim  Blasii,  Detaiuti  Acconis 
et  Corbolinuu)  filiiiin  i|)sius,  Orlaiuiiiium  Tibergiiie,  lianaldiini  Tibergine,  Veiiutum 
Tibergine,  l'iede  Benacose,  Asloldimi  ci  Hiciardiim  frahes,  ('iiiaiiicriiua  et  Veiiulum 
liliiim  eius,  lunclam  BalToiiis  et  Barfaluin  eius  liiium,  Folclicrium  et  Kaiiierium  eius 
iìlium,  Barolfum  Guallomelli,  Ugonem  Bonaveulure,  Lollium  et  Vivianum  fratres  Cit- 
loli  Miiiginelli,  Breloldum  Gimarthe,  Boriaviam  et  iilios,  Gircolum  et  lilios,  Bonlalen- 
tum  consiliarios  et  alios  de  parte  Gliibelliiioruui  dicli  castri,  prò  iniuriis,  conlemptu 
et  contumacia  i|)sorum  et  danipiiis  dalis,  aucloritate  a|)Oslolica  qua  luiigimur  et  de  man- 
dato ipsius  domini  pape  ad  salisfaciendura  et  emendandum  dampna  illata  predictis 
Guelfis  et  aliis  de  parte  Guelforum  dicli  caslri  condempnavimus  eos  sicut  excomunicatos 
publice  nunliari  fjuousfiue  salisfecerinl  de  predictis.  Lala  fuit  dieta  scnlentia  xii  die 
exeunle  aprilis("),  presonlibus  donino  Leonardo  abbate  de  Fariielo,  domno  Gente,  donino 
Palraerio,  domno  Petro  monachis  sancii  Petri  peruscini,  Palmerio  de  Spina,  Bonaven- 
tura olim  Rainerii,  Clemente  de  Peruscio,  Ciapparone  Bonaiuncle  de  Peruscio  et  Ri- 
gacio  de  Marlinellis  et  aliis  pluribus. 


578. 

Innocenzo  IV  conferma  la  scomunica  data  dal  cardinale  Ottone  al  Comune  di  Cor- 
tona inosservante  i  diritti  che  aveva  su  quella  citlà  il  Vescovo  di  Arezzo. 

Perugia  -  2S  settembre  1253.  [Ardi.  Vatic,  Regest.  Innoc.  IV,  an.  X,  voi.  22,  e.  220,  ep.  258]. 

Glazzesi,  Anlico  Dominio  del  Vesc.  d'  Ar.  in  Cortona  (Opere,  II,  101).  •  C.u'I'elletti,  Le  Ciliege  d'  Hai. 
XVIII,  129. 

Guillielmo  aretino  Eleclo. 

Rei,  quam  recliludinis  vigore  et  e.  ìisqve  habealur.  Cum  igilur  iuter  te  ex  parte 
una,  el  (Lambertuccium)  poleslatem,  Consilium  et  Comune  caslri  de  Cortona  diocesis 
aretine,  super  eo  quod  Cavalcante  procurator  tuus  petebat  tuo  nomine,  poteslalem, 
Consilium  et  Comune  caslri  predicli  compelli  ad  observationem  sfinteuliarum  excomu- 
nicalionis  quas  dudum  (Clericus)  abbas  sancii  Miniali,  (l'aganus)  archipresbiler  de  Fi- 
chino  floientine  et  fesulane  diucesis  ac  (Bernardus)  prepositus  Fesulanus  in  (Lamber- 
tuccium) poslatem,  Consilium  el  officiales  dicti  castri  et  in  caslrum  ipsum  interdici! 
ex  eo  aucloiitale   apostolica    promulgaranl,  quod    «ententie   contra'  eos  lale  per  bone 


(•)  Soveute,  nelle  carte  aretine,  dopo  exeunte  o  Intrante  viene  omesso  mense. 


AN.    1252]  CODICE   DIPLOMATICO  277 

memorie  O(ltonem)  Portuensem  episcopum  lune  sancii  Nicolai  in  Carcere  Tulliano  dia- 
conum  carilinalem,  concessum  partibus  aiiditorem,  super  decima  parie  de  salariis 
causarum  et  penis  maleficiorum  ac  aliis  iuribus  (Guiliieimo)  episco[)0  aretino  exliibendis 
a  Comuni  predicto,  et  de  non  recipiendo  vel  assumendo  aliquo  in  reclorem  ipsius 
castri,  nisi  qnem  (Guilielmus)  arelinus  episcopus  nominandum  duxeril  ani  otiam  eli- 
gendum,  ac  aliis  diversis  arliculis  parere  contumaciter  conlempnebanl:  ex  altera,  coram 
dileclo  lilio  nostro  O(llobono)  sancii  Adriani  diacono  cardinali,  partibus  auditore  a  nobis 
concesso,  questio  verlerolur,  idem  auditor,  cognitis  ipsius  queslionis  merilis  et  iuris 
ordine  observalo,  de  speciali  mandato  nostro  docuil  prediclos  Cortonenses  ad  observa- 
lionem  sententiarum  liuiusmodi  compellendo,  prout  in  inslrumento  pnblico  exinde  con- 
fecto  et  eiusdem  cardinalis  sigillo  munito  plenius  continetur.  Quare  fuit  nobis  ex  parte 
tua  humililer  supplicatum,  ut  eiusdem  cardinalis  in  liac  parte  processum  apostolico  cu- 
raremus  munimine  roborare.  Kos  ilaque  processum  ipsum  provide  liabitum,  auctoritate 
apostolica  confirmamus  et  e.  usqìie  comunis.  Tenorem  inslrumenti  predicti  de  verbo  ad 
verbum  presentibus  inseri  facienles,  qui  talis  esl:  Cum  Cavalcante  procuralor  domini 
(Guillielmi)  aretini  Elecli  poslulaverit  in  iudicio  coram  nobis  Ollobono  sancii  Adriani 
diacono  cardinali,  partibus  auditore  concesso,  quod  Cortonenses  compellere  deberemus 
ad  observalionem  senlentie  excomnnicationis  et  interdicli  late  per  (Clericum)  abbalem 
sancii  Miniali,  (Paganura)  arciiipresbiterum  de  Fichino  florentine  et  fesulaiie  diocesis 
et  (Bernardum)  preposilum  fesulanum  auctoritate  lilterarum  aposlolicarum  in  ipsos. 
Guido  syndicus  dicli  Comunis  corlonensis  prò  ipso  comuni  excipiendo,  proposuit  coram 
nobis  quod  ad  observalionem  diete  senlentie  compelli  non  polerant  nec  debebant,  di- 
cens  quod  terra  inlerdiclo  supponi  non  |)Oluil  sine  speciali  domini  pape  mandato.  Ilem 
quod  appellatio  sentenliam  precessi!  eamdem:  itera  quod  prima  sentenlia  lata,  sicut 
dicilur,  per  bone  memorie  dominum  Otlonem  sancii  Nicolai  in  Carcere  Tulliano  dia- 
conum  cardinalem  non  lenuit,  auctoritate  cuius  senlentie  dici!  abbas  et  eius  coniudices 
de  mandalo  apostolico  processerunl;  uiide  sentenlia  lata  per  ipsos  tenere  non  potest: 
ilem  quod  non  fuit  universilas  menila  et  sic  universilalem  sentenlia  ligare  non  poluit 
licet  monitum  fuerit  Consilium  Comunis  eiusdem:  ilem  quod  quamvis  sentenlia  ipsa 
officiales  qui  lune  temporis  eranl  ligaveril,  illos  qui  modo  sunt  ligare  nequivil.  Quare 
nos,  audilis  et  intelieclis  que  ab  utraque  parte  super  hiis  propesila  extiteiunt  et  que 
natura  negocii  requirebat,  et  piena  relalione  domini  pape  facla  de  ipsius  mandato,  cum 
nobis  consliterit  evidenler,  quod  lempus  legilimum  slalulum  ad  prosequendum  appel- 
lalionem  elapsum  exlilil,  pronunciamus  ipsos  Corlonenses  esse  ad  observanliam  dieta- 
rum  sententiarum  compellendos,  et  quod  polestas,  Consilium  et  officiales  dicli  Comunis 
excomunicalL  iuxla  tenorem  ipsius  senlentie  debeant  publice  nunciari,  ac  lolam  terram 
esse  supposilam  ecclesiastico  inlerdiclo  non  obslanlibus  exceptionibus  propositis  a  sindico 
predicto.  Aclurn  Perusii,  in  domo  Melagari  quam  nos  habilamus  ad  presens,  presen- 
tibus domino  Alberto  Azario  et  magislio  Garsia  capellano  nostro  et  aliis  pluribus.  In 
cuius  rei  testimonio  has  litteras  inde  fieri  fecimus  et  publicari  per  GifTredinum  nota- 
rium  ac  nostri  sigilli  munimine  roborari,  anno  Domini  M  .  ce  .  In,  indiclione  x'',  xiii 
kl.  oclobris,  ponlificatus   domini   Innocenlii  [)ape  mi  anno  x":  Ego  GilTredinus  de 

Yezano  imperiali  auctoritate  nolarius  predicta  omnia  de  mandato  prcdicli  donjini  car- 
dinalis scripsi  et  meo  signo  firmavi.  Nulli  ergo  et  e.  Dalum  Perusii,  un  kl.  octu- 
bris,  anno  x. 


878  DOCUMENTI    PER   LA   STORIA    d'  ABF.ZZO  [579-580. 


579. 

Inlimaziune  falla  da  Egidio  cardinale  di  s.  Cosma  e  Damiano  ali  arciprete  e  ca- 
nonici della  Pieve  di  s.  Maria  perchè  il  Clero  di  questa  chiesa  riconosca  l'alio 
di  unione  di  Ciuglielmino  vescovo. 

Arazzo,  Pìcto  <I1  s.  Maria  •  20  novembre  l'252.  [Arch.  Cnpil.  d'  Ar.,  n.  027]. 

mm.  130X290. 

Aretina  CutheiIratiUttu,  Summarium,  .S5,  ii.  2i. 

Ili  nomine  Dei  elerni,  amen.  Ikc  est  copia  (iiuirìimdam  lilterarurn  domini  Egidii  cardinalis; 
quas  lilleras  Johannes  copelluniis  de  Episcopalii  presentavit  domino  Simoni.  domino  Venture  et 
domino  .Marcoaìdo  prò  se  et  archipreshitero  et  aliis  canonicis  Plebis  sancle  Marie  de  Aretio,  et 
eas  publice  legil:  ciiius  tenor  talis  est: 

Egidins  divina  patienlia  sanctorum  Cosme  ci  Damiani  diaconus  cardinalis. dileclis  in 
Chrislo  U(eodalo)  archipresbitero  et  canonicis  Plebis  sancle  Marie  de  Arelio  salulem 
in  Domino.  Quia  [in]  causa  quam  preposilns  ci  canonici  Ecclesie  do  Aretio  conlra 
vos  movere  inlendunt  in  Curia  Romana,  n[os]  snmnius  ponlifex  partibus  aiiditoiem  con- 
cessil,  auctorilate  qua  fungimur  in  liac  parie,  vobis  precipiendo  mandamus,  quatenus 
tenia  die  post  ouavam  Epifanie,  quem  terrainum  pariibus  peremptorium  assignamus, 
per  vos  vel  veslrum  procuralorcm  sufficienler  inslruclum,  nostro  vos  conspeclui  pre- 
sentelis,  processuri  in  eadem  causa  proni  poslulavurit  oido  iuris.  Precipimus  eliam  et 
mandamus  ne  in  dieta  causa,  lite  pendente,  presumatis  aliquid  innovare,  libelli  eliam 
tenorem  contea  vos  oblati  lilleris  presentibus  inseri  facienles,  ut  circa  merita  diete  cause 
instrui  plenius  valealis;  qui  tenor  talis  est: 

Corani  vobis  venerabili  pat[ri]  et  e.  proponil  et  dicit  procurator  prepositi  et  Capi- 
tuli  Aretini  conlra  archipresbilerura  et  canonicos  Plebis  sancte  Marie  de  Aretio,  quod 
cum  olim  Eleclus  Arelinus,  prediclorum  accedente  consensu,  prefatam  Plcbem  univerit 
ipsi  ecclesie  Cathedrali,  fueritque  postmodura  per  sedem  apostolicam  ipsa  unio  confìr- 
mala,  ac  demum  idem  Eleclus,  tacito  qualiter  prepositus  ecclesie  Aretine  de  consensu 
Capitali,  conferì  et  assignal  cameras  et  prebendas  in  ecclesia  Aretina  (I),  episcopo  are- 
tino penitus  inconsulto  et  tacito,  qualiter  bona  diete  Canonice  a  bonis  episcopi  sunt 
omnino  discreta,  a  sede  apostolica  lilleras  impetrasset  quod  liceret  ei  interprelari  que- 
dam  dubia  que  in  privilegio  unionis  huius  esse  proponebat,  et  statuere  et  ordinare 
numeram   prebendarum   et  canonicorum  in  Plebe  et  Ecclesia  supradiclis,    et  ipsarum 


(1)  Come  venisse  intìimalo  il  valore  dell'  «nione  Guglielmina  dal  Clero  delle  due  chiese  che  si  contra- 
stavano la  primazia,  è  manifesto  dal  seguente  breve  documento  scritto  in  un  volume  degli  Ada  Episcopi. 
(Arch.  Capit.,  n.  6.dì,  c.  Go): 

(l2oS)  "die  mercurii  .\xiii  mensis  ianuarii.  In  domo  ArnaUli  hospitatoris.  Doniinus  G(iiillielmus)  arelinus 
episcopus  precepil  domino  B(onasuide)  aretino  preposito,  sub  pena  e.xcomunicalionis,  quod  ipse  de  celerò 
debeot  vocare  et  vocari  facere  dominum  D(eodalum)  archipresbiterum  et  canonicos  quondam  Plebis  unite 
ecclesie  Cathedrali,  et  eosdem  recipere  ad  omnia  secreta  Capituli  et  ad  contractus  et  ad  alia  universa  nego- 
tia  tractanda  et  gerenda,  sicut  vocantur  et  recipiuntur  canonici  ecclesie  Cathedralis  et  uniri  debent,,. 


AN.  1232-1253]  CODICE  diplomatico  279 

litlcrarum  prelexlu,  coiilra  formam  ipsarum  el  contra  aiiliquam  et  approbalam  consue- 
tudiiiL'tn  ecclesie  Aretine  preposilo  et  canonicis  aretiiiis  existenlibiis  fere  omnibus  extra 
civilatem  Aretinam,  cum  ibi  propter  guerram  residere  non  possent,  inrequisitis  penitus 
et  inconsultis  et  in  loco  etiain  minus  insigni  et  ad  quem  predicti  preposilus  et  cano- 
nici, etiam  si  vocati  fuissent,  si  ne  pericuio  personaruin  et  rerum  amissione  accedere 
nullatenus  [toliiissent,  pronunliaverit,  ut  dicitur,  et  sententiando  decreverit,  quod  archi- 
presbiter  et  canonici  predicte  Plebis  ad  secreta  Capitali  in  ecclesia  Aretina  el  ad  coti- 
dianas  distribuliones  et  ad  qualitalem  prebendarum  cum  canonicis  ipsins  ecclesie  Are- 
line  admitterentur,  non  considerato  qnod  in  privilegio  diete  unionis  manifeste  continetur 
quod  predicli  canonici  Plebis  aretine  suis  beneficiis  deberent  esse  contenti;  staluerit 
etiam  quedam  alia  contra  formam  iuris  in  grave  preiudicium  diete  Canonice  et  predic- 
torum  prepositi  et  canonicorum,  prout  ex  tenore  sententie  buius  dicilur  contineri:  petit 
diclus  procurator  ipsam  sententiam  quoad  omnia  cassari  et  irritar!  et  eam,  prout  de 
facto  lata  fuit,  cassam  et  irritam  nuntiari;  et  petit  ante  omnia  inbiberi  predictis  archi- 
presbitero  et  canonicis  Plebis  quod,  causa  pendente,  nihii  audeant  innovare  occasione 
sententie  supradicte.  Datum  Peruscii,  v"  idus  novembris,  pontificatus  domini  Innocen- 
lii  mi  pape  anno  x". 

Leda  fuit  dieta  littera  pubblice  in  claustro  diete  Plebis,  in  camera  dicli  domini 
Simonis,  coram  dictis  domino  Simone,  domino  Ventura  et  domino  Marcoaldo,  anno  do- 
mini Millesimo  ce  .  la,  indictione  x°,  domino  Innocenlio  un  papa  residente,  imperio 
Romanorurn  imperatore  vacante,  die  xx  inlranle  mense  novembris,  presentibns  Gregorio 
de  hospital!  de  Episcopatu  el  Pietro  de  Gargonsa  qui  moratur  in  diclo  hospital!  testi- 
bus  vocalis  et  rogatis. 

(Sn.)  Ego  Benvenutus  nolarius  fliius  Bonaventura  predicte  lectioni  el  presentalioni 
facte  a  diclo  presbitero  lohanne  inlerfni,  el  ex  rogatu  ipsius  suscripsi  et  publicavi. 


580. 

Testimonianze  raccolte  per  definire  la  questione  sorta  tra  la  Canonica  Aretina  e 
alcuni  nobili  eli  Subiano  circa  il  jìossesso  del  palazzo,  della  torre  e  della  porta 
di  quel  castello. 

(1253).  [Ardi.  Capit.  d'  Ar.,  nn.  632,  633,  634]. 

Le  deposizioni  di  cinquantatro  testimoni  sono  contenute  in  tre  grandi  pergamene  di  taglio  irregolare, 
scritte  ciascuna  in  triplice  colonna.  Nella  seconda  pergamena,  in  basso,  obliquamente,  il  preposto  o  altro  ca- 
nonico tracciò  un  breve  parere  sopra  il  valore  delle  testimonianze  (ved.  a  pag.  283  nota  2).  Del  lungo  inter- 
rogatorio tolgo  quelle  parti  che  più  interessano  allo  scopo  della  presente  opera. 

La  pergamena  n.  633  contiene  la  "presentatio  libelli,,  agli  attori  da  parte  del  proposto  Bonaguida,  fatta 
il  7  marzo  '12.i3.  Otto  giorni  dopo  la  lite  venne  contestata,  e  il  18  susseguente  "in  claustro  Plebis  sancte  Marie,, 
il  preposto  giura  non  avere  gli  attori  stessi  alcun  diritto  sulle  cose  litigate. 

In  nomine  Dei  eterni. 
1)  Feralmus  filius  olim  lohannis  de  Casale  iuratus  testis  dicit,  quod  vidil  Benediclum, 
Martinellum  et  Brunellum  fratres   lìlios  quondam  domini  Alberici  de   Subiano,  et  Ro- 
dulfinum  quondam  Bartoli  habere,  tenere  et  possidere  tempore  potestarie  Ubertinorum. 


iSO  DOCUMENTI   l'En    LA   STOItlA   ì)'  KUl'lZO  \oH0. 

Rartoli  el  loliannis(l)  et  llgouis  de  Caslello  (2),  et  meilietatis  lemporis  poleslarie  liber- 
tini tic  ("iavillc(3)  liirrim  et  plaleain  positam  in  Suliiano  iiixla  viam  a  tril)iis  partibus 
ot  iiixla  tciToniim  in  (jiio  l'uil  ulim  ecclesia  velns,  rie.  Inlcnogalns  qu.im  possessio- 
iicni  viilit  L'os  lialuM'»',  rcspondel  el  ilicil,  iiiuhI  vulit  cos  inoi'ari  in  palalio  (lido  et  eum 
lial)itarc  et  ascendere  el  descendere  dictani  Uirrim  per  diclam  porlam  prò  suis  sicut 
ipiis  l'acil  de  suo.  Interrogaliis  (pialiter  ascendehanl  et  discendebanl  diclam  lurrim, 
respondet  per  lioslinm  diete  lurris,  quia  dicil  ipiod  babebalur  accessus  in  lurrim  ad 
lioslium  per  quandam  scalam.  El  dicit  quod  dicii  fratres  liabebanl  clavem  lioslii  dirli. 
Interrogalus  si  continue  sic  vidil  eos  habere  el  tenere  el  possidere  diclas  ros  prò  dieta 
terra,  respondei  el  dicil  qiioad  personam  dictornm  fralrum,  quia  Hodollinus  non  sic 
continue  stelli  quia  veniebat  babitare  civitalem  eie.  Inlerrogalus  si  infra  dirla  tempora 
fuerunt  positi  turrisciani  et  primo  vel  postea  in  dieta  tnrri  prò  Canonica  Aretina,  re- 
spondet quod  non  vidit  aliquem  lurrescianum  in  dieta  tnrri  prò  Canonica  per  dieta 
temiiora,  sed  tempore  lldebrandi  Caciaconlis  (i)  sic.  Interrogalus  si  semper  caslrum 
de  Subiano  et  tenuta  dicil  castri  et  iurisdictio  sletit  prcposilo  aretino  el  Canonice,  ul 
nunc  stai  et  maxime  a  x  annis  et  tempore  L'berlinorum  el  ab  inde  infra  usqiie  nunc, 
respondei  quod  sic  a  tempore  |>oteslarie  Jldebrandi  Caciaconlis  usque  nunc,  sed  a 
tempore  quo  exiverunt  Guelfi  de  civitale  Arelii  Ubertini  de  Gaville  ab  inde  relro  non 
nisi  de  alia  turri  et  palalio  iuxla  eam  el  domibus  dicle  Canonice.  Interrogalus  si  vidit 
reclores  ipsius  castri  et  |u)ssessiones  lurris  et  porlarum  el  aiiarum  tenutarura  el  iuris- 
dictionum  semper  tenere  et  possidere  prò  Canonica  Aretina,  respondei  quod  Illa  que 
eranl  Canonice  lenebanlur  prò  Canonica,  el  que  eranl  predictorum  fralrum  et  Roduifini 
prò  eis.  El  dicil  quod  vidil  prediclos  fratres  el  diclum  Roduliìnum  habere  et  tenere 
et  possidere  porlam  super  ponlicellum,  el  leueie  claves  a  tempore  lldebrandi  (Cacia- 
conlis relro  per  xxx  annos.  Interrogalus  dicit  quod  vidit  prediclos  fratres  el  dicium 
Rodulfinum  habere  el  tenere  et  possidere  unum  casamenlum  iuxla  viam  a  tribus  par- 
libus  el  murum  castri;  ilem  unam  domum  iuxla  viam  a  duabus  partibus  et  murum 
ecclesie  per  xxv  annos  conlinue.  Interrogalus  si  publica  fama  est  quod  caslrum  de 
Subiano  sii  Canonice,  respondet  non  (o). 
2)  Rainaldus  filius  olim  Melliorelli  de  Subiano  teslis  iuratus  dicit,  quod  vidit  prediclos 
omnes  claudere  el  deftirmare  et  aperire  porlam  que  est  super  ponlicellum  iuxla  Benavere 
Ugolini  el  iuxla  Marlinum  Sobilie,  et  millere  et  Irahere  quod  volebant  de  die  el  de  nocle. 
Interrogalus  de  tempore,  respondet  tempore  poleslarie  Uberlinorum  et  domini  Ugonis 
de  Castello  el  per  quoddam  tempus  poleslarie  Ubertini  de  Gaville,  sed  non  bene  re- 
cordalur  de  quanto.  Interrogalus  quando  desierunt  sic  utifrui  prediclis  rebus,  respon- 
det et  dicit  a  tempore  citra  quo  exiverunt  de  castro  et  fuerunt  expulsi.  Et  dicit  inter- 
rogalus quod   est  annus  et  plus.  Interrogalus  dicit,  quod  vidit  anno  preterito  Pazzum 


(1)  Annal.  Aretini:  "1249,  Uberlinus  Bartoli  el  Uberlimis    loliannis   Blanci.  El  lune   full   incppta   guerra 
Arelii,,. 

(2)  An.   12.50. 

(3)  An.   I2.dI. 

(i)  An.   1246  e   l2o2. 

(•5)  Si  pi-eseniano  poi  a  leslitlcare  le  medesime  cose:  "Kirimbaldus  Pagani  de   Pimina,  Albertus  fil.  olim 
lohannis  de  Casale,,. 


AN.     I2i):5|  CODICI'.    DIPLOMATICO  2.S  I 

peleie  Ihitìiii  prciiiclani  ab  ipso  B(c'iicdiclo),  cL  i|)^(^  dcdil  oi,  et  i|)SO  posiiil  in  eri  tur- 
resriaiios,  el  liuc  fiiil  aiilef|uam  crai  vicaiiiis  Aiclii  tempore  Ugonis  poleslalis  Arelii  (1). 

3)  Viva  lilius  olim  Haincrii  de  Subiano  Icsiis  iuraliis  dicil,  qnod  vidit  Ben(cdictum) 
et  fralres  eiiis  Marliij(elliim)  et  iJruii(elliim)  et  Hodulfum  quondam  Barloli  iiabere  et 
tenere  et  possidere  tiirrim  qiie  est  in  castro  de  Subiano  et  palalium  quod  est  iuxta 
dictam  turrim,  quod  paiatium  est  iuxta  viam  a  tribus  lateribus  et  iuxta  terrenum  ec- 
clesie veteris,  et  lurris  est  in  palatio,  eie.  Et  dicil  quod  non  vidil  in  dieta  turri  aii- 
quem  turrescianum  prò  Canonica.  Et  dicil  interrogalus  castrum  et  iurisdiclionem  non 
esse  Canonice  nisi  prò  parte.  Et  dicil  inlerrogalus  quod  nescit  Caiionicam  habere  par- 
tem  in  dieta  lucri.  El  dicil  quod  vidil  tempore  Uberlini  de  Gaville,  parum  postquam 
Guelfi  exienint  de  civilate,  plebaimm  de  Sco  el  homines  de  Subiano  venire  armata 
manu  el  preliali  siinl  dicli  B(eiiediclus)  ci  fralres  ad  dictam  turriin  et  domum  cum 
igne  et  sco|)is;  qua  de  causa  ipsi  B(enediclus)  el  fralres  videntes  quod  non  potuerunt  se 
tueri  contraxerunt  pactiim  cura  piebano  el  exiverunt  castrum  el  dimiserunl  ei  predicta. 

4)  Ildebrandinus  de  Galiano  teslis  iuraUis  dicil,  quod  vidit  Benediclum  el  fraties  eius 
Bru(nellum)  et  .Marlinum  et  Rodnlfum  Barloli  habere,  tenere  et  possidere  lurrim  de 
Subiano  et  palalium  quod  esl  atl  pedcm  lurris  et  unam-  domum  ad  terrenum  que  est 
ad  pedem  dicti  paiatii  tempore  Uberlinorum  et  Ugonis  Ugolini  lam  in  inlroilu  quam  in 
egressu,  eie.  Inlerrogalus  de  fìnibus  dictarum  rerum,  respondei  quod  sunl  in  Subiano, 
et  lurris  esl  in  [lalatio  dicto;  palalium  esl  iuxta  viam  el  iuxta  fossatum;  alios  fìnes 
nescit.  Et  dicil  inlerrogalus  quod  non  vidit  per  dieta  tempora,  nec  primo  nec  post,  aliquem 
turrescianum  in  dieta  turri  prò  Canonica.  Inlerrogalus  si  castrum  de  Subiano  el  tenuta 
dicli  castri  el  iurisdietio  slctit  semper  prò  preposilo  aretino,  ut  nunc  stai,  respondet 
sic,  prò  parte  quam  ibi  liabel  Canonica,  ut  andivit,  eie.  Inlerrogalus  dicil  quod  postquam 
(full)  briga  isla  proxima  preterita  que  fuil  Inter  Guelfos  el  Gibellinos,  fuerunt  predicli 
Ben(ediclus)  et  fralres  privali  de  dieta  possessione.  Inlerrogalus  quomodo  scil,  respondet 
quod  vidit  quod  plebanus  de  Sco  fecil  cuslodiri  dictam  turrim  et  tenulam,  palalium 
dicluni,  et  audivil  publice  dici  quod  fuerunt  expulsi,  el  aliud  nescit. 

5)  Anselmus  fìlius  Guillielmini  de  Subiano  teslis  eie;  inlerrogalus  dicil,  quod  vidit  dictos 
Mar(tinellum)  et  Bru(nellum)  tempore  Uberlinorum  in  dieta  turri  quando  simul  et 
quando  separatim  per  vi  vices  et  plus,  eie.  Et  dicit  quod  vidit  quod  homines  de  Su- 
biano liniebanl  de  terra  et  de  ascarania;  tempore  dicli  domini  Ugonis  homines  de  Su- 
biano dicebanl  quod  ponerenlni'  in  Inrri  prepositi  custodes,  el  cogebant  Benediclum 
ut  penerei,  el  predicli  Bru(nelhis)  el  Mar(linellus)  ascendebant;  sed  dicil  inlerrogalus 
quod  non  recordalur  de  nominibns  qui  sic  dixerunl.  Inlerrogalus  si  infra  dicla  tem- 
pora fuerunt  posili  Uirresciani  et  piimo  vel  poslea  in  dicla  turri  prò  Canonica,  respon- 
det non,  quod  videUir  vel  sciai,  nisi  postquam  pervenit  ad  manus  Canonice  tempore 
islins  guerre  pioxime  preleiile.  El  dicil  quod  plebanus  de  Sco,  qui  lune  erat  rector 
ipsius  castri  tempore  Uberlini  de  Gaville,  cum  non  |)olnissel  habere  dictum  palalium 
et  lurrim  a  prediclis  B(enedicto)  ci  fratrdjus,  fecil  armari  homines  castri  et  volebal  eos 


(I)  Seguono  a  deporre:  "lacobus  Braci!  de  Puiiina,  Gratia  olim  Coilesonni  de  Pullia,  Paganus  quond.  Giif- 
folini  Ardemaiini,  Guillielmintis  fil.  olim  Melliorclli,  Panicus  Rainerii  de  Subiano,  laiiniboniis  lacobi  de  Loren- 
zano,  magislcr  Marlinus  fil.  domine  Pandoinne,  Guido  lìainerii  Gualterii  de  Porta  Fori,,. 


282  DOCUMKNTl    l'l.ll    I.A    STOIIIA    d"  AREZZO  [-'iSO. 

ducere  supra  ipsos;  ci  lune  domiiiiis  Itodullìnus  el  dominus  Orlaiidus  de  Catenaria 
tractaveriml  ila  qund  B(ciK'dii'lus)  ci  frahcs  ciiis  dodorunl  clavcm  luriis  nuiilio  Elecli 
arcliiii;  ci  poslea  dicliis  plcbanus  acccjiil  diclatn  lurrim  ci  posiiil  in  ea  cuslodes,  el 
partim  poslea  dicliis  plcbanus  dedil  et  dar!  fccil  comealum  fralrihus  dicli  B(cncdicti) 
ci  f;iniilic  ul  exirciil(l). 

6)  Uonavcre  Ildibrandi  de  Subiano(2)  leslis  iuralus  dicil,  rpiod  vidil  prepositum  el 
caiionicos  niillcrc  consulcs  ci  balilorcs  ci  caniparios  in  castro  Subiani  sicul  lioino  mil- 
til  in  suo,  el  tempore  IJberlinorum  el  postea;  el  vidil  slare  ibi  prò  Canonica  dominuin 
Genoensem  uno  anno  ci  plus  ci  iloniinum  plcbanum  de  Tcrquanda  ci  plebannm  de 
Sco  ci  dominuni  Kcstanrum.  El  dicil  (|UOd  vidil  ("laruni  de  Gangarelo  tempore  Ilgonis 
Ugolini  prò  domino  in  Subiano  i)ro  prcposilo  et  Canonica;  el  dicil  (|uod  vidil  diclos 
canonicos  ponere  turrescianos  in  lurribus  castri  et  piecipue  in  turri  lilis,  el  sleleiunt  per 
unum  raensem  ci  plus.  Interrogalus  si  filii  domini  Alberici  de  Subiano  li  dieiil  parlcm  in 
diclo  castro  vel  liabuernnt  cins  anleccssores,  respondcl  et  dicil  <|uod  vidil  cos  slare  in 
dicto  castro,  sicut  alii  liomincs  de  Subiano.  Interrogalus  si  Benedictus  et  cius  fiatres 
habuerunl  et  lenuerunl  palatium  et  lurrim  unde  lis  est,  respondet  quod  dicium  palatium 
fuit  devaslatum  iam  sunl  vii  anni  et  plus  et  discoperlum  ila  quod  non  poterai  habi- 
tari;  dicil  lamen  quod  remanserat  dccoperlum  ab  una  parte  picgiarum,  licei  non  in 
lolum.  Et  dicil  inlerrogalus  quod  tcm|i0ie  discordie  orto  in  civitalc  tempore  Uberlini 
de  Gaville  non  dederunt  dirti  B(enediclus)  el  fratres  lurrim  el  palatium  lilis  Tancredo 
prò  episcopo  recipienti,  etc.  (3). 

(7)  Orlandinus  Viccdomini  testis  iuiatus  dioit,  quod  tempore  Ugonis  vidil  B(;nedictum 
et  fratres  suos  babere,  tenere  et  possidere  lurrim,  eie.  Inlerrogalus  quanlum  post  vi- 
dil eos  habere  inde,  respondet  quod  dominus  Raioerius  Pazus  lune  vicarius  in  comilatu 
peliit  a  prcdictis  diclam  lurrim  el  ipsam  dederunt  ei.  Inlerrogalus  de  mense,  respon- 
dei quod  non  recordatur.  Inlerrogalus  qualilcr  dederunt  ei,  respondet  quod  ipse  do- 
minus Rainerius  fecil  ipsos  venire  ad  Castellum  novum  et  peliit  ab  eis  dictam  lurrim 
ul  dicium  est,  et  ipsi  dixerunt  quod  darenl  ei,  et  redierunt  ad  Subianum  et  dederunt 
ipsam  tuicim  (luiducio  de  Bangnena  et  Alberto  de  Catenaria  vicecomitibus  ipsins  do- 
mini Raineiii;  ci  ipse  Guiducius  posuil  in  ea  turrcscianum,  eie.  Inlerrogalus  dicil  quod 
vidil  predictos  B(enediclum)  et  fralres  habere  et  tenere  predicla  a  diclo  tempore  retro 
per  XXX  annos  habilando  in  palalio  dicto  et  in  turri  predicla  et  prò  mullis  vicibus  prò 
suis.  Inlerrogalus  dicil,  quod  publice  audivit  dici  et  audit  quod  prediclus  B(enedic- 
lus)  el  fralres  fuerunt  cxpulsi  de  dieta  possessione  post  tempus  Ubertinorum,  et  au- 
divit a  Tancredo  nuntio  domini  Electi  lempoie  domini  L'beilini  de  Gaville,  quod  ipse 
(lenebat)  diclam  turrim  et  palatium  prò  domino  Elcclo  aretino.  Inlerrogalus  de  fini- 
bus  diclarum  rerum,  eie. 


(1)  Vengono  quindi  a  depoire  le  medesime  cose  "Ugorosus  l'iim  Bastardi  de  Subiano,,  e  "Guiduccius 
de  Bangnena,,. 

(2)  Dalla  seconda  pergamena,  segnala  di  n.  633,  a  capo  della  quale  è  scrino:  "Testes  Benedicli  et  fra- 
lium,,.  Primo  toslimone  è  "Zurlus  fil.  Bonencase  de  Subiano,,;  il  secondo,  questo  Bonavere. 

(3)  Si  presentano  poi:  "Fanucius  fil.  Facli  de  Subiano,  Viva  Unite,  Ubaldus  olim  Guidonis,  Orlandus  Do- 
naveris,  Furre  Bonaveris,  Uetaviva  olim  Corbucii  de  Punina,  [RanuJ'inus  Miclielli  de  Punina,  Segalare  olim 
MarUni,,. 


aN.   '1253]  CODICE  DiPi-OMATicn  283 

8)  Doniiiius  lluineiiiis  Oiifiocli  tcslis  iuratus  elicli,  (|uij(l  viilil  l!cii(i'iliiliim)  ri  finli'O'^  (.'ius 
haberc  ot  tciici-c  el  possiilero  liinim  f|uc  osi  in  raslro  Siihiani  iiilns  castrum  tio- 
vum  in  capite  caslii  quasi,  etc.  El  dicit  quod  ciini  qiiadam  vice  inissus  (essel)  hic 
testis  cum  domino  preposilo,  qui  mine  esl,  ad  Siihianiim,  vidil  el  audivil  qiiod  do- 
ininus  pieposilMs  lenzonalial  rum  lohnnne  fralre  olim  domini  Albei'ici,  el  dicel)at  quod 
ipse  liabebal  ius  in  dictis  ipÌ)US  el  pelebat  ins  in  eis.  InU'iTogatus  dicil  quod  tempore 
poteslarie  Ugonis  Ugolini  fiiit  missiis  hic  teslis  et  Oriandus  Talliabovis  ad  Subianum 
prò  capilanlia  per  aliquol  dies,  el  dicit  quod  pelierunt  a  Benedicto  lurrim  lilis,  et  ipse 
dedit  ei  clavem  lurris  et  ipsi  posuerunt  in  ea  turrescianum  silicei  Rusllkellum  de  Ba- 
sciano  el  alios  qiiamplures  quorum  noniinum  non  recordatur(l). 

9)  Oriandus  Talliabovis  iuralus  dicit,  quod  cum  iverit  cum  domino  Bainerio  Onfredi 
tempore  domini  Ugonis  Ugolini  de  mense  augusti  sive  iulii  ad  caslrum  Subiani  prò 
facto  Oreleie  qui  delinebalur  caplus  apud  Caslrum  Facognanum,  venil  Benediclus  ad 
hunc  testem  et  ipso  teslis  pelili  sibi  turrim  unde  lis  est  ex  parte  domini  Ugonis  Ugo- 
lini el  ipse  B(enediclus)  dedit  ei;  et  lune  (emporis  vidil  Marlinellum  fratrem  dicti 
B(enedicli)  in  dieta  lurri  lilis  et  ipse  teslis  posuil  quemdam  turrescianum  eie.  (2). 

10)  lacobus  Ranaldi  de  Subiano(3)  teslis  iuralus  dicil,  quod  caslrum  de  Subiano  et  lurris 


(1)  Si  presentano  a  rendere  lestimonian/.e  simili:  "Oriandus  Bonifalii,  Detaviva  do  Subiano,  Ugoliniis  Mo- 
nachi de  Subiano,  Kincus  Agnietli,  Fides  de  Bangnena,,. 

(2)  Dopo  queslo  teslimone  riferiscono  le  medesime  cose:  "Guido  fil.  Beranii,  Braccius  de  Silva,  Blancus 
de  Caslronovo,  Ingirramus  quondam  Filippi,  Ugolinus  fil.  Aquisle,  Guido  Savie,,. 

In  uno  spazio  rimasto  bianco  in  fine  della  terza  colonna  leggiamo  la  seguente  nota: 
"Hee  sunt  presumptiones  quo  sunt  coiUra  t''stes  qui  teslifìcati  sunt  contra  Canonicam. 

In  primis  ipsi  sunl  liomines  omnes  aliundc  quam  do  castro  Subiani,  et  omnes  dicunt  quod  continue  vi- 
derunt  possideri  et  liabitari  res  litis,  quod  esset  impossibile  videri  sic  continue  etinm  continue  liabitantibus 
ipsius  castri. 

Secundo  quia  palatiuni  quod  dixeruiU  tempore  Uljertinorum  liabitatum  per  eos  qui  fueruut  potcstates 
non  sunt  adCli)iic  v  aimi  et  ab  inde  cilra  fuit  destructum  ot  dìscoperlurn  ita  quod  habitari  non  potuil  per 
alium  iani  sunt  x  anni  et  plus,  quod  parati  sumiis  probare,  et  multi  ex  nostris  testibus  hoc  di.xerunt. 

Terlio  etiam  quia  dixerunt  de  turri  quo  ascendebatur  et  descendebalur  continue,  cum  ipsa  sit  impassibilis 
quoad  usum  eius;  nam  est  soda  inferius  et  non  polest  in  cam  inlrari  inferius,  silirel  rum  magna  difìcultate 
et  cum  magnis    scalis  opiìrtet  liaberi  aecessus  ad  eam. 

Quarto  quia  si  bene  inspecxcritis  ipsi  omuibs  quasi  cundom  et  premcditatum,  quod  moncrc,  proforunt. 

Quinto  quia  sunt  omnes  Ghibellini  et  de  parte  eoruni  (jui  eos  induxerunt  et  eorum  amici  et  consangui- 
nei et  ea  ocasione  quod  castrun>  Subiani  detentmii  est  alias  per  ens  quando  holiediebant  Ghibellinis  sicut 
omnibus  patet  et  publicum  est  et  nutorium;  quia  sunt  suspccti  ista  sola  de  causa,  et  hodiosi  dici  posseni. 

Sexto  quia  per  privilegia  Canonico  adparet  quod  castrum  esl  eius  et  per  instrumenta  publica  quod  ho- 
mines  de  domo  eorum,  silicei  actorum,  dederunl  iura  Canonice  in  ipsis  rebus  el  ex  testibus  iuralis  vesti-is 
palct  quod  ipsjmet  actorcs  focerunt  (iilelitalem  proposito,  et  ipsi  lestes  dicimt  qnod  possidcrunl  (sic)  in  soli- 
dum  per  se,  et  quod  pertinel  castrum  ad  eos  sicut  ad  Canonicam. 

Setlimo  quod  dica  possessiones  sunt  lestes  nostri  contrarli  testibus  eorum  et  precipue  in  torresciano 
qui  ftiil  tempore  Ubcrtinoium,  unde  etiam  de  iure  longhando  fine  slatutn  inlor  contrarìos  testes  admitlunlur 
privilegia,  et  satis  est  presimiplio  quando  contradicitur  ab  eis  ipsis. 

Si  inspicitur  qualitas  cause  etc„. 

(3)  Prima  di  questa  testimonianza  è  quella  di  "Ubaldinus  fil.  olim  Bonalbergi  do  Subiano,,  colla  quale 
principia  la  terza  pergamena  (n.  (ì3i),  n  dopo  vi  abbiamo  i  deposti  di  "Rainaldus  Rainaldi,  Itainaldiis  Se- 
gnorelli  de  Subiano,  lacobus  olim  Genarii,  Venetianus  Magiroli,  Foscolus  de  SuJjiano,  Viva  Bastanze,  Uberti- 
nus  Uberti  de  Subiano,  Reslaurus  Baldinetti,  Bonavere  da  Sco,  Martinus  Sobilie,,. 


284  DOCUMENTI    PEli    LA    STfMUA    I)' AIIKZZO  [580-581. 

Ci  casamoiiUiin  ci  i)uito  el  alia  perliiienlia  ail  diiliim  rasluuii  t;l  iiirisdiclionem  ipsius 
ci  IciHilam  siiiit  ci  esse  ilulicnl  Caiionice  Areliiie.  Intcrrogalus  quo  lurres  siiiit  ci  (|iie 
casainciila,  rcspoiulcl  ipiod  siiiil  ilno  liiiios  lic(!l  una  sii  (|iioni()ilo  dt;  una  ci  unum  jtala- 
liuiii  uiidc  liscsl,  ipiod  CSI  iuxla  viain  a  duoiins  lalciiliiis  ci  iuxia  cfclcsiaui  sanch^  Maiic; 
luriis  silicei  nude  lis  esl,  esl  in  diclo  palalio.  IntcìKij^alus  (|nomodo  scil  ipiDii  incdiclc 
ICS  onines  sinl  elesse  (lel)caiil  dicle  Caiionirc,  icspoiidcl  el  dicil  ()uod  \idil  prcposilum, 
(|ui  nunc  est,  ci  prcpusilimi  (^orlcsonnum  ci  picposiluni  l'agaiium  ci  prcpDsilurn  Uainc- 
riuui  ci  prcposilum  Gregoriani  ci  canonicos  duniinuin  INicolauui  ci  doniinum  Ciciiovcnsein 
el  alios  canonicos  venire  et  slare  ad  Subiaiiuin  sicul  quis  vcnil  ad  doniuni  suani,  d  pie- 
cipcre  iiominihus,  el  colligere  el  Tacere  colligi  dalia,  ci  millcre  consuics  ci  camparios 
el  balilores  per  xl  annos  ci  plus;  el  maxime  dicil  (|uod  vidil  Uirrcscianum  \)i()  i^ano- 
iiica  Arelina,  nomine  JNci-conc  de  l'ilii,  in  Iniri  undo  lis  esl,  eie.  Kl  dicil  quod  puhlice 
fama  est  quod  dicium  caslrum  el  iurisdiclio  sunl  (^anonice.  Inlerrogalus  inler  (|uos 
esl  lìublica  lama,  rcspondel  ci  dicil  (|uod  omnes  de  centrala  el  caslris  circumvicinis 
dicunl  caslrum  Subiani  esse  C.aiionice;  ci  dicil  quod  predicli  Benediclus  et  fratics  sunl 
lidclcs  prcposito  et  Canonice.  Inlerrogalus  quomodo  scit,  rcspondel  quia  vidit  palrem 
eoram  facere  fidelilalem  preposito.  Inlerrogalus  de  loco,  rcspondel  ad  sancluni  l'ole- 
nare  in  Subiano,  eie.  Inlerrogalus  si  tempore  discordie  orte  in  civilale  Icmpore  libertini 
de  Ciavilic  fucrunl  cxpulsi  ci  matcr  corum  et  licenliati  quia  crani  Giiiellini,  icspondet 
quod  nescit. 

11)  lacobus  olim  Genarii  de  Subiano  teslis  dicit,  quod  hic  Icslis  liabitavit  in  castro  Su- 
biani; et  dicil  quod  per  dicium  lempus  caslruni  de  Subiano  el  tenute  el  Inrres  et 
casamenla  el  iurisdiclio  ipsius  sunl  prepositi  aretini  et  fuerunl  a  tempore  quo  venil  ad 
Subianum.  Inlerrogalus  quomodo  scit,  respondet  quod  vidit  quod  quando  vocabantur 
consuics  in  Subiano  dorainus  prepositus  cum  Comuni  de  Subiano  mitlebal.  El  dicit 
quod  vidit  bandegiare  dielum  dominum  prcposilum  et  consules  liomines  dicli  castri  et 
dicit  quod  hic  teslis  fuil  consul  constitutus  ab  hominibus  de  Subiano  et  preposilo.  In- 
lerrogalus si  tempore  discordie  prò  episcopo  recipiendo,  Benediclus  et  fiatres  dederunt 
Tancredo  servienti  episcopi  lurrim  et  paiatium  predictum,  lespondel  non  quod  viderit. 
Inlerrogalus  si  tempore  discordie  orte  in  civilale  tempore  Ubertìni  de  Gaville  fuerunl 
expulsi  et  matcr  corum  de  diclo  castro  el  licenliali  quia  crani  Gibellini,  rcspondel 
quod  vidil  quod  fuerunl  cxpulsi,  immo  credit  quod  vohuitarie  exiverunt.  Inlerrogalus 
si  lune  fuil  occupatum  dielum  paiatium  el  terra  et  lotum  castrum  Subiani  a  Guelfìs, 
ita  quod  non  poluerunt  poslea  redire  ad  dielum  caslrum,  respondet  quod  non,  ex  eo 
quod  ipsi  habebanl  predicta. 

12)  Viva  Bastanze  de  Subiano  teslis  iuratus  dicil,  quod  inlravit  el  exivil  pluries,  et  vidit. 
intrare  el  exire  vicinos  suos,  per  portam  que  est  modo  aperta  et  per  illam  que  est 
modo  clausa.  El  dicit  quod  quando  liomines  terre  miserunt  consules  in  dicto  castro 
miserunt  ad  honorem  Dei  omnipolenlis  et  preposili  Aretini.  Ilem  dicit  (|uod  tempore 
Ubeitinorum,  post  factum  Treciani,  homines  castri  de  Subiano  de  insultu  qui  diceba- 
lur  debere  fieri  per  Alberlum  de  Catenaria,  scrii  congregali  sunl  el  contractarunt  |o- 
nere  quemdam  lurrescianum  in  turri  unde  lis  est,  el  posuerunt  eum  et  sletil  per  viii 
dies  el  fecerunl  ei  solvere  vii  soiidos,  eie.  Inlerrogalus  qualitcr  miltebanlur  dicti  con- 
sules, ut  superius  fecil  menlionem,  respondei  quod  homines  congregabantur  et  elige- 
banl  eos  el  poslea  veniebant  ad  preiiositum  Electi  el  ipsos  prepositus  confirmabat,  eie. 


AN.     l2o3J  CODICE   DIPLOMATICO  283 

Interrogalus  si  lem|iore  Tbeilini  de  Gaville  fiierunt  expulsi  Benociicliis  ci  fralres  et 
mater  el  licciiliali  de  diclo  castro,  dicit  quod  iiescil;  dicit  tamen  quod  exiverunt.  Iiiter- 
logaliis  si  dieta  luiiis  et  palatiiim  et  caslniin  Subiani  fuit  occupatum  a  riiieltìs  diclo 
tempore  ita  riuod  iioii  poliieruiit  ledire  predicli  ad  dicluin  caslium,  respoiidet  quod 
noi),  quia  habilabai)l;  el  uliuni  potuerunt  reverti,  dicit  (|iiod  iiescil. 
13)  Bouavero  de  Saiiclo  (")  de  Subiano  iuratus  dicit  se  hoc  scine  quod  vidit  dominum  pre- 
positiim  scgnoiegiare  castrura  de  Subiano,  et  vidit  dominum  prepositum  mitteio  coiisu- 
ies  el  balitores  ad  eius  voluiilatem  in  Subiano,  et  quod  vidit  laslaklnm  domini  pre- 
posili mitleie  liirrescianum  in  luiribus,  el  precipue  lempore  Uberlinorum  de  Uirrescianis. 
InleiTOgaUis  quaiiter  vidit  segiioregiare,  respoiidet  sicut  quis  segnorezat  suum.  Inter- 
rogalus {|uam  segnoriam,  respondet  illam  quam  faciunt  domini  de  suo.  Inlerrogalus 
qualiler  vidil  mitlere  consules,  (respondet)  quod  sicut  milluntur  consules  in  leriTs  el 
ad  siiani  voiunlatem.  Inlerrogalus  qui  lueiuiit  dicti  consules,  respondet  quod  vidit  eum 
mitlere  Delavivara  et  Fosculum  et  hunc  testem  lempore  Uberlinorum.  Itera  dicit  quod 
vidit  ipsuin  mitleie  Orlanduin,  sed  non  recordalur  de  lempore.  Ilein  vidil  eum  mit- 
lere Lbaidiuum  tempore  Lberlinoriim  el  alios,  eie. 


581. 

Seiilcìiza  del  giudice  del  Podestà  per  la  quale  viene  reso  il  possesso  di  parie  della 
torre,  del  palazzo  e  della  porla  di  Subiano  ai  figli  d'Alberico  e  a  liidolfino  di 
Bartolo. 

Arezzo,  Palazzo  del  Conimie  ■  22  maggio  1253.  [Ardi.  Capit  d'  Av.,  n.  636]. 

inni.  260X''00. 

In  nomine  filii  Dei,  amen.  Ego  iSicboIaus  de  Tincarariis  index  Comunis  el  assessor 
domini  Oiiandini  de  Carbonis  Dei  gratia  poteslatis  Arelii  cognoscens  de  questione  que 
veitebalur  Inter  Benedictum,  Marlinellum  el  Brunelium  fralres  filios  quondam  domini 
Albrici  de  Subiano  el  Ridulfinum  quondam  Barloli  ex  parte  una,  et  dominum  Bonagui- 
dam  prepositum  aretinum  seu  Alhium  sindicum  ipsius  preposili  el  Canonice  aretine  ex 
altera,  super  pelitione  infrascripla,  lenor  cuius  talis  esl:  Coram  vobis  domino  Orlan- 
dino potestale  Arelii  et  veslro  iudice  domino  JNicliolao  jietunt  Benediclus,  Martineilus 
et  Brunellus  filii  olim  domini  Albrici  de  Subiano  el  Ridulfinus  olim  Barlholi,  qualinus 
compellatis  homines  el  Comune  de  Subiauo,  dominum  plebanum  de  Sco,  dominum 
prepositum  aretinum  et  Alliium  sindicum  ipsius  preposili  et  Canonice  aretine,  ut  eis 
reddanl  el  restiluanl  possessionem  et  tenulam  unius  luriis,  palatii  et  domorum  posi- 
larum  in  castro  Subiani  infra  hos  fmes:  a  Iribus  parlibus  vadil  via  publica  ad  palatium, 
et  turris  circumdala  est  de  ipso  palatio;  de  quarto  vero  latere  dicti  palali!  fuit  ecclesia 
antiqua  ipsius  castri;  fìnes  enim  domus  in  qua  habilaie  ipsi  consneverunt  sunt  hii:  a 
tribus  parlibus  esl  via,  a  quarto  C")  est  murus  castri;  fines  enim  alterius  domus  sunt  hii:  a 
duabus  parlibus  vadit  via,  a  terlio  C*)  esl  murus  ecclesie  nove  dicti  castri.  Ilem  ut  resti- 
luanl eis  possessionem  et  tenulam  illius  porte  que  est  iuxla  ponticellum  el  domum 
filii  olim  Venture  et  domum  Benavere  Ugulini;  de  quibus  omnibus  et  singulis  predic- 

(•)  dascò'.  {^)  Sic. 


280  DOCUMENTI    PKH   LA   STOIIIA    I)"  AIIKZZO  [.'JS I -.'J8.'J. 

lis  fueniiit  in  Iciiiila  ci  possessione  a  tempore  iloniinoriim  l]l)eilini  Baillioli  ul  l'herlini  lo- 
liaiinis  qnoiiilam  poleslaliim  Aretii,  el  etiam  ante  [toleslaiiam  diclam  et  posi,  a  qua  posses- 
sione fiiei'inil  privali,  Coiisliluliini  ci  unii'inin  vcsliiini  iniploianles.  ìj\v  ilaipic  super 
pi-t'i!iclis  legilinii'  conteslala  el  iuranuMilo  rainpnie  el  verilalis  direnili;  liim;  imli'  pre- 
stilo; visis  et  audilis  coiifessioniliiis,  posilionilins  et  responsionibus  eoiunidcin.el  teslibus 
alt  iilraqiie  pnile  indiictis  examinalis,  pnlilicalis  et  diiigenter  inspoclis;  visis  etiam  et  consi- 
deialis  inslitinienlis  a  f|iiaiil)el  iliiiai  lini  parliuni  inlindiiclis;  audilis  etiam  et  inlelieclis 
allegationilius  iilriusi|ue  pailis,  el  liabila  ddiberalione  plenar(i)e  jier  me  ipsnni  et  elianti 
cum  domino  Ondedeo  indice  et  assessore  diete  poleslalis,  exef|neiido  formam  Constituli 
faci!  per  XII  viros  ordinatores  paeis,  Dei  nomine  invocalo,  promintio  dirlos  Benediclum, 
Maiitineiium  el  Bruneilum  et  Ridtilfinnm  piedirium  fore  remittendos  el  restitneiidos  in 
tennlam  el  possessidueiii  unins  domiis  posile  in  Snbiano,  fines  cuius  taies  siinl:  iiixla 
viaui  a  dtiabus  parlibus  el  iiixla  mnrum  ecclesie;  item  allerius  domus  posile  in  diclo 
loco  inxla  viam  a  Iribus  parlibus  et  iuxla  murum  dicli  castri:  et  diclnm  prepositum 
et  ipsum  sindicnm  nomine  dicli  preposili  el  Canonica  Aretine  ad  restiliUionem  ipsius 
possessionis  condepno  faciendam  ipsis  aclorii)ns.  Ilem  pronunlio  diclnm  Bi'iiedi- 
clum,  Marlinelliim  et  Bi'unellum  el  Ridiilliiuin)  prediilos  fore  remillendos  et  resli- 
tuendos  in  possessionem  prò  parte  unius  lurris  el  palalii  posili  in  dirlo  castro  iiixta 
hos  fines:  a  tribus  vadit  via  et  inxla  terrenum  in  (jiio  l'iiit  ecclesia  velus.  Ilem  pro- 
nunplio  predictos  aclores  fore  remillendos  in  possessionem  porle  ipsius  c;islri  prò  parte, 
ila  quod  qiielibet  pars  liabeal  unam  clavem  in  dieta  porla  (l).El  ob  liane  proniiptia- 
tionem  non  fiat  preiudicinm  iuris  alicuius  persone  dicli  castri  liabenlis,  ire  vel  redire 
per  ipsam  portam,  que  porla  est  inxla  ponlicellum  et  iuxla  domum  filioium  olim  Ven- 
turo el  iuxla  domum  Benavere  Ugulini.  El  dicluir  prepositum  seii  sindicum  dietum, 
nomine  ipsius  [ireposili  el  Canonice  Aretine,  ad  reslilulionem  possessionis  parlis  pre- 
dicte  [)Orle  et  parlis  predicli  palalii  el  lurris  ipsis  acloribiis  conilempno,  ila  lamen  quod 
ex  hae  pronunpliatione  nullurn  preiudieium  generelur  in  fulunim  alieni  partium  eie. 

Lata  seu  pronunpliata  fuit  dieta  senlenlia  ab  ipso  domino  Nichoiao  indice  sedente 
prò  tribunali  in  palalio  Comunis,  presenliiins  Alliio  fnedieto  el  predictis  Benediclo  et 
Ridulfino,  sub  anno  Domini  Millesimo  CC.  .  lui,  domino  l(n)nocenlio  quarto  papa  resi- 
dente, iniUctione  xi*,  die  xxii  mali,  presentibus  Ridulfo  el  Demandalo  nolariis,  domi- 
nis  Paulo  et  Herrigo  et  dominis  Frederigo  el  Piero  Bonacursi  iudicibus  el  domino  Ri- 
dulfino  de  Catenaria  testibus  ad  bec  voealis  et  rogalis,  presente  etiam  predirlo  Bene- 
diclo procuratorio  nomine  prò  Marlinello  el  Brunello  fralribiis  suis. 

(Sn.)  Ego  Fides  imperiali  auctoritale  notarius,  el  nunc  dici!  Comunis  scriba,  pre- 
dicte  senlentie  pronuptialioni  inlerfui  et  mandalo  dirti  iudicis  sss.  et  publieavi. 


(1)  Si  trova  poi  che  nel  I2ob  la  Canonica  ricoslniisce  le  mura  e  le  fossa  del  castello  di  Subiano: 
"Tenia  die  exeiinle  febiuario.  Dominiis  Bunaguida  preposiuis  canonicus  aieliniis  per  se  et  siios  siiecessores 
promisit  date,  solvere  alque  pagare  domino  Cacciaguide  plebaiio  de  Sco  canonico  aretino  (che  era  stato  ret- 
tore del  castello),  recipienti  suo  nomine  et  privalo  ....  prò  expensis  a  prediclo  domino  Cacciaguida  faclis  prò 
prefato  domino  preposito  et  Canonica  .\ielina  in  faciendo  miiros  castri  de  Subiano  et  in  reparatione  et  fa- 
ctionc  fovenrnm  el  muroriiin  dicli  castri  et  aliis  e.\ponsis  ab  eo  factis  prò  predicto  preposilo  et  Canonica  in 
manulcnendo  el  defendendo  tempore  guerre  retroacte  caslrum  prefalum,  obligando  el  e,  et  hoc  de  con- 
sensii  dominorum  Deodali  archipresbiteri,  presbileri  Symonis,  Venture,  Marcoaldi  canonicorum  aretinorum, 
domini  Dernaidini  el  domijii  Viviani,,.  (.\rch.  Capii.,  Ada  Episc.  et  Capii,  n.  620,  e.  27). 


AN.    l2o3-l2o4J  CODICE  DIPLOMATICO  287 


582. 

Innocenzo  IV  assolve  il  vescovo  di  Siena  dal  pagamento  delle  provvigioni  che  do- 
veva al  vescovado  di  Arezzo  e  di  Volterra  e  alV  arcidiacono  aretino. 

Sieua  ■  27  ging:iio  1253.  [Ardi.  Vatic,  Reg.  Jnnoc.  IV,  an.  X,  voi.  22,  e.  38o',  ep.  800]. 

RoDENBERG,  Epist  sacc.  AHI  e  lìegcst.  Pontif.  Roman,  selectae.  III,  n.  213,  p.  184  (•in  Mmnan.  Gennan. 
histor.  edkì.  Societas  aperiendis  fontih.  rer.  gennanic.  medii  nevi). 

(Tliome)  episcopo  senensi. 

Circa  provisionis  gialiam  in  qua  multorum  volis  annuimiis,  illam  uobis  assidue 
provideiiliam  (reservamiis),  iil  sic  uni  digniini  provenial  commodum  quod  indebitum 
alteri  non  imraii)eat  delrimeiilnm.  Cum  ilaque  lu  el  dilecli  lilii  clerum  civitalis  el  dio- 
cesis  Seiieiisis,  prout  e.\  tenore  lue  pelilionis  accepiinus,  super  provisionibus,  quas 
vobis  dileclis  liliis  (Guillielaio)  aretino  et  (Rainerio)  wulterrano  Electis  ac  (Ugoni)  ar- 
chidiacono  aietino  amiis  singuiis  niandavimus  fieri,  sitis  nimirum  aggravati,  maxime 
cum  alias  propter  discrimina  guerrarum  illarum  parlium  in  bonis  vestiis  peiluleritis 
maximum  delrimenlum,  iios  luis  supplicalionibus  annuenles  te  ac  dictum  clerum  a  pro- 
visionibus eorandem  Electoium  qui  suiil,  sicut  accepiuuis,  ad  sua  benetìcia  restituii 
auctorilate  presentium  duximus  absolvendum. 

Datum  Asisii,  V  kalendas  iulii,  anno  x". 


5S3. 

/  sindaci  della  parte  guelfa  d'  Arezzo  promettono  di  far  lega  col  Comune  di  Firenze, 
rimettendo  a  questo  il  definire  le  liti  clic  il  Comune  di  Arezzo  aveva  col  vescovo 
Gvglielmino  degli  libertini. 

Firenze,  Chiesa  di  s.  Lorenzo  -  25  agosto  1254.      [.\rcli.  di  S!.  di  Flr.,  Capitoli,  voi.  XXXllI,  e.  189]. 
In  margine:  Societas  Coinunis  Florende  et  Guclforum  Areiii. 

In  Dei  nomine,  amen.  Berlioglierius  olim  domini  Renaldi  de  Arilio  et  Pan^us  do- 
mine Coitone  de  Caslillione  Aretino  sindici  et  procuratores  nobilium  virorum  domino- 
rum  Tebaldi  de  Bostolis,  Ridolfini  de  Catenaria,  Ciongoli  domini  Ridolfìni,  Boncompagni 
Guidonis,  Beltrami  Bonensegne  de  saiicto  Martino,  Guidonis  Stepliani,  Bonaguide  iu- 
dicis  et  Farolfi  de  Monte,  Guillielmi  Soprapari,  Pucci  fralris  domini  Ciongoli,  Petri 
Uguiccionis,  Rigaceli  de  Martineliis,  lacobi  Pregie,  Orlandi  de  Catenaria,  Rogarli  de  Ca- 
stello Focognano,  lacobi  Guidonis  Negocci,  Nerconis  iudicis,  Bernardini  Casccie,  Volile 
Renaldi,  Bonavollie  el  Alberti  de  Montebuono,  et  sindici  et  procuratores  tolius  partis 
sive  unlversllalis  parlls  Gueiforum  de  Arelio,  ut  palet  scrlptura  manu  Vive  notarli  sub 
anno  Domini  Mccliiu,  temporibus  Innocenlii  iiape  un",  xxi  augusti,  xif  Indiclionis,  et 
eliam  ut  palei  ex  inslrumento  ralilicalionis  dicll  sindicalus  facle  a  domino  Uguiccione  de 
Miniare,  Nigro  domini  Orlandi,  Puccio  domini  Raneril,  lacobo  domini  lacobi,  Tebaldo  Sa- 
raceni, Bonagiunta  Bonavoglie,  Restaiiio  notarlo  de  Altobene,  Consolo,  Bartolomeo  Varche, 


S88  DOCUMENTI    l'ER    LA    STORIA    lì'  AREZZO  [583. 

Boiiaiiili)  lieliilci,  Veiiluia  (liiiiloiiis  Arilii,  Compagno  dornini  Marsoiipiiii,  Siinonu  Oilaii- 
(liiii,  (lalli'lla  iloiniiii  MafTei.  Amerigo  Bartolomei,  Tehaldo  Dielcsalvi,  domino  Bomcsaivo 
indice,  (;i:iiiiiello  sailo,  C.iiilieliiio  luitaiio,  domino  Reco  l'ianlanelli,  AIIhtIo  domini  l'.i^aiii, 
lolianiic  (ilii'iardnrcii,  sor  Waldo  Berai'dini,  Piero  Marrii,  IN'iejio  Orlandi,  lacolio  notaiio, 
ISigro  Acrolli,  Neroneino  loliannis,  Piero  Bonciloli,  ISmcio  Ilinaldi  Carli,  Latino  Filippi 
Guerre,  <Wirata  de  Muciafore,  Piero  romitis  Giiidofori,  (liiido  Saraceni,  Puccio  Arnoldi, 
Galirielio  Uguiccionis,  Cenno  Marrii,  domino  Bigaccio  indice,  domino  Gratia  indico.  Dato 
notario,  Uguiccione  Orlandi,  Bononne  Arengerii,  domino  Micliaele  indice,  Mallioo  Panie, 
lldebrandino  Gnidonis,  domino  Boncomile  comitis,  Beltramo  de  Albrigoctis  (°),  Leonardo 
de  Albefelli,  Maffeo  nolaiio,  Acliarisio  Tolomei,  Trincia  Gnidonis  Terni,  Orlando  Orlandi, 
Renaldo  deGo^ariis,  Unstico  Bannccii,  lldebrandino  Tarlati,  Bonsegnore  Arengerii,  Uubeo 
Pagani,  loliaiino  domini  lìongiannis,  Bai'ile' Simonis,  Boslanro  loliannis,  Gniduccio  domini 
Donati,  Transmondo  Mnsco,  Gerardo  notario.  Concio  Uguiccionis  Bonci,  qui  etiam  ipsi 
et  idem  fecerunt  et  constitnerunt  eosdom  Berlenglierinm  et  Panfum  eornm  et  diete  partis 
procuratores  et  sindicos,  ut  scriptum  apparuil  pablice  mann  Gnidonis  filii  olim  Alberti 

o  o  o 

sub  anno  Domini  M  ce  Imi,  indictionis  xii*,  die  xxn"  inlranle  angusto,  nomine  suo  et 
vice  ac  nomine  supiascriptorum  et  totius  universitatis  partis  Guelforum  de  Aretio  ac 
comitalu,  sole|)ni  slipulalione  interveniente,  se  et  suprascriptos  omnes  et  singulos  et 
eorum  heredes  et  bona  et  universitalem  diete  partis  et  eius  bona  in  peipetuum  obli- 
gando  per  se  et  suos  lieredes,  promiserunl  Guidoni  Guidalotti,  Guidoni  Mancini  sindicis 
et  procuratoribus  Comunis  et  populi  Fiorentini,  ut  co(n)stat  scriplura  sindicatus  facla 
manu  mei  Burnecti  C*)  notarli  et  prò  ipso  Comuni  et  populo  recipientibns,  quod  ipsi  et 
eorum  heredes  et  universitas  diete  partis  et  ipsa  pars  erunt  de  parte  Comunis  et  po- 
puli Fiorentini,  et  utrisque  eorum  et  ipsum  Comune  et  populnm  et  utrumque  eorum 
bona  fide  et  sine  subiecta  vel  fraude,  manulenebunt  et  iuvabunt  contra  omnem  per- 
sonam,  locum  et  universitatem,  et  unam  guerram  facient  et  non  recredulam  inimicis 
dicti  Comunis  et  po|iiili  et  ulrisi|ue  eorum  in  personis  et  rebus  et  inimicos  predicto- 
rum  Comunis  et  populi  et  utrisque  eorum  prò  inimicis,  et  lamquam  veros  inimicos 
eorum  tonebunt  et  habebunt;  et  pacem  seu  concordiam,  Irenguam  vel  pactum  sive 
convenctionem  tacitam  vel  expressam  non  tractabunt  vel  facient  absque  voluntate,  con- 
sensu  vel  parabola  Comunis  et  populi  predictorum  eis  per  scripturam  publicam  data 
sive  concessa. 

Item  quod  curabunt  et  facient,  quod  Comune  Florentinum  el  populus  Florentinus 
sive  ipse  populus  habebit  baliam  et  fortiam  civitatis  Aretii,  et  in  ea  duret,  permaneat 
et  conservetur;  et  quod  potestas  mietei,  ponet  et  eligel  in  dieta  civitate  Aretii  domina- 
turos  prò  anno  futuro;  et  quod  emendabit  et  emendare  poterli  sive  faciet  vel  poterit 
emendari  Constitatnm  diete  civitatis,  et  quod  emendatum  vX  factum  servabitur  ad  vo- 
lunlatem  Comunis  et  populi  Fiorentini  sive  ipsins  [)opuli  prò  anno  futuro. 

Item  promiseinint  dicti  sindici  partis  Guelforum  se  curaluros  quod  dominus  Tebal- 
dus  de  Boslolis  de  omiii  questione  qnam  haberet  in  fulnrum  vel  habere  videretnr  in  fntu- 
rum  cum  aliqiio  cive  vel  coraitalino  florenlino,  quod  de  ipsa  lite  et  questione  stabit 
ad  mandatum  Comunis  et  populi  Fiorentini,  el  observabil  omnia  et  singula  que  ipsum 
Comune  el  populus  in  prediclis  dnxerint  ordinaiida. 


(•)  Albigroctis.  i^)  Sic. 


AN.     1251]  CODICE    DIPLOMATICO  289 

Et  promiseiuiit  (|Uù(J  cuiabiinl  el  faiicnt  iuxla  [ìossc  coriiin,  bona  fido  sino  fraudo 
aul  sublrarla,  filimi  Comutie  Arilii  conipioiniclet  et  dabit  iti  manu  Coniiiiiis  ci  populi 
Floieulini  sive  ipsius  populi,  et  ipsum  Comune  et  populum  sive  populura  compiomic- 
tet  de  ornili  lite,  briga,  differenlia  seu  questione,  quam  vel  quas  ipsum  Comune  Aritii 
nabet  voi  habilurum  est  seu  habere  videretur  cum  domino  Guiilielmo  electo  aretino 
prò  so  vel  Episcopatu  aretino  sive  ipse  Eleclus  prò  se  et  Episcopatu  aretino  cum  ipso 
Comuni  quecumqiie  esset  vel  fieret  aliqua  occasione  vel  modo  bine  ad  unum  mensem 
proximum;  et  quod  de  hiis  omnem  bonara  adherentiam  (")  et  non  malam  facieiit,  ila  quod 
dicium  compromissiim  fiat;  et  quod  iaudalum  seu  arbitratum  fuerit  servetur;  et  ([uod 
prefata  universiUis  partis  Guelforum  et  ipsa  pars  promictet  in  dicliim  Comune  et  po- 
pulum sive  populum  omnem  litem,  biigam,  diflerenliam  et  questionem,  quam  vel  quas 
ipsa  pars  et  universitas  habel  vel  habitura  est,  seu  habere  videretur  cum  suprascripto 
Electo  pio  se  vel  Episcopatu  aretino  sive  tempore  Eleclionis  pio  se  vel  Episcopatu  cum 
ipsa  parte  el  partis  universitale  quecnmque  esset  vel  fieret,  aliqua  occasione  vel  modo; 
et  quod  socielalem  vel  compagiiiam  veram,  fìrmam  et  illibatam  faciet  cum  ipso  domino 
Elecio.  Et  quod  suprascripte  persone  matrimonia,  dotes  et  securilates  facient  ad  volun- 
talem,  arbitrium  vel  inandalum  diclorum  Comunis  et  po[iuli  sive  ipsius  populi  cum 
consMiguineis  sive  agnatis  ipsius  domini  Electi.  Et  quod  pio  hiis  omnibus  et  siogulis 
observandis  peiiam  promictent,  bona  obligabunt  et  renumpliabunt  ad  volunlatem  Comu- 
nis et  populi  Fiorentini  sive  ipsius  populi,  et  predicta  iurabuntur. 

Ilem  quod  curabunt  et  facient  ita  quod  predicti,  quorum  sunt  procuralores  et  sindici, 
et  alii  de  eorum  parte  usque  in  ce  ad  minus  liabilalores  civitatis  Aretii  ratificabunt  et 
confiimabuiil  piedictam  et  similem  promissionem  el  obbligationem  facient.  Alioquin  si 
omnia  et  singula  dieta  pars  vel  universitas  partis  non  servaverint  et  actendent,  aut  si  con- 
Irafeceriiil,  [iromiserunt  dicti  sindici  partis  Guelforum  sindicario  nomine  diclo  Guidoni 
sindico  reripienli  prò  dicto  Comuni  et  populo  Fiorentino  sive  ipsi  Comuni  et  populo 
dare  ac  solvere  Mille  maicas  argenti  boni  et  puri,  et  dapna  el  expensas  refìcere,  et  pena 
commissa  vel  non,  soluta  vel  non,  predicta  riichilominus  observare  et  firma  et  rata 
retineré.  El  in  hiis  renumptiavit  exceptioni  sine  causa  et  ex  iniusla  causa  doli  et  in 
factum  fori  brivilegio  et  omni  alii  legum  iuris  et  constilutionis  auxilio.  Confìtentes  dicti 
sindici  partis  Guelforum  se  recepisse  a  dicto  sindico,  pio  suprascriplis  omnibus  per  eos 
promissis  el  convenclis  promissionem  piout  in  carta  promissionis  eisdem  sindicis  facta 
marni  mei  Bnrnecti  notarli  ronlinetur. 

Vt'isa  vice  dicliis  Guido  sindicus  vico  el  nomine  Comunis  Floreiitie  et  prò  ipso  Comuni 
promisil  et  coiivonil  dictis  Beilinglierio  et  Panco,  recijiientibus  pio  parte  el  niiivorsilafe 
pailis  Guelforum  de  Aretio,  quod  ipsum  Comune  Florence,  bona  fide  sine  subtracta 
vel  fialide,  maiiiiteiiebunt  et  iuvabunt  ipsam  [lartem  el  partis  univorsilalem  conlra 
omiiPiii  eoriim  iiiimicum  de  Arilio  vel  comilatu  qui  ipsam  partein  vel  partis  nniversi- 
talom  offenderei  vel  offendere  velici  in  civilate  Aretii  vel  comilatu  eius.  Et  quod  si 
occasione  sociclalis  vel  compagnie  hodie  facie  sive  inite  inlor  Comune  el  pofuilum  Flo- 
reniinum  el  partem  superius  iiominatam  aliqua  persona,  locus  vel  universitas  guerram 
faceiet  in  civilate  Aretii  vel  comitalu  parti  vel  universitali  partis  anledicle,  quod  prefa- 
lum  Comune  iuvabil  et  defendei,  bona  fide  sine  fraudo,  ipsam  partem  el  uiiiversitalem. 


(')  Ideranttain. 
IT 


290  DOCUMENTI  PF.n  LA  sToitiA  d'  akrzzo  [583-585. 

Alioqiiin  si  omnia  predicla  el  siiigula  piediclum  Comune  non  aelendeiol,  ani  sì  con- 
trafaocrel  piomisil  idem  sindious  sindicaiio  nomine  anlediilis  sindicis  parlis  Ciucll'orum 
recipienlibns  pio  ipsa  |)arle  dare  et  solvere  nomine  pene  Mille  maicas  boni  el  puri  argenli, 
obligando  ipsum  Comune  el  luina  ipsius  Comunis,  el  renunpliavil  insuper  exceplioni 
sino  causa  el  ex  inìusla  causa  doli  el  in  faclum  el  omni  alii  iuris  auxilio.  Confilens 
dictus  sindicus  se  eliam  prò  suprascriplis  ab  eo  faclis  recepisse  a  prenominalis  sindicis 
promissioneni  prò  Comuni  Florcnlie  el  prò  popuio  llorenlino,  recipiens  ul  in  caria 
promissionis  eidem  sindico  facle  conlinelur  manu  mei  Buriiecli  notarli.  Tandem  ego 
Burnectus  notarius  infrascriptus,  proni  inilii  licebal  ex  capilulo  Consliluliouis  florenline, 
precepi  prò  gnarenligia  nomine  iuramenti  diclis  Beilengherio,  l'aiifo  el  Guidoni  volen- 
libus  el  conlilenlibus,  ul  predicla  omnia  faciant  el  observenl.  Ada  sunl  liec  Florenlie, 
in  ecclesia  sancii  Laurenlii,  anno  Domini  Millesimo  CCIiiii,  indiclione  xii,  dio  xxv  au- 
gusti, presenlibus  leslibus  domino  Mancclo  Anselmi  indice,  Ildebrandino  Ocliboni  et 
Cambio  Guidonis  Fuloonerii  anlianis  populi  Fiorentini,  el  dominis  Alberto  Restauri  et 
llodulfo  Pngliense  iurisperilis  el  Guidone  notarlo  filio  Alberti  de  Aritio. 

Ego  Burnectus    Bonaccursi  Latini    notarius  predictis   interfui  el  ea  rogalus  publice 
scripsi. 

584. 

Guglielmino  degli  Uberlini  vescovo  elcUo  di  Arezzo,  riconosciute  le  gravi  spese  che 
ha  da  sostenere  il  monastero  di  s.  Maria  di  Prataglia  anche  per  la  Chiesa  Are- 
lina,  concede  al  medesimo  il  diritto  di  feodo  in  alcune  terre,  facendo  sottoscri- 
vere il  decreto  dai  svoi  canonici. 

Palazzo  yescoTlle  presso  la  Piere  Aretina  -  16  febbr.  1255.         [R.  Ardi.  Fior.,  Diploni.,  Camaldoli]. 

mm.  -iOSXioO.  -  Nel  mezzo  dell'  alta  piegatura  stanno  ancora  pendenti  i  fili  serici  gialli  e  rossi  a  cui 
stava  appeso  il  sigillo  episcopale,  che  trovasi  ora  messo  a  parte  tra  tanti  altri  sigilli  cerei  dello  stesso  Ar- 
chivio Diplomatico.  È  in  cera  nera,  rotto  e  mancante  nel  margine:  vi  si  vede  la  figura  in  piedi  di  un  vescovo 
(s.  Donato;  con  pastorale  nella  sinistra;  coli'  altra  mano  tiene  sospesa  una  milria  sopra  una  figurina  di  cclc- 
siastico,  genuflessa  e  pregante,  come  per  imporglìela  sopra  la  testa.  Attorno  leggiamo:  gvillielmi  [dei  gratu  e] 
LECTi  a[retini].  Il  Sigillo  è  perfettamenle  identico  a  quello  della  carta  citata  in  nota  a  pag.  251. 

Guillielmns  divina  miseralione  arelinus  Electns  dileclo  in  Cristo  venerabili  viro 
domino  Marcilo  abbati  de  Pratallia  eiusque  successoiibus  canonice  inslitulis  in  perpe- 
tuum.  Devotionis  lue  merilis  equa  medilalione  pensatis  monasteriique  de  Pratallia  con- 
diclione  soUicita  tructinalione  revisa,  et  quod  prò  nobis  et  erlesia  Aritina  dicium  rao- 
naslerinni  quasi  inporlabilia  laborum  et  expensainm  ho[ne]i-a  cotidie  subire  conligit, 
sollicilari  cogimur,  el  post  sollicitalioneui  huiusmodi  procurare  qualiler  in  nobis,  quan- 
tum cum  Dco  possumus  manum  nostri  consilii  et  auxilii  exiendamus.  Inde  est  quod 
libi  donno  Marcilo  abbati  de  Pratallia  el  luis  successoribus  in  perpetuum,  pio  diete 
monasterio  recipientibus,  iure  feudi  damus  et  roncedimus  terras,  donicala,  silvata  vel  non 
silvala,  prata  et  pascua,  culla  vel  inculla  nbicum(ine  sunt  vel  prò  tempore  reperi- 
rentur  et  essent  per  loca,  vocabula  et  confines  in  loco  qui  dicitur  Cangirali,  inxla 
flumen:  ab  prima  parte  et  secunda  fossalum  de  sopra  usque  ad  viam  inaiorem,  a  ler- 
tia  parte  iimen  Guerini  el  podinm  de  la  Cesta,  a  quarta  siqnidem  parte  Pogium  de 
Sucineilis  vel  siquos  alios  fines  liabeat,  cum    omnibus   lurihus  et  pertinenliis   suis,  et 


AN.    I2y4-125">|  CODICE   DIPLOMATICO  291 

cum  omnibus  que  supra  se  et  infra  se  liabel,  in  inh'grnin,  nd  liabf^nflum,  leiiendum, 
possidendum  et  fruendum  et  quicquid  ibi  placuerit  faciendiim.  Ila  lanieri  quod  ipsain 
libi  vel  luis  successoribns  non  liceat  vendere  vel  transigere  et  alienare,  vel  ius  et 
proprietatem  diclarum  lerrarum  in  aiiarn  peisonam  ve!  locuin  Uansferre  seu  etiam 
commutare.  Quas  terras  et  loca,  ut  dictum  est,  proraillimus  libi  abbati  predicto,  prò  le 
et  tuis  successoribns  recipienti,  non  toilere  nec  molestare,  set  ab  omni  persona  et  loco 
defendere  et  auctorigare  nostro  dato  et  facto;  quam  concessionem  ratam  habere  promil- 
timus  prò  nobis  nostrisque  successoribus  universis.  Ad  huius  autem  rei  memoriam  et 
perpetuam  fìrniilatem  mandamus  magislro  Cavalcanti  notarlo  et  cappellano  nostro,  ut 
concessionem  hniusmodi  cum  nostri  pendentis  munitione  sigilli  redicat  (°)  in  publicum 
instrumentum. 

Aclum  Aritii,  in  palatio  ipsius  Electi  iuxta  Plebem,  sub  anno  domini  Millesimo 
ducenlesimo  quinquagesimo  quinto,  indictione  terliadecimaC),  quartadecima  kl.  martii, 
clementissimo  papa  Alexandre  mi"  residente,  ad  hec  presentibus  idest  vocatis  testibus 
presbitero  Benvenuto,  Rodulfino  de  iMarciano  et  Pacecto  familiaribus  dicti  domini  Guil- 
lielmi  Arilini  Electi,'  lanello  de  Mulina  et  aliis. 

(Sn.)  Ego  Cavalcante  imperiali  auctorilale  iudex  [et]  notarius  hiis  omnibus  interfui, 
et  de  mandalo  predicli  venerabilis  patris  domini  Guillielmi  Electi  Arilini  scripsi  et  pu- 
blicavi. 
t  Ego  Bonaguida  preposilus  arelinus  supradiclis  consensi  ideoque  sss. 

Ego  Ranucius  canonicus  arelinus  sss. 

Ego  Deodatus  archipresbiler  arelinus  supradiclis  consensi  et  ideo  sss. 
t  Ego  Nieolaus  diaconus  canonicus  arelinus  ss. 

Ego  Ildebrandus  canonicus  arelinus  consenssi  {")  et  subscripsi  (''). 

Ego  Bernardinus  canonicus  arelinus  ss. 

Ego  Guido  canonicus  arelinus  subscripsi. 

Ego  Caciaguida  canonicus  aretinis  consenssi  et  subscripsi. 


585. 

Ordinamenli  per  lo  Slvdio   Aretino  approvati  e  confermali  dai  maestri  e  dal  giu- 
dice e  assessore  del  podestà  Borro  dei  Borri. 

Arezzo  -  16  febbraio  1255.  [.\rch.  Capii.  d'Ar.,  n.  620,  Ada  Episcopi  et  Capitiili,  e.  27]. 

GuAZZEsi,  Antico  domìnio  ilei  Vesc.  di  Ai:  su  Cortona  (Opere,  11,  107,  in  noia). 

Tempore  secundi  anni  regiminis  domini  Borri. 

In  nomine  Domini,  amen.  Anno  a  nativitate  eiusdem  Millesimo  cc.lv,  indictione  xiii, 
domino  Alexandro  papa  quarto  residente. 


(•)  sic.  (>>)  quUitadecima.  e)  Il  vecchio  canonico  che  soscrive  con  mano  tremante,  ripete  per 

errore  consen.  parte  della   parola   precedente.  (^)  subacrtpssi. 


292  DOCUMENTI   PER   LA    STORIA    II' AHRZZO  ['ìH"> . 

ìh\-  smil  ordinamonla  fumala  el  approdala  ali  omnibus  mai,'islris  de  Arilio,  silicei 
a  domino  Manilio  de  l'aiio,  a  domiiKi  Koircllo(l),  a  dijiiiino  Boiiagiiida  (2),  a  mayislio 
Tebaldo  (3),  (magislro)  Rolando  (4),  magislio  llosello  (5),  domino  Ilainerio  (6)  el  ma- 
gisiro  Bimiecevulo  (*)("!). 

In  primis  in  roi'iorem  ipsnriim  elegornnt  siipradicUim  dominiim  Marlinum  a  fcslo 
omnium  saiuloiuiu ('')  us(|uc  ad  kaicndas  iannarii. 

Ilem  ordinavnrunl  iiuod  (|iiilib('l  magislcr  di-hcal  honoraif  aliiini  oinnilnis  modis 
quibus  polcsl  el  in  scolis  ci  in  convenlibiis  el  iibique;  et  qnod  nullns  magisler  del 
adiiilorinm  voi  exortamen  alieni  ex  srolaribus  ad  faciendam  voi  dicendam  aliqnam  iniu- 
riam  alicui  ex  magislris;  el  qui  conlrafeceiil  solval  prò  pena  qiiinqiie  solidos. 

Ilem  qiiod  iiullus  magisler  debeai  recipere  scolares  allerius  magislri  in  scolis  suis 
ullra  quacluor  vices  invilo  ilio  cnius  scolares  fuerinl,  el  si  inlraverint  scoias  alicuius 
per  imam  edomadam  eliam  dicaiilur  scolares  eins  ci  eos  poslea  non  recipial.  Quod  si 
aliquis  coiiliafeceril  lenealur  solvere  illi  cniiis  scolares  fuerinl  dereni  solidos  pio  doc- 
trina  el  Ires  solidos  prò  scolis  el  reclori  solval  prò  banno  v  solidos. 

Item  lenealur  quilibel  magisler  Tacere  ad  minus  Ircs  colleclas,  unam  jiro  scolis, 
aliam  pio  doclriiia  et  terliam  prò  bcdello  ante  naiivitatem  Domini. 

Ilem  leiieanlur  magislri  convenire  semel  in  quolibet  mense  in  loco  convenienti  et 
quoliens  requisiti  fuerinl  per  bedellum  ex  parie  rectoris,  et  qui  non  venerit  solvat 
quinque  solidos,  nisi  licenliam  et  verbum  standi  habeat  a  rectore. 

Item  lenealur  (]uilibet  magisler  non  inlrare  ad  lecliones  ordinarias  quandociimque 
preceplum  fueril  per  bedellum  ex  parte  rectoris,  sub  banno  v  solidorum. 

Iteci  teneantur  repetitores  omnes  scolares  auditiiros  lecliones  que  legunlur  in  scolis 
ducere  ad  scoias  el  non  facere  pactum  de  mercede  magislri,  sub  pena  x  solidorum 
quos  solval  reclori. 

Ilem  nullus  audeal  legere  ordinarie  in  civitale  Arilii  nec  in  gramalica  nec  in  dia- 
le(c)tica  nec  in  medicina,  nisi  sii  legittime  et  publice  et  in  generali  conventu  examinalus 
el  approbalus  el  licenliatus  quod  possit  in  sua  scii-ntia  ubique  legere  ("). 

Item  ordinaverunt  magislri  quod  quicumque  scolaris  remaneret  in  hospitio  repcti- 
lorum,  qui  audiret  lecliones  et  declinaliones  in  hospitio,.  in  suo  redditu  lenealur  sol- 
vere lamquam  euntes  ad  scoias. 

Item  ordinaverunt  quod  Bonavere  possit  generaliter  recipere  a  quolibet  scolaro  exi- 
slenle  in  gramalica  duos  denarios  et  a  quolibet  repelitore  sex  denarios. 

Ilem  leneanliir  magislri  non  accipere  nec  facere  accipi  hospilium  alicui  magislro  ve! 


(•)  Aggiun'o  coma  postilla  ia  fine  di  linea  .subito  dopo  questo  nome:  "sicut  retulit  mihi  notarlo:  magi- 
stri  Orlandus  et  Tebaldus  fisicus...  È  una  correzione  ai  due  nomi  Tebaldo  Rolando  scritti  cosi  come  se  fossero 
di  una  sola  persona.  C")  breve  lacuna.  (')  regere. 

(1)  Insegnava  anche  nel   12.38  e  nel   1265. 

(2)  In  allo  del  20  ollobre  1253:  "Dominus  Bonaguida  iuris  canonici  professor,,. 

(3)  Fu  suo  figliuolo  "Ubertus  phisicus  de  Burgo  Orti,,  che  s'incontra  in  atti  del  1301,  I30S. 

(4)  È  lo  stesso  "magisler  Orlandus  gramalicus,,  ricordalo  più  in  basso. 

(5)  Rosello  era  medico 

(6)  È  forse  il  "dominus  Rainerius  de  Gressa  advocatus,,  di  una  caria  del  1254.  (Carte  di  s.  Fiora,  n.  983). 

(7)  "  Magisler  Benreceulus  gramaticus,,  insegnava  nello  Studio  aretino  anche  nel  1241  (pag.  236). 


AN.     I2.')0]  CODICE   DIPLOMATICO  293 

repelitoii  viii  diebus  post  lerminum  snum,  et  qui  conlra  hoc  fecerit  solvat  illi  cui  hoc 
feceiil  V  solidos.  Salvo  (■'') .... 

Confilmala  fuerunt  predicia  slalula  el  ordinamenla  per  dominum  lohannem  iudicem 
et  ai^sessorem  domini  Borri  de  Borris  poleslatis  C')  Arilii,  xm  die  exeunte  februario,  in 
palalio  Comunis  Aritii,  silicet  poleslatis,  sedente  diclo  ludica  prò  tribunali,  presentibus 
magislro  Tebaldo  fisico,  magistro  Orlando  gramalico,  presbitero  Rainerio  capeliano 
Episcopatus  veteris,  domino  Piero  olim  Bonacursi,  et  Benavere  notario  et  bedello  sco- 
larium,  mandanteni  mihi  quod  sua  auclorilate  predicla  capitola  et  statula  publice  et 
in  publicam  formani  redigam  (I). 

(Sii,)  Ego  Petrus  olim  Sopornelli  nnlarias  supradiclis  inlerfui,  el  quod  supra  legilur 
rogalus  scripsi  el  piiblicavi. 


(•)  Non  segue  altro.  (i>)  potestatem. 

(I)  Si  vuole  che  in  .Arezzo  lo  Studio  pubblico  laicDlc  abbia  avuto  origine  verso  la  metà  del  secolo  XII, 
riferendosi  a  un  documenlo  del  Ilo!  in  cui  si  fa  menzione  "niultorum  sapientum  iudicum  aretine  civllatis,, che 
furono  interpellati  in  una  controversia  tra  il  vescovo  di  Volterra  e  quello  di  Pisa  (');  e  alcuni  vedrebbero 
avvalorala  questa  opinione  dal  trovarsi  in  Ire  documenti  del  1 178  del  1 192  e  del  II  96  il  nome  di  alcuni  mae- 
sili.  Ma  il  "magister  Petrus,,  C)  del  primo,  il  "magister  lolnnnes,,  e  il  "magister  Persicus„  del  secondo  ap- 
partenenti al  Clero  della  Pieve  di  s.  Maria  (');  i  "magistri  Ugo,,  e  "Guido  aretine  ecclesie  canonici,,  (*)  del 
terzo,  non  erano  molto  probabilmente  insegnanti  della  Università  Aretina,  ma  di  scuole  ecclesiastiche,  le  quali 
a  quel  tempo  e  molto  dipoi  tencvansi  presso  la  Cattedrale  (lìpiscopato)  e  presso  la  Pieve  di  S.  Maria.  Il  nome 
di  qualche  scolaro  dell'  una  e  dell'  altra  apparisce  in  diversi  alti.  Non  esiste,  è  vero,  un  documento,  da  cui 
rilevare  l'anno  preciso  della  fondazione  dello  Studio.  Se  osserviamo  però  come  soltanto  nel  1204  si  ricorda 
un  "Guido  doctor„(^)  e  un  "magister  Albertus,,  e  un  "magister  Orlandus„(*),  forse  diremo  bene  che  esso  ebbe 
origine  nei  primi  anni  del  1200,  quando  il  Comune,  ampliata  la  vecchia  città  con  una  più  vasta  e  s;ilda  mu- 
raglia, trasferitovi  dentro  tutto  quanto  il  clero  (ed  era  da  tempo  che  il  popolo  lo  voleva),  fattosi  più  vigo- 
roso e  fiorente,  aveva  assicurato  a  più  salde  basi  la  sua  costituzione.  Non  credo,  come  il  Morelli  (•),  che  Io 
fondassero  gli  scolari  e  i  professori  emigrali  da  Bologna,  perchè  non  s' incontra  in  nessuna  scrittura  aretina 
del  tempo  un  qualche  bolognese  che  comparisse  almeno  come  testimone. 

Nel  1206  altri  professores  e  magistri  troviamo  nelle  carte  aretine  e  pur  questi  dovevano  essere  pubblici 
insegnanti:  alcuni  si  chiamarono  "Quintavalle  ('),,  "Rainerius  iuiis  professor.  Guido  (de  Morello,,  cioè  Murello) 
doctor  phisicus,,  (')  eh' é  il  medesimo  rammentato  nel  1204  e  nel  1210  ('").  Poi  il  celebre  Rolliedo  Epifanio  da 
Benevento,  trasferitosi  da  Bologna  in  Arezzo,  quivi  tiene  cattedra  di  diritto  nel  1215  e  fino  al  1217  (")  a  quanto 
sembra,  elle  in  quest'anno  vediamo  dimorare  in  Arezzo  un  altro  esimio  legista,  "Rogerius  doctor  decretorum,,  ("). 
In  ogni  modo,  se  pur  non  vogliamo  ritener  certa  la  partenza  del  giurista  beneventano  proprio  nel  1217,  il  3 

(1)  Muratori;  Antiqu.  Halle,  med.  Ili,  1167. 

(2)  Carte  di  s.  Fiora  e  Lue,  n.  615. 

(3)  pag.  21,  nota. 

(4)  pag.  37,  uota  2. 

(5)  Doc.  n.  445.  pag.  73. 

(6)  Pag.  73,  nota. 

(7)  Slatuto  dello  Studio  e  Università  di  Firenze,  pag.  xxix  (in  Docitm.  ai  Slor.  Ital.  voi.  VII). 

(8)  In  scritture  del  1216,  1218,  1219;  "magister  Quintavalle  imperatorie  maiestatis  iudex  ordinarins  et 
notarius,,  (Carte  cil.,  nn.  662,  667,  672). 

(9)  Sentenza  del  25  agosto  1206  pronunziata  in  loro  presenza.  Carte  di  s.  Fiora,  n.  615. 

(10)  Carte  cit.,  n.  C35. 

(11)  Cfr.  G.  Ferretti.  Roffrcda  Epifanio  da  Benevento  (in  Studi  medioevali,  voi  111,  230-257). 

(12)  Docum.  del  3  novembre  (pag.  156). 


294  DOCUMENTI   l'KIl   LA    STORIA   ìì'  AREZZO  [580. 


586. 

Aleuta  di  Pieve  Santo  Slefavn  venilono  al  Comune  Aretino  liò  clic  possiedono  entro 
e  Inori  il  fastello  della  loro  terra. 

Arozzo,  Casii  dcgrll  Àlbcrgottl  •  8  marzo  1256.       [11.  Aicli.  di  St.  di  Fir.,  Capitoli,  voi.  XXIV,  e.  33']. 

In  nomine  patiis  et  filii  el  spiiiliis  sancii,  amen.  Anno  domini  nostri  lesu  Chrisli 
a  nalivilale  eiusdom  Millesimo  ducenlesimo  quinquagesimo  quinto,  indizione  xiii,  Ale- 
xaiidio  pajia  residente,  imperatore  romano  vacanle,  die  mercurii  ni*  mensis  marrii 
intranlis.  In  piesentia  et  testimonio  domini  Cioncoli  condam  domini  Orlandini,  domini 
Baldi  condam    domini    Caponsacclii,    Crarie  filii  (■(jiidam   Bonenconlri,  Fidei   notarii  et 


novembre  del  1220  non  era  più  in  Arezzo,  ma  lo  troviamo  presso  Federigo  II,  Ira  il  nobile  suo  seguito^  a 
Castel  S.  Elia,  dove  è  testimone  al  privilegio  confermato  da  (|ueir  imperatore  ai  Nobili  di  Montaulo:  nel  quale 
privilegio  viene  cliiamalo  "inris  civilis  professor  et  imperialis  el  regalis  aule  niagister,,  (').  Nel  1236  sedeva 
nella  cattedra  di  diritto  "domìnus  Petrus  arelinus  iuris  professor,,  (^);  nel  1 219  "dominns  Ugolinus  legum 
professor,,  (');  nel  1251  e  '53  un  "Bonaguida  iuris  canonici  professor,, (*). 

Per  tutto  il  secolo  XIII,  anco  nei  periodi  di  maggiore  agitazione  e  di  maggiori  travagli  pel  Comune 
guerreggiante  entro  le  mura  e  fuori,  lo  Studio  Generale  è  in  vigore.  Ritornata  per  alcun  poco  la  quiete,  il 
potestà,  insieme  con  tutti  i  maestri  clic  v'  insegnavano  allora,  approva  i  presenti  Statuti.  Di  poi  vi  tennero 
cattedra,  fra  gli  altri,  maestro  Roizello  giurista  (1258-1265)  ('),  Benincasa  (1262)  e  Tommaso  (1282)  legisti; 
Chello  professore  in  gius  canonico  (I2S8). 

Né  intorno  al  1300,  né  dopo  i  torbidi  durante  il  regime  di  Uguccione  della  Faggiola  e  di  altri  podestà 
ghibellini  (1303-1310),  la  Scuola  universitaria  rimase  abbandonala.  Un  documento  del  1312  rnmmenla  i  mae- 
stri di  essa,  che  furono  "magisler  Cenne  Venture,  magister  Cambiucius  Blanci,,  e  "magister  Bartolus  magistri 
Petrus,,  il  quale  era  il  rector  magistrorum  (%  Ma  ben  presto  gì'  insegnanti  abbandonarono  lo  Studio  Aretino, 
probabilmenle  perchò  non  frequentato  più  dagli  scolari  accorsi  al  nuovo  Studio  apertosi  nella  ricca  e  indu- 
striosa Firenze  nel  1321.  Tornarono  nel  133-S,  come  nota  l'anonimo  cronista  di  quel  tempo  ('),  quando  Arezzo 
era  slata  asservita  da  Pier  Saccone  al  Comune  di  Firenze  con  una  ignobile  cessione  (1337),  ma  non  pare  che 
vi  potessero  rimanere  a  lungo:  seguirono  cinque  anni  dopo  feroci  lotte  contro  i  Tarlati  e  i  fuoruscili  (1342-45), 
eppoi,  per  diversi  decenni,  gravi  agitazioni  di  parliti  e  in  fine  le  incursioni,  le  rapine,  gli  eccidi  delle  Com- 
pagnie di  ventura  (1380-1384),  che  spensero  nei  cittadini  ogni  sentimento  di  libertà,  rendendoli  inabili  a  soste- 
nere più  olire  la  propria  indipendenza.  Venuti  altri  tempi  e  quando  la  vita  si  rese  più  pacifica  sotto  la  reg- 
genza, apparentemente  benevola,  dei  Fiorentini,  si  pensò  a  ripristinare  l'antico  Studio  richiamando  in  vigore 
i  privilegi  degli  imperatori  perdutisi  "propter  guerrarum  discrimina  ac  civiles  dissensiones,,  (").  Riaperto  nel 
1456,  fiori  più  0  meno  prosperamente  fino  al  1492.  I  professori  poi  che  vi  ebbero  cattedra  solo  nell'anno  1511, 
in  cui  si  riattivò  momentaneamente  e  per  I'  ultima  volta,  furono:  Giovanni  Rancanelli  fisico,  Cristoforo  Ba- 
schiere,  Francesco  Ciofì,  Battista  Allegri  e  Girolamo  di  maestro  Agostino  da  Castiglione  (9). 

(1)  Pag.  175. 

(2)  Arch.  Capit.,  n.  579  e  pag.  210. 

(3)  Pag.  256. 

(4)  Carte  di  s.  Fiora,  n.  847;  Aota  Episc.  cit..  e.  19'. 

(5)  Carte  di  s.  Fiora,  n.  1066;  (Diplomai,  di  Fir.,  Camaldoli). 

(6)  Arcli.  di  St.  di  Fir.,  Protoc.  IV  di  ser  Astoldo  Ut    Baldinuccio,  e.  49. 

(7)  AsNAL.  Arbtixi,  ad  an.  Conferma  la  notizia  iiua  ricevuta  di  tre  fiorini  d'oro  che  paga  11  "rector 
universitatis  scolarium  civitatis  Arctii.,  (pure  fosse  forestiero  avendo  il  notaro  lasciato  in  bianco  il  suo  nome) 
al  fondaco  dei  Guasconi   "prò  panno  de  quo  induti  sunt  familiares  dicti  domini  rectoris,,.  Arch.  di  Murello. 

(S)  Arch.  Cora.  d'Ar.,  Provvig.  del  4  magg.  1452  (voi.  9,  e.  136). 
(9)  .\rch.  cit.  Provvig.,  voi.  16,  e.  U9t. 


AN.    '12oo]  CODICE   DIPLOMATICO  895 

aliorum  testium  rogatorum  et  vocalorum,  Guido  filius  condam  domini  Ugoiiis  Scialli 
prò  se,  Rugerius  fiiius  condam  domini  Giiidonis  prò  se  el  fratribus  suis,  Ugoliiius  filius 
condam  domini  Guidi  Pagani  \)vo  se  et  fratre  suo  el  MafTucius  fìliiis  condam  Munaidi 
prò  se  et  cius  fralriijus,  el  quilibel  piediclorum  per  se  el  suos  heredes  el  prò  piedic- 
lis  eorum  fratribus  el  eorum  heredibus  ex  certa  et  pura  scienlia  et  non  per  eriorem 
hoc  publico  instrumenlo  in  presenli  vendilionis,  veiididerunt,  dederuut,  tradiderunl  el  ad 
proprium  el  in  perpeluum  concesserunl  domino  Guidoni  Gioidani  lune  cajjitaneo  populi 
Aretini  el  dominis  Guidoni  Giegorii  el  Gronde  iudicibus  el  aliis  hengianis,  eorum  sotiis, 
stipulantibus  et  recipientibus  vice  el  nomine  Comnnis  el  populi  Aretini  el  pio  ipso  Co- 
muni, omne  id  et  loUim  seu  (|aic{|ui(l  predicli  veiidilores  el  eorum  fialres  vel  alius 
seu  alii  prò  eis  vel  prò  aliquo  coium  nomine  liabebani,  lenebanl  et  [lossidebant  seu 
de  iuie  tenere  vel  possideie  debebanl  sive  umquam  liabuerunl  in  castro  Plebis  sancii 
Slepliani  et  extra  dictum  castrum,  infra  lios  fines,  scilicel:  a  regliia  que  vadit  sive  cur- 
ril  ante  castrum  diete  Plebis  usque  ad  lerram  abbaile  Diciani,  et  a  flumine  Tiberis  usque 
ad  flumen  Anscionis;  silicei  omnes  plaleas  quas  liabebant  in  diclo  caslro  el  exlra  intra 
fines  predictos;  el  omnes  pensiones  sive  census  provenienles  el  debilos  diclis  vendito- 
ribus  el  eorum  fratribus,  cum  omni  iurisdiclione,  usu  el  consuetudine  quam  habebant 
vel  habere  poleranl  in  diclo  caslro  el  honiinibus  dicti  castri  qnocumque  modo  el  ex 
quacumque  causa.  Item  terrcnum  sive  soliim,  resedia,  habilaliones,  colonatus  et  inco- 
lalus  el  generaliter  ac  universaliler  quicquid  habebant  vel  liabeie  poleranl  seu  ad  ipsos 
pertinebat  de  iure  vel  de  facto,  usu,  consuetudine  vel  alio  quocumque  modo  infra  diclos 
fines  et  specialiter  seu  nominatim  res  inferius  specificalas,  cum  omnibus  que  supra, 
infra  et  sub  se  continent  res  predicle  el  infrascriptc  el  cum  omni  iure,  aclione,  usu 
seu  requisilioiiG  sibi  ex  ipsis  rebus  competenti  vel  compeliluro,  ad  habendum,  lenen- 
dum,  possidendum  el  quicquid  diclo  Comuni  in  elcrnum  placueril  faciendnm  sine 
(eorum)  suorumque  heredum  molestia  vel  conlradiclione.  Item  ex  dicla  causa  vendilionis 
dederunl,  cesserunt,  concesserunl  et  mandaverunl  [M'enominatis  capilaneo  el  hengianis 
stipulantibus  et  recipientibus  vice  el  nomine  dicli  Comnnis  el  populi  Aielini  omne  ius 
et  actionem  utilem,  direclam,  realem,  peisonalem  et  perseculoriam,  mediam  sive  mixlam, 
el  omnem  aliam  quod  et  quam  habebant  seu  deinceps  habere  poleranl  in  diclis  rebus 
el  adversus  omnem  personam  et  locum  nomine  sive  occasione  ipsarum  rerum,  farientes 
prefatos  eapitaneum  et  liengianos  nomino  dicli  Comunis  [H'ocuratores  in  rem  suam  ut 
possint  deinceps  agere,  causar!,  accipere,  replicare,  experiri,  se  lueri  et  quicquid  sibi 
et  diclo  Comuni  placueril  facere  utiliter  et  dircele  el  que  verus  dominus  in  re  sua  et 
de  re  sua  facere  el  exercere  polest,  prò  pretio  xxv  librarum  denariorum  honorum  pisa- 
norum,  quod  ab  ipsis  capilaneo  et  hengianis,  danlibus  el  solvenlibus  nomine  |)refati 
Comunis  et  populi,  in  |)resenli    confessi  sunl  recepisse  et  lolum  sibi  numeralum  eie. 

Ada  sunl  hec  in  civitale  Arelii,  in  palatio  de  Albrigollis,  coram  suprauictis  leslibus. 
Guido  fiiius  condam  domini  Ugonis  vendilor  supradiclus  prò  se  el  Rugeiio  filio  con- 
dam domini  Guidonis  rediens  poslea  specificavii  et  exprimil  se  habere  hec  rura  si- 
mul  cum  dii'to  Ruggerio  in  mercatale  Plebis  sancii  Sle[)hani  infra  hos  fines,  silicei:  a 
regghia  que  vadit  sive  currit  ante  castrum  diete  Plebis  usque  ad  teiiam  abbaile  Diciani, 
el  a  libere  flumine  usque  ad  flumen  Anscionis  per  lolum  mercatale  Plebis;  lerliam 
parlem  dominii  et  proprietalis  omnium  el  singulorum  casamenloram,  el  terrai'um  que 
sunl  Inter  predictos  confines,  et  ius  libellarium  prediclarum  rerum  conlra  diclam  Pie- 


296  DOCUMF.NTl    l'KH    I..\   STOIUA    I)'  AIIEZZO  [086-5387. 

beni,  inslriimonlo  ile  ipsa  liln'll.iria  coiifeclo  maini  AIbcrIi  niilaiii  lilìi  coiiilaiii  All)crli 
de  l'Iebe  sancii  Slepliaiii;  d  (Ucit  (|ii(iil  viill  dare  ex  causa  vendilioiiis  predictaiii  ler- 
liam  pailem  pru  se  ci  diclo  Hii^eiio  ('.(inumi  Areliiio,  et  ius  ipsiiis  libellaiie;  et  ipiod 
ecclesia  (|iie  duilui'  l'Iebes  sancii  Stepiiani,  in  (|ua  diclus  <inliiii  ci  l(ii;,'iTÌns  li.ibent 
ius  palroiialus  prò  lerlia  parie,  est  sita  inh  r  prediclos  confines;  el  diciiim  ius  p;.lr(inatus 
pn)  parie  eos  conlingenle,  d  terliam  parlem  cnralure  mercati  Plei)is  sancii  Slephani 
ex  causa  vemlilioiiis  dabuiiL  Coninni  Aretino,  retento  sibi  diclus  (Inido  pedagio  quod  col- 
iigilur  el  coliigi  consuevil  in  diclo  loco  extra  diclos  (Ines,  quo<i  ius  podagii  prò  lertia 
parte  special  solum  ad  dictum  Guidonem  et  non  ad  Rugerium,  ut  dicebat  prò  eo  qnod 
habebal  dictus  Rugerius  in  eo  Iiactenus  liabel  diclus  Guido  prò  iusto  cambio. 

Ugolinus  vendilor  supratlictus  fìlius  condam  domini  Guidoni  Pagani  et  MafTuccius 
fìlius  olim  Munaldi  prò  se  et  fiatribus  spccificabil  el  expriniunl  se  liabere  hec  iiira  in 
mercatale  Plebis  sancii  Slephani:  lertiam  parlem  prò  indiviso  omnium  el  singulorum 
casameotorum  et  terrarum  que  sunl  infra  hos  (Ines  silicei:  (a  regliia)  que  vadil  sive 
curril  aule  castrnm  diete  Plebis  usque  ad  terrani  abbaile  Diciani,  el  a  Tibere  flnmine(') 
nsque  ad  flumen  Anscionis  per  tiitum  mercatale  Plebis;  et  dicunt  ([uod  volnnl  dare  ex 
causa  venditionis  prediclam  terliam  parlem  Comuni  Aretino,  et  quod  ecclesia  que  dici- 
lur  Piebes  sancii  Slephani  in  qua  [iredicti  habent  ius  patronatus  prò  lertia  parte  est  sita 
intra  prediclos  fines;  el  dicium  ius  patronatus  prò  parte  eos  contingente,  et  lei  liam  cu- 
ralure  mercati  Plebis  sancii  Slephani  ex  dieta  causa  venditionis  dabunl  (lieto  Comuni 
Aretino,  et  terliam  parlem  pedagii  qimd  colligitui'  et  colligi  consuevil  in  diclo  loco 
infra  diclos  confines,  retenlo  sibi  dictus  Ugolinus  afficlu  quem  debet  recipere  a  plebano 
Plebis  sancii  Slephani  prò  parte  eum  contingente  de  molendino  gualcherie  posilo  infra 
diclos  fines. 

Ego  Grassus  filius  Dominici  imperiali  auctorilate  notarius  constilutìis,  sicul  inveni  in  exem- 
plari  seu  quaterna  scripto  manu  Bencevenni  uotarii  plii  condam  Segnordli  fideliter  exemplavi,  scri- 
psi  et  piiblicavi. 


587. 

V  arciprete  di  Pieve  Santo  Stefano   cede  al  Corniole  la  chiesa  e  il  castello  perchè 
l'una  e  V  altro  ricostruisca  e  difenda. 

Arezzo,  Palazzo  degli  Albergotti  -  4  marzo  1255.      [Ardi,  di  SI.  di  Fir.,  Capitoli,  voi.  XXIV,  e.  34']. 

In  nomine  patris  et  filli  et  spirilus  sancii,  amen.  Anno  Domini  nostri  lesu  Chrisli 
a  nativilate  eiusdem  Millesimo  ducenlesimo  quinquagesimo  quinto,  indictione  xiii,  Ale- 
xandre papa  residente,  imperatore  romano  vacante  die  iovis  quarta  raensis  martii  in- 
Iranlis.  In  |)resentia  et  testimonio  domini  Malfey  iudicis,  domini  Terni  de  Bostolis,  domini 
Cioncoli  condam  domini  Orlaiulini,  Gralie  condam  Bonenconlii,  Marsopini  notarli,  Bena- 
mati campsoris,  lacopi  et  Beitrami  de  Albergollis  etaliorum  lestium  rogatorum  et  vocalo- 


(•)  et  Tibere  fluntinis. 


I 


AN.     I3')o]  CODICE    DIPLOMATICO  297 

rum   Doiiiiiius   laio(iiis  aixlii[iiosbiler    l'k'bis  sancii  Ste|ili;irii    coiisideiatis  el  allcrideiis 
ulililatem  ninximani  Plebis  i)iedicle,  que  qiiidem  Plebes  ciim  omnibus  domibus  ipsius 
ecclesie  el  eliam  cum  loto  castro  condam  dirle  Plebis,  et  domibus  et  massariliis  in  eis 
exislenlibns,  eral  penilus  deslrucla  el  fundilus  dirupla,  ila  et  taliter  qiiod  nullo  modo 
aliqua  ulililas    provenire    poterai    diete  ecclesie,  cum  nec  ecclesia   refici    possil  neque 
castrum,  nec  aliquis  l'iuclus  poterai  percipi  ex  hiis  nisi  per  viam  infrascriptam;  et  ideo 
volens  dictam  ecclesiam  sive  basilicam  reparare  vel  reparari  facere,  et  dicium  caslrum, 
quod  sic  eral    desolalum,  ad   cullum    el  habilalionem    hominum   reduci  et  incolatum: 
volens  eliam  quod  sterile  eral  et  inutile  iienitiis  ad  fructum  et  uberlalem  el  utilitatem 
redigere,  conlraclum  qui  infra   «equilur  cum    Comuni  Aielii  inire  vel  celebrare  provi- 
dit,  ut    ipso    Comuni   mediante   et  patrono  el  defensore  exislenie,  dieta  Plebes  et  ca- 
strum cum  domibus  eiusdem  non  solum  refici  valeat,  set  eliam  inviolabililer  consorvari 
et  ab  hostium  incursibus  perpetuo  liberari.  Qnare  diclus  dominus  lacoftus  arcliipres- 
biter  per  se  el  suos    successores,    vice  el  nomine  diete   Plebis,    dedil   atque   concessil 
el  ad  propriuni  et  in  perpeluum  transtulit  quocumque  modo  et  quocumque  iure  sive  lilulo 
raelius  et  utilius  transferri  sive  d.iri  polesl  domino  Guiiloni  Giordani  tunc  capitaneo  po- 
puli  Aretini  et  dominis  Guidoni  Gregorii  et  Gronde  iudicibus  el  aliis  hencianis  eoriim 
sotiis,    vice  el  nomine  Comunis  el  po|iuli  Aretini  recipienlibus,  omnes  et  singulas  res 
infrascriplas  prout  inferius  declarabilur. 

In  primis  quidem  dominium  et  proprietalem  unius  casamenti  [ìositi  in  castro  Ple- 
bis sancii  Slepliani  insta  domnm  Dominici  et  domum  olim  Gronde,  anteriori  vero  ialere 
et  retro  sunl  vie,  cum  annuo  censo  mi  denariorum  pisanorum  quem  solvere  tenebalur 
rectoribus    diete  Plebis  Melaneise  filins  Bencevennis,  prout  conlinebalur  in  inslrumenlo 
manu   Alberli  notarii  de  Plebe  sancii  Stephani  facto.  Item  dominium  et  proprietalem 
duorum    casamenlorum  posilorum  in  dicto    castro  iuxta  domum  Melanesis  et  domum 
Sobilie  olim  Moscardi,  anteriori  vero  Ialere  et  retro  sunt  vie,  cum  annuo  censo  viii  dena- 
riorum pisanorum  quem  Fante  olim  Soperchii  de  Asaio  prò  se  et  fratre  suo  rectoribus  diete 
Plebis  solvere  lenebatur  proul  conlinebalur  in  inslrumenlo  manu  Alberli  notarii  facto. 
Item  dominium  el  proprielutem  unius  casamenti  posili  in  eodem  castro  in  capile  burgi 
ipsius  castri  cui  a  Iribus  laleiibus  sunl  vie,  ab  alio  lìlii  condam  Muscelli,  cum  annuo 
censu  quem  Artinus  et  Mercalus  de  ipso  casamento  solvere  lenebanlur  rectoribus  diete 
Plebis,  prout  conlinebalur  in  inslrumenlo  manu  dicti  Alberti  notarii  facto.  Item  domi- 
nium el  pro[)rielalem  unius  casamenti  posili  in  eodeui  castro  iuxla  domum  Martini  et 
Mercati  et  iuxla  domum  Bencevennis,  a  duobus  laleribns  sani  vie,  cum  annuo  censu  mi 
denariorum  [)isanorum,  quos  de  diclo  casamento  lacopus  el  Paltonerius  el  alii  eorum  fra- 
tres  rectoribus  diete  Plebis  solvere  lenebanlur,  proul  conlinebalur  in  inslrumenlo  manu 
dicti  Alberli  notarli  faclo.   Item   dominium   et    (iro(irielatem    unius  casamenti   positi   in 
eodem  castro  iuxla  domum  Barfoli  Talionisi  el  domum  Dominici,  a  duobus  laleribus  sunt 
vie  eie.  (I).  Reservato  sibi  archipresbitero  ad  usum  et  dominium  diete  Plebis  loto  slaialico 
salis  et  lerlia  parie  allerius  slaialiri  mercati  ipsius  loci  el  lerlia  parte  pedagii  el  curatici;  et 
reservalis  eliam  aquibolis  molendinaiiorum  el  gualclierJarum  que  in  liane  concessionem 
et  alienationem  non  veniant,  eie.  Pro  qua  quidem  concessione  et  alienalione  el  omnibus 


(I)  Segue  in  altre  cinque  pngine  (sino  al  f.  37'';,  la  descrizione  delie  case  e  piazze  della  Pieve  s.  Slefano. 

18 


298  DOCUMENTI   PER   LA   STORIA   b'  AIIEZZO  [587-588. 

el  singulis  siipiadiclis  prefaltis  ardiipresliilcr,  iioiniiie  liicle  l'iebis,  coiifossus  ost  sfi  re- 
cepisse iiisliiin  prc'liiini  el  iiieiiliiin  scciiihIuiii  legeni,  scilicel  (|tiia  dicli  capilaiieiis  el 
liengJaiii  nomine  ilici!  Coiiiiinis  per  se  el  suos  successores  el  iliclum  Comune  Aielii 
debenl,  l'onveneriint  el  promiseiiinl  eidem  arcliipreslìilero,  slipiilanli  el  recipienti  no- 
mine diete  l'Ieliis,  diiiam  l'Ielìcm,  hasilicam  vel  ecclesiam  reparare  ci  reOcere  cuin 
domilius,  ciaiisliis  el  aliis  a|)|)aralis  dicle  l'Iehis,  el  reparalas  sivc  refectas  semper  in 
bono  siala  relinere,  defendere,  prolegere  el  augmenlarc  omni  lemjiore  iiixla  posse. 
llem  dictiim  caslrum  relìcere  el  ad  liabilalionem  cuilum  et  incolalum  bominum  redi- 
gere, el  redarliim  et  refectiim  omni  lem|)orc  defensare  ul  et  ibi  liabitanles  el  undirpie 
venientes  in  dicto  loco  lionorari  et  recipi  valeant;  el  in  dieta  l'iebe  vel  ecclesia  ad  cui- 
lum divinum  ol  decus  el  iaudem  beatissime  Marie  virginis  ac  beali  Stepliani  el  alioium 
sanclorum  el  sanclarum  Dei  divina  valeanl  olììcia  celebrar!  cunctisf|ue  magnis  el  parvis 
de  ipso  plehalu  Dei  pabulum  piebcri  valeanl  et  celerà  ecclesiastica  sacramenta.  Ouod 
quidem  iusliim,  immo  iiislissimum  prelium  sive  merilum  dictus  arcliipresi)iter  nomine 
diete  Plebis  vel  ecclesie  repulabal  et  confessiis  fuil  et  maxime  cani  nullo  alio  modo 
seu  via  dieta  Plebes  vel  ecclesia  cum  predictis  omnibus  reflc!  poliiissel  nec  defensari.  Re-- 
nuncians  exceptioni  dici!  preti!  non  habiti,  non  recepii  el  meriti  non  iusli  el  in  utili- 
latem  memorate  Plebis  non  conversi,  doli  mali,  condilioni  indebile  sine  causa,  et  iuri 
si  ipiod  est  vel  polest  (]uod  eumdem  archipresbilerum  et  eius  successores  seu  dictam 
Plebem  liberaret  vel  absolveret  seu  in  aliquo  sublevarel  a  pena  supradicla  in  loto  vel 
in  parte  sive  ipso  iure  vel  per  aliquam  exccptionem,  el  omni  ali!  canonici  el  civilis 
iuris  auxilio  sibi  et  eius  successoribns  el  diete  Plebi  palrocinanti  specialiter  vel  in  genere. 

Ada  suiit  liec  in  civilale  Aretii,  in  palatio  de  Albrigoclis  in  quo  lune  morabatur 
capitaneus  supradiclus,  presenlibus  lestibus  supradiclis. 

Ego  Grassiis  filius  Dominici  iwperiaìi  auclorilate  nclarius  consHlulus  siati  iuveiii  in  exem- 
plaìi  seu  qìialeino  scriplo  manu  Benceveniiis  filii  condam  Segnurelli  nolarii  fideliter  exemptavi, 
scripsi  meumqite  signnm  apposui. 


588. 

H  coìile    Guido  di  Modigliana  soUomelle  al  Comune  di  Arezzo  i  caslelli  di  Gala- 
Irona,   Torre  Romola  e  Caposelvole. 

Arezzo,  Palazzo  degli  Albergotti  -  6  marzo  1255.  [R.  Aicli.  di  St.  di  Kir.,  Diplom.,  CapiluU, 

voi.  XXIV,  e.   127']. 

ili  Dei  nomine  amen.  Huc  exeniplum  Iransumplnm  est  vx  exemplo  excmplalo  per  Rmlnìfum 
Orìandiiii  notariiim  de  ex  inslrumento  scripto  munu  Leonardi  qucd  repertum  fiiil  in  uno  foleo 
regisLri  Comunis  Ardii:  cuiiis  quidem  exempli  sive  inslrumenti  lenor  talis  est:  In  Dei  nomine 
amen.  Hoc  est  exemplum  cuinsddm  instrvmenli  Leonardi  sic  incipientis: 

In  Chiisli  nomine,  amen.  Anno  domini  a  nativiiale  eiusdem  Mcclv,  die  sabbali  vi 
intranle  marcio,  indiclione  xiii,  Aretii  in  |)alalio  ubi  moralur  capitaneus  populi  Aretini. 
Hec  sunl  pacla  et  ordinamenta  et  concordia  concertala  et  completa  inler  dominum 
Guidonem  Cordanum  capitaneum  populi  Aretini  el  an?ianos  ipsius  populi,  silicei  domi- 


AN.     1255]  CODICK    UIPI-OMATICO  299 

nos  Croiitlain,  GuidoDem  Gregorii,  Ue(n)vcriulum  do  Caijiaianis,  lledolfiiin,  Ail)eigi;i  inni, 
INieholorum  iiotaiiiim,  Guidonom  iiolaiiiim,  Oihuidiniiin  Aicariscii  Beiiasai  meiTaroliim 
et  Beiicevennem  de  Petrognano  nomine  et  vice  Comiinis  Ardii  et  populi  eiusdem  et 
prò  ipso  Comune  ex  una  parte,  et  domiiunn  comitom  Guidoiieni  de  Mutiliiano  Dei 
gralia  in  Tuscia  palalirium  ex  aitera,  videlicet  quod  Comune  Arelii  iiabeat  do  Galatrona, 
Torre  Rennola  et  Capudselvoli  que  hactenus  consuevit  habere,  et  quod  Cornunia  predicla- 
rum  lerrarum  faeiant  syndicos. 

Item  quod  a  Bucino  habeat  tiostem  et  cavalcatam  ac  cuslodiara  strade  ac  deveti. 
Item  quod  syndici  predictarum  lerrarum  veniant  ad  parlamentum  Comunis  Aretii  (piando 
fuerint  vocali.  Item  quod  quando  Comune  Aretii  miserit  [)Otestalem  geni.'raiiter  per  ler- 
ras  coinilalus  et  districlus  Aretii,  quod  idem  dominus  comes  mictat  lune  |)otestati  quem 
voluerit  in  piediclis  suis  lerris  de  civiiate  Arelii  ve!  districtu.  Item  quod  idem  dominus 
Comes  fariat  sequimenliim  capitaneo  populi  prò  Comuni  Aietii  prò  prediilis  suis  terris, 
dum  tanien  non  tenealur  prò  aiiis  suis  terris  que  sunt  extra  comilalum  Aretii;  nei; 
lenealur  respondere  prò  represailia  Alpium,  ve!  alia  de  causa,  nec  ex  contraclu  vel 
quasi,  vel  ex  malefilio  vel  quasi  possit  conveniri  sub  Comune  vel  poteslate  Aietii.  Item 
quod  Cornunia  et  lioinines  predictarum  suarum  teri'aruni  nominatim  liberentur  et  absoi- 
vantur  in  tolum  ah  omni  datio  et  imposila  iiaclenns  eisdem  et  cuilibet  prediclorum  im- 
posito  vel  imposita  a  Comune  Aretii:  et  siniililer  liberentur  ab  omni  banno  et  condem- 
pnatione  lato  seu  lata  contra  predicla  Cornunia  vel  liomines  prediclos  vel  aliquem  vel 
aliquid  eoium  hactenus  a  Comuni  Aretii.  Et  similiter  liberetur  idem  dominus  comes  et 
dominus  comes  Tegrinus  pater  éius  et  eorum  vicecomites  et  nnmptii  ab  omni  banno 
et  condempnalione  in  quo  positi  vel  que  data  essent  contra  eos  vel  aliquem  eorum  a 
Comune  Arelii,  occasione  predictarum  suarum  lerrarum  vel  liominum  earundem. 

Item  quod  liomines  predictarum  lerrarum  possint  conveniri  sub  Comuni  Aretii  de 
contraclibus  quos  fecerint  in  c.ivitale  Arelii.  Item  quod  predicte  terre  superius  nominate 
et  homines  earundem  et  iura  et  rationes  defendantur  et  manuleneantnr  ipsis  dominis 
comilibus  per  Comune  Aretii,  qiie  et  quas  ipsi  domini  cnmiles  habent  in  predictis  ter- 
ris vel  liominibus  (I). 

Tesles  fuerunt  presenles  domini  Malheus  Sassoli,  Boncompagnus  Tani,  Tebaldus 
de  Bostolis,  Parmescianus  Guidi  de  Pislorio,  Porcellinus  Federigus  coudam  domini 
Corradi  et  Ternus  de  Bostolis  ad  omnia  suprascripta. 

Ego  Ceon.'u'dds  conilani  Pclri  Temcsi  iniperialis  aule  notarins  et  ravennalis  labellio 
ut  superius  conlinetur  sciipsi  et  compievi  parliuni  voluiitale. 

Ego  HmUdfuH  Urìaiitlini  filuis  imperiali  uucLuì itale  iiulurius,  sicul  inveni  in  (lieto  publico  et 
oric/iniili  iiisliumeiilo  coufecLo  marni  (lieti  Leonardi,  ila  de  verbo  ad  verbum  transumpsi  et  exem- 
plavi  et  predicla  nien  siq'w,  mandaUì  dnmiiii  Raiiierii  Cacce  capilanei  et  an(^iaiioriim  populi  Are- 
tini firmniH  niihi  facto,  sub  anno  Duniini  Mcclvi,  die  xvn  iunii. 

F.t  ego  Maizuiiliis  condam  Alarci  de  Monte  aretinus  clvis  imperiali  aucloritale  notmius, 
proni  conti  nei  i  inveni  in  diiUis  instrnmentis  et  exemplo  ita  hic  de  veì-bo  ad  verbum  fideliler 
transumpsi  et  exrmplavi  nirliiì  addito,  diminvlo  vel  mutalo  per  quod  ipsoruin  vel  ulicnius  eorum 


(I)  A  e.   I2S  dell' iiulicnlo  voi.  XXIV  ilei  Cnpitoli  si  cita,  ma  non  si  ti-ascrive,  l'alio  di  giuramenlo  degli 
uomini  di  s.  Liparata  (sic),    lìonnola  e  Galalrona  per  le  convenzioni  slabilile  dal  Pole.slà  "Rainerio  Rustici,,. 


aOO  DOCIIMRNTI   ì'V.n   r.A   STORIA   d'  ahkzzo  [588-589. 

in  aliqiio  sitbstaittia  ledi  possel.  el  ipsis  sic  e:remplatis  una  oun  ser  GuuUIo  Bracci  de  Arelio 
tiolario  ttscullavi,  el  quia  Iter  Piri-inplii  ciim  orirjiiinlibus  prediclis  el  e.remplo  concordare  inventa 
Siint.  ideo  me  snbscripsi,  v)etimqne  signnm  appo.sni.  cai  instnualioni  excmpiis  el  omnibus  snpradi- 
c.tis  iluminìis  rncins  de  To'enliiin  index  Comnnis  Arilii  el  assessur  nvbilis  viri  h'runcisci  de 
l'elruynlula  pvteslalis  A  retti  snam  et  Covninis  Aretii  aucluritalem  inlerposiiU  et  decretum,  in 
politilo  iiiridico  Cotìtmtis  Aretii,  snb  unito  Domini  a  nalivitate  eiusdem  Mcccxiiu,  indictionc  xu, 
domino  Clemente  papa  residente,  die  vii  mensis  ianuarii,  presenlibns  domino  Francischo  indice 
de  Scalis.  ser   Vanne  Guuldi,  ser  Meo  ser  Isacchi  de  Aretio  teslibus. 


589. 

L  abbate  di  s.  Maria  di  Dicciano  cede  al  Comune  luUociù  che  il  monaslero  posse- 
deva entro  e  fuori  il  castello  di  Pieve  s.  Stefano. 

Arezzo,  Palazzo  degli  Albergotti  -  8  marzo  1256.  [I!.  Ardi,  dj  Si.  di  I"ir.,  Capitoli, 

voi.  XXIV  e.  38'J. 

Ili  nomine  patiis  ul  lilii  et  spirilus  sancii,  amen.  Anno  domini  nostri  lesu  Chrisli 
a  nalivilate  eiusilem  millesimo  ducenlesimo  quinquagesimo  quinto,  indictione  xiii,  Ale- 
xaiidro  papa  lesideiite,  inipeialore  romano  vacante,  die  lune  vili  mensis  marcii  intranlis, 
et  testimonio  domini  L'bertini  de  IVlrainala,  domini  Aldebrandini  Guidi  Militie,  Blanci 
notarli,  Aldibraiuiini  noiarii  fili!  magistri  Aiuti,  Apparili!  ^ondam  Bencoraiiiuli  et  alio- 
rum  ad  iiec  rogatorum  et  vocatoriim  leslium.  Donpnus  (Rainerius)  abbas  abbaile  de 
Difiano  consideians  ci  allendens  utilitalem  maximam  diete  suq  abbaile  si  castrum 
coiidam  Plebis  sancii  Stepliani  reliciatur  el  ecclesia  sive  plcbes  condam  destructa  in 
diclo  loco  reparetur,  ad  quam  sive  in  qua  tain  ipse  abbas  quam  alii  undecumque 
venienles  recipi  vaieanl  et  in  divinis  et  temporalibus  aliquando  rccreari;  consideraos 
eliam  qnod  posscssioiies  quas  diclnm  monasleriiim  liabcl  prope  dii:lum  lociim  longe 
l)retiosiores  el  melioies  erunl  ex  assidua  iiabitalione  el  conversalione  liomiinim  dicli  loci, 
el  ut  forum  sive  mercalum  in  diclo  loco  possit  reparari  vel  reformari,  de  quibus  tota 
contrata  melioiabitnr,  nedum  ipsum  mouasterium,  cuius  possessiones  quasi  ad  quam- 
dam  sleiilitalem  devenerant  et  vilificalionem  propler  abscnliam  homiiuim  et  discessum 
et  deslruclionem  dicli  loci,  intuilu  eliam  divino  el  prò  remedio  aniiiiarum  abbalis  et 
monachorum  dicli  monaslerii,  amore  Dei  el  beale  Marie  virginis  el  beali  Stephani,  ad 
hunc  conlracluni  et  ad  hanc  concessionem  sive  alienationem  Comuni  Aretino  faciendara 
propria  voluntale  devenil  ut  ipsum  Comune  liberius  el  liberius  dicium  locum  sive  ca- 
strum diiulum  vel  destructum  cum  plebe  el  ecclesia  valeal  repai'aio  paratamque  omni 
tempore  defensare.  Quare  dictiis  domiiiiis  abbas  vice  el  nomine  dirli  monaslerii  el  ab- 
bazie de  Diciaiio  per  se  suosque  successores  dedii,  cessil,  concessil  et  ad  proprium  in 
perpeluiim  tianslulit  (]uociimque  modo  et  quocumque  iure  sive  titulo  melius  el  ulilius 
traiisferri  sive  dari  potest  domino  Guidoni  Giordani  lune  capilaneo  populi  Aretini  et 
dominis  Guidoni  Grigorii  el  Gronde  indicibus  et  aliis  hencianis  eorum  soliis,  vice  et 
nomine  (^omunis  el  populi  Aretii  recipienlibus,  orane  id  et  lolum  seu  quiequid  dieta 
abballa  de  Diciano  vel  alius  pio  ea  habebat  sive  umqnam  liabnit  tam  in  castro  Plebis 


AN.     \2'àlj]  CODICE   DIPLOMATICO  301 

sancii  Stephani  qiiain  extra  dicium  castrum,  infra  lios  (Ines  scilicel  a  fliuiiim;  Tiljeris 
usqiie  ad  flumeti  Anscionis  et  nsque  ad  campum  diete  abhatie  de  Diciano,  i;um  omni 
iure,  aclionc  ci  usii  seu  reqiiisitione  sibi  ex  diete  nionaslerio  ex  diclis  rebus  compe- 
tenti et  competiliiio,  ad  hahendum,  tenemliim,  possidenduni  el  quicquid  dielo  (Comuni 
deinceps  plaeueril  l'acieniJum  sine  sua  suortimque  suceessorum  molestia  vel  contiadi- 
clione(I).  Et  insuper  ex  eadem  causa  sive  eausis  diclus  abbas  nomino  diete  abbatie  f)er 
se  suosque  sni:cessores  dedit,  cessit  et  concessit  alque  niandavil  prenominalis  capitaneo 
et  liengianis  nomine  dicli  Comnnis  iccipientibus,  omnc  ins  el  actionem  ulilem,  dircclam, 
realera,  personalem  et  persecutoriam,  mediam  sive  mixtam  el  omnem  aliam,  quod  et 
quam  dicium  monasterium  habobat,  liabueral  seu  deinceps  habere  poterai  in  omnibus 
et  singulis  bonis  et  rebus  seu  iuribns  in  dicto  castro  el  extra,  infra  diclos  fines  exi- 
stenlibus  el  ad  eamdem  monasterium  perlinenlibus  de  iure  vel  de  facto,  usu,  consuetu- 
dine vel  alio  quocumque  modo  eie.  Pro  qua  qnidem  cessione  el  concessione  et  omni- 
bus supradiclis  dicUis  dominus  abbas  nomine  dicti  monasterii  confessus  est  iustum  pre- 
tium  el  meritum  recepisse  secundum  legem,  silicei  quia  predicti  dominus  capitaneus, 
henfiani  nomine  dicti  Comunis  et  dictum  Comune  promiserunl  dicium  caslrum  reficere 
el  ad  habilalionem,  cultum  el  incoialum  hominum  ledigere.  Quod  qnidem  pretium  sive 
meritum  diclus  dominus  abbas  nomine  dicli  monasterii  iustum  immo  iustissimum  re- 
putabat  el  confessus  est  et  m.ixime  cum  nullo  modo  alio  seu  via  diclnm  castrum.  refici 
possel  nec  defensari,  eie. 

Ada  sunl  liec  in    civilate    Arelii,  in  palalio  de   Albergollis  in  quo  lune  morabalur 
diclus  capitaneus  (2),  presentibus  leslibus  supradiclis. 


(1)  Allo  stesso  e(Tt)llo  fa  allra  donazione  al  nostro  Comune  inesser  Zullo  di  messer  Graziano  di  Miirlo. 
L'aUo  si  legge  nel  più  volte  ricordalo  voi.  XXIV  dei  Capitoli  del  Coin.  di  Firenze,  e.  39:  "Dominus  Ziillus  de 
Murlo  olim  domini  Grariani  sua  libera  et  spontanea  volunlate  et  ex  certa  scientia  et  non  per  erroiem,  sciens 
se  ad  infra.scripla  non  teneri,  set  sive  teneretur  sive  non,  nicliilominus  voluil  quod  omnia  tencant  et  plenum 
robur  iuris  sorliantur  eflectum,  prò  se  ipso  et  eliam  nomino  fraliis  sui  domini  Vgonis  hoc  publico  instrumento 
donationìs  presenti  die  pure,  libere,  ac  simpliciier  inter  vivos  donavit,  dedit,  iradidit  el  concessit  domino  Gui- 
doni lordani  lune  Dei  gratta  capitaneo  populi  Arelii  et  anrianis  prò  populo  et  Comune  Arelii  slipulanllbus  et 
recipienlibus  et  cui  dictum  Comune  concederei  ius  snum,  septcm  pUileas  quas  ipsi  fralres  liabe!)iint  intra  muros 
castri  Plcbis  sancii  Stephani  in  Verona  comilalus  Aretil  et  octo  plateas  extra  dicium  casliiim  prò  doniibus 
faciendis.  Ilem  pedagium.  curaiiam  seu  maltolletum  et  omne  ius  quod  ipsi  habebanl  et  videbanlur  liabere  seu 
possent  habere  in  mercalale  diete  Plebis  et  spelialiler  onnie  ius  quod  habebal  infra  hos  fìnes:  a  llumine  Tevaris 
usque  ad  campum  (')  abljatis  ci  aquam  qiie  dicitur  Anleckia  el  siqui  alii  fìnes  sunl,  etc.  Actum  in  civilate 
Arelii,  in  palatio  Albrigotloium  in  quo  capitaneus  morabalur,  sub  anno  Clirisli  a  nalivilale  Millesimo  cclv, 
indici,  xui,  Alexandre  papa  residente,  imperio  romano  imperatore  vacante,  die  iii  exeuntis  februarii,  coram 
Ildibrandino  Ubei'tini,  Lucerlo  Uberlini  Gii'ardini,  domino  Soldano,  Bernardino  de  Monlecchio,  Bertramo  Albri- 
gotlorum  el  domino  Ugone  comile  de  Monledollio  et  nliis  leslibus  vocalis,,. 

(2)  Anche  di  poi,  cioè  nel  1269  maggio  20,  troviamo  che  il  Capitano  del  popolo  e  i  ventiquattro  del  Con- 
siglio del  Comune  e  del  popolo,  tengono  le  loro  adunanze  "in  palalio  de  Albrigoltis,,.  (R.  Ardi.  Diploni.  di 
Fir.,  Camnldoli). 

(«)  Tevaris  et  campum. 


303  DOCUMKNTI   PER   LA   STORIA    I)'  AllEZZO  [590-5ÌM  . 


590. 

/.((  purlc    (jtulfa    di    Arezzo  prende  a  mutuo   dui    l'oinuiw   ili    i'ircnzc  dodicimila 
lire. 

Presso  le  mura  della  ciUà  •  27  settembre  126a.         [II.  Ardi,  dì  Si.  ilìKii.,  C'ipituli,  vul.  XXXIII, 

e.   139;  XXVI,  e.  2'ó'ó';  XXIX,  e.  305'J. 

Ili  Dei  nomine.  Domiiiico  iiic::rn;iliiiiiis  ;iiino  Millesimo  liiii-eiilesinio  (|iiiii(|u;ig(!simo 
qiiiiilo,  (|iiaileilerimi'  iinliclioiiis,  die  iiiiic  (|iiailo  exeiiiile  mense  se|ilcniliris.  Domi- 
nus  (juicio  (|iioi)tlam  Beitiami  index  sindieus  el  niinliiis  spelialis  |)ailis  Guell'oiiim  de 
Arilio  et  C.omiinis  civilalis  .4relii,  ut  constai  de  .sindii-nlii  per  pnhliciim  inslnimenUim 
faeliim  maini  Aiiiannali  nolaiii  sul»  anno  M  .cclv,  temporibus  domini  Alexandri  pape  (luarti, 
indielione  xiii",  die  sabati  vigesimoquinto  mensis  seplembris,  a  me  l'arisio  Uiislici  iu- 
dice  et  notario  infrascii[)to  visiim  et  lectum,  siiidiealiis  et  piociiratoiio  nomine  prò  ipsa 
parte  Giielforum  de  Aritio  et  dicto  Comiini  r.ivilatis  Aietii,  fiiit  in  verilate  coiifessus  se 
mutilo  aceepisse  et  habnisse  a  domino  Iae,(dio  de  Cerreto  sindico  et  procuialore  populi 
Fiorentini  sindicario  el  piociiralorio  noniine  prò  i|iso  popiibi  Flnrenlino,  et  de  denario 
et  pecunia  dicli  populi  el  vice  el  nomine  ipsiiis  jìopiili,  dante  et  numerante,  libras  duo- 
decim  milia  bonorum  denariorum  pisanoriim  veteriim,  de  quibus  non  sub  spe  alicuius 
numerationis  el  solutionis  future  se  vice  el  nomine  ipsiiis  partis  Giielloriim  de  Ai'itio 
et  Comunis  civilatis  Aritii  se  bene  pai-alum  et  conlenlum  vocavil  ab  ipso.  QnDi]  qui- 
dam debitum  et  pecunie  snmmam  diiodecim  miliiim  librarum  idem  dominus  Tiiiido 
syndicus  partis  Guelfoium  de  Aritio  et  ("omunis  Aritii  civitalis  oblinando  se  syndi- 
cario  el  procuratorio  nomine  pio  ipsa  parie  (Inelforum  de  Aritio  el  Cimiiinis  civilatis 
Aritii  et  ipsam  parlem  Guelforiim  de  Arilio  el  ipsnm  Comune  Aritii  eidem  domino  la- 
cobo  syndico  Comunis  et  populi  Fiorentini,  syndicalus  el  piociiralorio  nomine  prò  ipso 
Comune  et  populo  recipienti,  et  cui  vel  qiiibus  Comune  et  populus  Floientinus  ron- 
cesserit  in  civitate  Florentie  vel  alibi  ubicnmque  ipsam  parlem  Guidforiini  de  Aritio  et 
Comune  Aritii  civilatis,  Comune  el  popnliis  Floienlinus  invenerinl  vel  invenire  voluerint, 
et  petere,  reddere,  solvere  et  pagare  piomisil  et  convenit  bine  ad  diios  annos  proxime 
venluros.  Item  promisil  el  convenit  dictus  dominus  Guido  sindicus  partis  Guelfoium 
de  Arilio  et  Comunis  Aritii  procuratorio  nomine  prò  ifisa  parie  Giielforum  de  Aritio 
et  Comuni  Aritii  eidem  domino  lacobo  syndico  Comunis  el  |)0[iuli  Fiorentini,  syndicalus  et 
procuralorio  nomine  prò  ipso  Comuni  el  poimlo  Fiorentino  recipienti,  non  probare  huius 
debiti  totius  vel  partis  solutionem  vel  absolulionem,  compensalionem,  satisfadionem, 
finem  vel  recoiiventionem  aul  termini  rnutalionem,  et  conica  hanc  scriptiiram  aliquam 
exceptionem  vel  defensionem  iiiris  lei^um  ve!  l'adi  seii  Cunstiluti  vel  aliquid  alimi  no- 
civum  non  apponere  vel  protestali,  nisi  per  scripliiram  publicam  tantum  faclam  de 
prediclis  vel  aliqno  prediclorum  manu  lioni  et  legalis  nolarii  de  civitate  vel  comilatu 
Fiorentino  vel  per  liane  eidem  parli  el  (Comuni  Aritii  a  Comuni  vel  pi'o  Comuni  Flo- 
rentie reddilam,  et  quam  apiid  se  rebabitain,  dampnatam  vel  cancellatam  hostenderent 
el  non   per  tesles  publicos    vel  alio  modo.   El  non    (letere  prò  hoc  debito  libellum  vel 


,\N.     ri55-l256]  CODICF.   DIPLOMATICO  303 

liuius  scriplure  exemplum,  et  non  appellare  al)  aliquo  preceplo  quod  dicic  parli  et 
Coimini  fieret  prò  hoc  debito  vel  ab  aliqiia  seiileiilia  que  coiilra  eos  darelur;  el  ex 
nuiic  iiiri  el  he[ie(ìcio  appellalionis  ex  pacto  renuntiavit.  Al  si  coiilrafecerint  vel  fece- 
rint  vel,  ut  dii'lnm  est,  non  solverint,  promisil  et  convenit  dictus  dominus  Guido 
syndicus  paitis  (liiell'orum  de  Arilio  el  Conuinis  Aritii  eidem  domino  laiobo  syndico 
Conumis  el  populi  Florenlini,  syndicario  et  procuratorio  nomine  prò  ipso  (Comuni  et 
popiilo  Fiorentino  recipienti,  dare  et  solvere  nomine  pene  dupli  libras  vigilili  quatuor 
milia  eiusdem  monete;  el  dampna  omnia  el  expensas  emendare,  credendo  el  stando  de 
dampnis  el  expensis  el  interesse  simplici  verbo  C(miuiiis  et  populi  Fiorentini  vel  ipsius 
Ccmunis  et  populi  sindici  sine  lionere  iniamenti  eie. 

Ada  lieo  sunt  extra  civilatem  Aritii,  prope  muros  diete  civitatis,  presenlibus  testibus 
Ubertino  Benciveni,  Ridolfo  domini  Ranaldi  de  l'ulcis,  Aldobrandino  Otlobuoni,  Ric- 
comanno  Guidalolti  notarlo,  Albertino  de  lo  Scollo  bannitore  populi  Fiorentini,  Benin- 
tendi  Guilielmi  nunlio  antianorum,  Ottaviano  Alberti  et  Torrisciano  Ulivieri  Cerchi. 

Ego  Tarisius  Ruslichi  imperiali  auclorilale  iudrx  alque  nolarius,  auclenlicnm.  huius 
exempli  a  me  ipso  rogatnm  et  imbreviatum  el  publicatum  et  Comuni  floienlino  red- 
dilum,  vidi  el  legi,  el  de  mandalo  domini  lohannis  de  Brayda  regi!  vicarii  Florentie 
fideliter  exemplavi  ideoque  subscripsi. 


591. 

7  Quelli  e  i  Gkibellùti  d'  Arezzo  nominano  i  loro  procuratori  per  concludere  tra  di 
loro  una  pace  general;. 

Arezzo,  Pieve  di  s.  Maria  ■  9  marzo  1256;        [Ardi,  di  St.  di  Fir.,  Capitoli,  voi.  XXIX,  e.  232'; 
Caltednile  -  10  marzo  1256.  XXXIII,  e.  193']. 

Nel  margine  del  voi.  XXI.X:  Instrumentum  qualiter  homines  partis  Guelforum  de  Aritio  fecerunt  eorum 
sindicum  ad  faciendam  pacem  cnm  homiiiibus  partis  Ghibelline  diete  civitatis.  Nel  voi.  XXXIll:  SindicUus 
partLf  Guelforum  Arelii;  ma  in  ([uesto  il  ilocumenlo  è  imiiilo  in  fine. 

In  Dei  nomine  amen.  Anno  Domini  a  nalivilate  Millesimo  ducenlesimo  quinquage- 
simo sexto,  domino  Alexandre  papa  resiliente,  indiclione  xiiu",  die  nono  marlii.  Con- 
vocalis  consiliariis  partis  Guelforum  civitatis  Aretii  et  universitale  hominum  diete  partis 
in*Plebe  sancte  Marie  civilalis  Arelii,  voce  banoiloris,  el  ad  sonum  campane.  Dominus 
Donatus  condam  domini  Ste|)hani  et  Guelfus  condam  domini  Frederici  Teste  capilanei 
diete  parlis  Guelforum  civilalis  et  comilalus  Arelii,  de  volunlale,  iicenlia  et  consensu 
consiliariorura  suorum  el  omnium  hominum  ipsius  parlis  ibidem  convocaloium, 
et  preiiicti  consiliarii  el  homines  cum  predictis  capilaiieis,  omnes  siraul,  unanimiler 
et  concordiler,  nomine  ipsius  partis  et  lotins  universitalis  diete  parlis  lam  civilalis 
quam  comilalus  Arelii,  de  communi  volunlale,  fecerunt,  creaverunt,  ordinaverunt  et 
consliluerunl  Vicinum  condam  domini  Rodolfini  de  Calinaria  eorum  et  dicle  parlis  et 
specialium  personarum  ipsius  partis  el  lotius  universitalis  partis  piedicle  lam  civitatis 
quam  comilalus  Aretii,  legiltimiim  sindicum  seu  procuralorem  et  sullicienlem  num|)lium 
el  responsalem    ad   faciendum    generalem    pacem,  com|)ositionem    et    perpetuali)    con- 


3()i  DOCUMENTI   PER   LA   STORIA   I)'  ARKZZO  [59l-;i'J2 

coidiain  noiniiiu  dirli',  [larlis  ci  s|)cli;iliiim  pci-soiiiuiim  uiiiiiiiini  l'I  nniversilatiij   |Kirtis 

pieiliclo  tain  iiviialis  (|iiam  coiiiilatiis  Aielii  cum  simlicn  Sfii  prociiialoru  pailis  (iiliul- 

liiiomm  t'ivitalis  el  comilaliis  Arelii  siipor   oniiiibiis  et  lii;  (iiiiiiilnis   iniuriis,  inalcficiis 

(lainpnis    ilatis  ol  acliniis    coinmissis   vcl    liahilis    ìiiIit  iluias    pai'lcs  vcl   iiitiT    aliipias 

spclialos    pcrsuiias    dirlariim    jiailium    scii  roiilia    alniuos  di'  una    palle  ab  aliipio  vel 

ali(|nibiis  de  alia  parie,  ci  e  ciiiivcrsi)  i|iii)Ciim(|iie  illudo  el  (|iiaciinn(]iie  occasiuiiu;  ci  de 

omnibus   hodiis,  iiiimiciliis  et  oITcìisioiiibus  que  el  qiias  dicle  parles  inler  se  fecissent 

aclciiiis  scii  aliquis  ve!  aliqiii  de  ima  pai'le  coiilra  aliqiieiii  voi  aliquos  de  allora  parte, 

diclis  voi  lac.lis    pcrsonaliler  voi  reaiiliM-   (|iiociiinqiie   modo  voi  (|uaiiiiiiipie   occasione. 

El  ad  pioiniclfindum   penain  Iria  milia  niaicanim    lioni  argenti,  el  ad  absolvondum  el 

absolulionem  faciendnni  ali  onmilìiis  ponis  in  f|iiiiins  dicle   parli   Gnelforum  ve!  alicui 

speliali  persone  ipsius  parlis  coinniissum  essel  per  ifisam  ailerain  parlem  Giiiijellino- 

rini)  ve!  alii|iio(s)  spociaios  ipsiiis  parlis  ani  aliam   pcrsouam  et  r.nmniiilalom  rpiamlibet 

pio  i|isa  |iai  le;  ci  ad  obliifaiiihiiii   bona  omnia  dicle  pailis  ol  speciaiiiini  oniiiium  ifisius 

pailis:  ol  ail  iiiraiidiini   in  aiiimabns  oinninm  ipsiiis  [ìarlis  [iiediclani  pacem   perpetuo 

servaliiram;  et  ad  faciendiini    iiisli  iinienliitn    pacis  el  remissionis   omnium  iniuriarium 

el  [)romissioiiis  el   absolulionis  el  obHgalioiiis   circa  omnia  et  singola   prediela  el  alia 

omnia  dicto  siiidico  alterins  pailis  con.sliuilo  voi  consliluondo,  ila  cjuod  de  iure  teneat 

ad   lolani  vohiiilalem  (loininonim  Gnidoiiis  Berliami  el  Federigi  Marabotlini  arbitrorum, 

laudalornm  el  amicormii  comnnium  a  dictis  pailibus  seu  sindicis  eoriimdem  conslituto- 

ruin,  ol  domini  Tcini  do  Buslolis  in  lorlinm  elocli  in  quibus  dicli  arbitri  discordarent. 

Ilcm  ail  damhim    sindicnm    Couninis   Fioienlie,    nomine   ipsius    Comunis   Florentie,  in 

fideiussorem  pio  dirla  pare  perpetuo  observaii  farienda  et  prò  observandis  omnibus  que 

conlinebnniiir  in  dirlo  iiislinmcnlo  pacis  predicle;  et  ad  rogandum  et  mandanduin  ipsi 

sindiro  Fioienlie  ut  prò  se  et  ipsa  parte  Gnelforum  fideiubeat.  Ilem  ad  j)romitlendum 

ipsi  sindico  Florentie  exlrahere  el  conservare  ipsum    sindicum  el  Comune  Florentie  et 

speciales  personas  omnes  dicti  Comunis  indempnes  el  indempnia  et  sine  omni  damno  et 

expensis  do  ipsa  fideiussione;  el  ad  faciendum  instrumentum  ipsi  sindico  Florentie  (')  de 

prediclis  rum  promissione  dicle  pene  et  refeclioiie  damnorum  et  exjìensarum  et  bono- 

rum  omnium  ipsius  parlis  et  specialium    personarum  ipsius   parlis  obligatione  et  cum 

aliis  solempnitatibus  etc. 

Alla  sunt  hoc  Arelii,  in  dieta  ecclesia,  coram  Gherardo  Corbizi,  Restauro  Aitobene, 
Orlando  Bononis  et  Ranuccio  notariis  et  Volila  balitore  et  aliis  testibus  rogalis. 

(Su.)  Ego  Rodulfus  Orlandini  filius  imperiali  aucloritale  notarius  prediclis  omnibus 
interfui  rogatus  sss.  et  publicavi  (I). 

[Capitoli,  voi.  XXIX,  e.  2o3]. 

In  iiiai'giiie;  Instrumentum  qualitcr  homines  partis  Glubfllinorum  de  Arilio  fecerunt  eorum  sindicum  ad 
faciendum  pacem  cum  hominibus  partis  Guelfnrum  diete  cicitatis. 

In  nomine   lilii    Dei,    amen.    Convocalis    consiliariis   parlis    Ghibellinorum    civilatis 
Arelii  el  univeisilale    dicto  parlis  in  E|iiscopalu  civilatis   Arelii,  voce    banniloris  el  ad 


(")  instrumentum  ipsi  sindico  Florentie  instrumentum,  cosi  nene  due  redazioni. 

(I)  Vidimano  la  copia  i  notaji  "Buongiaiiiii  quondam  Galigani,  Rodolfus  Bonlalenti,  Rogorius  filiiis  Ugonis 
Albizzi,,. 


AN.     ISoG]  CODICE   DIPLOMATICO  305 

sonuin  campane.  Iiominus  Fredeiicus  Marabolliiii  cupilaneus  diete  paitis  (lliibelli- 
nomm  civitatis  et  comitalus  Aretii,  de  voliiiilate,  licentia  et  coiiseiisu  consiliariorum 
suorum  et  omnium  hominum  diete  parlis  ibi  convocaloi'uni,  et  predicti  eonsiliaiii  et 
homines  cum  predieto  ea|)ilaneo  ("),  omnes  simili  iinanimiter  et  coneorditcr,  nomine 
ipsius  parlis  et  totius  universitalis  ipsius  parlis  tam  civilatis  quara  eomitalus  Aretii,  de 
comuni  voluntalo  lecerunt,  croaverunt,  ordinaverunt  et  eonslitueruiil  Riccarduceium 
quondam  domini  Guidonis  (Ihottifredi  eoruin  et  diete  parlis  et  speliaiium  personarum 
ipsius  parlis  et  lolius  univeisilalis  paitis  predicle  tam  civitatis  quam  comitalus  Arelii 
legittimum  sindicum  sea  procuratorem  et  suffìcienlem  responsaiem  ad  faciendum  gene- 
ralem  pacem,  compositionem  et  peipeluam  concordiam,  nomine  diete  parlis  et  spelia- 
iium  omnium  et  universitalis  parlis  predicle  tam  civitatis  quam  comitalus  Aretii  cum 
syndico  seu  procuratore  parlis  Guelforum,  recipiente  nomine  et  vice  diete  parlis  Guel- 
forum  et  spelialium  omnium  et  universitalis  parlis  Guelforum  civilatis  et  comitalus 
Arelii,  super  omnibus  et  de  omnibus  iniuriis,  malefieiis,  dampnis  dalis,  eie.  (I). 

f'resentibus  Ridolfo  notarlo,  Bianco  baliloie,  Bianco  iiotario,  Matlieo  Gozzetti  et  Ben- 
venuto Bonaventure  notarlo,  sub  anno  Domini  Millesimo  CCIvi,  domino  Alexundro  papa 
residente,  indiclione  xiiii',  die  x  marlii. 

Ego  Fides  ab  imperiali  maieslale  notarius  predictis  omnibus  interfui  rogatus,  sss. 
et  publicavi. 


592. 

La  parie  guelfa  e    la  parie  ghibellina  di  Arezzo  ed  il  Comune  di  Firenze  fanno 
vicendevole  promessa  di  Iregua  e  d' immunilà. 

Arezzo,  Pieve  di  s.  Maria  -  19  marzo  125C.  [R.  Ardi,  di  St.  di  Fir.,  Capitoli,  voi.  XXIX, 

e.  252;  XXXIII,  e.  193]. 

In  margine  (voi.  xxix):  inslrumentum  qualiter  Aretini promiserunt  conservare  indempne  Comune  FlorenUe 
a  sotietate  et  promissio  quam  fecerunt  inler  se. 

In  Dei  nomine  amen.  Anno  incarnationis  millesimo  ducentesimo  quinquagesimo 
quinto,  die  dominico  nonodecimo  martii,  indiclione  quartadecima.  Cum  Stoldus  fìlius 
quondam  Clarissimi  Lascianomi  sindicus  Comunis  Florenlie,  ut  scriptum  est  manu  mei  Ro- 
gerii  notarli  infrascripli,  promississet  nomine  Comunis  Florentie  Vicino  fìlio  olim  doniini 
Ridoliini  de  Catinaia  sindieo  parlis  et  universitalis  parlis  Guelforum  civitatis  et  comitalus 
Aretii,  ut  est  scriptum  per  Ridolfum  Orlaiidini  nolarium,  et  Ricliardo  quondam  domini 
Guidonis  Ghollifredi  siiulico  partis  et  universitalis  parlis  Gliibellinorum  civilatis  et  co- 
initalns  Aretii,  ut  est  scriptum  per  Fedem  nolarium,  et  eorum  et  utriusque  eornm  et 
potestatis  et  Comunis  Arelii  precibus  et  mandalo  se  facturum  et  (curaturum)  quod  Co- 


(•)  cum  predlctus  capiCaneus. 

(1)  Come  sopra;  e  questa  copia  viene  vidimata  pure  dagli  stessi  tre  notari  fiorentini  sopradetti. 


30G  DOCUMENTI    l'KH    LA    STOHIA    I)'  ARF77.0  [592-593. 

Illune  Floreiilic  f.iiiel    i|uolI    iilui(|Ui!  siiuliciis  et  pais  iilra(]»e  servaUunl  el  arlemleiil 
pai'em  iiiler  se  siiulicos,   nomine  siioiiini  |tailiiini,  el  ipsas  pailes  liuilie   prcsonlialilcr 
factam,    ul  eliain  scriplum  est  manii  Hoiliilli  et  Feiii    nolaiiornm   vt'l  allcrins   cmnni, 
ulerqiie  sinclicus  univorsilalis  pailiiiin  Ardii  el  dislriclus  pio  sua  parlo  si'ii  parie  prò 
qua  sinilicus    csl   simlicatus    iioniiiH';  el  dominus    Tegiariiis    Alilobrandi   di;  Adiinariis 
•])0leslas   civilalis  Arelii,  de  volunlale  et  licciilia  el  consensu  Cumuiiis  el  liominum  ci- 
vilalis  Arelii,    congregali  el  congregaloriim  in   l'Ielìe  sancle   Marie   civilalis  Arelii,  que 
quasi  tota  dieta  l'Iebes  eral  hominum  piena,  el  ipsum  Comune  el  liomines  volentes  ut 
Comune  Florenlie  ab  ipsis  parlil)us  el  (Comune  Arelii  conservctiir  indi'inpne  a  promis- 
sione   ci    occasione    promissionum  el  obligalionum    faclarum  a    dirlo   sindico    Comu- 
nis  Florenlie  sindicis  parlium  Arelii  el  dislrictiis,  promiserunl  predirlo  SUddo  siiidico 
sindicalum  nomine  recipienti  prò  Comuni  Fhirenlie,  ipiod  ipsiim  Comune  Florenlie  et 
sindicum  eius  nomine  dicli   Comunis,  Comune  Arelii  el  nlra(iiie  pars  occasione  cuius 
Comune  Florenlie  dampiiificarelur  sive  dampna  subslinerel,  conservabil  ci  coiiservabunt 
indempnem  el  absque  dampno  inde  ad  unum  mensem  post  dampiiilicationcm  seu  dam- 
|)nuin  lialiilum  vel  receplum;  alioquin  |)romisit  dicla  poleslas  el  Comune  Arelii  el  sin- 
dici predicli   sindicalus    nomine  dare  el  solvere   sindico  Comunis   Florenlie  sindicalus 
nomine  recipienti,  nomine  pene  duplum  rei  dampnificale  el  insuper  mille  marclias  boni 
arfeiili,  el  quoliensciimque  semper  firmis  el  ralis  maiienlibus  snpradiclis.  El  prò  liiis 
omnibus  el  singulis  observandis  -il  in  perpetuo  liiniis  lenendis.  obligaverunl  bona  dicli 
Comunis  et  parlium    prediclarum  que  prò  Comuni    Florenlie  et  sindico   dicli  Comunis 
precario  se  possidere  conslituerui;!.  Renunlianles  condiliorii  beneficio  el  exceptioni  sive 
causa  et  ex  iniusla  causa  doli,  mali  el  in  faclum  el  omni  alii  sibi  el  eis  compelentibus 
vel  competituris. 

Actum  in  civitate  Arelii,  in  Plebe  sancle  Marie  diete  civilalis,  presentibus  fratribus 
Roderlo,  Francescho  el  Homodoo  de  ordine  Predicalornm,  el  fratribus  Lucterio  et  lacobo 
et  Andrea  de  ordine  Minorum,  et  Ridolfo  noiaiio  libo  Orlandini  el  Fede  nolario  de 
Arelio  el  domino  lacobo  Gherardi  et  domino  Albicco  Tiinciavellie  et  domino  Alberto 
Ristori  de  Florentia  iudieibus  ad  hec  leslibus  el  pluribus  aliis. 

(Su.)  Ego  Rogerius  filius  Ugonis  Albicci  auctoritaie  domini  Frederici  imperatoris 
publicus  nolarius  el  lune  scriba  anlianorum  popoli  Florenlie  predidis  omnibus  dum 
àgereutur  interfui  el  rogalus  publice  scripsi  ideoque  subscripsi  feliciler. 


593. 

Vendita  falla  dai  Pazzi  di  Valdarno  al   Comune  Aretino  dei  castelli  di  Ponlenano 
e  Capraia  per  millelrccrìtto  lire. 

Arezzo,  Casa  di  Boncitolo  albergatore  -  19  marzo  1256.  [ll.Aich.  di  St.  di  Fir.,  Capitoli, 

voi.  XXIV,  e.  133]. 

In  Dei  nomine  amen.  Anno  Uomini  a  naiiviiate  Millesimo  ducenlesimo  quinquagesimo 
sexlo,  domino  Alexandro  papa  residente,  indiclione  quintadecima,  die  nonodecimo  mensis 
martii.  In  presenlia  et  testimonio  dominorum  Ahimanni  de  Turri  poleslatis  nunc  Comu- 


AN.  1550]  r.onicK  diìm.umatico  307 

iiis  Floreiilio  el  Kernardi  Kaiiierii,  Airigelli  (;;u:(;iali,  Uocci  riuiic.  anciaiionini  populi  Flo- 
renliiii  el  clominorum  Alberti  Restauri,  lacobi  Gerardi,  Alberi  Triiiciavellie  el  lldebran- 
diiii  Emportiiiii  iudicuin  el  ambasciatorum  dici!  Comunis,  et  domini  Teglarii  Ildebrandi 
mine  poti'statis  Comunis  Aretii,  domini  Guidalocti  indicis  el  assessoris  Comunis  Aretii 
el  Delainti  et  Fidei,  Geiardi  cnndam  Corbeci,  Amannati  et  rercJvalli  notariorum  ad 
hec  voratorum  et  rogalorum  leslium.  Nos  Rugerius  olim  domini  libertini  Pacci  et  Guido 
plebanus  el  Uberlus  fralres  filii  condam  domini  Guidonis  Facci  el  Tribaldiis  rondam 
domini  Neapoleonis  Pafci  et  Guiglioiminus  et  Rriinerius  fralres  fìiii  condam  domini 
Raineiii  Facci  hoc  inslrumento  venditionis,  dominii  et  proprielatis  et  possessionis,  asse- 
renles  res  el  bona  infeiius  per  nos  vendila  ad  nos  pieno  iure  proprielatis  el  dominii  et 
possessionis  pertinere,  el  rationabiliter  vendere  et  disti'ahere  posse  omni  occasione  et 
exi'eplione  iuris  el  facti  ac  intenlionis  remola,  per  nos  noslrosque  heredcs,  quilibet 
nostrum  in  solidum,  vendimus,  damus,  liadimus  et  iure  proprio  el  in  perpeluum  conce- 
dimus  vobis  Nerbocto  condam  Ianni  et  Fiero  Mac^e  fratribus  penilentie  camarariis  nunc 
Comunis  Aretii  et  syndicis  ipsius  Comunis  ivt'iu,  stipulanlibus  et  recipienlibus  nomine 
Comunis  Aretii  et  [irò  illis  qui  ius  haberenl  ab  ipso  Comuni,  caslrum  Pontenani  cum 
turre,  cassaro  et  palalio  constructis  in  dicto  castro:  item  caslrum  Caprarie,  cum  turre, 
cassaro  et  palatio  et  cum  muris  el  carbonariis,  fossis  et  munilionibus  et  resedlis  eorum; 
que  duo  castra  posila  suol  in  comilalu  el  episcopatu  Ardii,  in  vesconlaria  de  Monta- 
nea,  cum  iurisdiclionibus  el  curtibus  et  disli'ictibus,  finibus  el  curiis  eorum  el  usibus, 
finibus  et  pertinenliis  el  adiacenliis  eorum.  Ilem  donicarias,  aflictus,  census,  reddilus, 
operas,  servitia  omnia  que  nobis  debenlur  et  reddi  debent  in  diclis  castris  ve!  terris  et 
eorum  curiis  vel  dislriclibus,  vel  consueta  sunt  nobis  vel  nostris  antecessoribus  reddi 
aut  fieri  prò  ipsis  terris  vel  castris  vel  prò  aliquibus  bonis,  poderibus,  lenimentis 
posilis  in  diclis  castris  vel  eoium  curtibus  vel  alicuius  eorum.  Ilem  podcria  et  teni- 
menla  omnia  et  resedia,  que  a  nobis  et  prò  nobis  tenentur  in  diclis  castris  et  eorum 
curtibus  vel  dislriclibus.  Item  hommagia  et  hon(e)ra(?),  angarias,  perangarias  et  servitutes, 
que  habemus  (et)  hahuimus  nos  vel  anlecessores  nostri  vel  habiluri  sumus  versus  ho- 
mines  mares  et  feminas  commorantes  in  diclis  terris  vel  eorum  curtibus  nunc  vel  in 
futurum.  Item  patronatus  ecclesiarum  et  liomines  villanos,  ruslicos,  residenles,  ascri- 
plos  vel  alio  genere  servitutis  aut  alterius  condiclionis  nobis  obnoxios  vel  subpositos 
in  prediclis  castris  et  curtibus  el  dislriclibus  et  prò  eis.  Item  omnia  et  singula  que 
habemus,  habuimus  el  iiabuerunl  anlecessoies  noslii  el  habiluri  sumus  in  diclis 
casliis  el  eorum  curtibus  el  dislriclibus  in  domibus,  hcdifiliis,  molendinis,  aquibolis, 
terris,  vineis,  silvis,  pralis,  pascuis,  greppis,  fossalis,  saxis,  rupinis,  ecclesiarum  et 
aliorum  locorum  palronatibus  existentibus  in  diclis  castris,  curtibus  el  dislriclibus.  Et 
insuper  ex  dicla  causa  venditionis  per  nos  nostrosqne  hcredes  quilibet  nostrum  in 
solidum  vendimus,  damns,  ceilimus  et  mandamus  vubis  diclis  camarariis  el  syndicis 
Comunis  Aretii  stipulanlibus,  ut  sii|)ra  dicilur,  omnia  iura,  nomina,  causas,  actiones 
et  petiliones  tililia,  direcla,  realia,  personalia,  persecutoria,  media,  mixla,  et  omnia 
alia  que  et  qnas  et  quanta  habemus  et  habiluri  sumus  et  habuerunt  anlecessores  nostri 
in  diclis  castris  et  eorum  curtibus  el  dislriclibus  et  rebus  et  bonis  adversns  diclas  res 
el  bona  et  omnes  personas  et  loca  et  bona  alia  predictorum  occasione  et  in  omni  loco 
et  in  omni  tempore  quocumque  modo  ex  quacumque  occasiono  predicla  iura  habemus 
seu  ad  nos  perlineanl,  nichii  nobis  reservantes  in  diclis  rebus  vel  prò  eis.  El  consti- 


308  DOCUMENTI    PKU    LA    STOlllA    II'  A1U770  [503-594. 

luimiis  nos  prò  (lieto  Comuni  Aretii  procuralores  lam(|uaiii  in  ioni  vesliam,  ul  ulililor  el 
diieclo  possilis  agere,  causali,  exripere,  replicare,  experiri  et  vos  lucri  el  i|)sas  res 
et  bona  habere,  tenere,  dominari,  vendere,  alienare,  uli,  fnii  el  possidere,  el  habealis 
vos  pio  diclo  Coiiiuni  ci  ipsnm  C.oniune  el  possidealis  el  fru.uniiii  el  aliunelis  el  oiniiia 
et  singiila  laciatis  i|iie  vobis  prò  ipso  Comuni  el  ipsi  Cumiini  facero  placueiil  ime 
proprio  et  im  perpeluuin,  el  que  verus  donainiis  facere  potest  de  re  propria,  rum  liiis 
que  snpra  el  infra  el  sub  se  babenl  res  siipradicle  el  qne  ad  nos  [ìcrtinenl  ipsarum 
rerum  occasione,  el  que  nos  aul  aiiquis  nosli  uni  faccrc  possel  de  iure  vel  de  i';iiio  seu 
consueti  eramus  facere  vel  facere  poleramus  in  diclis  caslris  el  eorum  curlibus  adversus 
personas  omnes,  clericos  et  laicos,  et  bona  omnia  et  res  occasione  ipsorura  caslrorum 
quoniodocumi|ue  ci  (lualilercumqne,  pio  pretio  iuslo .Mille  Irecentanim  libramm  bnnorum 
denariornni  iiisaiioruni  velerum,  quos  in^^veritale  a  vobis  solvenlibus  de  pecunia  ipsius 
Coniunis  .Vretii  et  prò  ipso  Comuni  recepisse  et  habuisse  coufilemur  nobisque  numeratos 
et  datos  esse,  el  (in)  nostras  ulililates  conversos  esse  et  duratos,  scienles  res  predictas 
multo  plus  valere  et  niaioris  pielii  esse,  el  quicquid  plus  valerenl  etiam  si  excederent 
dimidiam  iusli  prelii  id  tolum  pure  el  simpliciter  donamus  el  damus  quilibel  iioslium 
in  solidum  per  nos  noslrosque  heredes  vobis  emploribus,  sli()ulanlibus  ul  supra  dicilur, 
irrevocabililer  inler  vivos  prò  iuslo  merito  secundum  legem  a  vobis  recepisse  fatcmur,  tot 
el  toliens  facienles  donaliones  quot  sunl  res  el  quotieiis  iilud  plus  eccederei  siimniam 
seu  valorem  concessam  a  iege  donari  seu  concessum.  Renunlians  omni  exccplioni  dicli 
prelii,  meliti  non  iusli,  non  recepii  a  vobis  el  diete  pecunie  non  numerale,  non  tradite 
nobis,  non  converse  in  nostrani  uliiitateni,  non  duratis  el  doli,  mali,  exceplioni  in  fac- 
tum condominii  sine  causa  et  ex  iniusla  causa  et  cause  ingralitudinis  el  nove  con- 
slilulionis  benefilio  de  pluribus  reis  f.vicj  debendi  el  dividendi  aclionis  et  fori  privilegio; 
nos  ubique  coiivenienles  et  subicienles  observaturos  omnia  contenta  in  hoc  conlraclu 
ubi  reperiemur  vel  reperienlur  aiiquis  nostrum  omnique  alii  legis,  constitutionis,  coii- 
sueludinis,  iuris  vel  facli  auxilio  prò  nobis  vel  aliquo  noslrum  facienti  ullo  modo  in 
peisoiiis  vel  rebus.  Que  castra  el  res  prediclas  prò  vobis  el  diclo  Comuni  consliluimus 
possidere  donec  ex  eis  rebus  coipoiaiem  habebilis  vos  pio  ipso  Comuni  posse.ssionem 
in  qiiam  inlrandi  el  relinendi  liceoliam  vobis  concedimus  nostra  aucloritale  quando 
voluerilis  ab  liac  bora  in  antea.  et  omnia  faciendi  que  ipso  Comuni  facere  placiieril  per 
nos  vel  alios.  El  promiclimus  per  nos  noslrosque  heredes  quilibel  nostrum  in  solidnni  ex 
certa  scienlia  non  per  aliqueni  errorem  vobis  emploribus,  slipulantibus  ut  supra  dicilur, 
dare  el  Iradere  vacuam,  liberam  et  expeditam  possessionem  ipsarum  rerum  el  oiiiniuni 
et  ipsas  res  et  earum  possessionem  non  tollere,  non  molestare,  non  minuere,  sed  ab 
omni  persona  et  in  curia  el  extra  el  in  omni  loco  omiii(bus)  nostris  expensis,  pigno- 
ribus  el  advocalis  semper  defendere,  aucloricare  el  disbrigare  sla-lim,  lite  mota  et  antea 
et  post  et  in  quolibet  iudicio  el  quicquid  de  lite  conlingal.  El  circa  lume  conlraclum 
datnm  vel  factum  non  habere  nocibile,  nec  dabimus  nec  faciemus  nec  dari  permicle- 
mus  ab  aliquibus  de  domo  nostra,  immo  facere  el  causare  sic  el  laliter  quod  nostri 
fralres  vel  (luilibet  nostrum  et  omnes  de  domo  nostra  slabunl  de  hiis  omnibus  sem- 
per taciti  et  (juieli  el  conica  non  venienl  aliquo  modo.  Salvo  omni  iure  hominum  ipso- 
rum  caslrorum  et  de  ipsis  caslris  (el)  eorum  curlibus,  el  salvo  omni  iure  abbalie  sanete 
Trinitalis  si  quid  haberel  in  Pontenano  el  eius  curia;  el  salvo  quod  non  leneanlur  ad 
defensionem  dicli  castri  de  Pontenano  et  turris  et  cassari  ipsius  castri  nisi  prò  medie- 


AN,    1256]         '  CODICE   DIPLOMATICO  309 

tale  lanlum  prò  non  tliviso  circa  dominium  et  proprietalem  seci  in  soliiliitn  ab  vostro 
dato  et  facto  nocibili.  Que  omnia  et  singula  servare  et  facere  promictimus  per  nos 
nostrosque  lieredcs  et  quoslibet  de  nostra  domo  in  perpeluum  vobis  emptoribus  stipu- 
lantibus  ut  supra  dicitur,  promictimus  si  vera  et  observata  per  nos  et  omnes  de  no- 
stra domo  predicta  non  fuerint  vel  l'uerit  coiitravenlum  in  aiiquo  totiens  in  solidum 
commictenda  et  exigenda  prò  quolibet  et  in  quolibel  capitalo  de  predictis  qnoliens 
fueril  conlravenlnm.  Et  dare  et  reficere  in  integrum  omnia  dampna  et  expensas  ab  ea 
extimanda  simplici  iuramento  tantum  vestrum  aut  aiiorum  camarariorum  vel  syndicorum 
aut  numptiorum  dicti  Comunis,  vel  eonim  qui  ius  haberet  a  Comuni  in  curia  vel  extra 
sine  alia  probatione  quaiibel  et  iudicii  laxalione.  Et  pena  soluta  vel  non,  nichilominus  etc. 
Acta  sunt  hec  Aretii  in  domo  Boncitoli  hospitatoris. 

Ego  Federicns  filius  olim  Boncompagni  imperialis  aule  nolaiins,  sicul  inveni  contineri  in 
publico  et  originali  inslrumento  confccto  manii  liodulfi  iiotarii  et  autenticum,  per  eundem  lìodul- 
funi,  Amaniiatum  et  Peri^ivailum  notarios  ad  hec  suprascriptos.  nichil  addendo  vel  minuendo  per 
quod  natura  contraclus  lederetur  in  aiiquo,  ita  fideiiter  exemplavi,  mettmque  signum  apposui. 


594. 

//  Consiglio  generale  della  città  di  Arezzo,  le  Capitudini  delle  Arti  e  i  Bonomini 
nominano  il  sindaco  per  firmare  i  capitoli  di  pace  e  di  alleanza  col  popolo  fio- 
rentino. 

Ai'ezzo,  Chiesa  di  s.  Douato  in  Cremona  -  21  marzo  1256.  [R.  Ardi,  di  St.  di  Fir.,  Capitoli, 

voi.  XXIX,  e.  2.54;  XXXUI,  e.  180]. 

In  raaigine  (voi.  .\xi.x):   Inslrumenlum  sincUcatus    Comunis   Aretii  ad  faciendum  sotietatem  cum  populo 
Florentie. 

In  Dei  nom.ine  amen.  Convocalis  dominis  Ancianis  populi  Aretine  civitalis,  videlicet 
dominis  Guidone  Gregorii,  Ildebrandino  Floremberge,  Gherardo  Orlandini  de  porta  Fuori 
ipsius  civitatis  et  dominis  lacobo  Onnebene,  Orlandino  Accariscii  et  Alpino  de  sancto 
Donato  de  porta  Cruciferie,  et  dominis  Leone  libertini,  Bonaiuto  de  Camaiano  et  Tad- 
deo lanaiolo  de  porta  sancti  Andree,  et  dominis  Cencio  de  Burgo  et  Ugone  Sengnoretli, 
Bencivenne  Medici  de  porta  Bnrgi;  et  convocalis  rectoribus  seu  capitudinibus  artium 
et  solielalum  civitatis  Aretii  et  consiliariis  eorumdem,  et  congregato  etiam  Consilio  ge- 
nerali populi  civitalis  Aretii  de  ipsis  rectoribus  arlium  et  solietatum  ipsius  civitatis 
Aretii  et  eorumdem  consiliariis  et  de  aliis  bonis  bominibus  popularibus  ipsius  civitatis, 
ad  sonum  campane  et  voce  preconia,  in  ecclesia  sancii  Donali  in  Cremona  ipsius  civi- 
tatis Aretii;  predicli  domini  Anziani  populi  Aretini  de  volunlate,  licentia,  auctoritate 
et  consensu  predicli  consilii  seu  consiliariorum  omnium  et  honorum  hominum  popu- 
larium  ipsius  civitatis  ibidem  convocalorum  in  magna  quantilale,  et  prediclum  Consi- 
lium  seu  consiliarii  omnes  et  alii  boni  bomines  dicti  populi,  cum  predictis  dominis  An- 
lianis  concordiler,  de  comuni  volunlate,  nomine  et  vice  dicti  populi  Aretini  et  totius 
universitatis  ipsius  populi,  fecerunl,  constiluerunt,  creaverunt  et  ordinaverunt,  presente, 
volente,  acceptante  et  idem  faciente  per  omnia  infrascripta  viro  nobili  domino  Teglario 


310  nOCUMKNTI    l'EFl    LA    STOlllA    H' AHEZ/d  [o94-i)9o. 

llileliraiuli  de  Adimaiiis  Dni  pralia  polestale  civilalis  Ardii,  piobiim  viiiim  Bracchium 
nolaiiiun  liliuni  (|uiiiiii,ini  Amici  jucsfiilcni  et  icriiiioiilcm,  coriiiii  d  (lidi  C.oiisiiii  et 
liopiiii  u't  iiiiiversilalis  ipsius  populi  Aretii,  siiHlirufii  seu  piocuiatoriTii  vi  veiiiin  d 
siinicii'iilcni  l'i'Sjiniisaii'm  ad  fariciidiim  sotielalem  et  iiiiioiioin,  compaii^'iiiain,  cDiiven- 
tioiiem  d  iioslmam  noiiiiiii!  dicti  pcijuili  et  univeisilatis  ipsiiis  popiili  Aictii,  niin  po- 
lenti el  vidoi'ioso  politilo  fiorentino  et  universitate  ipsins  populi  Floiiinlini  sin  rum 
sindico  ipsins  |)opuli  Fiorcnliiii,  ad  honorem  et  landeni  domnii  nostri  lesa  ('.liristi  el 
beate  Marie  seinper  virginis  d  hcnti  lohannis  el  beati  Donali  el  omnium  saiidonim  el 
sanctanim  Dei;  et  ad  ordiiiandnm,  firmandnm  et  faeienilnm  pacla,  cnnveniiones,  capi- 
tuia  seu  ordinamenla  lirca  prediclam  unionem  el  compangniam  faciendam  vel  sotietatem 
ciim  predido  sindico  didi  populi  Fiorentini. 

Iteiu  ad  facieniliiin  ipsi  sindico  Florentie  et  cuni  eo  el  ab  eo  recipiendum  in.strumen- 
lum  solempne  promissionis  de  ipsa  unione  el  com|)agnia,  et  parlis,  ca[iituiis,  el  orili- 
namentis  perpelualiter  inler  ulrumiiue  populum  sine  violalione  el  corrufilione  aliqua 
observandis,  cum  promissione  mille  marcharum  boni  argenti  nomine  pene  et  dampno- 
rum  et  expensarum  refedionis  convenlione,  bonorumque  omnium  predidnnim  ronsilia- 
riorum  et  universitatis  dicti  populi  Aietii  et  specialium  omnium  didi  jiopuli  oi)ligatione. 

Ilem  ad  iuraiuentum  faciendnm  in  anima  seu  animabus  omnium  predictorum  de  predi- 
eia  solietate  et  postura  et  omnibus  capitulis  el  promissionibus  et  paclis  que  fieni  inler  ipsos 
sindicos  ulriusqne  ipsorum  populornin,  occasione  diete  unionis  perpetnalitcr  observandis, 
Item  ad  eundum  ad  civitatem  Florentie  et  conroborandnm  et  confirm.mdum  prediclam 
unionem  et  compangniam,  et  per  dominos  polestatem,  cqiiianeum  et  Aniianos  et  con- 
siliarios  predicli  populi  Fiorentini,  et  adprobari  el  confirmari  el  ralificari  prediclam 
unionem  et  compangniam  et  pada  predicta  que  faciet  cum  pifdido  sindico  populi  Fio- 
rentini in  civilale  Arelii,  et  convenliones  faciendum  in  Consilio  populi  Fiorentini  et  ad 
iuramenla  recipiendum  a  consiliariis  ipsius  populi  Fiorentini;  el  generaliler  et  spetia- 
liler  ad  omnia  el  singula  facienda  nomine  didorum  Aniianorum  et  universitatis  populi 
Aretii  ordinanda,  statuenda,  paciscenda,  promittenda,  oblig.mda  et  iuranda  et  exer- 
cenda  el  gerenda  et  recipienda  que  predicli  domini  Anliani  ipsum  sindicum  populi 
Arelii  facere  el  recipere  voluerinl  seu  eis  piacebit,  el  que  nnlura  predicle  sotietalis 
et  unionis  et  predictorum  omnium  desiderare!  .seu  desiderare  videreliir.  Promitlentes 
predidi  domini  Aretini  et  consiliarii  el  boni  homines  dn  populo  predido  Aietii  rata 
semper  habere  et  tenere  omnia  et  singula  que  per  ipsnm  Braccium  fada  fuerinl  de 
prediclis  vel  super  aliquo  predictorum;  el  non  contraveMire  aliqua  occasione  vel  exce- 
ptione  sub  obligalione  omnium  suorum  bonoriim  silicei  dicii  poiuili,  universilalis  et  po- 
pularium  omnium  ipsius  civilalis  Aretii  lam  presentium  ipnim  fnluiorum. 

Ada  sunt  predida  omnia  Aretii,  in  predida  ecclesia  •sancii  Donali,  presentibus 
diclo  domino  Teglario  nunc  polestale  Arelii,  domino  Ciiidalollo  de  l'iato  et  domino 
lacobo  de  Florentia  iudicibus  el  assessoribus  ipsius  poteslalis  el  Diotaiuti  noljuio  ifisius 
poteslalis  cive  llorenlino  et  Berlingherio  quondam  domi  li  R;iinaldi  Rainnii  el  domino 
Malheo  Sassoli  el  aliis  lestibus  vocatis  et  rogatis  ad  prcilida  omnia,  sub  anno  Duni-ini 
a  nalivilale  Millesimo  ducenlesimo  quinquagesimo  sexto,  indidione  xiiii%  domino  Ale- 
xandro  papa  residente,  indidione  [iredida,  die  vigesinK^  primo  m;iilii. 

(Sn.)  Ego  Rodulfus  Orlandini  filins  imperiali  aucloriaie  nolarius  piedidis  omnibus 
inlerfui  rogalus  sss.  et  publicavi. 


AN.    1256]  CODICE   DIPLOMATICO  341 

fS//J(')  Ego  Bongianni  quondam  Galgant  Boccadibtte  imperiali  auclorilale  tabeiio  publicus 
hìiius  cxempli  nutenlicum  vidi  et  legi  et  omnia  que  in  eo  scripta  reperi,  hic  inveni  rite  et  per 
ordinem  exemplata,  ideoque  subscripsi. 

(Su.)  Ego  lìodttlfiis  index  et  notarius  Bonlalenti  iudicis  ordinarii  et  notarii  fìlius  huic  exem- 
plo  rite  ex  autentico  su(vì)pto  subscripsi. 

(Sn.)  Ego  Rugerius  fìlius  Ugonis  Albini  aucloritate  domini  Frederici  impemturis  p'iblicHS 
notarius  predicla  omnia  prout  in  autentico  huius  cxempli  scripta  inveni  hic  fideliter  et  per  or- 
dinem exemplavi  ideoque  subscripsi  feliciter. 


595. 

Trattalo  dì  pace  e  di  alleanza  tra  il  popolo  Aretino  e  quello  di  Firenze. 

Arezzo,  Casa  di  Boncitolo  albergatore  ■  24  marzo  1256.      [R.  Ardi,  di  Si.  di  Fir.,  Capitoli,  voi.  XXIX, 

e.  234';  XXXIll,  180']. 

In  Dei  nomine,  amen.  Pacta,  conventiones,  solielas  et  iinio  firmala  et  composila 
inler  popuiura  Florenliniim  el  iiniversitalem  populi  Floreiilini  el  Sloldum  filium  olim 
Clarissirai  Lasciaiiomi  sindiciim  Comunis  Florenlie  vice  el  nomine  dicli  populi  el  uni- 
versitatis  populi,  obligando  el  firmando  ex  una  parte,  et  populum  Arelinum  et  uni- 
versitalem  et  solietatem  populi  Aretini  el  Braccium  quondam  Amici  sindicum  dicli  po- 
puli Aretini  el  anlianorum  el  solielalis  dicli  po|)uli  Areliiii  ut  conlinelur  in  scriplura 
pubiica  scripla  per  Ridolfum  nolarium  fiiium  Orlandini  sub  aiinis  Domini  a  nativilate 
millesimo  ducenlesimo  quinquagesimo  sexto,  indictione  xiiii',  domino  Alexandro  papa 
residente,  die  vigesimo  primo  raarlii,  vice  el  nomine  dicli  populi  et  univeisilalis  et 
solielalis  pepali  Aretini,  obligando  et  firmando  ex  allera  parte:  firmala  et  composila 
et  proraissa  ad  honorem  Dei  et  beate  virginis  Warie  el  beali  lohannis  Baptisle  el  beali 
Donati  et  omnium  sanclorum  et  sanctarum  Dei,  el  ad  honorem  et  exallalionem  ulrius- 
que  populi  et  Comunis.  Hec  sunt: 

In  primis-  qiiod  ulerque  populus  el  solielas  populi,  bona  fide,  sine  fraude,  loto  posse 
suo,  aiterum  populum  et  socielalem  populi  debeat  manulenere  el  tueri  el  defendere 
in  bono  slalu  el  pacifico  et  quieto,  el  non  pati  loto  posse  suo  quod  aliqua  violenlia 
vel  turbatio  fiat  alteri  populo,  vel  seditio  sive  discordia  in  altero  populo  vel  solielale 
vel  inler  ipsura  populum  movealur  vel  fiat. 

Item  ulerque  populus  el  solielas  populi  debeant  esse  conlraharii  et  se  opponere  onini 
persone  et  loco,  que  lurbalionem  vel  seditionem  vel  discordiam  moverei  vel  faceret  vel 
facere  vel  movere  niterelur  in  altero  populo  vel  solielale. 

Ilem  si  aliqua  oriretur  discordia,  quod  absit,  in  aliquo  dictorum  populorum  vel 
in  aliqua  dictarum  solielalum  vel  divisio  vel  turbatio,  alter  populus  et  solielas  loto  posse 
suo  tenealur  el  debeat  diclam  discordiam,  divisionem,  seditionem,  lurbalionem  ad  con- 
cordiam  et  unitatem  el  ad  pacificum  slatum  revocare,  el  in  quieto  slatu  reponere,  el 
inobedientes  et  pacifico  el  bono  statuì  contraharios  expellere  el  non  pati  ibidem  morari. 


(•)  Testa  di  bue. 


31 S  DOCUMENTI   ITTI   I.A   STOBIA    I)' AllEZZO  [b98. 

Item  tuillii-i  (liclonim  populoruiYi  relìiieio  debcal  vcl  favore  in  sua  civitalo  vel  di- 
Slrictu  rebelk'S  el  exhaniiilos  rives  vi  stilidilos  alloiiiis  popiili,  posqiiam  a!)  ilio  popiilo 
vel  ca|»ilaneo,  qiioiiiin  vel  ('uiiis  csseiil  cxlianniti,  fiieril  (IciHinlialiini. 

Ilem  (]iiilil)et  dicloriim  popiiloriiiii  ilchcil  p:ili  (pniii  Ikhiiìiii's  allciiiis  popiili  ci  oius 
dislricliis  libere  el  secare  in  porsonis  et  rebus  vadanl  el  ire  iiossinl  per  civilatem  el 
lerras  el  disliirliim  allerius  populi;  el  non  pali  quod  in  eoriim  terra  vel  districlii 
aiiqiia  eis  fiat  violenlia  vel  molestia  in  personis  el  rebus,  iiisi  aliqiiis  diclorum  populo- 
nim  qui  transirei  aliqiiod  inaleficiuin  coinmillercl  vel  excessum  nniic;  punire  deberel, 
qui  tale  nìaieiiciiim  commiltens  possil  puniri  secundum  inaleficii  qualilalem. 

Ilem  quiliiiel  dirlorum  populorum  possil  et  ei  liceat  per  civilatem  el  lerras  et  di- 
striclum  allerius  populi  rediicere  el  portare  el  deferri  facere  res  commeslibiles  vivas 
et  raortuas  ad  suam  civilatem  el  popnium,  que  reducerei  el  deferri  Tacerei  de  lenis  et 
locis  non  subposilis  alieni  dictarum  civitatuni  vel  populorum  liinc  ad  seplem  annos 
proxime  venturos. 

Ilem  quod  nulli  homini  prediclorum  populoiiim  ve!  corum  dislricliis  lollaliir  vel 
tolii  debeai  ali(]uo(l  pedagium  vel  aliquid  loco  pedagii  quocumque  nomine  censeatur 
in  altera  civilate  et  distrirlu,  nec  patianUir  Ioli:  vel  exigi  bine  ad  seplem  antios  pro- 
xime venturos.  Salvis  omnibus  proniissionibns  et  obligalionibus  et  sotietalibns,  conlrac- 
tis,  proniissis  vel  initis  cum  alifpia  persona,  lena  vel  loco  ab  aiiquo  diclorum  popu- 
lorum. Quod  salviim  debeat  terminari  et  specificali  et  ordinari  el  mulari  secundum 
arbitrium  poleslatis,  capilanei,  antianorum  el  Consilii  Florenlie,  cum  Aretini  dubitarent 
ne  illud  salvuMi  comprehenderet  aliquos  de  civilate  vel  dislriclu  Arelii. 

'  Ilem  quod  singulis  annis,  silicei  a  kaiendis  ianuarii  proxime  venturi  usque  ad 
tres  annos  proxime  venturos,  po[)ulus  et  «Comune  Arelii  debeat  poteslatem  et  regimen 
de  civilate  Florenlie  habeie;  silicei  illiim  el  illos  qiiem  poleslas  prò  tempore  el  capi- 
taneus  et  anliani  populi  Fiorentini  cum  eorum  Consilio  duxerinl  ordinandum  et  nomi- 
nandum,  et  illos  nominalos  et  ordinatos  a  poleslale  el  capilaneo  et  anlianis  populi 
Fiorentini  cum  eoium  Consilio  prò  poleslale  habere  el  recipere,  dando  poteslali  in  anno 
quolibet  prò  suo  salario  de  pecunia  Comunis  Arelii  id  quod  conveniens  videbitur  Are- 
tinis,  qui  deb''al  inrare  ad  Statuta  Comunis  Arelii. 

Item  quod  usque  ad  kalendas  marlii  proxime  venturi  populus  Aretinus  et  anliani 
populi  Aretini  liabeluint  et  recipient  in  capilanenm  et  prò  capilaneo  de  civilate  et  po- 
pulo  Florenlie  quem  dicla  poleslas  el  capilaneus  et  ^anliani  Florenlie  el  eorum  Consi- 
lium  nominav  liiii  et  elegeiinl. 

Ilem  quod  a  kaiendis  marlii  proxime  venturi  in  anlea  usque  ad  tres  annos  pro- 
xime venturos  singulis  annis  habebunl  capilanenm  de  civilate  el  populo  Florenlie,  quem 
ad  hoc  et  quos  potestas  prò  tempore  Florenlie  et  capilaneus  et  aiiciani  populi  Fioren- 
tini cum  eorum  Consilio  duxerinl  eligeiiduni,  prestando  el  dando  sibi  de  avere  el  pecunia 
populi  Aietini  salarium  congrunm  et  sicul  conveniie  videbitur  Aretinis  prò  quolibet 
anno;  qui  iur.ue  debeat  ad  Slalula  piqìuli  Arelini. 

Que  omnia  et  singola  diiii  sindiii  vice  et  nomine  diclorum  populorum  silicei  uter- 
que  eorum  pio  populo  prò  quo  .se  obligavil  et  hominibus  dicti  populi  ad  invicem 
observare,  ad.'  idere  et  com[dere  el  observari  facete  el  curare  quod  predicla  omnia  et 
singula  observ  ihuntur  el  fieni,  solempni  slipulatione  interveniente,  promiserunt  ulerque 


o 


AN.     125(5]  CODICF.   DIPLOMATICO  813 

eorum  alteri  recipienti  el  sii|uilaiiii  prò  populo  et  liominihus  sui  popiili,  et  roniia 
non  facere  vel  veoire  aiiqiia  occasioiic  vel  modo  sub  pena  Mille  marcliarum  boni  ar- 
genti bine  inde  solempni  stipulatione  promissa,  silicei  pars  predicla  non  servans  alteri 
parti  predicla  servanti  el  in  fide  stanti  dai'e  et  solvere  piouiisit,  et  dare  et  refi- 
cere  omnia  dampna  et  expensas  ab  ea  exlimanda  sim[)lici  iuramento  tantum  sindici 
populi  predicli  servantis,  sine  alia  probatione,  prediclis  omnibus  et  singulis  semper  fir- 
inis  et  ralis  manentibus  pena  predicla  soluta  vel  non,  sub  obligatione  el  y()Ollincis 
omnium  bonorum  utriusque  populi  de  prediclis,  el  ea  bona  unus  [)i'o  altero  constiluit 
precarie  possidere.  Renuntiantes  omni  exceptioni  sine  causa  el  ex  iniusta  causa,  doli, 
mali  el  in  factum,  privilegio  fori  et  omnibus  iuribus  et  legis  auxiliis  prò  aliquo  pre- 
dictorum  sindicorum  et  populorum  facientibns  ullo  modo. 

Et  insuper  promiserunt  Inter  se  ad  invicem  dicti  siiidici  per  stipulationem  solempnem 
firmari  el  iurari  facere  predicla  omnia  et  singula  per  Consilium  dicti  utriusque  populi 
ad  requisilionem  Inter  se  faciendam  sub  dieta  pena  inler  se  promissa.  Et  sic  dicli 
sindici  iuraverunt  ad  saiicta  Dei  evangelia,  tarlo  libro,  omnia  el  singula  predirla  ob- 
servare  et  observari  facere  ab  eorum  populo  et  bominibus  sui  populi  cuius  e.<t  sindi- 
cus  quilibel  eorum  sine  dolo  el  fraude. 

Ada  fuerunt  predicla  omnia  el  singula  apud  Arelium,  in  domo  Boncituli  hospitaloris 
de  Aretio,  anno  dominice  incarnalionis  Millesimo  ducentesimo  quinquagesimo  quinto, 
die  veneris  vigesimo  quarto  intranle  marlio,  indiclione  quartadecima,  presentibus  do- 
mino Alamanno  de  la  Torre  Dei  gralia  lune  polestale  Floreiitie  el  domino  Teglario 
Aldobrandi  de  Florentia  lune  poteslate  Aretii,  et  domino  lacobo  Benci  Rustici  de  Flo- 
rentia  iudice  el  assessore  diete  poleslalis  Aretii  el  dominis  Malheo  Sassoli  et  Crescenlio 
de  Cauli  et  Accorso  Carrarii  iudicibus  legum  de  Aretio  el  Fede  el  Ridolfo  notariis  ci- 
vibus  arelinis  el  etiam  dominis  Guidone  Gregorii,  lacobo  Oniiebene,  Ugone  Senguoretli, 
Bonaiuto  de  Camaiano,  Orlandino  Acchoriscii,  Arpino  de  sanclo  Donalo.  Ildebrandino 
Floremberge,  Taddeo  lanaiolo,  Bencivenne  Medici,  Gherardo  Orlandini  et  Leone  Uber- 
lini  lune  antianis  populi  Aretini  el  etiam  dominis  lacobo  Gherardi,  Albifco  Trinciavellie, 
Alberto  Ristori,  Aldobrandino  Gregorii  iudicibus  et  Arrigo  Spedito  anibaxiatoribus 
Comunis  Florenlie  et  Rainerio  Rocciole,  Arrighelto  Descaccialo,  Bencivenni  Folchi  et 
Bernardo  Rainerii  lune  antianis  populi  Florenlie  el  pluribus  aliis  ad  hec  vocalis  et 
rogatis  teslibus. 

(Sn.)  Ego  Rogerius  filius  Ugonis  Albigci  aurtorilale  domini  Frederici  imperatoris 
publicus  nolarius  et  lune  anlianorum  populi  Fiorentini  scriba  prediclis  omnibus  dum 
agerentur  interfui  et  rogalus  publice  scripsi  ideoque  subscripsi  l'eliciler. 


596. 

Gli  Anziani  e  i  Consiglieri  del  Comune  Aretino  ratificano  i  precedenti  capitoli  di 
pace  conclusa  con  Firenze. 

Arezzo,  Pieve  di  s.  Maria  -  26  aprile  1256,         [R.  Ardi,  di  St.  di  Fir.,  Capitoli,  voi.  XXIX,  e.  25S']. 

In  margine:  Imtrumentum  qualiter  Aretini  rntijìcavmmt  sotietatem  factam  cum  Comuni  et  populo  Fio- 
rentie. 


314  DOCUMKNTl    l'BR   LA    STORIA    D'  ARKZZO  [596. 

In  nomine  Domini  noslri  lesu  Chrisli,  amen.  4nuo  incarnationis  eiiisdom  Millesimo 
diic-ontesimo  (|iiin(|ii;ij;fsimo  sexlo,  ilic  meixnrii  quinto  oxounle  aprili,  indiclioiio  qiiai- 
ladeciina.  Congregalo  Consilio  generali  po|>uli  Arelini  ad  soiium  campane  el  ad  voces 
preconiim,  lU  moris  osi,  in  ecclesia  sancle  Marie  Plebis  Arelii  et  arilianis  (inli  populi, 
in  (ino  Consilio  dominus  Haìnerius  Caccia  de  Florenlia  capitaneus  populi  Arelini,  de 
voluiilale  et  consensii  el  auctorilate  ipsornm  anlianorum  el  Consilii  mi^morali,  et  ipsi 
anliani  el  consiliarii  inni  eo,  nemine  discordante,  ralificaverunl  el  conlirniavorunl  el 
adprohavcrunl  prò  se  ipsis  el  vice  et  nomine  dicli  populi  promissiones,  convenliones, 
obliTuliones,  unionem,  posturam  et  pacta  inibita  el  firmata,  composila  el  promissa  Inter 
Sloldum  Clarissimi  La.-cianomi  sindicum  vice  et  nomine  popnli  Fiorentini  ve!  ipsum 
populnm  Florentinuin  ex  parte  una,  elBraccium  Amici  notarium  sindicuni  ipsins  populi 
Arelini  prò  ipso  popolo  Aretino  ex  altera,  ut  scripta  sunl  per  Rogerium  notarium  filium 
Ugonis  Albi^gi  de  Florenlia  et  Ilidolfnm  Orlandini  notarium  de  Arelio,  promiclentes  dicto 
Sloldo  sindico,  prò  ipso  populo  Fiorentino  recipienti,  observare,  actendere  et  inviolabi- 
liter  tenere,  et  rata  el  firma  babere  omnia  el  singula  pacla  et  omnia  alia  el  singula 
que  in  ipsis  instrumentis  conline(n)lur,  sub  pena  mille  marcliarum  argenti  boni  el  puri 
in  singulis  capilulis  solempni  stipulalione  promissa,  el  pena  soluta  vel  non,  observare 
et  actendere  et  compiere  promiserunt  omnia  el  singula  promissa,  convenla  el  firmala 
a  diclo  Braccio  eorum  sindico,  el  rroul  in  dictis  instrumentis  conlinelur  et  dampna  el 
expensas  reficere  sub  obligatione  bonorum  ipsius  populi  Arelini;  obligantes  se  et  snos 
successores  ad  omnia  el  singula  suprascripla  facienda  et  firma  tenenda.  Insuper  an- 
liani et  consiliarii  dicli  populi  Aretini,  taclis  sacris  scripturis,  iuraveruul  observare, 
actendere,  compiere  et  firma  babere  et  tenere  et  centra  non  venire  omnia  et  singula 
supradicta. 

Nomina  anlianorum  populi  Aretini  qui  iuraverunt  el  ralificaverunt  et  consenserunl 
el  promiserunt  sunl  hec: 

De  porla  Burgi  De  porla  sancii  Andree 

Ugo  Segnorelli  Leone  Uberlini 

Bencivenne  Bonavenlure  medici  Taddeus  lanaiolus 

Cencius  de  Burgo.  Bonaiutus  de  Camaino. 

De  porla  Cruciferie  De  porla  Fuori 

Arpinus  de  sancto  Donato  Dominus  Guido  Gregorii 

Dominus  lacobus  Onnebene  Aldobrandinus  Floremberghe 

Orlandinus  Accharisii.  Gherarduccius  filius  Orlandini  lohannis. 

Nomina  dictorum  consiliariorum  populi  Arelii  hec  sunl: 

Dominus  Panlus  domini  Forconis  Orlandus  Talliabovis 

Dominus  Michael  iudex  Dominus  Volila  iudex 

Ildebrandinus  Uberlini  Artinuccius  quondam  Aitini 

Nericone  Bonagratie  Niepus  Orlandi 

Dominus  Gronda  iudex  Riccius  Diolifeci 

Dominus  Inghiramus  iudex  Rodolfinus  Ugolini 

Dominus  Pierus  Bonaccorsi  Lucterius  Uberlini 

Dominus  Bonaguida  advocatus  Rubens  Comandi 


AN.    'I2."HÌJ 
Slefaiiiis  uolaiius 
Bonaventiiia  de  Becris 
Guido  Seivodei 
Bonavenliira  domine  Savie 
lacobiis  Gliollescialli 
Bericivenni  Piccoli 
Barllioliis  nolarius 
Domiiius  Acrorsiis  Carrarii 
Bonalbergus  Bertrami 
Resloius  Allobeni 
Ubeilinus  Ranerii 
Gradus  de  Platea 
Boiiaiulus  Bofiilci 
Albertus  domini  Boncii 
Meceolombardus  Alberti 
Pierus  Actaviani 
Ugolinus  nolarius 
Dominus  Bencivenni  Pagani 
Bencivenni  Segnorelli 
Rogerins  nolarius 
Benavere  Magalotti 
Tebaldus  nolarius 
Pierus  Nerbolli 
Dominus  Oclonellus  medicus 
Gerardus  lacobi  Gerardi 
Griffolinus  Servodei 
lacobus  Serragalli 
Maineltus.  bambacarius 
Dominicus  bambacarius 
Johannes  ciabalterius 
Boncius  fornarius 
Guido  Servodei 
Magisler  Tebaldus 
Ranerius  de  Fornace 
Guido  Saraceni 
Rigo  libertini  Apparitii 
All)ericus  de  Arnaldis 
Guido  Bonagiunle 
Rainerius  lldebrandi 
Beilrarnus  lacolii 
Raifieiius  Stnnforlis 
Bonaccursus  lanaiolus 
Grassinellus  Grassini 
lacobus  Tendilarcho 
Donatus  Stagioni 


CODICE    DIPLOMATICO 

Boniiisi'giia  pinjicliaiolus 
Dianesis  campanarius 
Forzore  calcolarius 
Magisler  Guido 
Cercone  bambacarius 
Francesclius  Simonis 
Glierardus  Corbigc-i 
Rainaldus  Farulfi 
Simone  Oilandini 
Niger  domini  Orlandi 
Befolus  lanaiolus 
Orlandinus  quondam  lohannis 
Faber  lanaiolus 
Venarellus 
MafTeus  Calaldi 
Mannus  Primicerii 
Bandinus  Martini 
Nercone  de  PuqoIo 
Ventura  magislri  Villani 
lacobus  de  PuQolo 
lacobus  Tafonis 
Riccius  Nerconis 
Ubertinus  Rainerii  Ioti 
Gherardus  nolarius 
Magisler  Lamberlus 
Torscius  de  sancto  Donato 
Arengerius  Baldovini 
Finus  Melliorati 
Rainerius  Guilielmi  Citi 
Giunta  Gacarii 
Guido  Abbate 
Orlandinus  ser  Bracci 
Braccius  MailinuQQi 
Bosus  pannaiolus 
Giunla   Melliorati 
Bonaccorsus  Grassus 
lacopinus  Guidonis 
Riccarilus  Burnaccini 
Rainerius  Giravallis 
Ysacchus  Uba  Idi  ni 
Bonaventura  Melosini 
Bencivenni  de  Be^is 
Bencivenni  ile  san(c)la  Marna 
Gualterius  barberi us 
Diotaiule  Bifolci 


315 


:;i() 


DOCUMENTI    PER    LA 


Magisler  Mailinus 

Doiiarlius  Bonorcorsi 

AdarliH  de  extra  ponte 

(luido  r.aiica 

Raspiillìiis  notai'itis 

Giunta  Benamati 

Frafaxiiius  Raroliiii 

("iiiidottus  sailnr 

Benintendì  quondam  Bcnedìcli 

Benvenutus  quondam  Guilielmini  Trenle 

Fioranus  quondam  Adatti 

Uicliiloius  notaiius 

Quinlavalie  filius  Isimbardi 

Bonagura  calzolari us 

Guido  de  sancto  lustino 

Riccomannus  Bruni 

Gratianus  quondam  Vitalis 

Farolfuccius  quondam  Munaidi 

Petrus  notarius 

Bonaventura  Guerminelle 

Uberlinus  Branche 

lohannes  Girarduccii 

rorcellinus  spetialis 

Undedeus  meiciaioius 

Bonfatus  quondam  Gratie 

lacobus  de  Burgo 

Bonaccorsus  notarius 

Diodntns  Benintendi 

Compangnus  Puuli 

Bracchius  Burnectus 

Guido  fllius  Ildebrandini 

Guido  notarius  de  sanclo  Florentio 

lunla  olim  Bunaccolli 

Mancinus  Orsus 

Gianneilus  merciarius 

Salvi  Gimarciie 

lacoppus  Farolfi 

Gregorius  Chimole 

Ugolinetlns  olim  Ugolini 

Burnaccius  calrolarius 

Viva  labernarius 

Restaurus  Deodati 


STORIA    II'  AREZZO  [59G. 

Pandolfus  notarius 

Dominus  Bellincione  iudex  (llius  Malhei 

Restaurus  Inielde 

lacobus  notarius  olim  Vegnalis 

Magisler  Blascius  olim  Giannelti 

Magister  Compangnus  olim  Martini 

Morontus  bladaiolus 

Tarlatus  Crcscembeni 

Massarius  labernarius 

Guido  ciccialus 

Ventura  barberius 

Ventura   Boncompangni 

Ubaldinus  olim  Giliotti 

Guido  de  Subbiano 

Don  US  cartolarius 

Bonus  barberius 

Rodolfus  Uberti 

Alicterius  pannaiolus 

Ysacchus  olim  Vence 

Bencivenni  olim  Passaniiian(;i 

Restaurus  Guidonis 

Nevaldus  Ugolini 

Restaurus  Tengi 

Bencivenni  olim  Guidonis 

Oriandinus  Nerbolti 

lacobus  olim  lohannis 

Ugolinus  Carabottini 

Bencivenni  Salvi 

GrilTolinus  olim  Ranuceii 

Restaurus  olim  sor  Detisalvi  (*) 

Gratia  spetialis 

Spinellus  sartor 

Bonaccorsus  de  Monlerfone 

Mansellus  notarius 

Ugo  Greclie 

Curteson(n)us  notarius 

Aldobrandinus  faber 

Tancredi  olim  Diotati 

Gliabriel  olim  Orlandini 

Malheus  Giorni 

MalTeus  olim  Rainerii 

Dominus  Fredus  iudex  de  filiis  Bonifatii 


(•)  sorodecisatvi:  la  seconda  o  è  espunta. 


AN.    1256] 

Fede  nolaiius 

Ulierlinus  quondam  Gregorii 

Folclialchei'iiis  olim  Bencivenni 

Uguiccione  Uhaldini 

Rainerius  Ficaiie 

Rodulfus  (u)sbergerius 

Birrus  lat'obi 

Domiiius  Astoldiis  iudex 

Manovelliis  Alberti 

Domiiius  Mafleus  Sassoli 

Guido  filiiis  Guidonis 

Domiiius  Heiiiigus  iudex 

Corapangiuis  fraler  domini  Marsoppini 

Nerconcinus  olim  lohannis 

Dominus  Gratia  iudex 

Guido  Benassai 

Guido  Ciarne 

Oi'iandinus  Bastardi 

Bonaquislus  Ugonis 

Cosseila  Bencivenni 

Ildebrandinus  nepos  quondam  magislri 

Guidonis 
Uguiccione  Hominis  de  pascione 
Vence  faber 
Leone  Bonifalii 
Munduccius  Musche 


CODICE    DIPLOMATICO 

Benvenutus  Ubertini 
Ricoverus  fornaius 
Braccius  faber 
DomiiHis  Angelus  iudex 
relrus  Martinelli 
Bonaventura  de  Cacciafore 
Viva  filius  Beiardini 
Pangnus  liliiis  Pagani 
Ubaldiiius  Pasqualis 
Robba  sarlor 
Viva  sarlor 
Magisler  Viva 
Mungnarius  faber 
loliaiines  Bentivengne 
Grisciotlus  quondam  Ranuccii 
Spina  campsor 
Magister  Rosellus   ' 
Raiiialdus  Mancini 
llilebiaiidus  Venture 
Crislofanus  Sereni 
Artinus  merciaiolus 
r.anialasciare  pelliparius 
AreQus  nolarius 
Storione  notali us 
Benassai  viiiaiolus. 


317 


Ada  fuerunt  predicta  omnia  in  dieta  Plebe  de  Aretio,  presentibus  domino  Ridolfo 
Puliensis  iudice  et  Gualcherino  notarlo  dicli  domini  capitanei  aretini  et  Bartolo  domini 
Guidonis  Cacciaconlis  de  Cascia  et  Ridolfo  Oiiandini  iiolario  de  Aretio  et  Asta  de 
Florentia  et  pluribus  aliis  lestibus. 

(Sn.)  Ego  Rogerius  filius  Ugonis  Albi^Qi  auctoritate  domini  Frederici  imperatoris 
publicus  notarius  et  lune  antianorum  populi  Fiorentini  scriba  prediclis  omnibus  dum 
agerentur  interfui  et  rogatus  publice  scripsi  ideoque  subscripsi  feliciter. 


597. 

Lettera  di  Guglielmino  vescovo  di  Arezzo  agli  abilanli  di  Montepulciano,  invitandoli 
a  costruire  la  chiesa  e  il  convento  pei  Frali  Minori  a/fincliè  questi  possano  sta- 
bilirsi colà. 


Arezzo  -  13  piagno  1256. 


[Ardi.  Capii,  d'  .Vr.,  Memorie  diverse,  IV,  n.  i]. 


L'  originale  esisleva  presso  i  Conventuali  di  Montepulciano.  Riferisco  il  documento  secondo  una  copia 
del  1780  circa,  in  fine  della  quale  si  ha  questa  postilla:  Extant  adhuc  /ili  albi  quibus  alligatum  erat  sigillum 
cereum  deperditum. 


318  DOCUMF.riTl    l'ER    I.A    STORU    D'  AREZZO  [597-o9'J. 

Ciuillielmiis  miseralioiie  divina  t'pist'0|»iis  arcliiiiis  universis  Cliiisli  fideliluis  latii 
clericis  qiiam  laicis  jier  Areliiiani  diocesim  ronslilulis,  ad  qiios  liltere  presontes  ailve- 
nerinl,  in  nomino  lesu  (".lirislo  saliiliMii.  Circa  illos  ad  largiendiim  gialiam  vigiles 
inomlosiiuo  cssL' Irrifiimir,  por  quos  viitulos  tiadutiUir  et  karitalis  jahuia  plurihtis  indi- 
gonlihus  miiiislranliir.  l'.um  igitur  dileclissimus  nobis  ordo  Minorimi  fralnim,  ipii  non 
minor  sei  maximus  inlor  clirislianos  vere  censeri  polesl,  cnpial  radices  suas  mitlere 
inler  diledos  filios  noslros  liomines  castri  MonlipuUiani,  et  il)i  Deo  per  omnia  famu- 
lari,  inviiamus  vos  uiiiversos  et  singulos  ad  conslruclionem  et  ediiìcationem  ecclesie 
et  domorum,  ubi  eiiisdem  ordinis  filii  capud  valeant  reclinare,  et  ubi  per  eos  diviois 
cibis  et  potibus  retici  possitis,  cum  fuerit  oportunum.  Nos  itaque  de  misericordia  Dei 
et  beati  Donati  patroni  nostri  confisi  auxilio,  omnibus  vere  penitentibus  et  confessis  qui 
manum  ad  tam  sanctam  edificalionem  poirexeiint  karitatis,  quadraginla  dies  crimi- 
naiium  et  (piarlam  partem  venialium  misericorditer  in  Domino  relaxamus.  Datum  Aretii. 
anno  Domini  Mcclvi,  indiclione  xiv,  idibus  iunii,  pontificatus  domini  Alexandri  pape  mi 
anno  primo. 


598. 

Il  vescovo  Guglielmino  concede  al  Monastero  di  s.  Maria  di  Cortona  l'  Ospedale  di 
s.  Giuliano  di  Bevarco  appartenente  alla  Chiesa  Aretina. 

Arezzo,  Palazzo  della  Canonica  •  20  laglio  1256.      [li.  Ardi.  Fior.,  Diplom.,  S.  Chiara  di  Cortona']. 
mm.  42oXo30. 

Copia  poco  posteriore,  falla  da  ser  Ermanno  di  Guido,  recognila  dai  notari  ser  Deodalo  di  Hanaldo  ed 
Omiciolo  di  Tascione. 

In  nomine  Domini  amen.  Hoc  est  exemplum  cuiusdam  autentici  privilegii  donationis  scripti 
manu  Petri  oUm  Sopornelli  notarli  bullali  ;cum;  quodam  sigillo  pendenti  cere  viridis  inlrinsecus 
et  extrinsecus  cere  albe  vel  rubre,  in  quo  sigillo  erat  quedam  imago  melraia  tenens  quamdam 
crociam  in  manu  sinistra;  in  quo  quidem  sigillo  pendenti  siricum  erat  baltum  involutum,  cum 
licleris  sic  dicentibus:  S.  Guillielmi  episcopi  aretini.   Cuius  quidem  privilegii  tenor  talis  est: 

Guiilielmus  permissione  divina  episcopus  aretinus  ililectis  in  Christo  filiabus  abbatisse 
et  convenlui  monasterii  sancle  Marie  de  Targia  prope  civitatem  Cortone  salutem  et  benedic- 
tionem.  Religiosam  vitam  professis  bumanitalis  adi'sse  presidium,  ne  cuiuslibet  teme- 
ritatis  incursus  eas,  quod  absit,  vel  a  proposito  l'cvocet  vel  robur  sacre  religionis 
infringat.  Kapropter,  dilecte  in  Christo  filie,  veslris  instis  petilionibus  clementer  annui- 
mus,  et  prò  anime  nostre  reraedio  et  antecessorurn  noslrorum  in  elemosine  subsidium 
quo,  plurimum  indigetis  vobis  et  raonasterio  vestro,  in  quo  divino  mancipale  estis  obse- 
quio,  damus  et  in  perpetuum  concedimus  et  inrevocabiliter  donamus  et  in  ius  vestrum 
transfundimus  hospitale  sancii  luliani  de  Bevarco  situm  in  districtu  Cortonensi  ad  nos 
et  Aretinam  ecclesiam  pieno  iure  spectans,  cum  pertinenlis,  accessionibus  et  posses- 
sionibus  suis  positis  infra  hos  fines:  In  primis  una  pelia  terre  posila  in  pleberio  Cro- 


an.   1256-1257]  CODICE  diplomatico  319 

Ione  super  Essam,  in  vocabulo  Carraia,  iuxta  Essam  el  iuxla  Ranerium  de  Caslilione 
et  iuxta  heredes  Bonanimi  et  iuxla  DIios  Palinerii  Soldi;  itera  alia  petia  ad  Fontem 
de  Bevarco  (")  iuxla  viam  a  Iribus  partibus  et  Boiiagialiam  Salamini;  itera  alia  pelia 
iuxta  ecclesiam  sancii  luliani  predicti  et  iuxla  viaui  a  Iribus  [larlibus;  ilem  alia  pelia 
iuxla  sanctum  Lacarum  el  iuxta  viam  a  Iribus  partibus;  item  alia  pelia  super  stradam 
velerem  in  vocabulo  Bevarco;  ilem  alia  |)elia  est  in  Bevarco  cura  casalino  in  ea  edili- 
calo  iuxta  viam  a  diiabus  partibus  el  iuxla  Bellosle;  ilem  alia  pelia  est  in  vocabulo 
Caraagiore  iuxla  fossatum  el  iuxta  Benanialuni  iAlinuscelli  a  diiabus  jiailibus  et  Her- 
mannum  notarium;  item  alia  petia  vincala  posila  in  vocabulo  Melone  de  le  Vecchie, 
iuxla  viam  el  iuxta  Benamatum  Minuscelli  et  Delesalvi  Acciari!  el  Bonacollum  de  Fo- 
iano;  ilem  alia  pelia  est  subter  molendinum  Vesconlis  in  loco  qui  dicilur  l'ergnacone, 
iuxla  Bifolum  Mencionis  et  filios  l'almerii  Soldi  el  viam;  item  una  petia  est  in  Bevarco 
iuxla  dominum  Hugonem  Yiscontis  el  viam  a  diiabus  pailibus;  et  si  alii  sunl  fines.  Duas 
lamen  domos  positas  in  burgo  sancii  Vincenti!  iuxla  filios  Taviani,  una  earum  silicei 
et  alia  iuxla  plaleara  Corlone  iuxta  Gualterinm  ile  Tierle  et  filios  Scarlatti  de  dieta 
donatione  delrainius  et  nostro  iure  reservamus;  concesso  eis  nichilominus  usu  et  habi- 
tatione  earum  usque  ad  nostre  beneplacilum  volunlalis.  Volentes  igilur  ut  nostre  con- 
cessionis  gralia  pienunf*  consequalur  effectum  et  inconcussa  per  nos  el  successores  no- 
stros  ac  illibata  permaneal,  [uecipimus  et  mamlamus  ne  qiiis  diclain  doiialionem  no- 
slram  tollere,  contendere,  minuere  vel  molestare  presuiìiat.  Si  quis  aulem  contra  boc 
venire  tentaverit,  indignationem  omnipotenlis  Dei  el  noslram  se  noveril  incursurum.  In 
cuius  rei  testimonium  presens  privilegium  raanu  publica  scribi  iussimus  el  nostri  pen- 
dentis  sigilli  munimine  roborari.  Data  Aretii,  lerliodecimo  kal.  augusti,  sub  anno 
Domini  Millesimo  CC.  quinquagesimo  sexto,  indiclione  xuii,  domino  Alexandio  papa 
quarto  residente. 

Facla  fuit  dieta  donalio  in  civitale  Aretina  a  prelato  domino  Guillielmo  episcopo 
aretino  sub  anno  domini  Millesimo  CC  quinquagesimo  sexto,  xim  indiclione,  domino 
Alexandro  papa  un  residente,  die  duodecimo  iulio  exeunle,  in  palatio  Canonice  Aretine, 
presentibus  domino  Roicello  iuris  civilis  professore,  lunta  notarlo  quondam  Guadagni 
et  lacobo  plebano  de  sanclo  Paulo  testibus  ad  hoc  adliibilis  et  vocatis. 

Ego  l'etrus  ohm  Sopornelli  C")  notarius  supradicle  donationi  inlerfui,  et  ea  omnia  et 
singula  ut  supra  legilur  de  mandato  prefati  domini  episcopi  sss.  et  in  publicam  formam 
redec;i. 


599. 

Bando  che  inibisce  di  far  pagare  alle  porle  d.lla  città  il  pedaggio  delle  legna  ser- 
vibili al  vescovo  aretino. 

(Arezzo)  ■  2  gennaio  1257.  [Arch.  Capii.  d'Ar.,  n.  620,  Ada  Episcopi  et  Capiluli,  e.  47]. 

In  Christi  (nomine)  amen.  Anno  nativitatis  eiusdein  Millesimo  CC.  Ivii,  indiclione  xv, 
Alexandro  papa  quarto  residente,  secundo  die  intranle  mense  ianuario,  in  palatio  do- 
mini G(uillielmi)  aretini    episcopi  apud    Plebem    Arelinam,  presentibus   domino  San^a 


(•)  bovarco.  (>>)  SepornelU. 


3tO  DOCUMENTI    l'Eli   I.A   STOIIIA   1)'  AIIKZZO  [599-002. 

nolaiio  (le  Florenlia  et  domino  lacobo  iiulioe  dicle  civilulis  sive  avocato  lune  nmba- 
scialoribiis  prò  Comuni  (l(!  Floronlia,  picsinliTO  Uainorin  clerico  domini  ri(uillielmi) 
episcopi  arelini,  Blindino  notario  d(>  Cornia  ot  Viv;i  opcrario  l'i(d)is  Arclinc.  Novciint 
iiiiivpisi  (|iioil  Oiahriellus  tane  picco  ('omimis  Aielii,  voce  |)r(!roriia,  ad  sonum  lube, 
in  platea  Comuiiis,  pronuntiavil,  piiblice  ex  parte  p(deslatis  Arelii,  ipiod  nnilus  ad 
baniuii  XX  solidoruiii  collij,'al  vel  colligi  faciat  pedaginm  de  lignis  ad  aliqiias  porlas  civi- 
talis  Aretii  occasione  domini  episcopi  aretini. 


600. 

7/  vescovo  Gìiglielmino  nomina  per  ìin  anno  Mccolò  canonico  aretino  a  polcslà  dei 
suoi  castelli  e  visconte  delle  sue  terre. 

—  5  gennaio  1257.  [Aich.  Capii.  li'Ar.,  n.  620,  Ada  Episcopi  et  Capii.,  e.  47]. 

In  Clirisli  (nomine)  amen.  Anno  nalivitatis  eius  Millesimo  CC  .  Ivii,  indictione  xv, 
domino  Alexandre  papa  i|uarto  residente,  die  v  intrante  mense  ianuario.  In  civitale 
Aretina,  in  palatio  domini  r.(iiillielmi)  aretini  episcopi,  presentibus  domino  Ranerio 
piebano  plebis  de  BiblL'iia,  domino  Gerardino  [)riore  sancti  Philippi  et  Incontro  notario 
et  aliis.  Noverint  universi  quod  venerabilis  pater  dominiis  Guillielmus  aretinus  episco- 
pus  prò  se  et  episcopalu  aretino  ad  honorem  Dei  et  beate  Marie  viiginis  et  beati 
Donati  elegit  in  potestalem,  rectorem  et  dominum  prò  uno  anno  presenti,  silicet  usque 
ad  fntnras  kalendas  ianuarii,  in  Civitella,  in  Cacciano,  in  Cornia  et  in  l'eniia  et  eo- 
rnm  curtibus  et  dislriclibus  dominum  Nicholaum  canonicum  aretinum.  Ilem  elegit  eum 
in  vicecomitem  suum  in  omnibus  terris  a  ponte  Classis  inferius,  que  sunt  ipsius  do- 
mini episcopi  et  episcopatus,  usque  ad  dictas  kalendas  ianuarii. 


601. 

Il  vescovo  Guglielmino  crea  il  suo  procuratore  presso  il  pontefice  Alessandro  IV, 
per  trattare  la  questione  di  dominio  da  esso  vescovo  reclamato  contro  il  Co- 
mune di  Cortona. 

Pieve  di  Gropina  -  27  agosto  1257.  [Arch.  Capii,  d'  Ai-.,  n.  620,  Acti  Episcopi  et  Capit.,  e.  Co]. 

In  Cristi  n'ornine  amen.  Anno  a  nativitate  eiusdem  Millesimo  CC  .  Ivii,  indictione  xv, 
domino  Alexandre  papa  qiiailo  residente. 

Tempore  domini  Rainerii  Rustici  potestatis  Aretii. 

In  Dei  nomine  amen.  Die  quarto  exeunte  mense  septembri,  in  domo  plebis  de  Gro- 
pina, presentibus  domino  Ancone  piebano  de  Cinlorio,  Guillielmino  Pacco,  presbitero 
Rainerio  filio  Recevuti  et  Facetto  de  Fabrica.  Appareat  evidenler  per  hoc  publicum 
instrumentum  quod   venerabilis  pater  dominus  Guillielmus  aretinus  episcopus,  suo  et 


AN.   I2d7|  codice  diplomatico  321 

episcopaliis  predicli  nomine,  fecil,  consliluil,  ortlinavit  et  crcavit  niagistrum  Cavalran- 
lem  siium  clericuin  et  capellanum  siiiini  et  elicli  episcopatus  niinliiiin,  prociiialorem, 
siiidiciim  et  acloieni  ad  ccmpromiciendum  in  sanctissimum  patrern  dominum  Alexan- 
drutn  summum  pontificeni  vel  aiium  loco  sni  de  omnibus  lilibus,  conlroversiis  et  causis 
quas  habet  vel  habere  posset  cum  Comuni  et  universilatc  Cortone  vel  eorum  sindico 
ex  parte  una,  et  ipso  domino  episcopo  vel  eius  sindico  ex  altera,  super  omni  iure  et 
hiinore  iurisditionis  vel  quasi  temporali  et  super  omni  possessione  vel  quasi  iurisdi- 
lionis,  usus  vel  abusus  temporalis,  et  quocumque  alio  nomine  nuncupari  possinl,  quod 
vel  quando,  que  et  quas  dictus  episcopus  et  ecclesia  Aretina  habet  vel  habere  vel  pe- 
tere  possit  in  Cortona  vel  eius  districtu:  et  ad  supponendum  se  ordinalioni  et  iurisdic- 
tioni  et  arbitrio  domini  pape  vel  alterius  loco  sui,  tamquara  in  arbitrum  et  arbitra- 
torem  et  amicabilem  compositorem  ad  suam  nudam  voluntatem;  et  ad  penas  promil- 
tendas  et  obligatioijes  faciendas  quas  dominus  papa  vel  alius  loco  sui  voluerit  facere: 
et  ad  iurandum  stare  mandatis  domini  pape  vel  alterius  loco  sui  super  predictis  et 
quolibet  predictorum:  et  ad  prestandum  cuiuslibet  alterius  generis  iuramentum  in 
anima  sua,  et  ad  obligandum  omnia  bona  sua  et  episcopatus  predicti,  et  ad  omnia 
alia  et  singula  facienda  que  essent  ulilia  vel  necessaria  et  que  ipse  facere  posset  sili- 
cei presens  esset,  promiltens  firmum  et  ratum  habere,  tenere  et  non  contravenirc  quic- 
quid  per  predictum  magistrum  Cavalcantem  super  predictis  aclum  et  procuralum  exli- 
terit. 


602. 

Il  vescovo  predetto   nomina  il  procuratore  per  stipulare  urgenti   convenzioni  col 
Comune  Aretino  -  Convenzioni  stipulale  fra  dello  procuratore  e  il  Comune. 

Castello  di  Gress»  •  12  settembre  1257;  [Arch.  Capii,  d'  Ar.,  n.  654,  Acta  Episcopi  et  Capii. 

Arezzo  •  14  settembre  1267.  e.  76'  antica  nunieraz.]. 

Tempore  domini  Rainerii  Rustici  potestalis  Arelii. 

In  Chrisli  nomine.  Anno  nativitatis  eiusdem  Millesimo  CC  quinquagesimo  septirao, 
indiclione  xv,  domino  Alexandre  papa  quarto  residente,  die  xii  mensis  septembris,  in 
castro  Grasse,  in  palatio  domini  episcopi  aretini,  presentibus  Nicholao  canonico  aretino, 
presbitero  Rainerio  filio  Ricevuti  de  Biblena,  Guillielmino  Sovraparis,  Guidone  notarlo 
de  sanclo  Florentio,  Pagano  nolario  de  Monte  sancii  Savini  testibus.  Cum  venerabilis 
pater  dominus  Guillieiraus  aretinus  episcopus  prò  se  et  episcopalu  debilis  pluribus  et 
in  magna  quantitate  pecunie  teneretur,  que  solvere  habebat  quibusdam  civibus  aretinis 
et  aliis,  qui  eum  urguebant  et  urguere  nitebanlur  ad  solvendum  per  poleslatem  et 
iudices  Comunis  Aretii;  que  debita  idem  dominus  episcopus  solvere  se  comode  non 
posse  asserebal,  nec  ex  mobilibus  que  haberet  nec  etiam  ex  aliis  rebus  quas  posset 
comode  distrahere  in  presenti,  et  ob  hoc  quodam  modo  viderelur  cum  Comuni  Arelii 
ipsa  occasione  in  discretio  pervenisse,  et  finaliler  vellel  ad  concordiam  et  convenliones 
infrascriptas  ipsa  occasione  cum  Comuni  Aretino  pervenire,  sponte  et  ex  certa  scienlia 
prò  se  et  nomine  episcopatus  sollempniler  fecit,  consliluil  et  ordinavit  dominum  Gerar- 


'Mi  DDCUMKNTI    PER    I.A    STOl'.lA    1)'  AI1I7.Z0  [G()-'-()03. 

(Iiiiiim  |iiioreiii  L'cclesie  sancii  Pliiiippi  Ardii  priiS(Miloin  et  iiiainhiUiiu  siiscipicnlem, 
suum  el  episcopalus  sindicum,  prociiralorem,  ailon'iii,  yinninmiin  el  iiiiniiiiin  s|ti'cia- 
lem  el  faclorem  ci  piomissoiem  ad  proinillcuiiiiiii  iiomiiii!  ipsiiis  el  episiiip.iliis  ci  la- 
cere ohscrvaic  ci  loinplcre  onincs  el  siiii^Milas  infrasi-riplas  coiiveiilioiics  el  |)acla  el 
ordiiiamciita  ipie  iiil'ciiiis  dcclaraliiinlur,  de  i|iiilius  oiiinihus  el  siii{,'iilis,  iiispecla  iilili- 
lale  episcopalus  ci  sua,  confcssus  fuil  coiani  me  iiulaiio  el  leslibus  diclis  esse  in  lon- 
coidia  Clini  f.oimini  Arcliiio  de  i|)sis  sic  faciendis  el  firmandis;  el  ad  liruianduin  ipsa 
pacla  el  ad  uL)ii|,'andum  pio  iiiis  ipsum  dominuin  episiopnni  el  e|iiscopalnni  ci  Ixtna 
ipsius  domini  c|)iscopi  el  episcopalus;  el  insuper  ad  danduin  ex|iioniissoicm  ci  fideius- 
sorem  ipsi  Comuni  Aretino  et  sindico  ipsius  Comunis,  recipienli  pio  Comuni  Arelino. 
Comune  Florenlie  et  sindicum  ad  hoc  sollempniler  consliliiliim,  ipii  nomine  ipsius 
Comunis  Florenlie  fideiussorio  nomine  pio  ipso  episcopo  eadem  prumillal  observaii 
facete  el  compleri  ab  ipso  domino  episcopo  Comuni  Arelino. 

Ilem  ad  laciendum  super  prediclis  promissiones  el  obiigaliones  el  circa  princi|)alia 
et  circa  acessoria  et  nominalim  circa  jienam  Mille  marcaiiim  ari^'onli  ijuam  apiioni  a)n- 
cordavil  el  voluil  in  quolibel  capiliilo  non  servalo,  et  damimoinm  expensarum  lefei-lio- 
iiem,  et  circa  renunliatiuiicm  omnium  iurium  el  bcneiiiioinm  in  genere  el  in  s|)pcie, 
et  circa  omiiem  soiiempnilatcm  ipsius  coniraitus  ul  moris  esl  el  proul  sollempnius 
fieri  poleiunl,  el  ad  omnia  et  singula  facienda  in  prediclis  el  super  predictis  el  occa- 
sione predictonim  que  negocii  natura  d'jsiderat  vel  requiiil  vel  ulilitas  exposcel  prò 
complendis  Iiiis  eHlcaciler;  piomictcns  prò  se  et  nomine  episcopalus  ralum  liabere  omiii 
tempore,  quod  per  eundem  dominiim  Gera:(!inuin  procuratorem  inde  geslum  fuerit, 
sub  obiigalione  suorum  bonorum  et  episcopalus. 

Item  die  xiiii  mensis  septembris.  In  civi^ale  Arelii,  in  palalio  Comunis  Arelii,  pre- 
sentibus  dominis  Malheo  Sassoli,  Guidone  Grigorii,  Guilieimino  Sovraparis,  Bencevenne 
olim  Signorelli  notarlo,  Rodulfo  notario  de  l'tscaria,  domino  Roigello  iuris  civilis  pro- 
fessore, Detesalvi  precone  populi  Aretini  et  atiis  pluiibus.  Hec  siinl  pacla  el  conven- 
lioncs'])osila  et  firmala  iiiler  doniinum  Girardiniim  priorem  sancii  l*liili|)pi  Arelii  sin- 
dicum, procuralorem,  actorem,  yconorauin  el  iiunlimn  spcrialem  vuneiabilis  palris 
domini  Guillielmi  episcopi  Arelii  ab  eo  consiilulum  et  ordinalum  ad  infrascripla  omnia 
facienda  el  complenda,  sicut  in  instrumeiitn  smdicalus  vel  in  nidali  confeclo  per  me 
l'elrum  uolarium  iiifrascripUim  pienius  comineiur,  nomine  ipsius  domini  episcopi  et 
prò  eo  ex  parte  una,  et  dominum  Guidonem  Berlrami  el  lacobum  Omneboni  sindicos 
seu  procuralores  Comunis  Arelii  conslilulos  a  generali  Consilio  ipsius  civiialis  ad  infra- 
scripla similiter  facienda  et  complenda,  sicut  in  instrumcnio  dicli  sindicalus  vel  man- 
dali confeclo  maini  Rodulli  notarii  conlinelur,  nomine  ConsiMi  el  Comunis  Arelii  et 
prò  ipso  Comuni  ex  altera. 

In  primis  quod  Comune  Arelii  muluabil  el  e.  per  ordinem  (^). 

Que  omnia  et  singula  predicti  sindici  spmile  promiserunt  iiiler  se  per  sollempnem 
slipulationem,  ita  quod  predicti  sindici  Comunis  pio  ipso  Comuni  promiseiuni  ipsi  do- 
mino Gerardino  sindico  predicti  domini  episconi,  pio  i[)si)  domino  episiopo  recipienli  et 


(«)  Segve  un  terzo  di  pagina  lasciato  in  bianco.  Il  foglio  misura  mra.  ■-'50  ,.^  400. 


AN.   1057]  CODICI':  i>iri,(iM\Tii;o  32.'} 

ipse  siiidiciis  domini  ('|iisco|)i  siiuliciilus  iioniiiic  ipsius  do:nii)i  episcopi,  ci  pco  l'O 
e[)iscop;ilii  proniisil  (iictis  sindicis  r.omiinis  Ardii  et  ciiilihel  ooniin  in  solidtiin  re- 
ripieiililuis  pio  ipso  Cornimi  e;i  causa  transaclionis  et  finis,  composilionis  et  con- 
coidie,  servari  Tacere  et  compiere  inviolabililer  et  non  conlra  venire  aliqua  occasione 
vfl  exceptioiie  per  se  vcl  alios  ullo  modo  sub  pena  Mille  marcharum  argenti,  qiiam 
pars  infideiis  predirla  non  servans  alteri  parti  predicla  servanti  i)er  slipiilationem  dare 
promisil  in  solidum  prò  quolibet  capiliilo  de  predictis  totiens  commiclenda  el  exigenda 
quoliens  fueril  contraventum,  et  omnia  dapna  et  expensas  in  inlegrum  reficere  et  dare 
|)iopleiea  extimanda  simplici  iuramento.  El  prò  liiis  omnibus  et  singulis  observandis 
el  leiiendis  obligaverunl  iiiler  se  vicissim  omnia  iura  et  bona  picdictarum  [tartium 
preseiitia  el  futura  el  ea  una  pars  prò  altera  se  possidere  constiluit.  Renuntianles  omni 
exceplioni  doli,  mali,  in  factum  subsidiarie,  conditioni  sine  causa  et  ex  iniusta  causa 
el  fori  el  clericali  beneficio  et  decretorum  el  decrelalium  canonum. 

(Sn.)  Ego  Petrus  olim  Sopornelli   notarius  predictis  inlerfui  et  quod  supra  legilur 
rogatus  scripsi  el  publicavi. 


603. 

Convenzioni  tra  il  Comune  e  il  conte  Guido  di  Aghinolfo  da  Romena  circa  i  castelli 
e  terre  di  Lierna,  Ragitwpoli,  Partina  e  Carezzo. 

Castello  (li  Itaginopoli,  Chiesa  di  s.  Lorenzo  - 12  ottobre  1257.  [U.  Ardi,  di  St.  di  Fir.,  Capitoli, 

voi.  XXIV,  e.   189]. 

Hoc  est  exemplum  cuinsdam  publici  et  m'it/innlis    inslnimeidi  coufecli  mann  Sturione  nota- 
rii.   Tenor  cw'tis  (alis  est: 

In  nomine  Dei  eterni  amen.  Anno  lesu  Christi  a  nalivitate  ipsius  Millesimo  ducen- 
tesimo  quinquagesimo  septimo,  imperatore  vacante  et  papa  residente,  indictione  quin- 
tadecima, die  veneris  duodecima  die  inlrantis  mensis  oclubris.  In  presenlia  et  testi- 
monio Guadagni  Guidoncii  de  Campi  Lambardorum,  S(jani  filli  Ricciardi  de  Mantova, 
Guillielmi  de  Pamela,  Bironis  olim  Benis  de  Caslropelrognoli,  lacopi  notarli  de  Ra- 
ginopoli  filli  olim  Boni  et  domini  Accursi  iudicis  Carrari  el  Amaiinati  notarii  lune  aii- 
fianorum  populi  Arelii,  Guidonis  iiolarii  de  sancto  Florentio  et  lohannini  filli  Bencivenni 
de  Romena  lestium  ad  hoc  vocaloriim  el  rogaloriun.  Cum  lis  el  discordia  seu  controversia 
diu  fuisset  Inter  Comune  civilalis  Arelii  ex  parte  una,  el  viruni  illusirem  comitem  Guidonein 
de  Romena  filium  condam  comilis  Agliinolfi  ex  altera,  occasione  infrascriplarum  terra- 
rum  et  caslrorum,  silicei  Lierne,  Raginopoli,  Fartene  et  Corefi  et  earum  ruriarum  et 
districluum  el  hominum  i[)Sornm  locorum  in  quibus  Comune  Areliniim  [tienam  iuris- 
diclionem  liabere  dicebal  sicul  in  aliis  lerris  comilalus  Arelii;  et  diclus  comes  dictas 
lerras  el  liomines  ipsariim  terrarum  predicla  teneri  tacere  non  credebal,  el  de  predi- 
ctis plures  defensiones  et  plura  banna  el  exbannitiones,  condempnaliones  extilerinl; 
tandem  volenles  diete  parles  de  omnibus  predictis  ad  transaclionem  et  concordiam 
pervenire,  molu  proprio  el  in  piena  concordia  dicium  Comune  per  se  ex  parie  una, 
el  dictus  comes  pio  se  et  diclis  terris  et  horainibus  ipsarum  terrarum  sive  universi- 
tatibus  ex  altera,  ad  iiifrascripta  inhienda,  implenda  el  observanda  el  complenda  Inter 


n24  DOCUMENTI   PER  U   STOIUA  D' AREZZO  [003. 

se  coiirorililer  dovonprnnt,  ila  quod  in  pei  pennini  loiifiaiilur  o\  valcant,  ci  ali(pia  par- 
tiiiin  conlra  ipsa  \d  ali(]ii())i  priMliclonun  Licere  augeie  vcl  (iimiiiuero  non  allciilul  et 
(le  prediclis  infiascribeiulis  qiielibel  pars  sii  tacila  et  conlenla.  l'acla  vero  et  conven- 
tioncs  suiil  ista: 

lo  primis  dominiis  comes  (liiido  predicUis  leiieaUir  facete  et  cinaie  ila  el  laliler 
iiiioii  l-ìerna  sive  caslriiin  de  Lierna  el  uiiivcisilas  ipsius  el  univeisilas  castri  Kaj^ino- 
poli,  Tarline  el  Coic^'i,  (juelibel  universilas  per  se  el  nomini'  sui  castri  el  disliictiis 
cuiuslihel  diclorum  casliorum,  dabit  syndicnm  (piolii)el  anno  ipii  iniel  mandala  pole- 
slalis,  capitanei  el  anrianornm  civilalis  An-lii  observare,  adimpleii;  si'cundnm  modnm, 
formam  concordie  et  |K\cloium  infrascriplomm,  videlicet  (piod  inter  oinncs  piediclas 
lerias  dabunt  el  dari  facienl  annuatim  de  mense  madii  Comuni  Aielii  dnodecini  liitias 
pisanas  minute  vel  grosse  monete,  que  lanlnindein  valcanl  pio  datio  et  nomine  dalii 
ipsanim  teirarum  et  univeisilalum  omnium. 

Item  quod  Icneanlur  piedicle  terre  et  homines  piediclarum  lerrcuum  (il  disliicinnm 
sive  curiarum  facere  et  faciant  hoslem  el  cavalcalam  in  serviiium  Comunis  quando 
Comune  Aielii  faciet  aii(]iiem  exercilum  uiii  l'I  quando  Comune  Aretii  voluoiil,  siciit 
alie  terre  et  comunitales  comilatiis  Arelii. 

Item  qnnd  liomines  dictarnm  terrarum  cnslodienl  devetiim  el  servabiinl  super  re- 
bus vicluaiibus  et  aliis  ordinalum  ve!  oidinandum  a  Comuni  Aielii,  sicul  alie  terre  et 
comunitales  comilalus  Aretii. 

Item  quod  in  prediclis  terris  el  per  eas  el  eaium  curias(*)  el  disliiclus  homines 
civilalis  et  comilalus  Arelii  possint  ire,  redire  et  stare  hbere  et  secure  el  vadanl  el 
redeanl  in  personis  et  rebus;  et  quod  nicliil  ab  eis  vel  ab  aliqiio  eorum  auferanl  vel 
exi"ant  pio  pedagio,  scorta  vel  gnida  vel  niallidlello  per  dictnin  comilem  vel  aliquem 
eius  nunlium  ve!  peraliquein  hominem  ips.inim  terrarum  vel  per  ali(inem  alium  iuxia 
posse  snnm  vel  ipsorum  occasione,  et  hoc  inteliigalur  sine  fraiide  el  malilia. 

llem  quod  Comune  Aretii  habeat  iurisdiciionem  in  Corego  et  Parlena  et  earum  di- 
stri('l(ib)us  tantum  in  homieidiis  et  magagnis  cognoscendis  et  inquiiendis  el  nuniendis, 
ila  quod  magagnia  inlelligalur  si  persona  alicuius  reddeieiur  inulilis  vel  membruRl 
amitleretnr  vel  debililaretnr  in  tolum  vel  in  jìaile  ila  qnod  rcddeielur  inutile  el  in 
hiis  diclus  Comes  se  non  inlromictet.  In  a'iis  anlem  innsdiciio  remaneal  peiies  eum. 
Item  quod  onini  anno  diete  terre  et  homines  ipsaniin  lerrarum  ipialnor  seu  caslro- 
rum  habeant  polestates  seu  reclores  unum  vel  plnies  liahilaiores  conlinuos  civil.ilis 
Aretii,  quem  vel  quos  posneril  vel  elegeril  ipse  di)minns  comes.  El  ipse  doininns  Co- 
mes et  heredes  eius  leneantur  eligere  omni  anno  in  diciis  lenis  poiest.item  vel  redo- 
rem  de  civibus  habitantibus  continue  civiiaipm.  El  hoc  inlelligalur  eo  tempore  quo 
Comune  Arelii  dominaretur  alteri  comilatni,  sine  fraude  el  malilia.  El  beo  eleclio  rec- 
toris  vel  recloium  debeat  fieri  (juindecim  diebns  aule  kalendas  iannarii  omni  anno, 
et  incipial  i|)sa  recloria  sive  polestaria  in  kalendis  iannarii. 

El  hec  snnl  que  diclus  dominus  comes  et  predirle  lei-re  el  homines  prediclarum 
terrarum  facere  et  observare  debent  Comuni  el  civiiaii  Arelii  sine  diminnlione  aliqua 
vel  augmento,  ne  amplius  ab  eis  exigi  valeal  ullo  modo  vcl  aliqua  alia  occasione.  Ea 
vero  que   Comune    Aielii  facere  et  observare   debel  prediclo  Cornili  el  ipsis  lerris  hec 


(•)  curiis. 


AN.    1257J  CODICE  DIPLOMATICO  325 

sunl,  silicei:  Qiiod  predirtiis  domiiius  conies  et  liomines  ipsaiiim  iPiiaium  et  Comunia 
eoriindem,  et  eliani  ipsa  castra  cum  eorum  curiis  et  districtibus  defeiidaiitur  et  defendi 
debeant  a  Comuni  aretino  prò  posse  in  eorum  iuribus  et  consueludinibus,  que  et  quas 
habeiit  in  prediclis  terris  et  curiis  earum;  salvis  dictis  pactis  superius  dittis. 

Itera  quod  Comune  Aretii  teneatur  dictnm  comitem  et  eius  hei'eiles  iuvare  contra 
omnem  personam,  iocum  et  universitatem  de  ipsis  terris  iamdiitis  et  prò  i|)sis  terris 
et  earum  curiis  et  pertinentiis  et  districtibus  et  universitatibus  earumdem;  et  teneatur 
non  iuvare  ipsa  Comunia  vel  universitates  vel  homines  Comunium  contra  ipsum  domi- 
num  romitem  vel  eius  heredes.  Et  hoc  intclligatur  sine  fraude  et  malilia. 

Ilem  (]uod  dominus  coraes  prediclus  et  homines  prediclarum  terrarnm  et  ipsarum 
Coniiiniura  absolvantur  a  Comuni  Aretii  et  liberentur  ab  orani  eo  quod  ab  eis  ab  ipso 
Comuni  Aretii  peti  posset  usque  nuiic  in  dictis  terris  et  prò  ipsis  terris,  et  ab  ipso 
cornile  pio  ipsis  si  quod  ius  in  eis  habebat,  silicei  prò  relentione  aliquorum  servitio- 
rum  actenus  delentorum,  salvis  pactis  et  convenlionibus  supradictis. 

Ilem  quod  dominus  comes  prediclus  et  omnes  terre  et  comunantie  supradicte 
absolvantur  et  rebanniantur  ab  omnibus  et  singulis  condempnationibus,  exbannilioni- 
bus,  bannis,  penis  et  contumaciis  in  quibus  diclus  dominus  comes  vel  Comunia  pre- 
diclarum lerrarum  essent  condempnali  vel  exbanniti  usque  nunc  aliqua  occasione,  ita 
quod  absolulio  et  rebannitio  et  penarura  et  bannorum  remissio  piene  teneat  de  iure 
et  Constitulo  Comunis  et  populi  Aretini.  Que  omnia  et  singula  suprascripla  tam  prò 
parte  Comunis  Aretii  et  eius  favore,  tam  prò  paile  dicli  domini  comilis  prò  se  et  di- 
ctis terris  et  earum  favore,  Guilielminus  Sovraparlis  et  Bonaiulus  de  Camaiano  syndici 
Comunis  Aretii,  vice  et  nomine  Comunis  Aretii,  prout  de  syndicatu  constai  nianu  Ro- 
dulfi  notarli  iilii  Orlandini  ad  hec  omnia  spetialiler  constituli,  et  diclus  dominus  comes 
per  se  et  eius  heredes  ex  altera,  et  etiam  prò  predictis  terris  in  solempnem  sti|)ulatio- 
nem  deducenles,  molu  proprio  et  spontanea  volunlaie,  ex  certa  scientia  et  non  per 
errorem,  inter  se  attendere  et  observare  et  facere  et  adimplere  et  curare  ila  quod  fiet 
integre  et  inviolabiliter  in  perpetuum  solempniter  promiserunt,  et  in  nullo  contravenire, 
et  dicli  syndici  sic  absolverunt  et  liberaverunt  el  fecerunt  in  omnibus  et  per  omnia,  si- 
cut  ipsi  facere  lenenlur  el  possunt  secundum  formam  syndicalus  predicli,  sub  pena  Mille 
marcharum  boni  et  puri  argenti;  quam  pars  non  observans  parli  predicla  servanti  el  in  fide 
stanti  dare  et  solvere  piomisit  si  in  aliquo  vel  uliquibus  piedictoium  conila  faceret  vel 
veniret,  vel  si  sic  non  observaret  in  quolibet  capitulo  supradiclo.  Et  nichilonimus  promi- 
serunt Inter  se  predirle  partes  solempni  stipnlatione  reficere  et  resliUiere  omnia  dampna 
et  expensas  que  et  quas  ipsa  pars  que  parueiit  predictis  dixeiil  se  fecisse  in  iudicio  vel 
extra  sicut  suo  dixerit  iuramento  sine  alia  [ìrobatione  et  iudicii  taxatione  reficere  pro- 
misit.  El  obligaverunt  dicli  syndici  nomine  dicli  Comunis  omnia  bona  Comunis  Aretii 
presentia  et  fulura  dicto  corniti  prò  supradictis  omnibus  et  singulis  inviolabiliter  ob- 
servandis  alque  complendis.  Et  diclus  coraes  obligavil  dictis  syiidicis  slipnlanlibus 
nomine  dicli  Comunis  Aretii  et  prò  dicto  Comuni  se  et  omnia  sua  bona  presentia  et 
futura;  et  ea  omnia  una  |)ars  prò  altera  iure  pignoris  constituit  possidere;  et  [iena 
soluta  vel  non  semper  hoc  rato  manente  contraclu.  Et  rennrapliaveiunt  diete  parles  inter 
se  oranibus  exceptionibus  et  benehciis  prò  eis  vel  aliquibus  eorum  compelenlibus  vel 
corapelituris  et  speciah'ter  ecceplioni,    doli,    inali,    conditioni   sine   causa  et  ex  iniusta 


326  DOCUMENTI  pi:n  la  stodia  n"  ahkzzo  [()03-G04. 

causa,  el  oiniiibiis  aliis  legiitn  aiixiliis  pio  eis  ìii  hoc,  facto  paliociiiaiilibiis  personaliter 
vel  roaliliT.  DiMniiin  cfjo  Stmioiio  lìliiis  loliannis  sacri  palati!  nolariiis  aucloritale  capi- 
tuli  Coiisliluli  civilalis  Aretini'  ipioil  viili^'o  (licitile  (',ii;ii('iilisia  ("),  piccopi  parliliiis  sii- 
praiiiclis  omnia  ol  siiigula  siipcailicla  inviolahililrr  pciiitiis  (ieri  el  oliservaii. 

Facla  siiiit  litìc  omnia  in  comilalu  Aretii,  in  castro  Haginopoli,  in  crdosia  sancii 
I.aiircnlii. 

Kgo  Stiiriono  iìliiis  loliannis  sacri  paiatii  notaiius  liiis  omnibus  intcrfui  el  una  ciim  Ia- 
copo notarlo  el  Guiiloiie  notarlo  de  sancto  Florencio  superius  scriplis  sciipsi  ol  |)ublicavi. 

Ego  lacopiis  /ìlius  cnmìnm  Beiiiiitcudi  notnrius  de  fur  del  Punte,  sioit  inveni  in  diclu  piiblico 
et  originali  inslrumeiito  confectu  mann  dicli  Slurioue  noUirii,  ila  fideliler  lianscripsi  et  exeniplavi 
et  cnm  ipìiim  exemplarinm  (')  ad  maiurem  cuìitclnm  me  siihscripsi  et  menni  siguum  appositi. 

604. 

Convenzioni  tra  il  Comune  d'Arezzo  e  l'abbazia  e  castello  di  Vcrgherela. 

Arezzo  ■  8,18  novembre  1257.  L"-  Arci),  di  St.  di  Fin.,  Capitoli,  v(il.  XXIV,  e.  83',  Ri]. 

In  nomine  liei  eterni,  amen,  (".onvenlioiips  el  pacta  liaclala  et  ordinala,  et  per  me 
Bonaiuncla(m)  nolarinm  filiuni  condam  (luadai/ni  de  Tullia  scrifila  ut  fianl  el  observen- 
lur  Inter  Comune  Aretii  el  abbaciam  el  castrum  el  Comune  de  Vergacela  sunt  liec: 

In  primis  quod  abbas,  Comune  et  liomines  de  Vergarela  faciant  el  ordinent  syndi- 
cum  prò  faciendis  el  ordinandis  mandalis  Comunis  Aretii  f|Uoliensciimque  reperirenlur 
pio  parte  Comunis  Aretii  secunduni  ea  que  infra  specifìcanlur  el  non  ad  alia. 

Item  quod  predictum  Comune  et  homines  de  Vergareta  facere  leneanlur  el  faciant 
exercilum  sive  hostem  et  cavalcatam  prediclo  Cdiiiuni  Aretii  qiiandocumque  ipsum  Co- 
mune faceret  el  requireret  eos.  Verum  si  diclnm  Comune  Aretii  non  faceret  exercituin 
in  comuni,  faceret  lamen  fieri  hominibus  vescoiitarie  de  Verona  vel  de  vesconlaria  Mon- 
tane(e),  leneanlur  predicti  homines  el  Comune  de  Vergareta  facere  cum  eisdem  de  ci- 
vitale  supra  cum  iilis  de  Verona  et  Montanea. 

Item  quod  dictum  Comune  de  Vergareta  preslet  Comuni  Aretii  et  del  annuatim  et 
in  ipsa  civilate  viginli  sex  deiiarios  prò  quolibet  foculari  dicti  Comunis  de  Vergarela, 
nec  aliam  exactionem  prestare  tenealur. 

Item  quod  Comune  et  castrum  de  Vergarela  iiichii  exigal  vel  esigere  permiclal  in 
suo  dislriclu  prò  pedagio,  maltollecto  vel  alia  exactione  ab  ali(iuo  cive  aretino  vel  co- 
mitatìno  vel  ab  aliquo  alio  civilas  non  exigeret  ("). 

Item  quod  omnes  rebelles  el  exbannitos  Comunis  Aretii  habeanl  Comune  et  homi- 
nes de  Vergarela  prò  rebellibus  et  exbannilis. 

Item  leneanlur  defendere  cives  et  comilatinos  Aretii  prò  posse  suo. 

Item  nullum  devetum  faciant  de  aliquibus  rebus  diclo  Comuni  Aretii  ve!  comitatinis; 
teneanlnc  eliam  devetum  tenere  et  servare  sicut  civilas  ordinarel  prò  tempore. 

Item  quod  a  prediclis  supra  civilas  et  Como  i e  Aretii  ab  abbacia  et  Comuni  et  ho- 
minibus de  Vergarela  nulla  alia  servitia  realia  et  personalia  exigal  vel  exigere  patia- 
tnr;    possit    lamen    polestas    et    Comune  Arelii    punire    omnia   homicidia  et  magagnas 


(•)  Sic. 


AN.     1257]  CODICE   DIPLOMATICO  3'j!7 

comniicleiula  seii  commicteiK.las  in  futuriim  in  caslro  et  dislrictu  de  Vergarela  qiian- 
dot:um(Hie  prò  lempoie  conimictcrenlur.  Ilem  possint  |)iiniie  omnes  robbarias  in  dirlo 
caslro  L'I  distiictu  si  perpelrarenlur  de  celerò.  Ilem  possiiil  de  celerò  punire  omnia 
furia  (|ue  comniii-tereiilur  in  diclo  castio  el  dislriclu  a  quanlilale  xx  sol.  snpra;  ab  inde 
infra  non  se  inlromiclanl;  et  de  incendiis  idem. 

Ilem  quod  de  omnibus  contractibus  et  malefiliis,  iniuriis  qui  vel  que  celebrarenlur 
ullerius  vel  (ìerenl  inler  iiomines  civilalis  et  comilatus  seu  dislricLus  Arelii  el  homi- 
ues  et  Comune  de  Vergarela,  leneanlur  dicium  Comune  et  homines  et  speliales  (per- 
sone) de  Vergarela  respondere  sub  (ìolestale  el  indice  Comunis  Arelii.  In  omnibus 
veio  aliis  a  prediclis  supra  poleslas  el  Comune  Arelii  non  se  inlromiclanl,  el  iuiisdic- 
lio  abbacie  dicli  castri  servelur  inlcgra  et  illesa,  salvis  capilulis  supradictis. 

Teneatur  eliam  civilas  et  Comune  Arelii  manulenere  dictam  abbagiam  cum  pertinen- 
tiis  suis  et  castrum  et  Comune  de  Vergarela  et  eoium  iura  in  bono  slalu  lanquam 
alios  coniilalinos. 

Ilem  qnod  omnes  convenliones  et  pacta  facla  condam  inler  Comune  Arelii  el  ab- 
balem,  castrum  el  Comune  de  Vergarela  renoventur  per  hec  pacta.  Et  hec  teneant 
tantum  el  illa  sint  omnirio  cassa  el  nulla  hiis  permanenlibus  in  suo  slalu;  teneant  la- 
men  antiqua  pacta  quantum  ad  prescriplionem  tantum,  et  non  ad  alia.  Et  cum  bec 
pacta,  ut  scripta  sunt,  leda  fiierint  |  er  me  Bonaiuncta(m)  nolarinm  coram  domino 
Iacopo  Ruslecuccii  capilaneo  el  angianis  populi  Arelii  et  coram  Salimbene  de  Verga- 
rela syndico  abbacie  Comunis  el  hominum  de  Vergarela  eisdem  domino  capilaneo  et 
ancianis  ex  parte  una,  el  predirlo  syndico  ex  parte  altera,  placuerunt  hec  convenlio- 
nes et  pacta  el  fuerunt  de  liiis  in  concordia,  et  voluerunt  qnod,  sicut  snperius  scripta 
sunt,  sic  reducantur  ad  complementum.  Et  hec  fuerunt  in  domo  Semonis  Otiandini 
ubi  doniinus  capitaneus  populi  morabalur,  sub  annis  Domini  MCClvii,  indiclione  xv, 
domino  Alexandro  iiii°  papa  residente,  nemine  imperante,  domino  Rainerio  Rustici 
poleslale  existenle,  die  martis  viii  inlrantis  mensis  novembris,  coram  domino  Terno 
de  Bustolis,  donno  Guidone  priore  monaslerii  sancii  Angeli  in  Archallis  el  domino  Fri- 
derico  Maiabulini  testibus  ad  lice  prcsenlibus. 

El  cum  poslmodum  sub  annis  Domini  millesimo  et  indiclione  prediclis,  die  lerlio 
decimo  mensis  novembris  exeuntis,  in  claustro  palalii  Comunis  Arelii,  coram  domino 
Guiclomanno  milite  potóslatis,  dompno  Guidone  priore  et  domino  Friderico  prediclis  el 
coram  Rodulfo  nolario  el  Lambardo  lannelli  de  Sampolo  testibus  convocalis  el  rogatis, 
coadunnali  essenl  el  infranominati  doniii.i  Anciani  populi  Arelii,  silicei  dominus  Gralia  de 
Foiano,  Amannalus  notarius,  Tadeus  lanaiolus,  Guido  Saraceni,  Bencevenne  Bonaventura, 
Ugo  Segnorecti,  Pierus  Nerbolli,  Spinellus  de  Cruce  gerens,  ut  asserebant,  eliam  vicem 
domili!  Acursii  del  Carario  circa  offiiium  ancianalus,  el  cum  eisdem  dominis  ancianis 
el  poleslale  adessel  Guadagnus  bannilor  Comunis  Arelii  pio  parte  Comunis,  pojmlo  et 
universitate  Arelii  constilulus  ad  hec  syndicus,  ut  de  syndicatu  eius  publice  palei  maiiu 
Rodulfi  notarli  supradicli,  et  ex  parte  dicle  abbagie,  Comunis  et  hominum  de  Verga- 
rela intervenirel  Salimbene  prediclus  syndicus  ad  hec  sufTicienter  co.nslilulus,  proni  de 
syndicatu  eiusdem  publice  palei  per  alium  Rodulfum  notarium,  placuit  prediclis  syn- 
dicis  utriusque  parlis  el  fuerunt  sponle  in  concordia  de  omnibus  el  singulis  supradi- 
ctis el  conveulionibus  et  paclis  prescriptis,  el  voluerunt  ea  confirmare  vicissim  et  per- 


328  DOCUMKNTI    HF.R    LA    STORIA   D'  AKKZZO  [G04-605. 

cliicpre  .1(1  rnniplt'meiiliim.  Hiu:  iiddilo  et  adiiini'lo,  quod  alihoria  el  Comuiio  (lo  Vpiga- 
rela  halical  ci  li'iical  ad  coiiiin  inolcndina  coppas  sigiiatas  ad  ::;igriuni  Coiniiiiis  Aiutii 
ordìnatiitn  \v\  in  anica  ordiiiatidiim,  et  simililei'  alias  meiisur.'is  ad  qua^  mtMisnr.ibaiit, 
habeanl  l't  Icneanl  sigiiatas  et  hiis  ulantiir,  ut  alii  comitalini  civitatis  Arelii.  Et  ut 
omnia  lìicscripla  valeanl  el  optineant  plenissiinam  lìrinilateni,  prefaliis  Saiiinhi'nc  syn- 
dÌL'iis  ahlìarie,  Coimiiiis  el  horninum  de  Veijjaiela  noniine  el  vice  alibalis  el  (-(invciilus 
et  Comiinis  (el)  horninum  de  Vergarela  ex  certa  scienlia  promisil  prefato  Guadagno  syn- 
dico  Comiinis  el  populi  Aretini  stipulanti  nomine  el  vice  dici!  populi  hec  omnia  et  sin- 
gula  ni  jìrescripla  suiil  aclendere,  observare  el  c«mi)lere  in  lolnm  et  vera  esse  iiec 
in  conirarium  facere  vel  venire  de  iure  aul  de  facto  sub  pena  ducenlarum  librarum 
pisanorum  parvorum  commiclenda  et  exigenda  in  solidum  in  singuiis  capilulis  supra- 
dictis,  et  omnia  dampna  et  expensas  propterea  faclrs  promisil  resarcire  integre  ad  iu- 
ramenlum  syndici  Comunis  Arelii  sine  probalione  alia  sub  obligatione  rerum  omnium 
abbalie,  Comunis  et  horninum  de  Vergacela  |)resenlium  el  fulurornm;  renunlians 
exceplioni  pactionum,  convenlionum,  promissionum  et  obligalionum  non  factarum,  doli, 
mali,  in  factum  el  omni  legis  auxilio,  el  iamdicta  pena  soluta  vel  non  et  dampnis  el 
expensis  integre  restilutis  vel  non,  acluin  est  Inter  eosdem  syndicos  (|uod  semper  et  in 
omni  casti  el  evenlu  rata  permaneant  omnia  el  singula  suprascripla  et  optineanl  ple- 
nissimam  fìrmilatem. 

Carla  syndicatus  predicli  Saiimbeni  remansil  penes  Roldulfum  nolarium  filium  Or- 
landini,  qui  Rodulfus  rogavit  siniililer  instrumenUim  prò  Comuni  et  populo  Aretino  de 
hiis  que  ipse  syndicus  promisil  et  fecil  syi)dico  Comunis  el  populi  Aretini. 

Ego  Fridericus  filitis  olim  Boncompagtd  imperialis  aule  nittarius  sicut  inveni  contineri  in  pu- 
blica  et  originali  abreviatiira  facLa  el  scripta  per  Bonaiuncta{m]  condam  Guadagni  de  Piillia  et 
per  eum  publicata,  uichil  addendo  vel  minuendo  per  quod  natura  cuntractns  in  aliquo  lederetur, 
meitmqtie  signum  apposui. 


605. 

Capitoli  della  lega  ed  ed  alleanza  convenula  tra  il  Comune  di  Arezzo  e  il  Comune 
e  popolo  di  Massa  Trabaria. 

Arezzo,  Palazzo  dal  Comune  •  9  norembre  1257.    [R.  Arch.  di  St.  di  Fir.,  Capitoli,  voi.  XXIV,  e.  163']. 

In  nomine  Domini  amen.  In  nomine  patris  et  filii  et  spirilus  sancii  amen.  Ad  ho- 
norem et  laudem  omnipoienlis  Dei  et  beale  virginis  Marie  et  bealorum  aposlolorum 
Petri  el  Pauli  et  beali  Donati  defensoris  Comunis  Arelii  el  omnium  sanctorum  el  sanc- 
tarum  Dei,  el  ad  honorem  et  exaltalionem  et  boiium  el  pacificum  slatum  Comunis 
el  populi  Aretini  et  Comunis  el  populi  Masse  et  omnium  soliorum  el  amicorum  utrius- 
que  Comunis  predictorum  el  maxime  Florenlinorum  et  Burgensium  et  Urbinatum. 

Hec  est  forma  concordie,  solielatis,  unionis  el  posture  concordate,  promisse  et  fir- 
mate et  stabilite  inter  Comune  el  populum  Areliniim  et  Guillielminum  condam  Sopra- 
paris  et  Arlinuccium  olim  Aretini  Engirami  syndicos  ipsius  Comunis  et  populi  Aretini, 


AN.     I257|  CODICE   DIPLOMATICO  329 

ad  liec  spocialilor  consliliitos  prò  ipso  Comuni  el  populo  Aretino,  siciil  palei  ex  inslru- 
mento  elicli  synclicatiis  manu  mei  Rodulfi  nolarii  infrascripli  ex  parte  una,  et  Comune 
et  popiilum  Mnssanornm  et  omnium  plehalmim  Mass;iiinrum  ol  dominum  Ugoneni  (!ur- 
goli  de  plubatu  IcIie  de  Massa  syiidicuni  dicti  populi  el  Comuiiis  do  Massa  ad  hoc  con- 
stilulum,  sicut  palei  per  instrumentum  dicti  sydicatus  confoclum  per  lohannem  nolarinm 
de  Casale  ex  allora. 

In  piimis  quod  dieta  Comunia  dobeant  esse  et  sinl  una  concordia,  sotietatf  el  unione 
et  amore,  el  intor  se  vicissim  toneatnr  unum  alterum  defendere  ad  invicem  el  maniile- 
nere  in  suis  iuribus  omnibus  et  singuiis,  bona  fide,  sine  fraudo,  servando  que  infra 
dicentur. 

Ilem  quod  hnmines  civitalis  el  districtus  Arelii  libere  el  secure  ire  el  stare  et  re- 
dire possinl  el  debcanl  in  personis  et  rebus  quibuscumque,  quas  haberent  ve!  defer- 
rent  seu  deferri  facerenl  quocumque  irent  el  Hndecum(|ue  venirenl  per  lotam  forciam 
et  districtum  Arelii;  et  Fiorentini  el  Burgenses  simililer  faeere  po^^sint  in  forcia  Mas- 
sanorum  si  ipsis  Massanis  idem  servetur  in  forcia  Florentinorum  et  Burgensiiim. 

Ilem  nullum  pedagium  vel  lensa  vel  maltolletlum  vel  guida  vel  aliquid  liuiusmodi 
quocumque  nomine  vocetur  pelatur  vel  exigalur  ab  aliquibus  de  civiiate  el  comilalu 
et  districlu  Aretii,  nec  ab  aliis  qui  essenl  amici  Comunìs  Arelii,  secundum  quod  per 
Arelinos  declararetur  in  forgia  el  districlu  Comunis  de  Massa  vel  aliquorum  pleba- 
tuum  de  Massa  ullo  modo,  neque  Massanis  in  fonia  el  districlu  Arelii.  El  hoc  idem 
servari  debeat  Florenlinis  et  Burgensibus  si  idem  servelur  .Massanis  ab  eis. 

Ilem  nullum  develum  vel  probibitio  aliqua  biadi  nec  aliarum  rerum  victualium  fiec 
aliarum  quarumcumque  fieri  possil  vel  ordinari  Inter  dieta  Comunia  Aretii  et  Masse, 
set  liberi  Aretini  el  qui  ossei  de  eorum  districlu  possint  deferre  et  roducere  et  reduci 
faeere  predicta  omnia  de  fonia  Masse,  el  per  lolam  fortiam  et  districtum  Masse  extra- 
here  el  deferre  ad  parles  Comunis  Arelii;  et  e  converso  Massani  de  parlibus  el  forila 
et  districlu  Arelii  exlrahere  possinl  el  portare  et  deferri  faeere  ad  parles  de  .Massa  res 
diclas.  El  hoc  eliam  servetur  Burgensibus  in  Massa  si  idem  servelur  Massanis. 

Itera  Comune  et  popiiins  de  Massa  inde  ad  xl  annos  continue  et  quolibet  anno  eli- 
gere  et  habere  et  tenere  debeant  potestatem  aliquem  de  civiiate  Arelii  civem  et  con- 
tinuum liabitatorem  ipsius  civitalis,  qui  presil  loti  Masse,  et  capitaneum  el  capilaneos, 
quando  infra  dictum  lempus  vellenl  habere  capitaneum  qui  preesse  deberel  loti  po- 
pulo  alicuius  plebatus  de  Massa;  el  iudices  el  notarios  simililer  cum  ipsis  poteslate  et 
capilaneo,  quando  infra  ipsnm  lempus  xl  annorum  vellent  aliunde  iudices  et  notarios 
quam  de  eorum  Comuni  de  Massa,  dando  pofestati  el  capilaneo  el  capitaneis  et  iudi- 
cibus  el  notariis  decens  salarium  ad  minus. 

Teneanlur  aulem  polestas  et  capilaneus,  iudices  et  nolarii  qui  prò  tempore  erunt 
iurare  eorum  Slatuta  servare  sine  fraudo  et  malitia. 

Ilem  teneantur  et  debeant  Comune  el  populus  de  Massa  faeere  exercilum  et  ho- 
slem  el  cavalcalam  prò  Comuni  et  univorsaliter  el  prò  diviso  Comuni  Arelii,  et  ubi 
voluerit  et  quando  volueril,  ad  voluntalem  Comunis  Aretii  prò  omnibus  et  singuiis 
negoliis  ipsius  Comunis  et  populi  Arelii,  requisilione  taraen  facla  causa  apparatum 
faciendi  ante  per  decem  dies  per  ambascialores,  lilteras  vel  numptinm  Comunis  Are- 
tii. 


;j;U)  DOCUMKMl    l'Ili    I.A    MiililA    11'  AI1E/.ZII  |005. 

lU'in  (leboiinl  Massaui  ipsi  (|uiililiel  aiiiin  iiiiclne  ad  |)arlaiiii;iiliiiii  tivilalis  Aietii, 
t|iiaii(lo  liei,  Iros  vcl  i|iialii()i'  voi  pliircs  uiiiba^cialorcs,  salliiii  de  (iimlihul  [ilebalu 
iimiin,  ail  rc(|iiisili(»ii(iii\  ipsiiis  Coiiiiinis  raciciidaiii  poi'  lilloias  vul  iiiiiiipliiim  ipsiiis 
(ioinuiiis  vt'l  p(i|iiili    \r(Hiiii. 

Iloiii  doliL'aiit  l'I  iciicaiil  Ciiimine  t'I  populiis  tic  Massa  (|iii)lil)i!l  anno  inicleie  el  ilare 
Coiiiuiiì  Arelii  in  l'oslu  beali  Donali  iiiuiin  ijoiiuin  et  piiicliniin  el  liuiioiaijilem  palleiiin 
de  syrioo  011111  deioiili  iiiiinplio  i|iii  ipsiim  appurici  el  del  in  die  vigilie  dicli  l'e>li. 

llein  leiicanliir  Massaiii  non  iiicipcre  iiec  lacere  ve!  movere,  alieni  Comimilali  vel 
universilali  voi  persoiiis  ali(|uil)us  ali(|uaui  gueirani  di;  ipia  adiiivaii  velini  a  Coimini 
Arelii  sino  lioeiilia  el  volmilalo  r.oiiuiiiis  ci  pupilli  Arelii. 

Ilein  (Comune  el  pupulus  Arelii  lenoalur  prò  Coiniini  ci  universaliler  et  prò  diviso 
iiivare  Comune  .Masse  in  omnibus  eoiiim  iuribiis  el  ah  oinnihiis  l'oriim  iniinicis  et 
adversariis  el  oonlra  omnes  el  maxime  o.onlra  llaslelianos.  Salvo  i|iiiiil  ilii-,liiin  est,  si- 
licei (juod  guerram  Massani  non  incipianl  sino  lioenlia  Coiniiiiis  Arelii;  el  salvo  (|uod 
in  l'aclis  i|ue  prinoipaliler  langeroiil  ('omiiiii'  h'Iorenlie  vel  (loiniinc  iiiirgensiiim  non 
teiieantur  Aretini  eos  iuvare. 

Ilein  quod  de  (|ueslione  scu  disoieliu  veilenle  (inlcr)  se,  i|uud  vel  ipie  esse  polesl 
vel  fcsse  viderelur  inler  Massanos  et  Comiles  de  Carpenno,  leneanlur  Massani  slare  ad 
arbilrium  el  mandalum  r.ommiis  Arelii  sen  aliquoriim  ipii  ()ro  Comuni  ponerentur  ad 
hoc  si  dicli  Coniik's  idem  lacere  voiueiinl  el  l'acient,  el  coinpromissum  lacere  (el)  decen- 
lia  circa  hoc  ad  volunlalem  Comunis  Arelii. 

Ilem  leneanlur  Massani  univorsilalilor  el  omnes  el  singuli  de  Massa  non  tenere  nec 
fovere  aliquam  jiarlem  vel  gooariam  vel  divisionein  in  civilale  vel  in  cumilalu  Arelii; 
immo  semper  procurare  el  ellìcacem  operaia  dare  prò  posse  (|uod  i|)si  Arelini  in  Co- 
muni el  populo  el  in  bono  et  pacilico  statu  slenl  el  perseverenl.  El  quod  capilaneus, 
poleslas  et  anciani  ipsius  Comunis  et  populi,  qui  prò  tempore  essenl,  eorum  officium 
bene  et  legaliter  el  oomuniler  el  lioiioriiìce  l'acianl  el  compleanl  ad  iionorein  el  bonura 
slalum  Comunis  et  populi  Arelini;  et  si  requisiti  essenl  prò  parie  poleslalis  el  cai)itanei 
vel  anoianoium  ipsius  civilatis  Arelii  debeant  venire  el  mietere  quanlilalem  decentem 
prò  predicUs  procurandis  quando  et  quoliens  expedirel  vel  piacerei  poleslali  vel  capi- 
taneis  vel  angianis,  qui  firo  tempore  essenl.  El  Arelini  leneanlur  non  lovere  partem  ad 
divisionem  aliquam  in  Comuni  de  Massa,  immo  sine  t'raude  el  malilia  vello  procurare 
quod  in  comuni  et  pacilico  stalu  ipsi  Massani  perseverenl. 

Ilem  liceat  quibuslibet  qui  liabeient  licenliam  l'acicndi  represalliam  aliquam  prò 
aliquibus  rebus  aut  factis  conlra  aliquas  Comunitales  vel  iocos  vel  speliales  personas 
seu  ab  aliquibus  personis  et  locis  a  poteslale  vel  capitaneo  Comunis  vel  populi  Aretini 
vel  eorum  vicariis,  ipsam  represalliam  facere  et  exercere  in  forila  tota  Comunis  Masse 
sicut  licenliam  haberent  in  fonia  Comunis  Arelii;  et  rectores  qui  prò  tempore  essenl 
in  Massa,  et  ipsi  Massani  leneanlur  ipsis  Arelinis  exinde  dare  el  prestare  consilium, 
auxilium  et  favorem.  Salvo  quod  primo  antequam  inciperet  ibidem  represallia  fieri 
denumplielur  ipsis  Massanis  quod  sic  fieri  volunl  aliqui  Arelini,  ut  si  possent  rem  ad 
concordiam  perducere,  ita  quod  non  essel  opus  hoc  fieri,  id  faciant,  dando  prò  hoc  ter- 
minum  xx  dierum,  et  eis  elapsis  fieii  possil  dieta  represallia;  salvo  quod  non  intelligatur 
hoc  fieri  debere  conlra  Urbinales  habilalores  conlinuos  civilatis  vel  comitatus  Urbinalis 


CnDir.K    DIPLOMATICO 


r{3i 


AN.    12571 

nec  contra  iloirìiiiuni  Tadeiim  de  Montefcllro,  s.'ilva  sonippi'  sfitiotale  facta  iiilcr  Comune 
Floreiitie.  El  (|iin(l  Miissniii  rnnlia  l'iiiinalps  in  poriitn  pi  imipali  l'aclo  iuvare  Aretinos 
non  tPrioaiUur,   iicc  Arpliiii  Massnnos  coiilra  BiirtlPnsps  in  Porum  principali  l'aclo. 

Ilpm  Massaiii  lenpanliir  el  dcbeaiil  rcsliliiPio  ("oniuiii  Ardii  el  eonim  imniptiis  el 
qiiii)HS  v(dp(n)t  polpslas,  capilanens  vpI  anciani  r,omiuii.<  Arelii  posspssioiiem  el  quasi 
infra  SCI  iplanini  lei  lanini,  silicei  caslri  Alihalic  Tedaldi,  C.okicde,  sancii  l'alernisni. 
F(r)esciatip.  Caprili^,  Arsicci,  Montishollolini,  Roselle  et  villarnni  et  curiarnm  eanuidem 
mannaliler;  el  reminlisre  oniiie  iiis  (|uod  ipsa  C.omnnilas  Masse  liahel.  vel  hahere  vide- 
liir  in  possessione  vel  quasi  predictariim  rei  uni  Coniiiiii  et  [lopiiln  Aroliiu»  el  eorum 
syiidicd  recipieiili  pio  ipso  iMiniiini,  el  dare  li'.'iiiliaiii  lioniiiiiluis  diclariim  lerrarnm 
ni  deinceps  Connini  Arelii  inlendaiil  el  ohediant  sidiiinmodo.  Salvo  qiiod  si  Comune 
de  Massa  in  curia  ("oniunis  Arelii  ci  corani  illis  persouis  quas  poieslas.  capilanens  el 
anciani  ad  iiec  cognoscenda  poneicnl  de  civiiale  Arelii  liostendeiet  aliqiia  ima  proplor 
que  vidpi'pliir  insle  el  de  iure  ('.oniiiiii  Arelii  n'iidpre  dplieie,  non  lenealiir  Comune 
Arelii,  el  debeal  (iiiiri  ipsa^  queslio  infra  unum  aiiimm  piosimum  a  die  incpfile  que- 
slioiiis,  el  niilliim  salarinm  exindc  lollalnr  a  Comuni  de  Massa  pio  ipsa  questione  a 
cognitorilius  cause. 

fieni  leneanlur  Massani  |iredicla  omnia  el  singula  servare  el  compiere  ipsis  Areli- 
nis  in  ppipeluum,  el  ipsi  Ai  elini  eis  secundum  qiiod  snpia  declaratum  est  in  singulis 
capitulis  unam  pailem  deliere  alteri  facere,  excepto  de  poteslale  et  capilaneo,  quod 
observare  leneanlur  Massani  per  xi  aiiiios  tantum,  ni  dictum  est,  nisi  eis  piacerei  am- 
plius  facere.  '  ' 

Ilom  debeanl  et  leneant  .Massani  facere  el  curare  sic  el  laliier  quod  dnmiiius  lega- 
lus  Masse  liiis  omnibus  prediclis  consenliat  el  auclorilalem  del  infia  mi  menses  pio.KÌ- 
mos,  et  dominus  pajia  simililer  facial  liiiic  ad  fpstiim  sancii  Donati  proximiim  e.xpensis 
ipsonim  .Massanoium. 

Ilem  leneanlur  Massani  omni  anno  poni  el  (iimari  lacere  in  eoinm  Slalulo  quod 
predicla  inlegre  servenlur  el  nichii  in  contrarium  vel  fraudem  prediclorum  fieri  pos- 
si!, el  ila  de  Statuto  in  Slalulo  Comunis  et  populi  Masse  poiiatur.  Et  poteslas  el  ca- 
pitaneus  qui  prò  lemjiore  essenl,  hoc  semper  iiirent  servare  et  compiere.  El  Aretini 
in  eorum  Slatulis  simililer  poni  el  firmari  faciant  tam  Comunis  quam  populi,  el  iure- 
tur  servari  per  potestalem  el  capilaneiim  civilalis  Arelii. 

Item  consules  et  syndici  cuiuslihet  castri  de  Massa  singulariler  prò  eorum  Comu- 
nilalibus  consenlianl  liiis  omnibus  et  ralificent  et  confirmenl  hec  infra  unum  meiisem 
prosi  mum. 

Ilem  confirmenl  hec  el  ratifìcent  poleslas  et  capilaneus  el  anciani  el  coiisiliarii  de 
Massa,  et  inrelur  per  syndicum  Comunis  Masse  in  anima  sua  el  Comunis  et  populi  et 
omnium  el  singuloium  de  .Massa  hec  semper  servare  et  compiere  el  confìteri  el  non 
negare.  El  hec  idem  iureiil  anciani  el  consiliarii  el  omnes  et  singuli  homines  de  Massa 
a  quatuordecim  annis  usque  ad  septuaginta  annos.  Idem  fiat  prò  parie  Comunis  Aretii. 
El  hoc  de  iurnmenlis  singulorum  facial  el  fieri  faciat  una  pars  alleri  parli  hinc  ad 
tres  menses  proximos. 

Que  omnia  el  singula  ut  supra  declarala  sunt,  predictus  Ugo  syndicus  el  procurator 
el  administrator  dirli  Comunis  et  jiopuii  el  liominiim    de  .Massa   prò  se  el  nomine  et 


JJ'J  DOCUMENTI   PER   LA    STORIA    D' AREZ70  [oOo-tìOtì. 

vice  Comunis  ci  populi  el  liomìnimi  omnium  ot  siii^julorum  du  Massa  ex  parte  una, 
ol  prediclus  Guiilielmus  el  Ailinuccius  syndici,  procuralores  el  adiiiinislratores  Comu- 
nis ci  populi  el  homiiium  de  Arilio  prò  se  el  nomine  el  vice  Comunis  el  populi  el 
liominuni  omnium  ci  singulorum  de  Arilio  ex  altera,  spoiile  el  ex  cerla  scieutia,  ex 
causa  solietatis,  unioiiis  et  posture  el  concordie  per  se  el  suos  el  eorum  inler  se  suc- 
cessores  vicissim  nn.i  pars  alteri  in  perpeluum  lacere,  tenere,  observare,  compiere, 
coniìlori  el  non  negare,  bona  lide,  sine  IVande,  promiserant,  remolis  omnibus  sopliysma- 
tibus,  malis  ingeniis  el  cavillationibus,  occasionibus  (|uihuslibel,  pure  et  sirapliciter,  el 
centra  non  venire  ullu  modo  el  |)resuineie  per  se  nec  per  ali(|UOs,  uec  aiiqiiam  frau- 
deni  procurare  vel  facere  voi  invenire,  nec  pali  quod  per  alios  iuvenialur  ve!  fiat  ali- 
quid  quominus  predicla  integre  serveolur  et  com|)leanlur  sub  jtcna  Mille  marcliarum 
optimi  et  puri  argenti  in  singulis  capitulis  et  quoliens  conlraventnm  essel,  in  solidum 
commictenda  el  exigenda  et  solvenda  a  parie  non  servante  servanti;  et  dampna  et  ex- 
pensas  insuper  pars  non  servans  ad  iuramentum  simplex  syndici  parlis  servanlis  leti- 
cere  teneatur  sine  alia  probalione  el  ludicii  laxalione;  el  ila  sibi  invicem  solempniter 
ut  dictum  est,  ipsi  syndici  solvere  et  facere  promiserunl.  Et  obligaverunt  insuper  prò 
hiis  servandis  el  complendis  iuler  se  invicem  silicei  una  pars  alteri  bona  omnia  el  sin- 
gula  sui  Comunis  et  populi  presenlia  el  futura,  el  se  una  pars  prò  altera  possidere 
precario  constituit,  dando  licentia  exinde  in  tenutam  iulrandi  pars  alteri  corporaliler 
a  die  condilioiiis  in  antea  sua  auctoritale  et  de  eis  faciendi  qne  volent.  El  aclum  est 
inler  eos  quod  pena  soluta  vel  non,  semel  vel  pluries,  semper  sinl  firma  predicla  cum 
pene  obligatioiie  el  omnium  predictorum  eie. 

Ilem  incontinenti  dicti  syndici  ulriusque  Comunitatis  in  anima  eorum  et  Comunis 
et  populi  quorum  sunt  syndici  vel  est  sindicus  precise  iuraverunt  ad  sancta  Dei  evan- 
gelia  tenere  el  servare  omnia  et  singula  supradicta,  et  non  retractare  vel  conlravenire 
aliqua  occasione  vel  exceptione  que  dici  vel  cogitar!  possint  ullomodo. 

Ilem  incontinenti  dictus  Ugo  syodicus  Comunis  et  populi  de  Massa,  nomine  et  vice 
ipsius  Comunis  el  populi  el  hominum  de  Massa,  ad  hec  spetialiter  constitutus  ut  in 
instrumento  sui  syndicalus  confeclo  per  lohannem  nolarium,  supradiclis  causis  sponte 
el  ex  certa  scienlia  el  nunc  dedit  el  concessit  predictis  syndicis  Comunis  el  populi 
Aretii  recipientibus  prò  ipsis  Comuni  et  populo  arelinis  possessionem  diclorum  castro- 
rum  et  lerrarum  ut  supra  specificale  sunt,  el  constituit  amodo  se  prò  ipso  Comuni  et 
populo  possidere  predicla,  et  licentiam  dedit  inde  corporaliler  intrandi  tenutam  et 
quasi  quando  volent.  Et  nichilomiuus  ipsam  possessionem  et  quasi  manualiter  tradere 
eis  prò  Comuni  Aretii  promisit  el  licentiam  dare  hominibus  ipsorum  castrorum  el  ter- 
rarum  ut  amodo  intendant  el  obediant  solummodo  Comuni  Aretii,  et  non  tollere  vel 
contendere  deinceps  dictas  res  Comuni  Aretii  vel  populo  vel  eorum  numptiis  ullo  modo, 
set  pacifice  permictere  possidere. 

Facta  fuerunt  predicla  omnia  in  palatio  dicli  Comunis  Aretii,  in  pieno  Consilio  du- 
cenlorum  virorum  Comunis  Aretii  et  generali  Consilio  populi  Aretini,  ad  sonum  cam- 
pane el  vocem  banniloris,  ut  moris  est,  congregalo,  presentibus  dominis  Rainerio  Rustici 
et  Iacopo  Rustecucci  potestate  et  capilaneo  Comunis  et  populi  Aretii  el  domino  sotio 
diete  potestatis  et  dominis  Guidone  filio  ipsius  poteslalis  et  Munaldo  de  Fikino  iudicibus 
■et  assessoribus  diete  potestatis  et  Uguiccione  notarlo  et  Bencevenne  et  Bindo  et  Brege- 


AN.     I':J57]  CODICE   DIPLOMATICO  333 

damo  notariis  de  Arelio,  lohanne  nolario  de  Casale  teslibus  rogatis  et  vocalis  ad  pre- 
dicla  sub  anno  Domini  a  nalivitatc  Millesimo  ducentesimo  quinquagesimo  septimo,  do- 
mino Alexandre  papa  residente,  indiclione  quintadecima,  die  veneris  nono  mensis  no- 
vembris. 

Ego  Fridericus  filiits  olim  Boncompagni  imperialis  aule  nolarius  sicul  inveni  in  autenlico 
et  originali  instrumenlo  coiifeclo  maiiu  Rudulfi  iiotarii  filii  condam  Orlandini  ita  fldeliter  xcripsi 
et  exemplavi,  nichil  addendo  vel  minuendo  per  quod  natura  contradus  reciperel  lesionem,  meumque 
signiim  apposui. 


606. 

Papa  Alessandro  IV  elargisce  privilegi  spirilvali  alla  Fralernila  di  s.  Maria  della 
Misericordia  isliluila  in  Arezzo. 

Viterbo  -  9  dicembre  1257.  [Ardi,  della  Fratcrnila  di  s.  Maria  di  .Arezzo,  Slatutum,  e.  4'J. 

L'  originale  oggi  si  è  perduto:  la  copia,  da  cui  traggo  il  documento,  fa  seguito  alle  Costituzioni  della 
Fraternità  di  s.  Maria  di  Misericordia  redatte  nel  1262  e  alla  lettera  di  approvazione  di  Guglielmo  vescovo 
"data  Aretii,  in  palatio  Canonice  .Aretine,,  il  2  aprile  1263:  Costituzioni  scritte  dal  notaro  Uguccione  di  Bo- 
naventura Villani  su  quattro  carte  di  mm.  310X^20. 

Al  documento  papale  precede  tale  rubrica:  Hoc  est  exemplar  cuiusdam  publici  instrumenti  indulgenlie 
exibile  et  concesse  hominibus  fraternitatis  sancte  Marie  de  Misericordia  vivitatis  Aretine  a  domino  Akxandro 
papa,  quod  instrumentum  publicum  est  in  custodia  fratrum  Predicatorum  apud  sanctmn  Dominicam. 

Statuto  della  pia  Fraternità  de'  Laici  (Fir.  1870)  33.  ■  Nucci,  Notizie  delle  Opere  Pie  del  Comune  di 
Areno,  64. 

.ilexander  episcopus  servus  servorum  Dei  dilectis  fìliis  recloribus,  confratribus  et 
sororibus  universis  fraternitatis  beate  Marie  aretine  salutera  et  apostolicam  benedictio- 
nem.  Licet  is,  de  cuius  munere  venit,  ut  sibi  a  lìdelibus  suis  digne  ac  laudabiliter 
serviatuf  de  habundantia  pietalis  sue  que  merita  supplicium  excedit  et  vota  bene  ser- 
vientibus  multo  malora  retribuat  quam  valeant  promereri.  iNichilominus  tamen  deside- 
ranles  reddere  Domino  populum  acceptabilem,  fideles  Christi  ad  complacendum  ei  quasi 
quibusdam  illectivis  rauneribus,  indulgentiis  silicei  et  remissionibus  invitamus,  ut  exinde 
reddanlur  divine  gralie  aptiores.  Cura  itaque,  sicud  dilecti  filli  fratres  de  ordine  pre- 
dicatorum aretini  nobis  significare  curarunl,  fralernilas  vestra  in  honore  beate  virginis 
Marie  facla  esse  noscatur,  nos  eam  cupienles  de  bono  in  melius  augmentari,  de  omni- 
polentis  Dei  misericordia  et  beatorum  Petri  et  Pauli  aposlolorum  eius  auctoritate  confisi, 
omnibus  vere  penitentibus  et  confessis  qui  in  eadem  fraternilate  cojlegas  se  statuerint 
et  confralies  ac  venerint  semel  in  mense  ac  diebus  sollempnibus  ad  congregalionem 
quam  (facietis)  secundum  provida  et  salubria  slatuta  vestra,  ad  missarum  sollemnia  in 
commemoralione  ipsius  Virginis  et  verbum  Dei  nichilominus  audiendum,  centum  dies 
de  iniuncta  sibi  penilentia  misericordiler  relaxamus.  Data  Vilerbii,  v  idus  decenbris, 
pontificalus  nostri  anno  lertio. 


X\ì  nnciiMRNTi  PKR  \.\  sTniii\  I)'  ARF.zzn  [G07-fiOS. 


607. 

■H  rrsfifiu  (itKjlielmiiio  dona  al  Comuni;  duemila  lire,  dri  linii  ilei  suo  rphiopuìo 
in  rkoìiipnisa  dei  xerrigi  prcalali  per  riact/uiKlare  al  suo  doìninio  lo  cillà  di 
Cortona. 

Cortona,  l'alnzzo  del  ('omuiic  •  (>  febbraio  125S.    I  lì.  Aicli.  ili  SI.  ili  l'ii..  Ciiintuli,  vul.  WIV,  >:.  107  |. 

Gi.-\zi'.]:<i,  Diiiiiiiiio  ili'l  Vi'xi-iivii  ili  Arezzo  .<«  Ciiiinnii.  COfici v  II.  1 1  .i).  •  .\i.iii;"zzi,  liiiiiiislu  upohiijeticu,  I,  282  - 
C.APi'ELi.rTTi,  h'  Cliirxc  iV  llitlin.  WIII,  I:i2. 

Ili  iioiiiiiii'  oli'i'iii  Dei,  amen.  .Xiino  Chri.'^li  a  naiivilalc  Milic'^iiiio  iliii'i'iili'.'^illiii  (jiiiii- 
qiiagesimn  (telavo,  ilomino  papa  Alexandro  rcsiilciilc,  ìihIìcIìoiip  prima,  ilie  niercurii 
sexlo  Cebi'uarii.  Vencrabilis  pali'r  iloniinii>  Ciiillii'liiius  r|iisi'i)piis  .\rotiiiii';  prò  co  (piod 
Comiine  Arelii  et  lioiiiinps  ipsiiis  rivilali.s  ail  limiorcm  Dei  el  l'cclesio  .AnUiiic  ol  ipsiiis 
(lomuiiif;  Ardii  et  iilililatcm  fipiscopaliis  virililor  ci  piiidcntcr  lerram  l'orione  occupa- 
verunl  el  rcacqaisiveruiil,  niuKis  laliorihiis  ci  pcriciilis  si;  ob  hoc  snpponerulo  ci  siiii- 
sliluendo  eliam  exìndo  slrages  lioiniimm  ci  dainima  plurima  viilnoraloriim  et  cliam 
occisornm  (1);  quc  terra,  ut  iioloriiim  crai,  esse  dcliebal  episcoiiaUis  .Vrelii  el  per  multa 
tempora  stetcril  coiUumax  el  rchcllis  diclo  domino  episcopo  el  aiiteeessoribiis  eias,  el 
eisdcm  sulitraxerat  et  retinueral  pi-r  vioienliam  omnia  iura  sua  in  temporalibiis  et 
spiritnalibus  omni  modo,  nec  inde  se  e|)iscopalus  sen  episcopi  antedicti  lavare  potiierunt 
usque  modo,  neque  per  spirituale  bracliiiim  ecclesie,  ncque  eliam  speciale,  tanta  crai 
superbia,  nequitia  et  rebeilio  hominum  diete  terre,  reputando  quod  ibi  per  Aretinos, 
ut  dietimi  est,  factum  eral  prò  maximo  servitio  ci  commodo  Ecclesie  sue  diete,  remu- 
neravil  dicium  Comune  Arelii  el  Aretinos  tamquam  dilectos  filios  siios  el  in  hoc  bene 
meritos  donando  eis  de  bonis  episeopalus  duo  milia  libras  denarioriim  arelinorum  ci 
pisanorum  minutorum  sine  fraude  prò  servitio  anlediclo.  Quam  summam  pecunie  totam. 
silicei  duo  milia  librarum,  per  se  el  successores  eius,  nomine  episeopalus,  se  obligando 
spente  et  ex  certa  scientia  el  solempniter  [iromisit  dominus  Stoldo  Berlengerii  lacoppi 
lune  potestali  Arelii  el  lacobo  Ruslicuccii  capilaneo  et  domino  lacobo  Omnibene,  domino 


(I)  La  ciltii  (li  Cortona  fu  presa  d'assalto  nella  notte  del  primo   febbraio    l2o8. 

Degno  di  nota,  come  il  docuni.  riportato  sotto  il  n.  620,  è  il  seguente  olio  si  riferisce  puro  al  tenibile 
sacco   dato  a  Cortona   dagli  Aretini  difensori  del  vescovo  (Jiiglieliniiio  e  dei  suoi  diritti  su  quella  citlk 

(1238)  "Die  dominico  xxv  mensis  octobris.  In  civitale  Ardii,  presentibus  Rainorio  quondam  Ugolini  de 
Pogibaldi  et  Orlando  magistro  de  Florentia.  Dominus  Guillielmus  aretinus  episcopus,  recepto  inranienlo  de 
parendo  niandatis  eius  et  promissione  pene  xxv  librarum  a  Ranucio  fìlio  quondam  Turpini  de  Ornina  et  ad 
hoc  Ubertino  olim  C.uillielmi  dicti  loci  fìdeiubonte  prò  ipso  ad  similem  penam  xxv  librarum,  super  oo  (piod 
dictus  Ranucius  ei'at  e.xcomunicatus  occasione  destructionis  Cortone,  et  prò  co  quod  dictus  Ranufius  ad  hoc 
dicebalur  prestitisse  auxilium  et  favorem,  ipso  episcopus  eundem  Ranucium  ab  excomunicatione  qua  propler 
hoc  erat  lìgatus  aljsolvit  et  sancte  niatri  ecclesie  reconciliavit,,. 

In  margine:  Absolatio  excomunicatìonis  Ranucii  de  Ornina  super  sacco  Cortone.  (Ardi.  Capit.  n.  051,  Ada 
£pisc.  et  Capit,  e.  8'). 


AN.    IÌo8)  CODICK    DIPLOMATICO  :335- 

Guidoni  Giegurii,  Oiianiliiio  Acliaiisii,  Vive  Kaiiierii  ul  Aiiiuldo  lacoLii,  KuLeo  conciam 
MafTei,  Bonavenlurc  'fieri  et  Bouaveiiluic  Melosiiii  aurianis  populi  diete  civitalis  sli- 
puianliiius,  recipieiilibus  vice  et  nomine  eiiisdem  C.oniunis  Ardii,  dare  el  solvere  quando 
i|)si  poleslas,  capilancus  el  anriani  velleiil  ve!  inde  salislaceie  vel  compensare  et  discom- 
putaie  in  negoliis  Comunis  proni  ipsi  vellonl,  omni  occasione  iuris  el  l'adi  leraola. 
Kenuntiaiis  in  hoc  orani  exceptioni  dicli  servilii  et  meriti  invicem  prò  episcopatu  non 
recepii  el  non  utilis  episcopatui  et  non  iusti  et  doli  el  in  l'aclum  condiclioni  dehili 
el  sine  causa  et  ex  iniusta  causa  et  l'ori  privilegio  et  ecclesiastico  et  omni  alii  legum 
decrelorum  et  decretalium  et  ciiiiislibel  iuris  el  l'adi  auxilio.  Ouod  si  non  Tacerei  el 
non  servarel  el  non  compierei,  proniisit  per  se  et  suos  successoies  eisdem  slipulantibus 
ul  dictum  est,  dare  el  solvere  nomine  pene  el  prò  pena  duplum  quanlitatis  predide,  et 
dampna  el  expensas  reficere  ad  iuranienlum  svndici  eiusdem  Comunis  Arelii,  qui  prò 
tempore  essel,  el  obligavit  eis  prò  liiis  bona  cpiscopalus  piedidi  omnia  el  ea  se  prò 
diclo  Comuni  possidere  constituil.  El  pena  soluta  ve!  non,  ratis  manenlibus  supradidis, 
cura  obligatione  pene  et  omnium  predictorum.  Aduni  lamen  l'uil  ante  predictum  coii- 
traclum  et  in  ipso  el  post,  quod  predicti  denarii  et  debilum  dicium  debeai  cumpensari 
in  pretio  venditionis  infrascriple  et  aliter  idem  dominus  solvere  non  tenealur,  quia  sub 
hac  inlentione  el  forma  el  paolo  acta  sunl  liec  et  proniissa  et  recepta  de  comuni  vo- 
lunlale  parlium. 

Ada  sunl  hec  Cortone,  in  palatio  Comnnis  eiusdem  terre,  presenlibus  l'ratre  Bene- 
diclo,  fralre  Marcellino  de  ordine  Minorum,  el  t'ralre  Orlando  condam  Gerardini  el 
fratre  Forte  de  ordine  Predicatorum,  el  domino  Mathco  Sassoli,  domino  Gronda  iudice» 
et  domino  Frederigo  Marabotlini  el  domino  Kiccolao  bononiensi  el  |>resbilero  Bono 
canonicis  arelinis,  Rodulfo  notarlo  Clio  Orlandini,  Tetro  notarlo  (ìlio  Paganelli  et  Or- 
lando Talliabovis  leslibus  ad  hec  omnia  vocatis  et  rogatis. 

Ego  Gerardus  olim  Cerberi  nolarius  predidis  omnibus  interfui  el  ul  supra  legilur 
rogalus  el  de  voluntale  et  mandato  predictorum  conlrahenlium  scripsi  et  publicavi. 

Ego  lacopus  filiu.1  condam  BeneuUndi  nolarius.  ut  inveni  couliueri  in  dicto  originali  inslrn- 
mento  mami  dicli  Gerardi  confeclo,  ut  supra  ìegitur,  de  verbo  ad  verbum  fìdctiter  Iransumpsi  et 
exemplavi  nicìiil  addilo,  mutato  vel  diminido  per  quod  ipsius  conlractus  substanlia  in  aliqiio  ledc- 
retur,  el  ad  maiorem  caulelam  me  stibscripsi  el  meum  signiim  apposui. 


608. 

Jl  vescovo  Gugliebnino  cede  al  Comune  il  pocjfjio  di  Curlona  con  allro  luogo  da  sce- 
gliere per  costruire  la  fortezza,  colla  quarta  parie  di  tutta  la  giurisdizione  sulla 
terra  e  sugli  uomini  e  con  pi-oventi  diversi. 

Cortona,  Palazzo  del  Comune  •  6  febbraio  1358.  [K.  Ardi,  di  Si.  di  Fir.,  Capitoli, 

voi.  X.XIV,  e.  167']. 

OcMZEi,i,  Dominio  del  Vesc.  d' Ar.  in  Coj-tona  (Opere  11,  111).  •  Auiaizzi,  lìiaposta  apolofjetica,\,  2^  (in 
€sli'.).  -  Cappelletti,  Le  Chiese  d'  Hai,  XYIII,  133. 

In  nomine  eterni  Dei,  amen.  Anno  Chrisli  a  nalivilale  .Millesimo  ducenlesimo  quin- 
quagesimo celavo,    domino   Alexandre  papa  residente,  indidione   prima,  die  mercurii 


;»;lt>  DOCUMKNTI    PKR    LA    STORIA    I)'  AIlKZZn  [GOS-CUD. 

sexlo  l't'liniarii.  Vcnoriiliilis  paler  domiiins  Oiiillielmiis  episcopus  ai'Oliiius,  insperla  «li- 
lilale  episcopaUis  eiiisdftni  el  prò  ovidenli  necessitato  solvendi  dehili  irifraserifili  quod 
nrgueijai,  ciim  el  do  mobilihiis  episcopattis  solvi  ikhi  polorat  ner  de  aliis  ciim  minori 
dampno  ipsius  rcclesic,  per  se  el  siios  successores  nomine  e[»iscopalns  eiiisdem,  sponle 
l'I  scicnter  vendidit,  dedit,  tradidit  el  ad  propiinm  el  in  pcrpelinini  concessil  domino 
Sloldo  de  IJcrongoriis  lacoppi  lune  polcslali  Arolii  et  domino  larobo  Hiistirurcii  capitaneo 
et  domino  Guidoni  Tiregorii,  domino  lacobo  Omnihene,  Orlandino  Accarisii,  Vive  Rainerii, 
Arnoldo  lacolii,  Maffeo  Uuhei.  Honavcnlnro  Tieri  et  Ronaventnre  Melosini  anrianis  C.omu- 
nis  el  populi  Arelini,  slipiilanlilnis  nomine  et  vice  Comunis  el  populi  Arelii,  podium  ('or- 
Ione  ubi  dicebalur  Horcha  di  riicrfalco,  el  sicnt  ipse  podins  cum  suis  poi'linenliis  esl  et 
irahit  a  porta  Montanina  iisque  ad  jiorlam  r.r.slellonchii,  el  a  fundo  qui  esl  inxla  ec- 
clesiam  de  Mariano  versus  Roccham  supra,  rum  omnibus  finibus,  perlinenliis  el  adia- 
ciontiis  ipsius  podii  et  loci,  el  cum  omnibus  liiis  que  ad  ipsum  episcopum  el  episco- 
palum  pertinebanl  et  perlinerc  possent  in  diclo  podio  a  diclis  lìnibus  supra,  el  cum 
inlroilibus  el  egressibus  suis  omnibus  el  ad  ipsa  loca  et  ab  ipsis  locis.  Ilem  aiium 
locum  ubi  Comune  Arelii  eiegeril  in  terra  Cortone  facere  forlelliciam  et  munilionem 
prò  ipso  Comuni  Arelii.  Item  quarlam  partem  integre  totius  iurisdiclionis  ipsius  terre 
el  hominum  diete  terre  que  pertinelial  seu  pertineie  debebat  in  lemporaiibus  ad  ipsum 
episcopum  et  episcopalum  Arelinum,  l:ini  prò  miclendis  el  ponendis  ibidem  poleslate 
diete  terre  et  hominum  predictorum,  quam  indice  appellationis  et  camarariis  et  slalu- 
tariis  el  aliis  olfilialibus  et  coireclione  Statutorum  facienda,  el  decima  parte  inlroiluum 
Coraunis  tortone  et  curatura  el  passagio  porlo  percipiendis  el  liabendis  et  aliis  lem- 
poraiibus que  ad  ipsam  iurisdiclionem  spectant  el  spedare  possent,  ut  deinceps  pre- 
fatum  Comune  Arelii  ipsam  quarlam  partem  predictorum  habeat  el  percipial,  et  omnia 
exinde  faciat  que  sibi  placuerint.  Item  ex  dieta  causa  cessit  et  mandavit  eisdem  reci- 
pientibus,  ut  dictnm  esl.  omnia  el  singula  iura  el  actiones  que  et  quas  ipse  episco- 
palus  habebat  et  habcre  poterai  occasione  diete  quarte  parlis  omnium  predictorum  et 
dicti  podii  et  loci  et  aliarum  rerum  supra  concessarnm  conlra  omnem  personam  et 
locum  et  omni  tempore;  et  eosdem  recipienles  vice  et  nomine  Comunis  et  populi  Aretii 
eonslituil  procuralores  exinde  ut  in  rem  suara  quam  deinceps  nomine  Coraunis  et  populi 
possint  agere,  eausari,  excipere,  experiri,  el  omnia  et  singula  facere  et  exercere  que  sibi 
placuerit  utililer  et  directe  absque  conlradiclione  vel  molestia  ipsius  episcopi  ve!  suc- 
cessornm  eius;  et  prò  prediclis  venditione  et  cessione  coufessus  fuil  idem  dominus 
episcopus  prò  se  el  nomine  episeopatus  predicti  iustum  pretium  recepisse  et  in  veri- 
tale  recepii  hoc  modo,  videlicel:  quia  com|)ensate  fuerunt  cum  eo  duo  milia  libre  de- 
nariorum  quas  idem  dominus  episcopus  nomine  episeopatus  solvere  lenebafur  Comuni 
Aretii  prò  remuneralione  servitiorum  sibi  factorum  ab  hominibus  et  Comuni  Arelii 
circa  reacquisilionem  Codone,  sicul  de  ipso  debito  vere"  constabat  in  publico  inslru- 
mento  primo  condito  et  scriplo  per  me  Gerardinum  nolarium  infrascriplum,  quando 
sic  fieri  voluerunt  predicti  poleslas,  capitaneus  et  anziani  et  exinde  sibi  factum  esse 
asseruerunt  el  acceplaverunt,  et  a  quo  dicti  potestas,  capitaneus  et  anciani  ob  hoc 
eum  exinde  absolverunt,  el  ipsum  prelium  in  utilitatem  episeopatus  conversum  fore 
asseruit  et  aliud  meritum  legiptimum  el  ydoneum  prò  episcopatu.  Renumptians  omni 
exceptioni   pretii  et  meriti  non    recepii  et  non  iusti  et  non  compensali  seu  disconipu- 


aN.    1i;)8]  CODICR   Dll'l.oMATI' "  :{37 

tati,  ut  dic'tum  est,  et  tiebiti  iioii  comniissi  primo  m  niiliinio  ecclesie  sue  diete  et  non 
iirgentis,  et  quoti  non  possit  dicore  uliquid  ciri'a  Ime  in  U-'sione  sue  ecclesie  el  episco- 
palus  f;iclii!ii  voi  non  nlililer  prò  episcopali!,  et  doli  d  in  ladiini  et  sine  causa  et  fori 
privilegio  et  ecclesiaslico  ci  oniiii  alii  legiini  iniis  ii\ili-  ri  canonici  el  facli  auxilio. 
El  [)romisit  per  se  el  successores  suos  idem  doniiniis  cpi.M-.ipus  cisdeiu  recipienlilms 
ut  dicliiin  est,  omnia  et  singula  snpradicla  semper  ii  in  Inliini  liima  et  cala  lialjeie 
el  tenere  el  l'cs  diclas  sen  possessioiiem  vel  quasi  pirdiriornMi,  qiiani  inde  lialiebal 
vel  videbalnr  liahei-e  se  prò  Comuni  Arelii  aniodo  ronsliinli  pn.-sidei'e  vehpuisi  el  non 
toliere,  non  contendere,  nec  moleslare,  nec  minnere  ani  inquietare  predirla  aul  aliiiuid 
ex  eis  jìroniisil,  set  alt  omni  suo  dato  et  faclo  in  cnnlrarinm,  solummodo  si  apparciel 
quod  promisil  non  essi',  |)redicla  omnia  defendere  ani  dislirigare  promisi!  Comuni  Arelii 
jib  omni  per.sona  e!  loco  et  omni  Icmpoii'  >ui  ci  episcupatns  omnibus  cxpensis,  pigno- 
ribus  et  advocalis  slatini  lite  mota  ri  ante  el  post.  One  omnia  si  in  lolnm  luìii  Tacerei 
et  non  seivarel,  vel  si  in  aliqno  non  convenirci,  promisil  l'isdcni  recipienlibus,  ut  diclnm 
est,  nomine  peno  dii|duni  quanlilalis  compensale,  et  omnia  ilam|nia  el  expensas  ìnsuper 
reficere  ad  iuramenlnm  syndici  du'li  Comunis  exliinanda  in  indicio  el  exira.  Kt  prò 
prediclis  servandis  obligavit  eisdeni  omnia  l)oiia.  episco;  ains  [U'esHnlia  el  lìilura,  el  omnia 
se  prò  ipso  Comuni  constilnil  [lossidere.  El  pena  soliila  m'1  non  prcdic-la  omnia  seinpei 
rata  maneanl  cuiii  obligalione  pene  et  omnium  [ìrediciornni. 

Ada  sunt  liec  in  palalio  Comunis  eiusdem  terre,  presenlihns  l'ralre  Henediclo  et 
fratre  Marcellino  de  Minoribus,  el  fralre,  Orlamlino  d  iValre  Forte  de  l'redicatoribus, 
et  domino  .A'icliolao  bononiensi  el  prosbileio  Bono  ■  anonicis  aielinis  el  domino  Mallieo 
Sassoli,  domino  Cironda  indice,  domino  Fredeiico  Maiabiiltini,  Hodullo  notarlo  fiiio 
Orlandini,  l'etro  notarlo  filio  Paganelli  et  Orlando  falliaboviv  leslibiis  ad  liec  omnia 
vocatis  el  rogatis,  anno  Clnisli  a  naiivilale  Millesimo  CCIvin.  domino  pa|)a  Alexandio 
residente,  indictione  prima,  die  mercurii  sexlo  februarii. 

Ego  Gerardus  olim  Coibeci  nolai'ins  [iredictis  oinnilin-  inlril'ni  ci  ut  snpra  legilnr 
rogatus  scripsi  el  publicavi. 


609. 

7/  prcdello  rencoi'O  cede  ai  Comune  di  Arezzo  tulio  il  dominio  di  Curloiui. 


Cortona,  Palazzo  del  Coiiiime  -  0  febbraio  125.S. 


|ll.  Ardi,  (li  Si.  (li  l-'ir.  Capitali. 
■ol.  X.MV.  e.  l(iS|. 


t;u.\zzEsi,  Dominio  del  Vesr.  d'Ar.  sopra  Coiiona  ^Opere,  II.  US;.  .  .Vi.ti.;"zzi.  Rì.iihisIh  (iiìi,liig.,\.  •2ss. 
Cappelletti,  Le  Chiese  d' Itid.,  XVIII.  I.S»!. 


In  nomine  eterni  Dei,  amen.  Anno  Cliristi  a  naiivilale  millesinnì  ducentesimo  quin- 
quagesimo octavo,  domino  papa  Alexandre  residente,  indiclione  prima,  die  mercurii 
sexlo  febi'uarii.  Venerabilis  pater  dominus  r.uillielmus  episcopus  arelinus  ciim  piimo 
vendidisset  et  concessisset  Comnni  Aretii  quarlam  parlem  iiirisdiclionis  qnam  habebat 
in  temporalibus  in  terra  et  hominibns  de  Cortona  el  podium  Rocche  de  Coi  tona  cum 
suis  perlineuliis  et  remunerasset  eliam   Comune   dicium  in  duobus  miliibns  librarum 


3il8  DOCIMKMI   J'Ml    LA   STUUIA    U'  AnKZZO  fÓO'J-GlO. 

(li'naiioiiim  prò  scrvitio  siiti  el  cpisropalui  collalo  al)  ipso  Comuni  Aiclii   circa  reac- 
(|iiisilioiii.'m    rortoiie.  (|ue    (luiilciu    (|uanlilas    |ìecunic    loia   iliscompiUala  et  compen- 
sala liiil  in  pietio  (liete  veiniulionis,  sicnl  palei  ex  publilicis  inslrumcntis  primo  cele- 
Itralis  et  srriplis  per  me  (lerariliiui  nolarium  infrascripUim;  ilerum  inspecla  et  cognita 
utililalc  ipsiu^  epi.'^iopatiis  circa  inlVascripla,  volendo   inlrascriplum  beiicfitium  conce- 
dere dileclis  lìlii  sui.s  (".omuni  el  |)opulo  el  liominiims  ile  Arelio,  per  so  ci  suos  sncces- 
sores,  nomine  episcopatus  eiusdcm,  proraisil  domino  Sloldo  Herengerii  lacoppi  poteslati 
Aretii  et  domino  lacobo   Rusticucci   capilaueo  el  domino  (luidoni  Gregorii  et  domino 
lacob»  Omnilicne,    Orlandino  Aecarisi,    Vive  Hairierii,    Arnoldo  lacobi,    Maffeo   Riibei, 
Bonavenlure  Tieci  el  Bonavenlure  Melosini  anciatiis   Comuiiis  el  |iopuli  aretini,  slipu- 
lanlibns  el  recipienlibus  vice  et  nomine  eiusdem  popiili  et  Comunis,  de  aliis  suis  tri- 
bus  parlibiis  liicte  iuiisdiclionis  el  de  aliis  iuribus  episcopatus  de  Cortona  bonarn  quie- 
tanliam    lacere    Comuni  Arelii  el  populo,  el  bona    societale  et  bone  et  lionesto  modo 
exinde  eos  Iractare.  Et  e  converso  dicli  potcslas  el  capilaneus  el  anciani,  vice  el  no- 
mine Comunis  et  populi  Arelii,  prò  prediclis  benelitiis  el  merilis   rece[itis  ab  ipso  do- 
mino episcopo  valde  utilibus  prò  Comuni  ci  populo  aretino  per  se  et  successores  eo- 
rum  promiserunt   solempniler  eideni  domino   episcopo,  stipulanli  et  recipienti  nomine 
dicti  episcopalus  prò  se  et  successoribus  suis,   manuleiiere  iurare  el  defendere  ijìsnm 
dominum  episcopum  el  eius  successores  el  episcopalum  el  eius  nunlios  in  omnibus  et 
singulis  suis  lui  ibus  lemporalibus  el  spirilualibns  de  Cortona,  el  quod  de  eorum  parte 
et  parte  Comuuis   bona    quietantia   el    socielas  et  Iractalio  liei  ei  cum  eo  et  omnibus 
suis  nuntiis  circa  predicla  el  occasione  prediclornm  per  omiiem  modum  el  per  omnem 
viam  sine  fraude  aliqua  et  malilia  el  remolo  onini  sopiìysmate  el  malo  ingenio;  el  quod 
paciiice  ci  (|uiele  sibi  el  episcopalui  dimicienlur  ipsa  bona  el  iura  omnia  et  habere  et 
tenere  et  uti,  l'rui,  el  nulla  molestia   vel   inquielalio  vel  conlenlio  exinde  sibi  fiet  per 
Comune    el    populum   arelinum,  et  niliil  inde   sibi  tollelur  nec  minuelur  nec  patietur 
quod  aliqui  minuant  vel  tollanl.  El  hoc  facere  el  curare  ila  el  laliler  quod  eidem  pre- 
dieta   servabuntur  el  complebuntur  promiserunl   eidem    domino  episcopo  stipulanti  ut 
dictum  est,  predicli  domini  polestas,  capilaneus  et  anciani  et  e\  certa  scienlia  et  non 
per  errorem  ex  causa  societalis  el  concordie  el  quia  ut  dictum  est,  dieta  receperunt, 
volentes  eidem    prò  episcopalu   prò  diclis  merilis  respondere  favorabiliter  el  benigne 
sicut  patri  et  domino  spirituali;  el  (|uia  eliam  alias  propter  Deum  et  bonos  mores  te- 
nenlur  Comune  et  populus  ecclesiam  suam   in   bono  stalu  retinere  el  manulenere,  et 
defendere  iura  eius.  El  renunliaverunt  diete  parles  iuvicem  una  alteri  circa  hec  omni 
exceptioni  meriti  non  recepii,  ut  dicium   est,   per  singula  ab  una  parte  el  alia,  el  e 
converso  eliam  et  aliorum  merilorum  iustorum   non    receplorum  el  doli  et  infamie  et 
condilioni  sine  causa  et  ex  iniusta  causa,   fori    privilegio  el  ecclesiastico  et  omni  alio 
iuri  civili  et  canonico  et  facli  auxilio    competenti  et  competi'turo  el  tam    rescriptorum 
vel  privilegiorum  imperalorum  vel  impetrandorum  vel  concessorum  alias  alicui  ex  dic- 
tis  parlibus  per  dicium   papam  vel  imperalorem   contra  vel  preter  hoc  et  statulorum 
et  consueiudinum  presenlium  el  fuluiorum  auxilio  et  omni  alii.   Et  promiserunl  ipse' 
parles  Inter  se  invicem  per  se  el  successores  eorum  servare  facere  el  compiere,  confi- 
teri  et  non  negare  semper  omnia  el  singula  supradicta  sub  pena  mille  librarum  hono- 
rum denariorum   pisanorum   commictenda  el  exigenda   in   solidura  in  singulis  et  prò 
singulis  capiUilis  non  servatis  et  quoliens  conlravenlum  fueril  reflcere  leneatur  ad  iu- 


AN.     12oSl  CODICF.    DIPLOMATICO  339 

rameiìlum  |iarlis  servanlis  el  eiiis  syiulici  sine  ;ili;i  prnbalinne  in  iiulicio  et  extra,  et 
ila  sibi  invicem  promisenint;  obbliganles  (Inmimis  episcopiis  bona  episcopadls,  et  dicli 
polestas.  capilaneus  el  anpiani  bona  Comiinis  Arelii  piesenlia  et  ftiliira  sibi  iiivirem,  et 
ea  omnia  una  jiars  pio  altera  conslilHil  possidi'ic.  Kt  adum  est  inter  cos  ipiod  pena 
soluta  ve!  non  picdirta  omnia  senipor  rala  maneant  cnm  oiiiilÌL;alione  pene  et  omnium 
pn'dielnrnm. 

Ada  sunl  liec,  omnia  Corlone,  in  (lalatio  Comiinis  ciiisdem  lene,  prosenlilins  IValre 
Benedicto  et  fi-ati-e  Marcellino  de  Mii:orii>ns  et  fralre  Oliando  e!  IVatre  Forte  de  l're- 
dicaloribiis  et  domino  Nicholao  bfinoniensi  et  presbitero  Bono  canonico  aretino  el  do- 
mino  MalTeo  Sassoli,  domino  (Ironda  iudice,  domino  Frederico  Marabollini,  Kodalfo 
notarlo  lilio  Oiiandini,  Pelro  notarlo  filin  Paganelli  el  Orlando  Tailiabovis  leslibus  ad 
hec  omnia  vocalis  et  rogalis. 

Fgo  (ierardus  olim  ('.orbici  notarius  |iredii:lis  omnilms  et  singiilis  inteil'ui  et  ni  sa- 
prà li^sitiir  rogatiis  scripsi  el  [)ublicavi. 


610. 

Measer  Federigo   MaraboUiìii   cieiic  elvUo  sùidaco  dal  l'oiisinlio  ijeìtiualc  di  Arezzo 
per  Irallar  la  pace  con  Firenze. 

Arezzo,  Palasszo  del  Comune  ■  11  maargio  125S.  [R.  Ardi,  di  3l.  di  l'ìi.,  Ciij)iloìi,  vul.  XXI\, 

e.   tSS:  XXXIU.  (\   190J. 

In  nomine  eterni  Dei,  amen.  Anno  tliiristi  a  nativitate  millesimo  (ICIvm,  domino  papa 
Alexandro  residente,  imperio  romano  imperatore  vacanle,  indictione  prima,  ibe  sabbati  xT 
niensis  madii.  Convocalis  viii  ancianis  popnli  Aretini,  videlicet  dominis  Gronda  et  Mu- 
naldo  RodnKi  imbcibiis,  Restoro  Gerardi,  Orlando  Tailiabovis,  Foicalcherio  Bencivennis 
Ondedeo  merciaiolo,  Benvennto  domini  Michaelis  et  Niepo  Guinici  et  Consilio  ce  viro- 
rum  r.omunis  Arelii  et  generali  Consilio  dicli  pofiiili,  silicei  rectoribus  artium,  dominis 
solietatum  et  eoruni  consiliariis  et  insuper  e  adiunclis  et  Consilio  credentie,  in  paialio 
Comunis  prefati,  ad  sonum  campane  et  voce  preconia  more  solito,  quorum  nomina  inferius 
scripta  sunl.  Dominus  Guido  index,  assessor  et  vicarius  domini  Stoldi  Berlengerii  pote- 
stalis  eiusdem  Comunis  et  dominus  Giannes  Uguiccionis  Malaspine  capilaneus  popuii 
predicti  et  quilibet  eorum  in  soliilum  cum  voluntale  expressa,  consensu  et  aucloritate 
dictorum  ancianorum  et  consiliariorum  omnium,  et  dicli  anciani  et  consiliarii  omnes,  cum 
aucloritate  et  consensu  dictorum  vicari!  et  capitane!,  omnes  simili  in  comuni  concordia 
el  voluntale,  vice  et  nomine  dicli  Comunis,  sponte,  solempniter  et  ex  certa  scientia  fece- 
runt,  constituerunt  et  ordinaverunl  dominum  Fredericum  Marabollini  (1)  iudicem,  civem 
arelinum,  eorum  el  dicli  Comunis  ligiplimum  et  suRicientem  sindicum  ad  iniendnm,  fa- 
ciendum,  renovandum  alque  firmandum  concordiam,  unionem.  societatem,  amicitiaui  et 


(1)  Questo  ben  noto  poeta  volgare  aretino  lu  pote.stà  di  .\ngliiaii  nell  263.  Carta  Camaldolese  (^Oi/)/uma<. 
di  Firenze)  del  3  lel)liraio  1263:  "Dodo  quondam  inagistri  Uainerii  vicarii  domini  Frederici  de  Maiabullinis 
de  Aietio  poteslatis  Anglaiis,,  coli'  assenso  dei  consiglieri  di  quel  Comune,  nomina  procuratore  "Bonannum 
quondam  Veneii  ad  comparendum  coram  domino  Ottone  de  Frascaicllis  regio  vicario  conslituto  Arelii  gene- 
rali,, per  porgergli  e  promettergli  obbedienza. 


:{^(i  unr.ijMKMi  l'Kn  r.A  stomia  i>'  Anr.zzo  [<i10. 

(lileaionom  perpeliio  iliii;iliii;mi  ciiui  Coiniini  l'Ioicntii;  (3l  l'iiis  siiidico  aii  lice  consti- 
liito  vel  coiislilnenilo;  et  ail  iiroininonduni  eiilom  Cornimi  et  siiulico  Plorenlie  eam- 
(lem  servare  et  lenerv  porpolmi.  fi  alia  singiila;  ci  ad  farici)diini,  onlinandiini  et  pro- 
initlfndum  eiilom  sindicn  d  Comuni  et  ciiin  oodiMH  sindieo  conventiones,  [ironiissiones, 
oldigaliorios  ci  par.ta  omnia  in  prcdi.-lis  el  circa  predirla  (|iic  cxpodieol  ol  ipsi  sindico 
visa  fiiorinl  expedirc;  el  ad  pntmictiMidiim  pen;im  niilli'  marcaruin  aiì^oiiti  prò  siiigiilis 
.•.ai»ilniis,  el  refoclion.iii  dainpiioriiiii  ci  CNpensanim;  el  ad  oljligaiidiim  hona  omnia  et 
ima  dicli  Comiinis  \relii  pr.sctilia  ci  t'uliira;  ci  ad  facicndiim  omnes  ci  siiigulas  pro- 
teslaliones,  exceplalioncv.  nMiimpliaiioncs,  confessioncs  ci  alììimaliones.  ci  genoraliler 
ad  omnia  ci  singula  alia  laciendnni,  complcndum  el  excrceiidiim  «luc  natura  dicli  ncgolii 
rec|iiirol  el  que  ipsi  sindico  visa  fuerinl  lacicnda;  et  ad  imandum  in  anima  eorum  et 
toiius  dicli  l'.omunis  predirla  omnia  et  singula  attendere  el  osservare  et  conìplere  sicut 
per  ipsum  sindiciim  |tromissa  fueiinl.  Ilem  ad  recipicndum  vice  el  nomine  dicli  Co- 
munis  Areni  similiter  promis.-iones,  ol»hiigatioiies  el  pacla  el  confessiones  el  protesla- 
liones  el  aiììrniationes  et  cxccptationes  omnes  el  sin-ulas  ci  generaliler  omnia  et  siu- 
gula  a  sindicd  Comunis  Klon'ntie  ad  hec  conslitulo  vel  consliluendo  que  prediclis  expe- 
dient  et  ipsi  sindico  Comunis  Ardii  expedire  videbunlur.  Danles  el  concedenles  eidem 
sindico  plenum,  liberum  et  generale  mandalnm  el  polcslalem  omnimodam  faciendi, 
complendi  et  recipiendi  omnia  el  singula  supiadicla  cum  qualibel  solempnitale  iuris 
et  facli  sicut  ei  videbiUn.  Et  proteslantes  el  promicteiites  vice  el  nomine  Comunis  Arelii 
prò  se  el  eorum  successoribus  et  eliam  prò  se  ipsis  firma  et  rata  liabere  perpetuo  et 
tenere  ea  omnia  que  per  dicliim  >iiidicnm  gesta  el  facta  el  |)romissa  fuerint,  el  nullo 
modo  conlravenire  sub  obligalione  bonoriun  dicli  Comunis  Ardii. 

Nomina  vero  dictonim  consiliariorum  omnium   con\ocatornni,  al  dicium  est,  suut 
hec: 


Orlandinus  Acariscii  {') 

Sturioue  notarius 

Uberliniis  Ranerii  Godoli 

Ugucxio  Ulialdini 

lacobus  Piege 

Dominus  Bracliius  iudex  (iril'olini 

Arnoldus  de  Fuoro 

Dominus  Boucompangnus  Allani 

Guido  domini  Oddi 

Dominus  (iianeltus  Mallei  Guidonis 

Dominus  Armanninus  index 

Pierus  Aclaviani 

firunus  de  Pantaneto 

Lalinus  Filippi 

Acquislus  UgonisC';  de   Moniflxino 

Fracassinus  RuQfoliiii 

Cambius  Carilatis 


Guido  pannaiolus 
l\ola  Gionle  Pareneine 
Lupus  [iiiicciarus 
Rodulfus  asbergerius  {') 
Gualterius  de  Petramala 
Dominus  lacobus  Ratucii 
Dominus  Orlandinus  Ubertini 
Viva  Ranerii  de  Turila 
Andreas  domini  Uberlini  Assalti 
Guiduccius  Tabi 
Pierus  domini  Niepi 
Marcbeise  notarius 
Asprellinus  carnaiolus 
Bartbolus  Manzini 
(iionta  de  Mucciafore 
Grifolinus  spetialis 
Ranerius  Bracchii 


{•)  Orlanius  Acarisii:  voi.  XXXllI. 


i>>)  voi.  XXXIII:  GiridO'iis. 


;<!)  voi.  XXXlll-.asberghertua. 


AN.    I2;ì8] 

Gratia  Malici  spelialis 

Orlandus  Boiiavollie 

Ncvaldiis  domini  Isacchini  (') 

Mpco  Lnmhardus  Alberti 

Leone  Ultcrlini 

Dominiis  Rodulfuius  Boncompagni 

l'goiinus  tinlor 

Adallus  de  extra  ponlem 

Angelerins  notarius 

Areru?  notarius 

Mafeus  Magaiocli 

Dominus  Bonensegna  de  sancto  Martino 

Dominns  Bonagiiida  index 

Dominus  Michael  iudex 

Barlholus  notarius 

Maffeus  Fauli 

Deodatus  olini  Accursi 

Guido  Perini 

Ranerins  domini  Giiidonis  Panici 

Dominus  Vollia  iudex 

Dominus  Angelus  index 

Dominus  Koigeilus  iudex 

Arpinus  de  sancto  Donato 

Bandinus  domini  Tarlali 

Dominus  Prugnolus 

Manente  vasarius 

Ubaldinus  Presbiteri 

Guilielminns  notarius 

Gorbellus  de  sancta  ilruce 

Ghiselins  notarius 

Bencevenne  de  BecQis 

Dominus  lldebrandinus  Guidonis 

Veneie  quondam  Iai:ohi 

Dominus  Berardinus  domini  Tasche 

Bencivenne  Bonaventure  medici 

Ballione  notarius 

Rodulfinus  Ugolini 

lohaiHies  Magnani 

Reslaurus  domini  Detesalvi 

Accursus  de  Arnaldis 

Rannccius 

Reslaurus  porcaiolus 


CODICE   DIPLOMATICO 

Bracchius  Amici 
Rigu«xius  Rigoli 


341 


Petrus  Bencivennis  Grassi 
(".orbecinus  de  (lorbefis 
Compagnus  domini  lacobi 
lacobns  Gregorii  pisani 
Forfore  Marlii 
FarolfuL'cius  Munaldi 
Cenciarinus  Geiicii 
Tebaldus  Raiialdi  Buslole 
Bonaccursus  faber 
Falcianus  piliciarius 
Bonfalus  bambacarius 
Mannus  spelialis 
Guido  spelialis 
Gallela  domini  Malliei 
Enghiramus  domini  Guidonis 
(ierardus  domini  Migoldoni 
Galiferrus  domini  Frederici 
Guilielminus  Suviaparis 
Diiminus  Orlandus  de  Gatenaria 
Dominus  Boncompagnus  Sassoli 
Dominus  (Jbertinus  de  Petramala 
Cavallinus  domini  Berlengerii 
Dominus  Gratia  de  Foiano  iudex 
Torscins  de  sanclo  Donato 
Guido  domini  Gerardini 
Matbeus  Pecurile 
Ga(^T,erius 

Consulus  Benenlendi 
Ranerius  Marie  sarlor 
Pedone  piliciarius 
Ugolinus  fornarius 
Guido  Basei 
Bonaccursus  Grassus 
Dominus  Guido  Bertrami 
Dominus  Guido  Stefani 
Dominus  Guido  Buonensegna 
Guido  Guadagni 
Grifolinus  Buoni 
Borghese  Ugolini  Russi 
Raspulius  notarius 


(•)  Voi.  XXXIII:  laocMni. 


[610-011. 


342 

Bonavonlura  Cialgaiii 

Beiu-iveiino  Sof^iiorelli 

Boiiaveiilura  Tiegi 

Poriensegiia  Ammloris 

Berlengerius  driniiiii  Konaldi 

Isai^ciis  rii:il(liiiì 

Spina  Orlandi 

loliannes  Clirisliani 

Simone  Oilaniiiiii 

Albertus  tloniini  Boncii 

Rigaccius  Marliiielli 

Bononcinus  Arengerii 

Bonaiiiins  vasaiius 

Bonac(;ursiis  bovariiis 

Ueslorus  Martini  Tiilii 

Hanerius  Melili  pectinaiii 

Ilii'coinanniis  tintor 

Aidonianiius  faber 

Raneiius  faher 

Guido  Bonagionte  Bonaiollie 

Amannatns  notarius 

rivifolinus  Raniiccii 

Doniinns  Gorardus  index 

Dominns  Pierus  Bonacursi 

Hominus  Uberlinns  Barlholi 

Dominns  Tolomens  de  Classe 

Dominus  Bencivenne  index 

(Dominus)  Ildebrandinus  libertini  (^) 

Dominus  Matlieus  Sassoli 

(^larus  de  Gangareta 

Arma  quondam  Sassoli 

Viva  lohannelli 

Ugolinus  de  sancto  Filippo 

Acta  sunt  hec  in  civitate  Aretina,  in  palatio  Comunis,  presentibus  Ugolino  notario 
Coniunis,  Tebaldo  notario  ancianorum,  Orlando  notario  camerarii  Comunis,  Nerbollo  ca- 
merario et  Gabriello  precone  civibus  aretinis  et  domino  Bindo  iudice  domini  capilanei  et 
aliis  pluribus  testibus  hiis  omnibus  adhibitis  et  rogalis. 

Ego  Gerardus  olim  Corbeci  notarius  predictis  omnibus  et  singulis  interfui,  et  ut  sa- 
prà legitur  de  voluntate  et  mandato  dictorum  vicarii,  capitanei,  ancianorum  et  consi- 
liariorum  omnium  suprascriptorum  scripsi  et  publicavi. 

Ego  Ruffeclus  filius  Bonacorsi  Bonlalenli  de  Signa  imperiali  auctorilale  index  atque  nota- 
rius huiiis  exempli  antenticum  vidi  et  legi  et  qite  in  eo  scripla  erant,  excepto  signo  dicti  Gerardi 
iwtarii.  hic  fideliler  exemplando  tianscripsi  ideoqiie  sitbscripsi. 


DOCUMENTI    PER   LA    STORIA    I)'  AREZZO 

Alboricus  de  Aiiialdis 

Fredericus  notarius 

Riccomannus  Foliannis  Piccoli 

Matlieus  fornarins 

Giannes  spetialis 

Ferracciiis  iaber 

Dominus  Gabriel  index 

Dominns  Riccardus  domini  Gollolredi 

Bracchi  US  Gerardi 

Dominus  Asloldus  index 

Dominns  Enricus  de  Caslellonchio 

Dominus  loliannes  Ildcbrandini 

Saracenus  Simonecti 

Bretoldus  Ildebrandini 

Boiisignore  notarius 

Artinuccius  Ailini 

Birrus  lacobi 

Riguccins  libertini  Apparitii 

Bonaventura  Melosini 

rierus  Nerbotti 

Tadeus  lanaiolus 

Ranaldus  Farulfì 

lacobns  loliannis  Blanci 

Rogerius  Guidonis 

Orlandinus  lullie 

Gralianns  lintor 

Cresce  de  Vallelonga 

Ventura  frater  domini  Albericoli 

loliannes  Tedore 

Johannes  merciaiolus 

Tancredus  merciaiolus 

Magister  Tiecus  Q')  et 

Ranerius  Pauli. 


(«)  Nel  voi.  XXXIII  precede:  Dominus. 


(»)  To!.  cit.:   Cre::ut!. 


i 


AN.    1258]  CODICE   DIPLOMATICO  343 

611. 

Capitoli  della  pace  ed  alleanza  fatta  fra  i  Comuni  di  Arezzo  e  Firenze. 

Firenze,  Chiesa  di  s.  Rcpai-iila  ■  15  niagcrio  1258.         [lì.  Ardi,  di  Si.  di  Kir.,  Capitoli,  voi.  XXXill, 

e.  192:  XXIX,  178' |. 

In  nomine  eterni  Dei,  amen.  Anno  dorninicc  incarnalionis  millesimo  CClvin,  die 
raercurii  xv  die  mensis  maii  inlranlis,  indizione  prima.  Ad  lionoiem  omnipolenlis  Dei 
et  beatissime  virginis  Marie  et  beali  loliannis  Baptisle  et  beali  Donati  et  omnium  sanc- 
torum  et  sanclariim  Dei,  et  ad  honorem,  bonum  et  paciflcum  statum  et  exallalionem 
Comunis  Florenlie  et  Comunis  Aretii.  Hec  est  forma  concordie,  unionis,  sotietatis,  ami- 
cilie  et  dilectionis  intime  perpetuo  durature,  ioite,  facle  et  lirmate  inler  Comune  Flo- 
renlie et  dominum  lacobum  Guidonis  Belloccii  iudicem  sindicum  eiusdem  Comunis  ad 
hec  specialiter  constilutum,  ut  palei  pubblico  inslruraento  eiusdem  sindicalus  scriplo 
manu  mei  Rusticbini  notarii  inlrascripli,  sindicario  nomine  prò  ipso  Comuni  ex  parte 
una,  el  inler  Comune  Arelii  et  dominum  Fredericum  Marabollini  iudicem  sindicum  eius- 
dem Comunis  Aretii  ad  hec  solempniler  constilutum,  ul  palet  publico  instrumento  sin- 
dicalus eiusdem  scriplo  manu  Glierardi  Corbirci  notarii,  sindicario  nomine  prò  ipso 
Comuni  ex  parie  altera. 

In  primis  quod  Comune  et  universitas  et  liomines  de  Florenlia  tcneanlur  iuvare, 
manutenere  et  defendere  Comune  et  universilatem  el  homines  de  Aretio  (")  de  omni- 
bus et  singulis  guerris  et  brigis  et  factis  que  haberenl  nunc  vel  in  fulurum  cum  ali- 
quo  Comuni,  universitale  vcl  loco  vel  personis  aliquibus.  Et  e  converso  (")  Comune  et 
universitas  et  homines  de  Aritio  teneanlur  iuvare,  manutenere  et  del'endere  Comune  el 
universilatem  et  homines  de  Florenlia  de  omnibus  et  singulis  guerris  et  l)rigis  et  factis 
qua  haberenl  nunc  vel  in  fulurum  cum  aliquo  Comuni,  universitale,  loco  vel  perso- 
nis aliquibus.  El  hec  faciant  et  facere  teneanlur  sibi  invicem  iurare  bona  fide  sine 
fraudo  loto  eorum  posse. 

Ilem  teneatur  invicem  una  civilas  el  universitas  et  quelibel  ipsarum  civilatem  al- 
teram  iuvaie,  et  in  pace  ci  boiio  stalu  el  comuni  semper  morentur  et  perseverenl,  el 
hoc  procurent  semper  loto  eorum  posse  omnibus  modis  quibus  fieri  poterit,  el  civiiates 
diclas  et  eorum  comilalus  el  bona  omnia  ipsorura  el  iura  et  honores  manutenere  in- 
vicem et  defendere,  et  non  (oliere  vel  minuere  aliquo  modo  una  civilas  alteri,  nec  pali 
quod  ab  aliis  ullo  modo  tollantur  vel  minuanlur.  Que  quidem  omnia  el  singula  supra- 
scripla  el  quodiibet  eorum  promiserunl  sibi  invicem  dicli  sindici,  vice  el  nomine  dic- 
torum  Comunium  el  potestalis,  capitanei,  anrianorum  el  consiliariorum  diclorum  Comu- 
nium  presenlium  et  fiiturorum  et  quilibet  ex  eis  unus  sindicus  alteri  sindico,  stipulanti 
vice  et  nomine  Comunis  el  universilatis  cuius  est  sindicus,  slipulalione  solempni  inter- 
veniente inler  eos,  omni  tempore  ci  singulis  temporibus  actendere,  observare,  facere  et 


(*)  Arilo  {^)  equoverio. 


34-4  DOCUMENTI    n.U    U    STORIA    I)'  ARKZZO  lOII-Oli. 

compiere  el  i-oiifileii  ci  iion  negare,  et  in  nllo  per  se  vel  alios  violare,  noe  aliqiio 
modo,  causa  vel  ingeiiio  seti  sophisniate  contea  |)redicla  vel  ali(|U0(l  |irc(licloiiiiii  ve- 
nne vel  Tacere  nec.  pie<iiinfre;  el  se  vel  ipsa  Comiinia  ani  alleriim  coinm  non  iciisse 
nec  (lare  ani  Tacere  in  l'nlninm  aliqnid  nociviim  vel  prediclis  vel  alieni  pieiliriurniii 
sub  pena  mille  mairariim  lioni  ci  puri  argenti  commillenda  el  exigenda  a  (|nollil)el  (■) 
ipsoruin  Comiininin  non  servante  predicla  vel  aliquod  eorum  vel  coniravenieiile  in  ali- 
quo  et  in  lide  non  stante  in  solidum  pio  quoliljel  eapilnlo  non  servato.  Kt  insuper 
tenealur  Comune  non  oliservans  vel  contravenieiis  in  aliquo  lelirere,  restituere  et 
emendare  alteri  tj)miini,  seniper  quando  conlravenirel,  omnia  dampna  el  exspensas 
que  projilerea  tierenl  ve!  snhstinerentur,  slipulatione  solenipni  Inter  ipsos  sindieos  vice  et 
nomine  dictnrnni  ('.(nnuiiiuin  inleivruiientc  in  invicein  super  omnibus  et  singulis  supia- 
dictis.  El  prò  liiis  oinniliiis  et  singulis  observandis  et  tenendis  el  faciendis  obligaveriinl 
sihi  iuviceni  dicti  sindiii  el  uniis  alteri,  vice  el  nomine  dictorum  (".omnniuni  ni  liuliini 
est,  omnia  el  singiila  bona  el  iura  dictorum  rumiinium  et  cuiuslihet  eoium  presentia 
et  futura,  et  ea  omnia  unus  sindicus  nomine  Comiinis  cuiiis  sindirus  est  prò  altero 
sindico  et  Comuni  se  constitiiit  iure  pignoris  precario  possidere.  F'^t  aclum  est  inler 
eos  quod,  pena  snliila  vel  non,  piedieia  omnia  semper  rata  raaneant  ciim  nbiigatione 
pene  el  omnium  alioiiiin;  et  reniinliaverunl  in  liiis  el  circa  liec  omni  exceptioni  doli 
el  in  factum,  condictioiii  debili  et  sine  causa  el  ex  iniusla  causa  et  omni  alii  legum 
iuris  et  facti  el  stalutoruni  el  consuetudinis  quorumcumque  locorum  presenti  et  futuri 
auxilio,  que  facerent  vel  facere  viderenlur  contea  aliqua  supradicto.  Salva  solietate 
que  facta  fuit  inler  Comune    Floreiilie    el    Comune    Aretii    sub    anno    Domini    mille- 

c         o 

Simo  cc.xxviiii.  III  kalendis  novembris('l),  que  in  hac  solietate  conlìrraala  intelligalur, 
et  salvis  solietate  el  obligalionibns  factis  a  Comuni  Arilii  et  Comuni  et  liominibiis  de 
Massa  et  cum  Comuni,  et  homiiiibiis  Burgi  sancii  Sepulcri;  exceplis  et  salvis  omnibus 
et  singulis  sotietatibus,  pactinnibus,  conventionibus,  promissionibus,  obìigalionibus  et 
iuramentis  initis,  compositis,  geslis  vel  factis  a  Comuni  et  liominibus  civitatis  Floientie 
cum  aliquo  ve!  aliifuibus  Ciununi  sive  Comunibus,  universitale  vel  universitatibus, 
loco  vel  personis  sive  alieni  Comuni,  universilati,  loco  seu  personis.  Protestatiim  e>l 
tamen  et  atlirmatum  super  hiis  et  circa  hec  prò  parte  Comunis  Florenlie  et  pio  ipso 
Comuni  et  a  sindico  Comunis  eiusdem  ad  hec  constiluto,  quod  Comune  vel  populus 
Florentinus  nullara  solielatem  vel  posturam  seu  obligationem  conlraxil  vel  liabet  cnm 
Comuni  seu  popiilo  vel  populis  Perusii  et  Castelli  vel  allerius  eorum  de  iuvando  vel 
non  ollendendo  ipsa  Comunia  vel  liomines  dictarum  terrarum  vel  alicuius  earum,  nec 
intelligatur  ipsas  terras  vel  Comunia  ipsa  vel  aliquod  eorum  sub  ipso  salvo  vel  excep- 
tato  conlineri.  Insupei  dicti  sindici,  sicut  sibi  invicem  el  unus  alteri  superius  pro- 
raiserunt,  sic  ad  sancla  Dei  evangelia  corporaliler  lacla  in  anima  poteslatis,  capitane!, 
ancianorum  et  cousiliariorum  dictorum  Comunium  et  lolius  universilatis  el  Comunis 
ulriusque  civitatis,  sponle  sibi  ad  invicem  iuraverunt  actendere,  observare,  facere,  com- 
piere el  non  rontravenire.  l'relerea  ego  Rustichinus  notarius  infrascriptus,  auclorilale 
capituli  Constiluti  lam  civilalis  Florenlie  quam  Aretii  (•")  quod  dicilur  Guarentigia,  pre- 


(«)  .sic.  (•';  Ai-Cii. 

(I)  Documento  perdiiio. 


AN,     1258]  CODICE   DIPLOMATICO  345 

cepit  supradictis  sindicis,  sic  spoiile  volentibus  et  coniìtinilihus  nomine  et  vice  dictorum 
Comunium  et  cniiislibel  eortim  nomine  iurnmenti,  quod  ol)servenl  Inter  se  et  faciant 
et  teneant  omnia  et  singnla  supradicta. 

Ada  sunt  hec  omnia  in  civilale  Florenlic,  in  ecclesia  sancle  Heparate,  pieseiilibuSr 
ratificantibus  et  anctorantilms  in  ipsa  omnia  domino  lacobino  qnondam  Bernardi  Or- 
landi Hul)ei  polostate  Comnnis  Florentio  et  domino  Gnidesco  de  ponte  ('aerali  capila- 
neo  populi  ['"lorenlini,  et  noveni  antianis  popnli  Florenlini,  silicei  domino  lanno  Ko- 
dulfi,  Bello  Bnrgoli,  Capitano  Falchelli,  lacobn  ribiselli,  Orlanilino  Albici,  Dino  de  lUil- 
folis,  Belo  de  Rondinellis,  Bentivengna  (lambii  et  BnnaITcde  Carri,  et  corani  dominis 
lacobo  Tornaqiiinci,  Oddone  Alloviti  et  lacobo  de  Cerreto,  indicibns  rivibns  florenlinis 
et  domino  dnidone  Gregorii  et  Guidone  Sengnoretli  civilms  aretinis  et  domino  Gbiberla 
de  Mulina  indice  dicti  pojiuli  et  domino  Casellario  sotio  diete  polestatis  et  Gherardo 
Corbici  iiotario  de  Arelio  ("). 

Ego  Ruslichinns  Benintendi  nolarius  publicus  hec  omnia  pei-  me  aria  l'I  logata  de- 
mandalo dictorum  sindicorum  scripsi  publice  ideoque  snbscripsi. 

Ego  Gerardus  oliin  Corbici  de  Aretio  omnibus  et  singnlis,  ut  supra  srrifila  sunt 
per  dicium  Ruslicbinnm  notarium,  interfiii  et  rogalus  a  [ìredictis  sindicis  conlrahentibus 
et  eorum  mandalo  me  snbscripsi  et  meiim  signum  apfiosui. 

Ego  Berlinqherixs  imperiali  aiictorilate  index  ordinariiis  el.  publicus  nolarius.  olim  lìeriiardi 
Corradini  filiiis  aìttenticum  hitins  exempli  vidi  et  legi,  et  que  In  eo  scripla  repevi  hic  exemplando 
tiansciipii  pveler  signa  dictorum  duorum  nutariurìim. 


612. 

Compromesso  per  questioni  lerriloiiali  Ira  i  Comvvi  di  Arezzo  e  di  Massa  Traharia 
e  il  Comune  di  Città  di  Castello  dinaìtzi  aqli  ambasciatori  di  Firenze,  il  cui 
Comune  viene  nominalo  arbitro  della  controversia. 

Borgo  S.  Seiwloro,  Casa  di  Galsraiio  di  Bonaceorso  -  [Ardi.  Cumini,  di  Cina  di  Caslello]. 

14  gingilo  1258. 

mm.  370X320.  ■  Carta  guasta  nel  lato  manco  da  rosicaliire  di  sorcio,  che  penetrano  lino  nel  mezzo. 

In  nomine  Domini  nostri  lesu  Chrisli,  amen.  Anno  nativitalis  eiusdem  rnillesimo 
ducentesimo  quinquagesimo  octavo,  indictione  prima,  domino  Alexandre  papa  mi  re- 
sidente, die  veneris  xiiu"  intrante  mense  iunii.  Dominus  Tertius  iudex  et  dominus  Bo- 
nagratia  syndici  et  quilibet  in  solidum  Comunis  et  universilatis  Masse  Trabarie,  consti- 
tuli  et  ordinati  a  domino  Terno  de  Bustolis  cive  aretino,  Dei  gratia  potestate  et  capiianeo 
Comunis  et  populi  Masse  et  universitatis  predicte,  et  ab  odo  probis  viris  consiliariis 
consulibus  castrorum  et  Anrianis  omnibus  Masse  predicte,  sicut  apparet  per  publicum 
instrumentum  confectum  manu  mei  Rubei  notarli  filii  Acerbi  notarli  de  Aretio  et  lune 
Comunis  Masse  scribe;  et  dominus  Fridericus  iudex  (ilius  Marabottlni  syndicus  et  pro- 
curator  Comunis  civiiatis  Aretll  constltulus  a  domino  Stoldo  Berlengerii  de  Florenlia 
Dei  gratia  aretina  potestate  et  ab  Ancianis,  Consilio  ducentorum  virorum  et  generali  Con- 
silio populi  nec  non  rectoribus  artium  et  sotietalum,  gonfaloneriis  et  eorum  consiliariis 

{«)  A  remo. 


;Utì  IKIC.UMKNTI    l'Eli    I.A    STOHIA    I)'  ABi:/7.0  |6IÌ-GI3. 

ol  adiiiiiclis  tivilalis  eiustlem,  sicul  palei  ex  contraclu  conrecio  maini  Jijsu|i|)i  nolarii 
«le  Ai'Olio  (|iioiulam  l'aciindie;  (|ui  dominus  Tcrlìus  el  dominus  Hoiiai^ralia  syiidici 
nomine  ol  vice  Comuiiis  el  univcrsilatis  Masse  predicle,  el  dominus  Fridericus  syndicus 
jiredirliis  nomino  l'I  vice  (".oiminis  ol  civilalis  predicle  Aielii,  coinpromiseiunl  in  domi- 
iiiim  Bonaviaiii  iudicom  de  l'assignano  el  domiiiiim  Huiililiolum  Honaiuli  amhascialores 
Ooinunis  Florenlio,  presenles  el  rocipienlos  vice  el  nomine  polestalis  el  ca|)ilanei  el  Anria- 
iioiiim  Florenlio  ol  (lomuiiis  Florenlie  el  prò  ipso  Tomiini  Floronlie,  de  omnil)us  conlro- 
versiis  el  discordiis  el  pelilionilìiis  quo  sunl  el  licnl  el  lieri  el  osse  videnliir  iiiler  Co- 
mune el  uiiiversilalem  predicle  Masse  Tiahaiio  el  Comune  Arolinum  ex  una  parie,  ol 
Comune  el  universilalem  Civilalis  Castelli  ex  parie  ailera,  nomine  ci  occasione  (|uarum- 
dam  lorrarum  possessionum,  iurisdiclionum  ol  rerum  (|uo  sunl  in  .Massa  predicla  voi 
in  oius  [lerlinontiis,  ve!  quo  |di|€lum  Comune  Masse  ve!  alius  pio  eo  liabel  el  lenel  vel 
dicium  Comune  Arelii  vel  alius  pio  cis  ve!  allor  oonim  vel  ali(|ua  singularis  persona 
vel  Comune  Civilalis  Caslelli  vel  alius  prò  ipso  Comuni  Civilalis  Castelli  vel  aliqua 
singularis  persona  in  dieta  Massa  el  eius  perlineuliis  habel  vel  lenel,  sicul  Comune  Flo- 
renlie vel  predicli  potestas  el  ca|iilaneus  vel  Anciani  pio  dicto  Comuni  Florenlie  vel 
aliquis  corum  nominare  vel  specificare  vel  declarare  vel  diflinire  voluerinl;  et  otiam  oc- 
casione promissionum  et  obligationum  ali{|uarum  factarum  inter  dicUim  (Comune  el 
universilalem  Masse  Trabarie  predicle  ol  Comune  et  universitalein  predicle  Civilalis 
Caslelli,  daiites  el  concedenles  plenam  el  liberam  polestalem  el  licenliam  inrevocabilem 
prodiclo  Comuni  Florenlie  el  ipsius  jioteslali,  capilanco  [el  \ricia]nis  el  cuique  eoium 
pio  dicto  Comuni  Florenlio  super  prcdictis  el  quolibel  pie'lictoriini  cognoscendi,  arbi- 
Irandi,  laudandi  et  dilTinioiuli  lamquara  arbiler,  si  sibi  placueiil,  vel  lamquam  arbi- 
Irator  vel  amicabilis  compositor  prout  elegeril  vel  volucril,  siraul  et  separalim  [projut 
voiuerit  el  in  parleni  el  particulam  proni  volnorit,  semel  ol  pluries  facere  vel  eligcie 
de  predictis  modis  ol  eodem  modo,  prout  volueril,  simul  et  separalim,  dio  statuto  vel  non, 
cilatis  partibus  vel  non,  citala  altera  vel  non,  per  se  vel  alium  vel  aliquos  ijuibus 
commiclorel  dicium  Comune  Florenlie  vel  potestas  vel  capitaneus  populi  Florenlie  vel 
Anciani  ipsius  populi  vice  el  nomine  dicli  Comunis,  et  ubicuraque  volueril,  quomodo- 
cumque  el  qualitercumque,  presenlibus  pailibus  vel  absenlibus,  una  parte  presente  el 
altera  absenle,  in  scriptis  vel  sine  scriptis  (1).  Promictentes  dicli  syndici,  silicei  diclus 
dominus  Terlius  et  dominus  Bonagratia  sindicalus  nomine  Comunis  et  universitalis  Masse 
predicle  el  dominus  Fridericus  sindicus  Comunis  Arelii  et  sindicalus  nomine  ipsius  Comu- 
nis Aretii  predictis  ambascialoribus  de  Florenlia  prò  ipso  Comuni  Florenlie  recipientibus, 
quod  dictum  Comune  el  universilas  Masse  et  Comune  civilalis  Aretii  observabit  el  fa- 
ciet  el  complebit  quicquid  per  dicium  Comune  Florenlie  vel  poteslalem  sive  capilaneum 
llorentinum  vel  Ancianos  vel  aliquem  eorum  sive  alium  vel  alios  pio  Comuni  Floren- 
lie super  predictis  vel  aliquo  predictorum  dicium,  pronumpliatum,  laudatum,  sindica- 
tum  seu  diffìnilum  seu  arbitralum  fueril  simul  vel  separalim,  una  vice  vel  pluribus.  Et 
promiserunl  eliam  dicli  syndici  *[silicet  dominus  Terlius  el]  dominus  Bonagralia  nomine 
Comunis   Masso   el  otiam  dominus   Fridericus  sindicus  Comunis  Aretii*  (')  syndicalus 


(»)  Tutto  ciò  è  aggiunto  in  line,  avanti  Ada  sunt  hcc. 


(I)  Esiste  nello  stesso  archivio  il  lodo  degli  arbitri  fiorentini,  dato  nel  giugno  l2o8.  È  scritto  su  quattro 
carte  pergamene,  ma  sono  oggi  talmente  mutile  e  lacerate  che  non  se  ne  può  cavar  copia. 


AN.     l?o8j  CODICK   DIPLOMATICO  'MI 

nomine  diclarnm  Comnniiatiim  el  univeisilaliim,  ni  dictiim  est,  piodiclis  anhascialo- 
libiis,  recipientihus  [no  Comuni  Floienlie,  ilaio  securilales  vdoneas  ad  volunlalem  Co- 
miinis  Floienlie  quando  sil)i  |)laciieril  prò  ohsprvandi.s  et  comidcndis  el  faciendis  omniI)US 
el  singniis  qua  ailìilrala  [ci  laudajla  et  *siiKlicala  fiicrii,  nl^C)  snpra  dictiim  est.  Hec 
omnia  (|aidem  ol  singula  siipradicta  dirli  dominus  Terlins  el  doniiims  Bonagratia  syn- 
dici  Comunis  el  univeisilalis  Masso  predirle,  nomine  el  vice  ifisiiis  C.omunis  Masse,  el 
eliam  dictns  dominus[Frideririis]  nomine  ip[sius  Comunis  Arelii,  et  quilil)et  il|»sorum,  dic- 
Uim  Comune  et  nniversitas  Masse  per  se  (si)  el  dicliim  Comune  Aielii  per  se  non  fecerint 
ani  si  omnia  et  singula  non  ohservaverint  vel  non  fecerint,  promiseriint  [dirti  dominus 
Terlius  et]  dominus  Bonagralia  syndiri  Comunis  Masse  el  quililiel  in  solidum.  nomine  et 
vice  Comunis  et  universilatis  Masse  [iredirle,  et  eliam  dominus  Fi  iderirussyndirus  Comunis 
Arelii  nomine  et  vice  predicti  Comunis  Arelii  obligaudo  [supradirta]  Coinnnia  el  bona 
eornndem  Comunis  Masse  et  Comunis  Aretini  dare  el  solvere  ipsis  ambasciatori!>us 
suprasrriptis  recipientihus    prò  Comuni  Florentie  in  solidum  et  eliam  prò  allena  parte 

in   solidum    nomine   pene   mille   maichariim  boni  [et  puri  argenti   ]    vel  commissa 

pena  el  omnia  (et)  singula  observare,  et  dampna  omnia  el  expensas  simililer  [reficere]. 
Hoc  ade  expresse  inler  eosdem  syndiros  et  anbaseialores  pactis  et  slipulationibus,  quod 
dieta  pena  in  singulis  ca[pilulis  solvatur  to]tips  quoties  in  ipsis  vel  aliquo  eoium  fuerit 
centra  factum  vel  ventum,  rat[is]  el  lirmis  manenlibus  prediclis  que  laudata  et  diliinita 
fuerint  per  prediclos  arbiiratores  vel  aliquem  eorumdem. 

[iNomiiia  vero!  consiliariorum,  Ancianorum  el  fonsiilum  caslrorum  Masse  predicte 
sunt  scripla  in  carta  sindicatus  farla  manu  mei  Rubei  nolarii  infrascripli. 

[Nomina  vero]  Ancianurum,  reclorum  Arlium,  solietalum,  gonfaloneriorum  et  eorum 
consiliariorum  el  adiunclorum  Comunis  civitatis  Arelii  eliam  sunt  scripla  in  instru- 
mento syndicalus  facto  et  confeclo  manu  loseppi  nolarii  quondam  [Facundie], 

Ada  sunl  hec,  omnia  in  Burgo  sancii  Sepulcri,  in  domo  Galgani  Bonaciirsi,  in  pre- 
senta el  testimonio  domini  lacobi  fìlli  diierrerii  nolarii  de  Florenlia,  loseppi  nolarii  de 
Aretio,  Bonsignoris  qui  vocalur  Boccone  et  Poncarini  filli  quondam  Nerii  Po(n)cani  et 
Maregocci  quondam  lacobi  Arigonis  de  Arelio  ad  hec  omnia  vocatorum  et  rogalorum 
leslium. 

(Sn.)  Ego  Rubens  fìlius  Acerbi  imperatorie  celsitudinis  nolarius  et  lune  Comunis 
Masse  scriba  predictis  omnibus  inlerfui,  et  de  mandalo  ac  voluntale  diclorum  syndico- 
rum  scripsi  et  publicavi. 

6i3. 

Alessandro  IV,  condolendosi  della  mina  e  della  desolazione  del  monastero  di  s.  Ma- 
ria in  Carlona  distrutto  dagli  Aretini,  trasferisce  le  monache  nel  monaslero  di 
s.  Giuliano  di  Toscanella. 

Tlterbo  -  8  ottobre  1258.  *  [R.  Ardi.  Fior.  Diplom.,  S.  Chiara  di  Cortona]. 

mm.  450X370.  •  II  sigillo  plumbeo  è  mancante. 


(•)  Da  tracce  di  lettere. 


;U8  DOCUMKNTl    l'KB   lA   STOHIA    li'  AREZZO  [613-614. 

.\i.F.xANi)KK  episcopus  SLTYiis   scTvoiiim  I)ci  (lileclis  in  Cliiislo    filiabub....  fiiiomlam 
sancii'  Marie  de  Cortona  Aretine  diocesis  iiune  sancle  Macie  Tuscanensis  de  Oavallioue 
oidinis  sancii  Damiani  munaslerioruni  ad  nos  et  Uoniaiiam  ecclosiam  nnilo  medio  per- 
linenlium  ahbalisse  et  convenlui  saiuteni  et  apostolicam  benedictionem.  Licei  ex  iniuncto 
nobis  aposlulalus    ollu-io   cunclis  simiis    tidclilais    debiloies  ad    |)roximos  el  remolos, 
aciem  nostre  soiliciludinis  extendendo  ad  ordineni  lamen  sancii  Damiani,  quem  almus 
Chrisli  confessor  bealiis  Francisciis  el  sancle  rocordaliunis  (Iregorius  papa  predecessor 
nosler  in  agro  ecclesie  plantaverunl,  sollerlie  nexu  aslringimur  arlioris  el  potioris,  ad 
ipsiin\  vigilanlie  sludiimi  adiiibenuis,  (ìdelibns  f|uip|)e  aliis  in  liiis  ')ac  salulem  el  bo- 
nuni  ipsornm  respisritur  nostra  non  deesl  nec  cessai  inslantia,  sed  cidem  ordini  nobis 
uli(|ue  inler  celeros  caiiori  diligenlins  el  ferventius  spiriluaies  el  lemporales  prol'eclus  in 
quantum  cum  Dee  possumus  procuramus.  Sane  dum  amaram  castri  Cortone  el  monasterii 
veslri  sancle  Marie  loci  eiusdem  desoiationem  prò  animo  cogilamus,  dum   insuelas  el 
indehitas  penas  exilii,  quas  miserabililer  subslinelis,  llebili  mcdilalione  revolvimiis,  non 
possumus    |iernimio    compassionis  alTeclu    acriter  non    trislari,  nec  valemus  aniariora 
eliam  qu;im  exprimere  possimus  snspiiia  continere;  quin  immo  tanto  vobis  alTecluosius 
condolemus  quam  huiusmodi  exilium  durius  el  asperius  vobis  esse  dinoscilur  tum  propler 
sexus    fragilitatem    Inni  etiani    propter    inlerniissioncm    ciaustralis    solitudinis  in  qua, 
mundo  reiicto,  traniiuiili»  animis  iiichoate  serviliilis  erga  Deum  prose(iuebamini  famu- 
lalum.  r.um  igilnr  ad  nos  specialiler  pertineal  circa  slatuni  veslrum  salubriler  el  sol- 
licite  providere  ne,  quod  absit,  vobis  extra  castra  clauslraiia  preter  solilum  observan- 
tibus  fame  veslie  inlegrilas   minuatur,  nos  vestris    supplicationibus   inclinati  monaste- 
rium  sancii  luliani  Tuscanensis  diocesis,  |)ropler  maliliara  ci  negligenliam  persunarum 
in  eo  degenlium  in  spiritualibus  et  temporalibus    iam  collapsum,  quod  ordinis  sancii 
Benedicli  esse  consueverat,  el  in  quo  unus  abbas  el  unus  tantum  monachus  morabalur, 
cum  omnibus  ecclesiis,  iuribus  el  pertinenliis  suis  vobis  in  perpetuum,  de  fralrum  no- 
strorum  Consilio,  apostolica  auctoritalc  concedimus,  de  gratia  speciali  eadem  staluentes 
aucloritate  ul  illud  habealis,  lenealis  el  possidealis  sub  illis  libertatibus  et  immunitalibus 
sub  quibus  habebalis,  tenebalis  et  possidebatis  monaslerium  sancle  Marie  de  Cortona, 
quod  vos  dimillere  oporluit  propter  maliliam  lemporis   impacali.  El  quia  idem  mona- 
slerium sancle  Marie  de  Cortona  vobis  in  eo  existentibus  exemptionis  liberiate  gaude- 
bat,  nos  volenles  ut  predictum  sancii  luliani  monaslerium  similem  gaudeat  libertatem, 
sancii  luliani  nec  non  el  sancle  Marie  de  Gavallione  Tuscanense,  ad  quod  vos  aposto- 
lica provisione  transferrimus,  monasleria  in  ius  et  proprielatem  beati  l'etri  el  aposto- 
lice  sedis  assumimus,  ab  omni  iurisdiclione,  potestate  el  dominio  lam  episcopi  Tusca- 
nensis qui  prò  tempore  fuerit  quam  cuiuslibet  allerius  prelati  seu  ecclesiaslice  persone 
Illa  lotaliler  el  perpetuo  eximenles,  ila  quod  nec  idem  episcopus  nec  quevis  alia  per- 
sona ecclesiastica  illa  nipote  prorsus  exempta  vel  vos  aut  personas  veslri  ordinis  futuris 
temporibus  inibì  Domino  servituras  inlerdicere,  suspendere  vel  excomunicare  valeanl  aut 
quocumque  modo  alias  in  ipsum    m[onaslerium    sancle  Majrie  de  Gavallione  et  sancii 
luliani  et  personas  ipsorum  polestalem  vel  iurisdiclionem  aliquam  exercere.  Et  si  centra 
forte  presumptum   fuerit  sii  vacuura  et  inane.  .4d  iudicium  autem  huius  percepte  ab 
apostolica  sede  liberlalis  dieta  monasleria  sancle  Marie  de  Gavallione  et  sancii  luliani 
unam  libram  cere  in  feslo  beate  Clare  persolvant  nobis  noslrisque  successoribus  annua- 


AN.     l2o8J  CODICE   DIPLOMATICO  349 

lim.  Nulli  ergo  omnino  hominum  liceat  hanc  paginam  nostre  coucessionis,  cotislilutiOQis 
el  exemptionis  infringere  vel  ci  ausu  temerario  contraire.  Si  quis  autem  hoc  atlemptare 
presumpseril,  indignationem  utnnipotentis  Dei  et  bealorum  Petri  et  Pauli  apostolorum 
eius  se  noverit  incursunim,  Datimi  Vilerbii,  v  non.  oclobris,  pontificalus  nostri  anno 
quarto. 


614. 

li  vescovo  nuglielminn  pubblica  in  Arezzo  la  scomunica  inflilla  dal  papa  ai  Fio- 
rentini per  l'uccisione  dell'Abbate  di  Vallombrosa. 

Arezzo,  Caiionii-a  •  17,20  ottobre  125S.  [Ardi.  Capii.  d'.\r.,  n.  634,  Acta  Episcopi  et  Capii-, 

e.  71'  amica  numeraz.]. 

Cappeuktti,  Le  Chiese  d'Itai,  XVllI,  131. 

In  Chrisli  nomine,   amen.    Anno  a  nativiiate   ciusdem  Millesimo  CClviii,  indictione 
prima,  domino  Alexandro  papa  quarto  residente. 

Die  iovis  xvii  oclubris,  in  civilale  Arelii,  in  palatio  Canonicorum  Aretii,  presen'ibus 
leslibus  domino  Cavalcante  arcliipresbitero  de  Cortona,  Hugucione  notano  filio  Bonaven- 
ture,  Rainerio  olim  Ugolini  Befolci  de  Tulliano,  Massario  de  Rondene  el  aliis  pluribus, 
Congregatis  prelalis  ecclesiarum  civitatis  et  dislriclus  Aretii  prò  malori  parte  in  dicto 
palalio  de  mandato  poteslalis  prò  subvenlione  pelila  et  petenda  ab  eis  per  Polestatem 
el  Ancianos,  dominus  Guillielmus  Dei  gralia  aretinus  episcopus  Inter  alia  que  proposuit 
coram  eis  ex  parte  domini  pape  citavil  Polestatem  et  medietatem  Ancianorum  civitatis 
Florenlie  ut  inde  ad  proximum  feslum  omnium  sanctorum  personaliler,  et  capilaneum 
el  aliam  medietatem  Ancianorum  et  Comune  Fiorenlinum  per  procuratorem,  ad  presen- 
tiam  domini  pape  se  debeanl  presentare,  coram  domino  papa  parituri  mandatis  ipsius 
super  mutilatione  capilis  lacta  de  abbate  Vallisumbrose  (1),  el  dictam  civilalem  Floren- 
linam  ecclesiastico  supposuil  interdicto,  et  excomunicavii  omnes  qui  dederunt  consilium, 
auxilium  vel  favoreni  aut  clamorem  fecerunt  ut  dictus  abbas  decollarelur  vel  interiice- 
retur,  secunduni  loiiorem  lillerarum  domini  pape  sibi  super  hoc  Iransmissarum;  et 
mandavil  clericis  predictis  quod  dictam  excomunicalionem  et  inlerdiclum  diebus  domi- 
nicis  et  feslivis  publice  nunliarenf,  candelis  accensis  et  pulsatis  campanis. 

Item  postea,  die  dominico  xx  mensis  oclubris,  in  civilale  Aretii,  in  ecclesia  Cathe- 
drali,  in  predicatione  sollempni,  populo  civitatis  ibidem  congregato  ad  vocem  preconis 
invilantis  ad  predicationem,  Inter  quos  fuerunl  Senensis  Talliabovis,  magister  Boncon- 
pagnus  de  Upachio,  Orlandinus  olim  lohannis,  dominus  lldebrandinus  olim  Guidonis, 
dominus  lacobus  olim  domini  Pagani  et  ali!  plures,  dominus  episcopus  prediclus, 
secundum  tenorem  lillerarum  domini  pape  sibi  iransmissarum,  citavil  predictos  Flo- 
rentinos,  inlerdiclum    posuil  et  excomunicavii,  candelis  accensis  et  pulsatis  campanis. 

(Sn.)  Ego  Petrus  olim  Sopornelli  notarius  supradiclis  iuterfui,  el  quod  supra  legi- 
lur  rogatus  scripsi  el  pubblicavi. 


(I)  Viu-AM,  Cron.  VI  ixv;  Stefa.m,  Istoi:  Fiorcnt.  (in  Deli:,  degli  Eruditi  Tose.  VII,  118. 


«iJiCI  DOCUMKNTI    PKR    I.A    STORIA    1)' AHEZZO  [G15-(j1G. 


615. 

Alesxiiiidni  IV  rm])rovi'ra  il  rescovo  (huiUdminn  per  le  rapine  falle  dui  suoi  mtjl- 
lili  all'Eremo  Camaldolese  e  al  cashilo  di  Soci,  ordinando  che  senza  indugio 
l'accia  restituire  i  calici,  i  libri,  i  denari  e  gli  animali  rvhali. 

Aliatili  •  '10  iiiuwio  l'iCO  (It.  Ardi,  l'iur.  l)i|iloni.,  Camalduli]. 

nini.  :iS()X2.'tO. 

Ann.m..  (IEMALI).,  V,  .\|i|)PMil.  I.ìj,  n.  xeni. 

Alexander  episcopus  servus  servonim  Dei  vcndiahili  IValri  ((liiillielnio)  episcopo 
Aretino  saliilem  el  apostolicam  henediclioneni.  HcreicDlilms  iiobis  dilectis  lìliis  (Guidone) 
priore  el  convontii  lieremi  C.amaldiilensis  ad  Uomaiiam  éfclesiam  nullo  medio  perlinenlis 
tuf  iliocesis,  egre  didicimu.s  qnod  (]uidam  salelliles  tui,  non  absque  tua  coiiniventia  et 
assensi!,  ad  eorain  Herenmm  accedentes  ae  eam  aiisii  sacrilego  violaiiles,  moiiaclios 
eiusdem  lieremi  percusserunt  alrociter,  el  calices,  iihros,  vestes,  quandam  pecunie  sum- 
mam,  aninialia  el  res  alias  tain  ipsorum  qiiani  liominum  casui  de  Soci  ad  prediclam 
Heremum  peilinenlis,  secum  exinde  nequiler  asporlariiiil,  el  nicliilominus  aliquos  eius- 
dem castri  liomines,  duobus  ex  eis  peremplis  gladio,  duro  carceri  mancipariinl:  panem 
el  alia  neces.saria  sine  quibus  vita  nequil  eorum  subsislere  semel  in  ebdomada  more 
solito  porlari  ad  eos,  quasi  faeti  rebelles  amalorum  ('.liristi,  minime  permiclententes.  Et 
licei  idem  prior  el  fratres  a  te,  ut  sibi  sic  ablata  resliliii  faceres  humiiiter  poslu- 
lassent,  tu  lamen  velud  afdictis  immisericors  lamdiu  calices,  libros,  animalia  et  res  alias 
delineri  fecisti,  donec  prò  ipsorum  redemptione  libi  quamdam  pecunie  summam  sol- 
vere sunt  coacti.  De  quibus  si  veritate  fulcianlur  vehementer  admirari  cogimur  el  de- 
bes  non  immerito  repreliendi  cum  ad  liec  dignitatis  a[)ex  quo  premines  le  concitare 
non  debeat,  cum  nequaquam  pontilicalem  temperanliam  deceal  illos  quibus  paterna 
teneris  provisione  consulere,  a  te  opprimi,  sei  defendi.  Nolentes  igitur  predictorum 
prioris  el  conventus  iniurias,  qui,  caicatis  mundanis  illecebris,  elegerunt  Domino  de- 
servire, sicut  nec  debemus  ciausis  oculis  perlransire,  fralernitatem  tuam  rogamus,  mo- 
nemus  el  horlamur  attente,  per  apostolica  libi  scripta  mandantes,  qualinus  ob  reveren- 
tiam  aposlolice  sedis  el  noslram  a  predictorum  prioris  et  conventus  iniuriis  et  grava- 
minibus  de  celerò  conquiescens  [predictos  calices],  (")  libros,  pecunie  summam  et  res 
alias  ipsorum  sibi  restituì  facias  sine  mora.  Datum  Anagnie,  xiii  kl.  iunii,  pontilìcatus 
nostri  anno  sexto. 


(•)  Queste  due  parole  furono  erase,  ma  traspariscono. 


AN.    1260-1261]  CODICE  DIPLOMATICO  351 


616. 

//  Comiglin  generale  di  Arezzo  delibera  di  gciUire  a  terra  la  chiesa  e  il  monastero 
di  s.   Spirilo  per  difesa  e  sicurezza  della  cilld. 

Arezzo,  Palazzo  del  Comune  •  10  aprile  1261.  [Ardi.  Capii,  d'  \r.:,  Carte  di  s.  Fiora 

e  Lucilla,  n.  1046]. 

inni.  2550X640.  -  Pei'giinicnn  recisa  per  altrilu  lungo  la  piegatura  verticale  nel  mezzo. 

Ili  Chrisli  nomine  amen.  Pateal  evidcnter  nniversis  quod  hcc  est  copia  cuiusdam  pruposile 
el  ciìnsilii  super  eadem  dati,  et  reformationis  et  slantiamenti  de  ipsis  factc  et  [adi.  scripti  manu 
Amanncdi  nularii:  lenor  quorum  talis  est: 

In  Dei  nomine,  amen.  Convocato  et  congregato  Consilio  ducentorum  virorum  et  ge- 
nerali Aretii  de  recloribus  artium  el  solietatum  el  eariim  consiliariis  el  adiunclis,  ad 
sonura  campane  et  voce  preconis,  in  palalio  Coraunis  Aretii,  sicut  moris  est,  mandato 
nobiiis  el  magnifici  viri  doniiiii  (ìnidonis  marciiioiiis  de  Monte  sancte  Marie  Dei  gralia 
aretine  civitatis  potestalis,  in  quo  quidem  Consilio  fnerunl  presenles  domini  Muiialdus 
Rainerii  Stefani  de  Urbeveteri  capitaneus  et  Anciani  Comunis  el  populi  Aretii,  idem 
dominus  Guido  marchio  predicte  civitatis  potestas  proposuil  el  consilium  pelili  sibi 
dari  qiiod  placeal  ipsi  Consilio  fieri  super  eo  et  de  eo  quod  ecclesia,  domus  et  hedifitia  do- 
minarum  monialium  de  sancto  Spirilu  de  Slrata  sunt  et  destruunlur  prò  servilio  Comu- 
nis Aretii,  et  prò  defensione,  munilione  el  milione  civitatis  ipsius  in  grave  et  maximum 
dampnum  et  delrimentum  dominarum  monialium  prediclarum. 

Dominus  Rodolfinus  Boncompagni  surgens  coiisuluit,  quod  ecclesia,  domus  et 
hedifitia  ipsaruni  dominarum  monialium  de  sancto  Spirilu  deslruantur,  el  extimen- 
tur  legitime  el  convenienler  per  exlimalores  ponendos  per  dominos  poteslalem  vel 
capilaneum  et  Ancianos  Comunis  et  populi  Aretii  et  emendentur  de  avere  Comunis  el 
populi  Aretii,  sicut  el  quantum  conveniens  fuerit  et  sicul  ordinalum,  stabililum  el  de- 
crelum  fuerit  per  ipsos  dominos  poteslalem,  capilaneum  el  anrianos  et  secundum  vo- 
lunlalem  et  dispositionem  ipsoium.  El  quod  factum  et  ordinalum  fuit  per  eos,  valeat 
el  leneal  omni  modo  sicut  per  tolum  presens  Consilium  factum  foret.  El  quod  fiat  in 
hoc  Consilio  sindicus  pio  Comuni  el  populo  Arelii,  qui  promiclal  nomine  Comunis  el 
populi  Aretii  ipsis  dominabus  vel  eorum  sindico  dare  el  salisfacere  de  avere  Comunis 
Aretii,  sicut  ordinalum  el  decretum  fuerit  per  ipsos  dominos  poteslalem,  capilaneum 
el  Anrianos  el  secundum  volunlalem  el  dispositionem  ipsorum. 

In  cuius  reformalione  Consilii  facto  partilo  solempniter  et  dislricle  per  |)redictum 
dominum  poteslalem,  placiiil  omnibus  el  singulis,  nullo  coulradicente,  quod  fiat  el 
servelur  per  omnia  sicul  [uedictus  dominus  Rodolfinus  super  consuluil. 

Qua  quidem  reformalione  Consilii  solempniter  facla,  prediclus  dominus  poleslas  se- 
quens  reformalioiiem  Consilii  supradiclam,  aucloritate  et  consensu  et  voluntale  predi- 
rum  dominorum  ca[)ilanei  el  Ancianoruin  el  Consilii  supradicli  el  siniililer  cum  eis  et 
ipsis  domini   capitaneus  et  Anciani  et   universum    Consilium  supradiclum,  nullo  ipso- 


352  DnClIHl'.NTI    PKH    I.\    STORIA    I)'  ABKZZn  [010-617. 

rum  contradicenlP,  simul  cuiii  iliclo  (Idiniiii)  poleslale  virc  el  nomine  Comuiiis  et  po- 
puli  Ardii  el  pio  ipsis  Comuni  el  populo.  lereriinl,  consliUieiiinl,  oidinaverunt  el 
creaveninl  siciil  melius  de  iure  el  faclo  facere  poluerunl  Keslaurum  Bonamici  Altebeni 
nnlariiim  el  Deiesalvi  nunlium  spcrialem  dominoriim  capiinnei  el  ancianorum,  presenles 
el  qiiemliliel  coruin  in  snliduni  l't  in  lolnm,  ila  (|ni)d  non  sii  melior  rondiclio  occu- 
paiitis,  ci  i|uiii|  faclum  Inerii  por  unum  edinin  valeal  el  leneal  efiraciler  de  iure  el 
de  faclo,  sicut  ambo  presenles  adessenl,  eorum  et  Comunis  el  popiili  Arelii  el  prò' ipso 
populo  el  Comuni  sindicos,  proruratores,  aclores  nunlios  spelialos,  ad  promiclendiim 
el  eonveniendum  ipsis  dominai)us  nioniaiiiìus  de  sanclo  Spirito  vel  eorum  sindico  seu 
procuralori  dare  el  solvere  de  avere  Coinunis  et  popuii  Arelii  prò  salisfaclione  el  emen- 
dalione  ecclesie  domorum  et  iiedifiliorum  ipsarum  dominainm  monialium  de  sanclo 
Spirilu  dextrurlaruin  pio  serviliis  et  ulililale  ('.(imnnis  el  popuii  Arelii,  illam  (juanlila- 
lem  pecunie  vel  alterius  rei  (jue  decreta  el  ordinata  l'ueril  per  diclos  domiuos  pole- 
slalem,  capilaneum  et  ancianos,  el  secundum  volunlatem  et  disposilionem  ipsorum,  el 
sicut  el  quantum  per  eos  ordinatum  et  deerelum  fueril,  ut  dirlum  est,  cum  promis- 
sione pene  el  obbligalione  el  ypoleca  honorum  C.omunis  et  popuii  Arelii  et  cum  omni 
solempnitate  iuris.  i-lc. 

Aduni  in  palatio  Comunis  Arelii.  sub  annis  nounni  Millesimo  CClxi,  indiclione  quarta, 
die  dominica  x  inlrantis  mensis  aprilis,  temporibus  domini  Urbani  quarti  pape,  impe- 
rio romano  imperatore  vacante,  coram  Malheo  de  Capilemonlis,  Rodolfo  Orlandini, 
loseppo  Faciindie  notariis  de  Arelio,  Oradore  notarlo  de.  Civilale  Castelli  el  aliis  vocatis 
et  rogatis  teslibus. 

Ego  Amannatus  quondam  Amannati  de  Arelio  ab  imperiali  maiestate  index  ordina- 
rius  et  nnlarius  constilulus  et  nunc  Comunis  Arelii  scriba  et  cancellarius  hiis  omnibus 
et  singulis  supradictis  inlerfui,  el  mandato  ipsorum  dominorum  potestatis,  capilanei  et 
Ancianorum  et  totius  Consilii  supradicti  sss.  et  publicavi  (1). 


617. 

Convenzioni  Ira  il  Vescovo  Guglielmino  e  il  Comune  di  Cortona. 

Abbazia  di  s.  Martino  al  Pino  -  20  aprile  1261  [Ardi.  Comun.  di  Cortona,  Regesttim 

Conntnis,  e.  1]. 

Nella  rubrica:  Exemplar  instrumenli  de  pactis  inter  itnminum  Episcopum  et  Comune  Cartone. 

GuAzzEsi,  Dominio  del  Vesc.  d'Arez.  sopra  Cortona  (Opere,  11,  122).  ■  .\i.ticozzi,  Risposta  apolog.,l,i9i. 

In  nomine  Domini  amen.  Anno  eiusdem  a  nalivilate  millesimo  ducenlesirao  sexage- 
simo  primo,  indiclione   quarta,   domino  Alexandro  papa  residente,  nemine  imperante. 


(I)  Seguono  le  soscrizioni  di  Bartolo  "quondam  Benedicli  de  Baratlinìs  Masse  Trabarie,,  che  esemplò  dall'ori- 
ginale di  ser  Amannato  il  9  giugno  1274,  e  di  ser  Giovanni  "quondam  Guìneldi  de  Anglare,,  e  di  .'^er  "Giunta 
quondam  .Manganelli„  i  quali  autenticarono  la  copia  del  predetto  ser  Bartolo. 


AH.    1261]  CODICE  DIPLOMATICO  353 

die  mercuiii  vigesimo  die  aprelis  intrantis.  Cuni  lioniines  de  Cortona  dudiim   litetn  et 
discordiam  habuissent  cum  venerabili  palre  domino  Episcopo  aretino  tam  in  Curia  Ro- 
mana quam  alibi  super   iuribus,    rationibus,    consiietiidinibus  et  usanziis   quas   idem 
pater  se  in  Cortona  habere  dicebat,  volentes  dirti   liomines   de   Cortona  ad  pacem  et 
concordiam   devenire  super  predictis  cum  patre  predicto  domino  Episcopo   et  ecclesia 
Aretina,  et  saluti  eiusdem  terre  salubriter  providcre  et  maxime  iuxla  formam  sententie 
dudum  late  per  dominum  Oltonem  sancti  Nicholai  in  carcere  Tulliano  diaconum  cardi- 
nalem,  scripte  manu  lacopini  notarii  quondam  Gratioli  civis  bononiensis  sub  anno  Domini 
millesimo   ccxxxv,  indictione   octava,  die  xiii  intrantis  augusti,   Dominus   Hugucius  de 
Casale,  dominus    Bonaiuncta   Abiosi,  Beucevenne  quondam    Petrucii,  Petrus    quondam 
domini  Ranerii  Guinizelli  syndici,  procuratores  et  actores  legiptime  electi,  vocati,  facti, 
constituti  in  Consilio  generali   Comunis  Cortona,  et  universitas  et  homines  de  Cortona 
ad  infrascripla  omnia  et    singula    facienda,    confirmanda   et   obliganda  et  promictenda 
solempniter  et  in  scriptis  ut  de  tempore,  syndicatu,  procuratione  et  actoria  constai  per 
publicum  instrumentum  manu  mei  Homicioli  notarii  infrascripti  conditum,  vice  et  nomine 
universitatis  et  hominum  de  Cortona,  promiserunt  per  stipulationein  solempnem  et  cave- 
runt  venerabili  patri  domino  Guillielmo  Dei  gratia  episcopo  aretino  prò  se  et  suis  succes- 
soribus  et  iam  dieta  Aretina  ecclesia  in  perpetuum  stipulantes  et  recipientes,  quod  eidem 
domino  Episcopo  et  suis  successoribus  decentem  honorem  et  reverentiam  exhibel)unt  tam- 
quam  suo  domino  temporali  et  loci  eiusdem,  et  quod  ipsum   honorifice   recipient  ve- 
nientem   ad   locum,    et    tractabunt  ibidem    morantem,   recognoscentes  eundem    suum 
dominum  temporalem  et  ecclesiam  Aretinam,  dummodo  otficium  potestarie  sive  rectorie 
exerceatur  solumraodo   secundum  formam  et  modum   inferius  denotatum;  qui   modus 
talis  est  silicet:  Quod  Comune  Cortone  et  suum  Consilium  eiusdem  terre  domino  Epi- 
scopo  sex  bonos  homines   nominabunt  de  civitate  et  comitatu  aretino   eidem   domino 
Episcopo  non  suspectos  vel  inimicos,  et  nominationem  ipsam  eidem  domino  Episcopo 
presenlabunt.  Ipse  aulem   dominus  Episcopus  teneatur  infra  odo  dies  unum  ex  ipsis 
nominatis,   qui    ei  magis  placuerit,  eis  concedere  in  rectorem  sive  potestatem,  et  ipsi 
eundem    in    rectorem   seu   potestatem   et   non   alium  tenere  et  recipere  teneantur,  et 
alium    non   habebunt  nisi  quem   dominus  Episcopus  duxerit  concedendum.  Et  si  per 
dictum  dominum  Episcopum  ve)  eius  successores   staret  quod    dictam  potestatem  vel 
rectorem  non  concederet  eis  ex  hiis  qui  sibi  essent  nominati,  tunc  licitum  sit  universitati 
et  hominibus  de  Cortona  et  dicto  Comuni  unum  ex  ipsis  sex  habere  et  tenere  in  pote- 
statem vel  rectorem  prò  ilio  anno  in  quo  per  eum  staret.  Si  vero  dictus  dominus  Epi- 
scopus absens   esset  a  civitate  vel  episcopatu,  tunc  que  in   hoc   capitalo  cootinentur 
explicari  et  fieri  possint  et  debeant  per  eius  vicarium  generalena.    . 

Item  promiserunt  et  caverunt  dicti  sindici,  procuratores  et  actores  eidem  domino 
Episcopo  prò  se  et  suis  successoribus  stipulanti  et  iam  dieta  ecclesia  Aretina  vice  et 
nomine  dicli  Comunis  et  universitatis  hominum  de  Cortona,  quod  causas  et  questione» 
appellationum  tam  civiles  quam  criminales  eidem  domino  Episcopo  vel  suo  indici  ordi- 
nario secundum  formam  infrascriptam  libere  dimittent  cognoscendas  et  dirimendas;  nul- 
lom  prestantes  impedimentum  quo(mi)nus  ad  eum  vel  suum  iudicem,  secundum  for- 
mam infrascriptam,  interponantur  et  perferantur  in  omnibus  casibus  in  quibus  a  iure 
permittitur  appellai.  Index  autem  appellatiouis,  qui  datus  fuerit  a  domino  Episcopo, 


35i  DOCUMENTI    PER    LÀ    STORIA   D' AREZZO  [017. 

tencalur  omiies  causas  lam  civiles  quarn  ci  iminales  corani  se  vel  aJ  Episcopum  delalas, 
infra  xl  dios  ulilos  iiunieiaiidos  a  die  appellalioiiis  inleiposilc  vel  recursus,  cognoscere 
el  deflìiiire.  El  quecumiiue  aita  iiiveiiirel  secuiiduui  foriuam  slalulorum  lerro  ipsius  ubi 
slatuluni  loquerelur,  debeai  coiilirmare,  et  nichil  ex  liiis  que  acla  sani  secundura  for- 
inaui  stalulorum  debeai  iuiimilare.  Que  aulem  facta  invenirel  coiilra  forinam  slalulo- 
rum terre  eiusdeni  ad  ipsaui  rormani  in  omnibus  reducere  leneatnr.  L'bi  aulem  slatula 
non  lotiuerenlur,  secundum   viam    iuris   procedere  el  deflinire  tenealur.  El  bec  omnia 
dicliis  Episcopus  eundem  indicem  iurare  compellat.  Tenealur  aulem  dictus  iudex  con- 
lione  morari  in  Corlona  ad  ius  reddendum  et  suum  odiciurn  exercendum,  qui  prò  suo 
salario,  a  Comuni    Corlonc  dando,    sexaginta  librarum    denariorum  numero  ad  minus 
debeai  esse  conlenlus,  salva  provisione  einsdcm  Comunis  de  ipso  salario  angmenlando  et 
salva  provisione  einsdem  terre  super  absenlia  dicli  iudicis  ex  causa  probabili  sive  iusia. 
Et  prima  appellalio  vel  recursus  per  dicium  iudicem  positum  solummodo  dignoscalur  et 
defiìniatur  el  non  per  alium. 

Item  promiserunl  el  caverunt  dirlo  domino  Episcopo,  prò  se  el  suis  successoribus  et 
iam  dirla  ecclesia  Aretina  in  perpotuum  stipulanti  el  recipienti,  dicli  sindici,  procura- 
tores  el  aclores,  vice  et  nomine  diete  universilatis  et  hominura  de  Cortona,  quod  eun- 
dem dominuni  Episcopum  el  ecclesiam  snam  resliluent  el  reponent  ad  omnem  sta- 
tum,  iurisdiclionom,  honorem  el  utililalem  et  ad  omnia  iura  el  consuetudines,  posses- 
sionem  vel  quasi  omnium  prediclorum  et  nsum  que  optinuil  in  Corlona  el  eius  dislriclu 
io  personis  et  rebus  corporalibus  et  incorporalibus,  universaliter  el  generaliter,  et  sicut 
ea  optinuil  dudum  tempore  mote  discordie  Inter  ipsum  Comune  et  Episcopum  Aretinum 
et  vili  diebus  ante.  El  quod  permillenl  eundum  dominura  Episcopum  libere  uli  et  per- 
cipere  el  exercere  omnia  suprascripta  el  quidiibel  eoruni;  et  hoc  capilulum  locum  ha- 
beal  centra  speciales  personas  de  Cortona,  castris,  villis  et  lerris  que  sunt  extra  muros 
Cortone,  salvis  supradictis  el  infrascriplis  capilulis. 

Item  promiserunl  el  caverunt  per  stipulalionem  dicto  domino  Episcopo  prò  se  et 
suis  successoribus  el  iam  dieta  ecclesia  Aretina  in  perpeluura  stipulanti,  dicli  syndici, 
procuratores  et  aclores,  vice  et  nomine  dicli  Comunis  el  universilatis  hominum  de 
Corlona,  quod  ipsi  de  celerò  decimam  parlem  omnium  proventnum  de  salariis  eorum 
et  peuis  maleflliorum  eidem  domino  Episcopo  integre  sine  diminulione  qualibet  exhi- 
bebunt. 

Item  promiserunl  et  caverunt  dicli  syndici,  procuratores  el  aclores,  vice  et  nomine 
dicti  Comunis  et  universilatis  hominum  de  Cortona,  dicto  domino  Episcopo,  prò  se  et 
suis  successoribus  et  iam  dieta  ecclesia  Aretina  in  perpetuum  stipulanti,  quod  camera- 
rius  Comunis  Cortone,  qui  ponetur  ab  homioibus  de  Corlona,  iurabit  el  salisdabit  eidem 
domino  Episcopo  de  reddenda  et  danda  sibi  parte  sua,  silicei  decima,  ut  dicium  est, 
Comunium  prediclorum,  et  rationem  reddet  de  prediclis  quando  a  dicto  domino  Epi- 
scopo vel  eius  numptio  fueril  requisitus.  Et  poteslas  sive  rector,  qui  prò  tempore 
fueril  in  Cortona,  tenealur  facere  fieri  predicla,  et  nulla  fraus  fieri  possit  quominus 
ad  manus  predicti  camerari!  omnia  suprascripta  perveniant. 

Item  promiserunl  et  caverunt  dicli  syndici,  procuratores  et  aclores,  vice  et  nomine 
dicli  Comunis  et  universilatis  hominum  de  Corlona  dicto  domino  Episcopo,  prò  se  et 
suis  successoribus  et  iam  dieta  ecclesia  Aretina  in  perpetuum  stipulanti,  quod  de  om- 


AN.    1261]  CODICE   DIPLOMATICO  355 

iiibus  possessionibus  et  quasi,  viiieis,  terris,  domibus,  casalinis,  orlis,  pensionibus,  ccn- 
sibus,  fidelilalibus,  pedagiis  vel  aliis  servitiis,  preslalionibus  el  affìctis,  que  dictus 
dominus  Episcopus  diceiet  sibi  deberi  ab  aliqua  speciali  persona  vel  ius  habenle  alio 
ve!  successore  specialis  persone  unde  qiieslio  orirelm-,  per  Comune  Corlonc  vel  po- 
lestalem  ipsius  vel  suum  iudicem  summaric  cognoscalur,  absque  strepita  iudiciorum, 
solempnilate  iuris,  sine  libelli  oblalione,  veritale  cognita,  nulla  obstante  prescriptione 
eidem  Episcopo  vel  eius  syiidico  sive  numptio  reslituenlur  et  restituta  defeiidcnlur  ei- 
deni.  Hoc  tamen  capituluni  ad  plateas  Coniunis  vel  prestaliones  aliquas  que  ex  ipsis  fieri 
pelerentur,  nullatenus  exlendalur. 

ftem  piomiserunt  dicti  syndici  etc.  (*),  qnod  in  statuto  Comunis  (tortone  speciale 
ponelnr  capilulum.  in  quo  conlinealur  expresse  quod  poteslas  sive  rector  Corlone  tenea- 
tur  inquisiliones  facere  super  bonis  episcopalus  silicei  domibus,  possessionibus,  vineis, 
terris,  orlis,  casalinis,  pedagiis,  affìctis,  censis,  pensionibus,  preslalionibus  et  aliis 
servitiis  eidem  domino  Episcopo  debilis  nomine  ecclesie  Aretine  ab  aliqua  speciali  persona 
orcupatis  vel  debeiidis  vel  alio  ius  habenle  vel  successore  specialis  persone,  el  ea 
omnia  et  singula  iuxla  posse  suum  reinvenirc  et  reinventa  eidem  restiluere  vel  restituì 
facere,  et  maxime  que  arelinus  Episcopus  habebat  olim  tempore  mole  discordie  inler 
ipsos  Corlonenses  et  episcopum  Marlinum  et  aniea  per  vi  nienses,  nulla  obstante 
prescriptione. 

Item  piomiserunt  el  caverunl  per  stipulationeni  dicli  syndici,  eie,  quod  ipsum  do- 
minuin  Episcopum  et  eius  successores  et  ecclesiam  Aretinam  et  iura  eorum  omni  modo 
defendent,  manulenebunt,  conlra  omnem  personam,  locum  et  universilalem  cum  armis  et 
sine  armis,  pencraliler  el  singulariler,  ubicumque,  quoliens  essel  opus  et  per  eundem 
dominum  Episcopum  fuerit  requisiti  loto  posse  eorum. 

Item  promiserunt  et  caverunt  dicti  syndici  eie,  quod  in  slalulis  ipsius  Comunis 
senper  esse  debeat  el  poni  quoddani  capilulum  constilulum  in  favorem  Episcopi  et  ec- 
clesie Aretine,  in  quo  conlinealur  expre.^se  (piod  nullum  stalulum  sive  constilulio  vel 
ordinamenlum  vel  quid  aliud  fieri  possil,  conslilui  vel  ordinari  conlra  ea  sive  in  le- 
sionem  vel  diminutionem  eorum  que  ordinala  siint  inter  dominum  Episcopum  et  lio- 
mines  de  Cortona  vel  ecclesiaslicam  liberlatem,  et  eliam  conslilui  vel  ordinari  non 
possit  aliquid  [)er  Comune  et  per  Consilium  Corlone  in  lesionem  vel  diminutionem  seu 
preiudicium  ecclesiastice  liberlalis.  El  si  fieret  nliquo  modo  illud  stalulum  vel  consti- 
lulio vel  ordinamenlum  vel  quid  aliud,  non  teneat  ipso  facto;  et  poteslas  sive  rector 
quilibet  leneatur  illud  specialiter  non  servare;  set  hoc  capilulum  quilibel  poteslas  sive 
rector  precise  servare  leneatur  et  hoc  capilulum  singulis  annis  senper  de  statuto  in 
stalulum  ponatur  sine  aliqua  lesione. 

Itera  promiserunt  et  i-averunt  dicti  syndici,  eie,  quod  post  refectionem  diete  terre 
seu  postquam  ipsi  Corlonenses  redierinl  ad  habilandum  familiariter  et  continue  super 
ipso  podio  Corlone,  ipsi  per  se  et  eorum  syndicum  legiplime  ordinatum  proul  de  iure 
melius  valebit,  promitleni  el  se  obligabunl  el  renovabunt  omnes  el  singulas  promis- 
siones  et  pacla  et  ratificabiinl  ^d  sensum  sapienlis  ipsius  domini  Episcopi  et  omnia  su- 
prascripta  infra  duos  mcnses  post. 


(•)  Come  sopra. 


356  DOCUMENTI   PER    LA   STORIA   D' AREZZO  [617. 

llora  piomiseninl  et  caverunl  dicli  syndici,  procuralores  el  aclores,  vice  et  nomine 
dicli  Comunis  el  universilalis  tiominiim  de  Cortona  dicto  domino  Episcopo,  prò  se  et 
suis  sufcessoribns  el  iam  dieta  Aretina  ecclesia  in  perpeluiim  stipulanti,  et  confessi  sunt 
solompnilcr  el  in  scriplis  se  et  ipsam  nniversitatem  et  (loniuno  (".orione  facere  debore 
eidem  domino  Epi.'^c  opo  el  ecclesie  Aretine  omnia  el  singola  suprascripta,  et  promiserunt 
el  caverunl  el  ohligaverunl  se  facluros  in  posterum  nomine  el  vice  Comunis  el  universilalis 
predicleex  causa  pacis,  Irausactionis,  finis  el  pacti  et  quocumque  iure  melius  valere  polest 
«idem  domino  Episcopo  suisque  successoribus  el  ecclesie  Aretine  in  perpeluum.  Et  e  con- 
verso dominus  Ciuillii'lmus  prediclus  arelinus  upiscopus  |)er  se  et  suos  successores  vice  et 
nomine  iam  diete  ecclesie  Aretine  linivit,  liberavil  el  absolvit  et  paclum  de  amplius  non 
pelendo  fecit  domino  Hugucio,  domino  Bonaiunle  Bencevenne  et  Pelro  syndicis,  procura- 
toribus  el  actoribus  predictis,  recipienlibus  et  slipulaiilibus  vice  el  nomine  Comunis  et 
universilalis  bominum  de  Cortona,  de  onuii  pctilioiie  quam  dictis  Cortonensibus  posset 
facere  occasione  fruclunm  sublraclorum  vel  alio  quocumque  modo,  exceptis  hiis  que 
sunl  in  hoc  conlractu  specialiler  e.xceplata.  Item  promisil  et  convenil  dictus  dominus 
Episcopus  per  se  el  suos  successores  nomine  diete  ecclesie  Aretine  et  vice,  diclis  syndicis, 
procuraloribus  el  actoribus,  slipnlantibus  et  recipienlibus  vice  et  nomine  diete  uni- 
versilalis Comunis  Cortone,  quod  eisdem  Cortonensibus  dabit  auxilium,  consilium  et 
favorem  ut  se  reponant  et  dictam  terram  reficiant,  in  podio  Cortone  babitent  et  mo- 
rentur;  et  quod  eos  defendel.  luebilur  et  iuvabil  de  iure  el  de  facto  contra  omnem 
persooam  et  locum  et  universitalem  quotiens  opus  erit  in  omnibus  eorum  iuribus. 
possessionibus  el  lenulis  in  quibus  erant  ante  caplionem  Cortone  per  sex  menses, 
salvis  senper  paclis  domini  Episcopi  et  Comunis  Cortone. 

Item  promisi!  et  convenit  dictus  dominus  Episcopus,  per  se  et  suos  successores 
nomine  el  vice  diete  ecclesie  Aretine,  dictis  syndicis,  procuraloribus  et  actoribus,  sti- 
puianlibus  et  recipienlibus  vice  et  nomine  dicli  Comunis  el  universilalis  Cortone,  quod 
poslquam  iste  contractus  ralilìcatus  fuerit  et  renovalus  per  homines  de  Cortona,  sicut 
supra  fit  menilo,  dominus  Episco[)us  ad  postulalionem  ipsorum  Cortonensium,  ad  eorum 
voluntatem  curabil  et  faeiet  loto  posse,  bona  Ode,  absque  aliqua  fraude  vel  negligenlia, 
ita  et  taliter  quod  ipsi  Corlonenses  el  Comune  et  universitas  bominum  de  Cortona 
absolventur  ab  omni  excomunicatione  vel  interdicto  qua  vel  quo  tenerentur  occasione 
ipsius  domini  Episcopi  vel  antecessoris  sui  vel  occasione  Aretine  ecclesie  vel  occasione 
discordie  que  fuit  inter  eos.  Ipsi  tamen  Corlonenses  ambasciatores  et  legatos  suos  et 
syndicum  ad  curiam  domini  pape  millere  leneantur. 

Item  promisit  dictus  dominus  Episcopus  per  se  et  suos  successores  et  vice  et  no- 
mine iam  diete  ecclesie  Aretine  diclis  syndicis,  procuraloribus  et  actoribus,  stipulantibus 
vice  et  nomine  Comunis  et  universilalis  Cortone,  quod  iurisdictionem  et  podium  Cor- 
tone defendet  de  iure  el  de  facto  ab  omni  persona  el  universitale.  Hoc  insuper  addi- 
tum  est  et  voluerunt  et  dixerunt  expresse  dictus  dominus  Episcopus  et  syndici,  pro- 
curalores el  actores  predicli,  nomine  el  vice  dicli  Comunis  el  universilalis  Cortone,  quod 
omnia  et  singula  predicla  hoc  paclo  valeant  et  teneant  lune  demum  poslquam  Corlo- 
nenses redierinl  ad  habilandum  sine  malitia  in  podio  Cortone  et  cum  effeclu. 

Que  omnia  et  singula  supradicla,  singulariter  singula,  universaliter  universa  dictus 
dominus  Episcopus  per  se  et  suos  successores,  nomine  el  vice  ecclesìe  Aretine,  et  dicli 
syndici,    procuralores  el  actores,  vice  et  nomine  dicli  Comunis  et  universilalis  homi- 


AN.     I2(il]  CODICE    DIPLOMATICO  357 

num  de  Cortona,  inler  se  ad  invicen»  piomiseruut  per  slipulationem  solempiiein  atten- 
dere, servare  et  adinpiere  inviolabililer  et  confiteri  senper  predicla  omnia  vera  esse  et 
non  negare.  Quod  si,  ut  dictum  est,  lactutn  et  observatiim  non  fuerit,  ve!  fuerit  in 
aliqno  contravenlum  seii  venire  prcsnmplum  de  iure  soii  de  facto  per  aliquam  partium, 
vai  aliqua  exceptio  in  conlrarium  opposita  fuerit  conlra  predicta  vel  aliquod  prodi- 
ctorum,  aliqua  ratione,  ingenio  sive  causa,  lune  pars  infìdeiis  et  predicta  non  servans 
parti  fideli  et  predicta  servanti  dare  et  solvere  promisil  nomine  pene  Mille  marcas  boni 
et  puri  argenti.  Et  damp(na),  et  expensas  ac  inlciesse  que  et  quas  pars  fìdelis  et 
predicta  servans  diceret  se  fecisse  ve!  substinuisse  ob  hoc  in  iudicio  et  extia  sinpiici 
et  nudo  verbo  domini  Episcopi  vel  iuramenlo  syndici  sui  et  iuramenlo  partis  alterius 
sinpiici  sioe  alia  qualibet  probatione  et  taxatione  iadicis  reficere  et  resarcire  promisit 
in  integrum  pars  infidelis  et  predicta  non  servans  parli  lideli  et  predicta  servanti.  Et 
pena  totiens  committalur  et  exigi  (lossit  in  omnibus  et  singulis  capitulis  quoliens 
predicta  vel  aliquod  predictorum  fuerit  contravenlum  seu  venire  presumptum  de  iure 
seu  de  facto,  aliqua  ratione,  ingenio  sive  causa;  et  pena  soluta  vel  non,  et  dampnis 
et  expensis  in  integrum  reslitutis  vel  non,  nichilominus  diete  parles  omnia  et  singula 
supradicta  oplinere  voluerunt  plenam  roboris  lirmitatem.  Pro  quibns  omnibus  et  sin- 
gulis supradiclis  et  pena  si  committcrelnr  in  aliqiio  diclus  doniinus  Episcopus  dictis 
syndicis  slipulanlibus  vice  et  nomine  dicli  Coinunis  et  universilalis  Coitone,  obligavil 
onines  redditus  et  proventus  episcopalus  Aretini  et  bona  lemporaiia  episcopalus  ubi- 
(jumque  reperirentur  de  ipsis  bonis  et  per  singula  bona  et  vocabula.  Et  dicli  syndici, 
procuratores  et  aclores  vice  et  nomine  dicli  Comunis  et  universilalis  Corlone,  prò  ob- 
servandis  et  aclendendis  inviolabililer  omnibus  supradiclis  diclo  domino  Episcopo  prò 
se  et  suis  successoribus  et  iam  dieta  ecclesia  Aretina,  obligavil  omnia  bona  Comunis 
et  universilalis  hominum  de  Cortona  presentia  et  futura,  et  una  pars  prò  altera  ad 
invicem  conslituerunt  se  precario  possidere;  renumplians  proinissionum,  ronl'essio- 
num  et  obligationum  non  faclarum  el  non  receplarum  et  non  habilarum  et  non  pro- 
missarum  ab  una  parte  alteri  exceplioni,  fori  privilegio,  condictioni  sine  causa,  cause 
ingralitudinis  et  in  factum,  el  dominus  Episcopus  ecclesiastico  et  clericali  beneficio  et 
omni  alii  iuris  el  legum  auxilio    alicui  parli  patrocinanti  peisonaliter  vel  in  rem  (I). 


(I)  I  Corionesi  non  si  soUomisoi'o  volentieri  a  quosle  convenzioni;  volevano  trovar  modo  di  annidlarle. 
spedirono  perciò  1'  atto  a  un  professore  di  diritto  perché  lo  esaminasse  e  ne  desse  il  suo  parere  giuridico. 
ì  questo  elaborato  parere  emesso  dall'  anonimo  dottore  venne  trascritto  a  ce.  63,  03'  e  64  del  citato  Regi- 
ttrum  Comunis  da  "Uicius  .Matliei  de  Trevio,,  cancelliere  del  Comune  Conlonese  verso  il  1280.  Ne  riferisco 
ilcunc  parti. 

"In  Dei  nomine.  Hoc  est  exemplum  cuiusdam  consilii  cuiusdam  iuris  professoris,  cuius  nomen  habelur  in 
lecreto,  cuius  talis  est  lenor,  videlicel: 

Super  prima  questione  ex  tliemate  transmisso: 

lìlicita  silicct  an  pacta  inila  inter  dominum  (Guillielmum)  cpiscopum  Aretinum  absque  consensii  sui  Ca- 
jiluli  nomine  ecclesie  Aretine  ex  una  parte,  et  Comune  Corlone  seu  ip.sius  Comunis  syndicuni  ex  altera  valu- 
srint,  et  an  dictum  Comune  teneatur  ad  observationem  dictorum  pactorum  prescriptorum  spatio  xl  annorum, 
i-acante  tamen  imperio  cui  erat  dictum  Comune  ante  ipsa  pacta  subieclum,  non  obstante  novitale  facta  per 
iominum  imperatorem  proxime  preteritum  de  qua  in  narralione  facti  nientio  facta  est,  vidctur  primo  quod 
lon  valuerinl  dieta  pacta,  et  sic  per  consequens  non  teneatur  dictum  Comune  ad  observationem  illorum.  .Nani 
luod  non  iure  (it  prò  non  facto  debet  liaberi.  Sed  boc  est  tale  quia  |)acta  et  transationes  non  debet  facerc 
Episcopus  sine  consensu  Capituli  sui,  ergo  et  e. 


35S  nnciiHi'NTi  pkr  r,\  smniA  n"  Arezzo  [GI7-C19. 

Ada  sunl  lioc  in  fcclesia  sancii  Marlini  alibazit-  de  l'ino,  |tresenlii)us  domino  (laval- 
c.anlo  arcliiprcshitcro  corlononsi,  domino  llhcrtino  do  (laviilis,  domino  lIguirion(!  de 
Miniali,  domino  Hoizello  iiidicp,  domino  ('.laro  de  (langarolo,  domino  Andrea  quondam 
domini  l'berlini,  (luallerio  quondam  domini  (luidonis  (iallele,  Guillieimo  fdio  Herringerii 
de  Hirasolis,  Anibaldo  quondam  domini  Mcruldi,  Terno  do  Gargoiisa,  Ouadaf^no  nolario 
lìlio  Bonamici,  All)erlo  Leoli,  presliilcro  Harlido  plebano  do  Montanare,  Monliaio  lilio 
domini  Ranerii  de  Cortona,  domino  Homodeo  iudirc  quondam  domini  loliannis,  Ben- 
venuto i|uondam  Brunocli,  oi  mnllis  uliis  ad  hoc  testibus  vocatis  ci  rogalis. 

Et  ego  Homiriolus  filius  Taxionis  quotidam  Dominici  apostolica  sede  iudex  ordi- 
narius  et  nol;irius  efTectus  omnibus  supradiclis  inlerfui  el  ut  supra  iegitur  rogavi,  sss. 
et  fìdeliter  publiravi. 

Leclnm  et  asculinlum  finì  hoc  exvmplnm  suprriits  scriptum  nd  originale  exemplnr  per  me 
Benvenntiim  iiotariiim  infrascriplum,  ci<ram  ilomino  Tebaldo  indice  canxartim  civilium  Cvmunis 
Cartone,  ima  ciiin  (.'laro  olim  Marcoris  ci  Hanerio  filiu  Gnidonis  noluriis  leuldjits  curlutiensibus, 
sub  anno  Domini  Millesimo  ducentesimo  seplua()esimo  nono,  indictione  seplima,  domino  Nicbolao 
lertio  papa  residente,  die  octavodecimo  mensis  decenbris,  cui  excmplo  prefatiis  dominus  Tebaldits 
iudex,  videns  el  audieiis  ipsum  exempliim  sive  sitmptum  cum  originali  per  omnia  concordare, 
suam  et  dicli  Comunis  inCerposnit  aucloritalem  atque  decrelum. 

(Sn.)  Ego  Benvenutus  nolarius  filius  domine  Ahhissime,  ut  inveni  in  prcdicto  originali  exem- 
plari  ita  in  hoc  exemplo  seu  scripto  per  ordinem  Iranscipsi  et  exemplavi  fìdeliter  et  in  publi- 
cam  formam  redegi  meumque  signum  appusui. 


618. 

Guglielmino  vescovo  priva  d'  ogni  feudo  avuto  dalla  Chiesa  Aretina  il  conte  Orlando 
da  Cimisi  e  i  suoi  fratelli,  a  cagione  degli  eccessi  commessi  contro  di  lui  e  % 
suoi  fedeli,  violando  il  giuramento  di  fedeltà. 

Bibbiena  -  29  ottobre  1261.  [Aich.  Capit.  d'  Ai-.,  n.  G20,  Ada  Episcopi  et  Capit.,  e.  96']. 


Primum  probatur  x  d.  vides  de  lesti,  e.  in  de  legi.  L  non  dubbium  e.xtra  ni.  vi  de  reg.  iur.  et  qui 
centra  ius  fuerit  cum  multis  similibus  ibi  et  alligai. 

Secundum  declaratur  esse  de  transactione  e.  contingit  et  de  hiis  qiie  fuerit  a  prelalis  sine,  et  ca.  C  no 
vit  et  e.  ea  noscitur  de  maioritate  et  obe.  etc. 

E  conlra  videtur  quod  dieta  pacta  valuerint  et  si  non  affuerit  consensus  Capituli,  saltim  in  quantun 
augetur  utilitas  Ecclesie  Areline  ut  sicut  videmus  in  curatore  furiosi  qui  potcst  in  ulilitatem  ipsius  pacisci  noi 
in  dampnum,  sic  dicatur  in  Episcopo  et  quolibet  prelato  ut  licet  non  valeat  facere  pacta  preiudicialia  sini 
consensu  Capituli,  possit  tamen  in  profectum  Ecclesip.  ar.  fi  de  pactis  L  centra  etc. 

Credo  quod  nisi  aliud  apparet  propter  quod  possent  pacta  huiusmodi  irritari,  predictum  Comune  teneatu 
ad  observationem  eorum  quantum  ad  eos  periinet  etiam  si  per  submissionem  aliquam  videatur  aliquid  dimi 
nutum  de  iure  imperii  ut  sic  ecclesia  concedente  cum  imperatore  si  esset  dicantur  pacta  non  valere  nec  i: 
sui  preiudicium  absque  suo  consensu  fieri  potuisse  ut  supra  est  probatum;  sed  eadem  concedente  cum  dict 
Comuni  dicantur  quantum  ad  eos  valere,  nec  possit  ipsi  resistere  et  per  hec  centra  factum  eorum  venire 
Hoc  dico  per  casum  decretorum  Inter  dilectos  et  quod  ibi  vero  in  glo.  ar.  de  rem.  quod  in  dubiis  etc.,,. 


AN.    1201)  CODICE    DIPLOMATICO  359 

In  Cliristi  uomiiie  amen.  Anno  nalivilalis  eiusdem  Millesimo  ce.  I.\i,  indiclione  iii, 
domino  Urbano  papa  iiii  residente  ("),  die  xxi.x  mensis  oclubris,  in  castro  de  Bibiena. 
in  platea  ante  plebem  dicti  loci,  presenlibus  teslibus  domino  Rainerio  plehano  dicti  loci, 
presbitero  Orlando  rectore  ecclesie  sancii  Matliei  de  Urligiiano,  magistro  Berardo  phisico 
et  aliisC'),  et  etiam  presenlibus  dominus  Guidone  roclorc  ecclesie  de  Carda,  magistro 
Berardo  de  Biblena  notarlo,  lacobo  nolario  de  .Marciano  et  Amannalo  notarlo  de  Biblena, 
Ranaldo  de  Banoena,  Matheo  Guidonis  Citi  de  Rancena,  Amatore  olim  Benintende,  Gual- 
terio  olim  Magnarli  de  .Marciano  et  aliis.  In  Clirisli  nomine  amen.  Cum  nobilis  domi- 
nus  Orlandus  de  Cluse  nobis  Guillielmo  Dei  gralia  aretino  episcopo  prò  se  et  fralribus 
suis,  Mchola  silicei  et  Alberto,  lidelilalem  renovaverit,  prestilo  iuramenlo,  et  nos  eidem 
Orlando  prò  se  et  fratribus  suis  duxerimus  iniungendum  sub  pena  feudi  et  debito  pre- 
lati iuramenti,  ut  inimicos,  rebelles  et  exbannilos  uoslros  in  lerris  suis  non  reciperet  nec 
tenerci,  sed  amicos  et  fideles  nostros  in  eisdem  reciperet  el  laverei,  et  ipse  Orlandus 
et  l'ratres  post  iiredicta  omnia,  sicul  ex  conl'essioue  sua  et  Nichole  fralris  sui  nobis 
conslilit  evidenter,  inimicos,  rebelles  el  exbannilos  nostros  in  lerris  suis,  posi  proliibi- 
lionem  noslram,  tenuerint,  et  eisdem  favorcni  contra  nos  prebendo,  necessaria  mini- 
straret,  ac  fideles  nostros  et  Fruclura  nolarium  ollicialem  nostrum  maxime  necessario 
tempore  hospitari  et  recipere  conlumaciler  recusarent,  et,  quod  plus  esl,  fideles  nostros 
ceperint  et  bonis  suis  lotaliler  du.xerinl  spoliandos,  et  domos  eorum  igne  creniaverit, 
detinendo  eosdem  in  carcere  el  eos  horridis  subicendo  tormentis,  nolenles  prediclum 
Orlandum  et  fralres  suos  de  tanlis  excessibus  gloriar!  et  debilam  efTugere  ullionem, 
ipsum  Orlandum  et  fralres  suos  predictos  cum  in  predictis  et  aliis  pluribus  fidelilatis 
violaverint  iuramentum,  omni  feudo  quod  ab  Aretina  ecclesia  detineot  perpetuo  priva- 
mus,  ipsis  super  eo  silentium  imponenles. 


619. 

La  parte  ghibellina  di  Arezzo  invia  il  suo  sindaco  al  Comune  di  Siena  per  sup- 
plicarlo che  s'  interponga  a  pacificarla  per  sempre  coi  Guelfi. 

Presso  Arezzo,  Casa  dei  Teuii)Iari  -  19  novembre  1261.  [H.  Ardi,  di  Slato  di  Siena, 

Diplom.,  Rifonnagionfj. 

mm.  liOXS'O. 

In  Dei  nomine  amen.  Cohadunalo  Consilio  Comunis  et  universitatis  partis  Ghibelli- 
norum  de  Arelio  el  aliis  pluribus  hominibus  diete  partis  et  universilalis  apud  mansio- 
nem  Templi  Aieline  civitalis(i)  per  nuntium  et  vocem  preconis,  ul  moris  est.  Dominus 
Guido  quondam  domini  Ildebrandini  Guidonis  Mililie  capitaneus  diete  partis,  una  cum 


(•)  Nota  cronologica  in  testa  alla  pagina.  (>')  Queste  forraole  sono  in  Ciie  dell'  atto  precedente.   11 

documento  che  riferisco,  comincia:  "Eodem  die  et  loco  et  testibus  predictis  et  etiam  presentibus,  etc. 

(I)  Era  fuori  di  Porla  Crucifcra  (o  Colcitrone;,  presso  1' antica  fonte  detta  dei  Guinizzelli   (oggi  corrulta- 
menie  il  luogo  ò  detto  Fonte  Veneziana). 


;U50  nOCUHKNTI    PER   LA    STORIA    1)"  AI1K770  [GI9-620. 

ipso  Consilio,  et  ipsi  consiliarii  omnes*et  singuli  cum  ipso  ca[iilanoo,  unaminiler  et 
concorditer,  |)or  so  et  nomino  ot  vico  toliiis  iiiiivi'rsilatis  eliclo  parlis  (lliilicllinoriim  lam 
civilalis  (|iiam  coinilaliis  Arolii  ot  oiiiniiiin  l'I  siti;^nl(jriim  deiiiila  parie,  l'uceiiinl,  coiislilu- 
erunt,  creavoruiil  et  ordinaverunt  iloiiiiiiiim  Acursnm  iudiccm  quondam  Carraiii  presen- 
lem  et  mandaliun  recipientem  eoruni  ot  diete  parlis  et  universilatis  et  singuloriim  de 
ipsa  palle  siiidiciim,  prociiraloroni  et  fai-lorom  ci  spocialeni  nunlium  ad  oundiini  ad  civita- 
lom  SiMiariim,  et  ad  potendum  ot  siipplicandiim  coram  [)olestale,  caiiilaneo,  prioribus 
xx!!!!"""  et  eisdem  xxiiii'"'  et  Consilio  civilalis  Senarnm,  qualenus  dignienliir,  oh  Dei  reve- 
rentiam  et  de  speciali  gralia,  per  eoriim  sindiciim  snlìicienler  formalum,  promiclerc  pa- 
com  ol  ooncordiam  iani  conlraciani  et  fariendairi  ei  complondam  inler  ipsos  Gliiltellinos 
universaliler  et  singulariler  prò  una  parie  el  Gelfos  diete  civilalis  et  comilatus  uiiiver- 
saliler  et  singulariler  ex  altera,  que  sic  et  Domino  concedente  prò  se  et  eorum  scqua- 
cibus  servari  et  teneri  faceret  et  curare  el  fa<ere  sic  ot  laliler  quod  dieta  pax  et  con- 
cordia (|uo  fit  inler  prodiclos  rihibellinos  ex  una  parlo  el  diclos  Gelfos  ex  altera  lam  in 
civitale  quain  comitaUi,  lam  inler  universilalos  ot  sindicos  partium  quam  Inter  speciales, 
clericos  et  singulares  personas,  tam  clericos  quam  laicos  de  ipsa  civitale  et  comilatu 
Aretii,  et  Inter  Comune  et  Comunia  ol  speciales  el  Comnnia  et  e  rontra,  inviolabiliter 
ac  in  perpetuum  observahilur  sine  aliqna  diminiiiione,  lesione  el  fraude. 

Ilem  ad  reeipiendum  promissionem  a  sindico  ditti  Comunis  Senarum,  quod  ipsum 
Comune  Senaram  et  omnes  el  singuli  de  ipso  Comuni  facient  et  curabunt  sic  et  taliter 
quod  dieta  pax  el  concordia  plenarie  et  inviolabiliter  ac  in  perpetuum  observabuntur, 
el  omnia  et  singula  que  circa  predicla  lìunt  voi  eius  occasione  |)romietenlur  et  ordi- 
nabuntnr  per  parlem  vel  sindicum  diclorum  Gelforum  et  per  omnes  et  singulos  Gelfos 
ipsi  parti  Ghibellinorum  et  omnibus  etsingulis  Ghibellinis  ut  promissum  apparebit  per 
instrumenlum  vel  instrumenta  scriptum  vel  ordinatum,  facienda  manu  mei  Percivaldi 
notarli  infrascripti  et  Rodulfi  notarli  vel  aliorura  notariorum  de  volunlale  et  secundum 
volunlalem  et  dispositionem  (el)  arbilrium  ulriusque  parlis  iam  ordinalorum  super 
ipsa  pace  facienda  et  ordinanda  et  capitulis  et  ordinamenlis  occasione  ipsius  pacis.  Et 
e  contra  quod  simili  modo  predicta  omnia  sic  facienda  observabunlur  per  ipsam  par- 
tem  Ghibellinorum  ipsi  parti  Gelforum  et  singulis  de  ipsa  parte  civitatis  et  comilatus 
Aretii. 

Ilem  quod  ipsum  Comune  Senarum  et  omnes  et  singuli  de  ipso  Comuni  prestabunt 
et  dabunt  prò  posse  suo  sine  fraude  auxilium  et  favorem  parti  et  singulis  de  ipsa  parte 
que  predictam  pacem  servaret  vel  servare  vellel,  el  alleram  parlem  dictam  pacem  non 
servantem  vel  servare  nolentem  et  quoslibet  de  ipsa  parte  habere  el  tenere  prò  adver- 
sariis,  inimicis  et  eorum  rebellibus,  et  iniuria,  dampna  et  obfensiones  eis  inferre  et  facere 
iuxta  posse  eorum  sine  fraude. 

Item  ad  reeipiendum  solempne  instrumenlum  a  predielo  sindico  Comunis  Senarum 
de  predictis  cum  promissione  pene  Mille  niarcarum  argenti,  refeclione  dampnorum  et 
expensarum  el  obligatione  honorum  omnium  di<li  Comunis  Senarum  et  omnium  spe- 
cialium  dicti  Comunis,  el  cum  prestatone  iuranienli  in  anima  omnium  dicli  Comunis, 
et  cum  aliis  solempnitatibus  iuris  et  facti,  sicul  natura  prediciurum  requireret,  et  sicut 
ipsi  sindico  de  parte  Ghibellinorum  reeipere  et  fai-ere  plameril. 

Ilem  ad  rogandum  el  petendum  ut  dictus  sindicus  sene.nsis  similem  promissionem 


AN.     I26I-I2G'ÌJ  CODICE   DIPLOMATICO  361 

et  coniractum  faciat  sindico  partis  Gelforum  prò  ipsa  parie  Giiibelliiiorum  el  singulis 
de  ipsa  parte. 

Item  ad  petendum  et  siipjilicanduni  ut  ipsa  pax  et  concordia  sic  facienda,  ut  dic- 
lum  est,  confirmarelur  et  auctorareliir  per  ('ofisiliuni  ipsius  Comuiiis  Senarum  vcl  eius 
sindicum;  et  quod  ipsuiìi  Comune  Senarum  dignelur  omnes  obsides  et  captivos,  quos 
de  Aretio  el  eius  comitalu  haberet  in  eorum  fonia,  relaxare. 

Itera  ad  faciendura  solempne  instrumentum  i[tsi  Comuni  Senarum  et  eius  sindico, 
suo  Comuni  et  singulis  specialibus  personis,  prò  suo  Comuni  recipienti,  quod  ipsum 
(Comune  et  singuios  de  ipso  Comuni  et  eorum  i)ona  indempna  conservabunl  et  sine  omni 
dampno  et  expensa  de  ipsa  promissione  el  obbligalione  et  contraclii  que  prò  ipsa  parte 
Cihibeliinorum  faciet  apud  ipsum  sindicum  partis  Gelforum,  cum  promissioue  similis  [)ene 
et  obligalione  bonorum  omnium  diete  partis  et  refectione  dampnorum  et  expensarum; 
et  generaliter  ad  omnia  et  singula  facienda  et  recipienda  que  natura  predictorum  ne- 
golioium  requirere  videtur. 

Ada  sunt  hec  omnia  apud  mansionem  Templi  Aretine  civilatis,  coram  Guadagno 
notarlo  lllio  Bonamici,  Orsetto  quondam  Saraceni,  Burnaccio  calcolarlo,  Angeramo  do- 
mini Guidonis  Asalti  et  GrilTolino  Stanfortis  et  aliis  pluribus  testibus  ad  hec  adhibitis 
et  rogatis,  sub  anno  Domini  ab  ipsius  nativitate  millesimo  ducenlesimo  sexagesimo 
primo,  indictione  mi*,  die  sabati  xvun  novembris. 

(Sn.)  Ego  Peicivaldus  lìlius  magislri  Clerici  auctoritale  imperiali  notarius  prediclis 
omnibus  interfui  et  rogatus  scripsi  et  pubiicavi. 


620. 

Giuramento  di  fedeltà  e  di  obbedienza  prestala  al  vescovo  Gitglielmino  dal  procu- 
ratore degli  uomini  di  Gressa.  Poggiolo  e  Marena  scomunicati  a  causa  della 
distruzione  di  Cortona  e  di  Gressa. 

Cortona  ■  i  aprile  1262.  [Arch.  Capii.  d'.\i-.,  n.  t)20,  Ada  Episcopi  et  Capii.,  e.  96']. 

In  margine:  Vetrosi  procuratoris  prò  hominibus  de  Gressa,  Pogiolo  et  Marena. 

Sub  anno  Domini  Millesimo  CC.Ixii,  indictione  v,  domino  Urbano  papa  quarto  resi- 
dente, die  martis  mi  mensis  aprilis,  in  Cortona,  presentibus  testibus  domino  Rainerio 
plebano  plebis  Biblene,  Orlando  castaido  domini  episcopi,  Gentile  serviente  domini  epi- 
scopi, Rainerio  filio  Tarlati  de  Monte  sancii  Savini,  Alpinello  serviente  dicli  domini 
plebani  de  Biblena  et  Guidone  notarlo  de  Cortona.  Ve^osus   reclor  ecclesie  de   Gressa 

procuralor   infrascriptorum    hominuni   et   (*),  ut  de  procuratione  ipsius  constabat 

manu  lacobi  ....  (")  notarii,  constitutus  in  presentia  venerabilis  palris  domini  Guillielmi 
aretini  episcopi,  volens  nomino  predinoiiim  Imminum  quorum  erat  procuralor  super 
occasione  excomunicalionum  qiidjus  dirli  liomines  tenebantur  adslricti  prò  deslructione 


(•)  Un  largo  spazio  In  bianco.  (<>)  brnve  spazio  bianco. 

ti 


362  DOCUMENTI   PER   LA   STORIA   d"  AREZZO  [630-C22. 

Corloiie  el  («resse,  specialiter  el  generalilcr  super  oriiiiibiis  aliis  dampiiis  datis  Ecclesie 
Areliiie  parere  raandalis  dirli  domini  episcopi  el  domini  pape  el  Ecclesie,  iuravil,  taclo 
libro  corporalilcr,  in  omnibus  mandalis  domini  |)a[ie  super  hoc  obedire  el  [larere  i|»si 
domino  episcopo  et  mandalis  eius  sub  pena  xxv  librarum,  obligando  se  et  l)ona  iilorum 
quorum  eral  procuralor,  el  renunliaudo  omni  benelilio  prò  se  in  hoc  faclo  de  iure  vel 
facli)  patrocinanti.  Insuper  voleiis  Tribaldus  oliui  Hecevuli  de  Hiblena  precibus  et  man- 
dalo ipsius  Vecosi  iideiubore  prediclo  Vecoso  el  illis,  (piorum  erat  procuralor,  promisit 
se  facturum  el  curaturum  ila  el  laliler  quod  prcdicliis  Vecosus  et  ipsi,  ipiorum  procu- 
ralor eral,  observabnnl  et  facienl  quod  ipse  Vecosus  promisit,  videlicet  quod  ipse  Tri- 
baldus de  suo  |iroprio  faciet  obligando  se  et  sua  bona  el  renunliaudo  omni  benelilio 
et  specialiter  benehciu  de  lideiussoiibus.  ISouiina  sunl  hec:  Teliaidinus  de  diona,  lo- 
hanues  Andrucci,  (iuido  Fabiani,  magislcr  Ilanaldus,  Tomliiius  Oilandini  de  Giona, 
Clavelliuus  de  Querceto,  lacobinus  dicli  loci,  Orlandinus  Masaiie.  Corradus  Gualandi 
de  Gressa,  lohannes  de  Marena. 


621. 

Lettera  del  vescovo  Guglielmino  ai  fedeli,  colla  quale  li  esorta  a  prestare    opera  e 
sovvenzioni  per  la  riedificazione  del  Monastero  di  s.  Spirilo. 

Arezzo  -  13  agosto  1262.  [Aich.  Capii,  d'  Ar.,  ii.  OiU]. 

min.  265X350-  •  "  sigillo  episcopale  pendeva  nel  mezzo  della  piegatuia. 

Guillielmus  miseralioue  divina  episcopus  aretinus  dileclis  in  Christo  tiliis  universis 
tara  clericis  quam  laicis  civilalis  el  diocesis  Aretine  salutem  et  benedictionem.  Guerra- 
rum  atrox  discrimen  Arelinam  civilatem  et  eius  provinciam  ad  extremam  fere  desoia- 
tionem  peccalis  civium  exigenlibus  iam  deduxil,  a  quibus  desolatione  el  dampnis  re- 
ligiose el  Deo  dicale  persone  non  excluse  sed  potius  sunl  incluse,  sicut  palei  de  mo- 
nasterio  sancii  Spirilus  inclusarum  ordinis  sancii  Damiani,  olim  sito  (")  prope  muros 
civilatis  eiusdem,  quod  fundilus  est  eversnm,  nec  aljbalissa  et  sorores  que  ibi  famu- 
labantur  Christo  pauperi  in  altitudine  pauperlatis  habent  ubi  capud  reclinent  quam- 
quam vulpes  foveas  habeant  et  volucres  celi  nidos;  propterea  quod  ne  vagabunde  per- 
currant  provinciam  in  depressionem  et  ignominiam  tam  excelsi  ordinis,  oporlet  eas 
de  reedificalione  eiusdem  loci  et  aliis  que  indigeni  cogitare;  quod  quidem  absque  ma- 
gnis  sumptibus  et  laboribus  initiaie  nequeant  nec  ducere  ad  effeclum.  Ouocirca  uni- 
versitatem  vestram  rogamus,  monemus  et  exorlamur  in  remissionem  vobis  peccaminum 
iniungenles,  quatinus  cooperatores  et  cooperatrices  efìficiamini  operum  pietalis  eisdem 
abbatisse  et  monialibus,  ac  earum  quesloribus  el  queslricibus  in  piis  et  largis  elymo- 
siais  aperientes  viscera  caritatis  ut  eedem  ancille  et  Chrisli  sponse  in  refeclione  ipsius 
operis  attingere  valeant  sue  intenlionis  metas,  et  vos  per  hec  et  alia  bona  que,  Deo 
auctore,  feceritis,  felicitatis  eterne  possitis  gaudia  promereri.  Nos  aulem  de  omnipotentis 
Dei  misericordia  confisi,  sanclorum  quoque  marlirum  Donati  et  Ilariani  palronorum 
nostrorum  sulTragiis  roborati,  omnibus  qui  prefatis  sororibus  suas  duxerinl  elymosinas 


(•)  siticm. 


AN.   1262-1263]  CODICE  diplomatico  363 

erogandas,  quadraginla  dies  criminalium  et  qiiartam  parlem  venialium  misericordiler 
in  Domino  relaxamus,  aliis  indulgenlie  nostre  litleris  generalibus  quas  eis  olim  con- 
cessimus  in  suo  lobore  duraturis.  Sane  liorainibus  et  mulieribus  qua  prò  elymosinis 
predictis,  inslincli  sancii  spirilus  assumpserinl  onus  et  officium  queslorie,  illain  camdem 
indulgenliam  condonamus  quacumque  die  iverint  pio  iam  dictis.  Hanc  prelerea  indul- 
gentiam  tam  elymosinas  erogantes  quani  queslores  et  questrices  vere  penilentes  et  con- 
fessi dumlaxat  sibi  noscant  et  non  aliis  valiluram. 

Datum  Aretii,  idus  augusti,  anno  Domini  Millesimo  CClxii,  v  indictione. 


622. 

Il  vescovo    Guglielmino  libera   dalla  scomunica  messer  Guido  d'  lldebrandino  e  lo 
crea  potestà  dei  Cortonesi. 

Orvieto  -  27,  28  gennaio  1263.  [Ardi.  Capii.  d'Ar.,  n.  G20,  Acta  Episcopi  et  Capii,  e.  99']. 

In  Christi  nomine,  amen.  Anno  nativitatis  eiusdem  Millesimo  CC.Ixiii,  indictione  yi, 
domino  Urbano  papa  mi  residente,  die  dominico,  xxvii  mensis  ianuarii,  in  civitate  Ur- 
bevetana,  in  domo  Barloli  Fiorite,  presentibus  domino  Rainerio  plebano  plebis  Bi- 
blene,  domino  Rainerio  Bianco  de  Montevarchi,  domino  Rodolfino  Olio  domini  Uberti- 
natii  de  Portico,  Nicholucio  lilio  Rainerii  Guillielmini  Citi  et  aliis  testibus.  Dominus 
Guido  quondam  domini  Ildibrandini  Guidonis  Militie,  constitutus  in  presentia  venerabilis 
patris  domini  Guillielmi  aretini  episcopi,  petiit  humiliter  ab  eodem  domino  episcopo, 
ex  auctoritate  apostolica  sedis  sibi  commissa,  absolvi  ab  excomiinicatione  qua  erat  li- 
gatus  occasione  favoris  prestiti  domino  Manfredo  quondam  principi  (")  Tarentino  et  suis 
sequacibus  et  etiam  prò  iuramento  fidelilatis  dicto  domino  Manfredo  prestilo  ab  eodem, 
lacto  libro  corporaliter,  iuramento  predicto  fidelilatis  penitus  abiuravit;  et  prò  illa 
excomunicalione  qua  erat  ligalus  iuravit  observare  omnia  mandata  Romane  Ecclesie  et 
ipsius  domini  episcopi.  Quod  dominus  G(uillielnius)  episcopus,  auctoritate  Romane  Ec- 
clesie sibi  commissa  quam  fungebat,  ipsum  dominum  Guidonein  ab  excomunicalione 
predicta  qua  erat  ligalus,  absolvit  et  sancte  mairi  ecclesie  reconciliavit,  precipiens 
eidem  nomina  iuiamenti,  quod  de  celerò  dicto  domino  M(anfredo)  ve!  suis  auxilium  vel 
favorem  contra  ecclesiam  prestare  non  debeat. 

Die  lune  xxviii  mensis  predicti,  in  diclo  loco,  presentibus  testibus  suprascriptis. 
Cum  Comune  Cortona,  prout  lenebatur,  ex  forma  composilionis  inite  et  firmale  Inter 
ipsos  ex  parte  una  et  venerabilem  patrem  dominum  Guillielmum  arelinum  episcopum 
ex  altera,  ipso  domino  Episcopo,  per  suas  litteras,  quas  ego  Petrus  notarius  infrascriptus 
vidi  al  legi,  nominasset  sex  nobilas  viros  Aretine  civitatis  al  comitatus,  quorum  unum, 
prout  sibi  piacerai,  eligeral  et  assumerei  in  polestatem  Cortona,  pradictus  dominus  Episco- 
pus volens  composilionem  servare  pradiclam,  ad  hoc,  nomine  Dei  et  beate  Marie  virginis 
et  beati  Donati  et  omnium  sanctorum  et  Ecclesie  Aretine,  nobilem  virum  dominum 
Guidonem  quondam  domini  Ildibrandini  Guidonis  Militie  honorabilem  civem  arelinum  a 
prediclis  Corlonensibus  nominalum,  presentem  et  recipientem  prò  instanti  anno  usque  ad 


(•)  principe. 


364  DOCUMENTI   PER   LA    STORIA   d'  AREZZO  [622-623. 

scqiieiitcs  kalendas  ianuarii  in  reclorem  el  poleslaleiii  Cortonensium  elegil.  Ouam  elec- 
lionem  Jii-lus  dominus  Cuido  Immililer  el  devote  recepii  el  approbavil,  manus  ipsius 
domini  Episcopi  obsculando,  ciini  feudo  el  salario  in  slaUito  dicloium  r.oilonensium 
conlenlo;  ila  lameii  quod  infra  odo  dies  posi  siiam  eleclionem  ad  diclam  lerram  Cor- 
lone  personaliler  aceedens  poleslariam  incii)iat  exercere  el  offìcium  supradiclum. 

(Sn.)  Ego  Pelrus  ulim  Soporneili  notarius  siipradiclis  inleifui  el  quod  supra  legilur 
rogalus  scripsi  et  puhliravi. 


623. 

Coslituzioni  per  la  Canonica  della  Calledrale  Areliua,  slabilile  dal  preposto  e  dai 
canonici  slessi  per  volontà  del  vescovo  Guglielmino  degli  iberiini. 

Arezzo,  Canonica  •  21  ottobre  1263.  [Ardi,  della  Pieve  di  s.  Maria  di  Arezzo,  teli.  Q]. 

Copia  del  1387  di  alua  copia  del  1265,  conservala  in  un  codicelto  di  otio  carie  di  mm.  255X355. 

in  Dei  nomine.  Hoc  est  exeniplitm  sive  copia  cuiusdam  exempli  cuiusdam  autentici  et  oriiji- 
natis  instriimenti  scripli  el  autenticati  per  mannm  Petri  olim  Soporneili  notarii.  e.xemplati  per 
ser  lacobum  olim  magisli-i  Vegnatis  notarium  infrascriplum  curri  eius  signo  subscripli,  et  exem- 
plati  et  copiati  per  me  Laurentium  olim  lohannis  aretinum  civem.  notarium  infrascriplum:  cuius 
quidem  exempli  lenor.  forma  et  continentia  lalis  est,  videiicet: 

In  nomine  Dei  eterni,  amen.  Hoc  est  exemplnm  cuiusdam  autentici  et  originalis  instrumenti 
scripti  et  autenticati  per  manum  Petri  olim  Soporneili  notarium.  Tenor  cuius  instrumenti  talis  est: 

In  Chrisli  nomine,  amen.  Anno  a  nalivilate  eiusdem  Millesimo  ducenlesimo  sexage- 
simo  tertio,  indictione  sexla,  domino  Urbano  papa  quarto  residente.  Hec  sunl  slatula, 
ordinamenla,  capitula  que  dominus  Rainerius  de  Uberliois   permissione  divina  prepn- 
siUis  el   domini    Vivianus    archidiaconus,    Bonus    primicerius    aretini,    magister   Bene, 
domini  Bernardinus,  Caeciaguida,  Rainerius,  Ocl(a)vianus,  et  Federigus  canonici  maio- 
ris  ecclesie  .\retine,  constiluli   coram   venerabili  palre  domino   Guillielmo  permissione 
divina  episcopo  .4retino,  cum  ipsius  consensu  el  aucloritate  expressa,  prò  comuni  uli- 
litale  et  reformatione  et  bono  slatu  ipsius  ecclesie  et  ipsorum  omnium  et  tolius  Capi- 
tuli  Aretini,  in  comuni  concordia,  premissa  solempni  deliberalione,  statuerunt  el  ordi- 
iiaverunl  el  fìrmaverunt  inter  se  et  ea  voluerunt  perpetuo  et  inviolabiliter  observari. 
Tener  autem  prediclorum  statutorum,  ordinamentorum  seu  capitulorum  lalis  est. 
(i)  Ad  decorem  sponse,  que  sine    ruga  debel  el  macula   apparere  honeslalis  claritas  et 
morum  veneranda  probitas,  merito  io  illis  exigilur  qui  regiminis  eiusdem  gubernalur 
habenas,  ut  ipsorum  operatione  precipua  erranlium  corda  in  devium  pravilalis  elapsa 
ad  rectiludinis  semilam  revocentur;  debel  enim  aclionem  populi  lanlum  actio  trascen- 
dere presidenlis  quantum    distare  solel  a  grege  vita   pastoris.   Habel   namque    reclor 
operatione  esse  precipuus  ut  vite  viaio  bene  vivendi  denuntiel  el  grex  qui  pastoris  vo- 
cem  moresque  sequilur  per  exempla  gradiatur  melius  quaiii  per  verba:  Illa  nempe  vox 
libentius    auditorum    cor  penetrai    quam    dicenlis  vita  commenJanl.  Hac  igitur  consi- 
deralione   moli    nos  Raynerius  de  Uberlinis,  Dei  gralia  prepositus  arelinus,    una  cum 
supradictis  fratribus  noslris  Aretinis  canonicis,  el  ipsi  una  nobiscum  circa  reformatio- 


I 


AN.     I2G3]  CODICR  DIPLOMATICO  3(55 

iiem  Aretine  Canonice,  lam  in  spiriluaiibus  qiiam  in  l.imporalibus  volenlcs  inleiideie 
diiigenler  ad  lioiioiem  Dei  oiiiiipolenlis  el  gloriose  virgiiiis  Maiic  el  beali  Donali  mar- 
tiris  et  episcopi  patroni  nostri,  slaluimus,  volumiis  aiqiie  iiirefragabililer  comuni  con- 
sensu  atque  spontanea  volunlate  ordinamus,  quod  omnes  canonici  honeste  vivant,  ton- 
suram  el  coronain  habeant  decenlem;  habitum  qnoque  sive  vesles  decenles  ordini  clericali 
in  coloribus  el  aliis  porlent;  guarnaccias  desiiper  clansas  porlent,  nimia  brevitale  vel 
longitudine  non  nolandas:  subtellares  et  manicas,  (|iii  el  qiie  quotidiana  sinlione  vel 
clausura  indigeant,  nullo  modo  portare  presumanl;  infalas  lineas  vel  de  bambicino  in 
capite  publice  non  poitenl:  arma  velila  nullo  moilo  ali(|uis  ex  canonicis  portare  pre- 
sumal  sine  domini  preposili  licenlia  speciali,  quam  non  nisi  ex  necessitate  concedal('l). 
Ludos  alearum  el  omnes  ludos  taxillorum  per  se  vel  per  alios,  el  eliam  labernas  peiiilus 
evilent.  Fugiant  omnino  inhonestas  sotietates.  Ad  omnia  aulem  (pie  in  proximo  capitulo 
sunt  posila  possit  dominus  preposilus  canonicos  com[)ellere  observare. 

(il)  Item  slaluimus  et  ordinamus  quod  in  Calredaii  (°)  ecclesia  Aretina  lam  in  diurnis 
offiliis  quam  nocturiiis,  offilium  romane  celebietiir  et  observalnr. 

(ih)  Item  quod  domini  preposilus,  archidiaconus,  [)rimicerius  et  omnes  canonici  Aretini 
qui  presenles  sunt  in  ecclesia,  ([uolidie  intersinl  lam  diurnis  offiliis  quam  nocturnis. 
Corum  aulem  ad  divina  offilia  celebranda  nullus  prediclorum  inlrare  audeal  sine  ca|)a  (') 
clausa  vel  colla,  In  feslis  aulem  duplicibus  domini  preposilus,  archidiaconus  et  primice- 
rius  Collis  vel  suppellicibus  sub  cajìis  C')  inlia  ecclesiam  in  divii]is  oi'litiis  utantiir.  Qui 
aulem  ex  [ìiedictis  Loris  canonicis  el  statulis  ad  divina  celebranda  i]on  inlerl'ueril  modo 
predicto  laliter  punialur:  si  fuerilabsens  in  malulino  solval  quatuor  denarios  el  prò  missa 
conventuali  Ires  denarios  el  \)vo  vesperis  tres  denarios  et  prò  aliqua  alia  bora  diei 
solval  unum  denarium.  Dominus  preposilus  si  fueril  abscns  in  malulino,  missa  con- 
ventuali et  vespertinis  offiliis  solval  du|)lum  pene  superius  posile,  ut  sicnl  gaudel  du- 
plicata prebenda  ita  lenealur  geminala  pena.  Absens  aulem  intelligalui'  qui  in  malu- 
linis  non  inlerfueril  ante  completum  Vcnile,  el  in  missa  anle- compielam  primani  ora- 
tionem  el  in  ceteris  officiis  ante  completum  primum  psalmum.  Sii  eliam  el  repulelur 
absens  qui  in  fine  prediclorum  omnium  offitiorum  non  inlerfueril. 

(mi)  Item  quod  dominus  episcopus  si  voluerit  in  omnibus  feslis  duplicibus  lolius  anni 
missam  convenlualem  personaliler  cum  diacono  el  subdiacono  celebrel,  et  si  non  cele- 
braverit  dominus  episcopus  celebrare  lenealur  dominus  preposilus.  Primicerius  aulem 
missam  convenlualem  celebrel  in  omnibus  feslivitatibus  sancle  Crucis,  Angelorum,  Apo- 
stolorum  omnium  el  Evangelislarum,  sancle  Lucie,  Agalhe  et  Cecilie  et  sanclorum 
Ansani,  .Martini,  INicholai  et  Silvestri,  et  in  omnibus  diebus  dominicis  lolius  maioris 
quadragesime  et  in  qualtuor  dominicis  in  adventu  Domini.  Predicta  omnia  serventnr  ab 
omnibus  predictis  nisi  ex  insta  causa  el  legitima  fuerinl  impediti.  Canonici  vero  sacerdo- 
tes  missas  conventuales  celebreut  ceteris  diebus  dominicis:  capellani  vero  celebrent  missas 


OSic.  , 

(1)  Sembra  elio  gli  ecclesiastici  abusassero  di  questo  permesso,  cosicché  Innio  il  vescovo  quanlo  gli  abbnti 
dovettero  imporre  al  preti  e  ai  monaci  di  andare  sens'  armi  indosso.  Cosi  Guido  abbate  d'  Agnano  il  6  febbr. 
1271,  "convocatis  monachis  et  conversis  dicti  moiiasterii,  piibblice  ammonuit  et  preccpit  omnibus  monnchis  et 
convcrsis  ut  non  purtent  arma  ullo  modo,  ut  qui  portaverit,  ipsuni  scriplis  cxcomunicavit,,.  (Aich.  ili  .ìiuiello, 
Protoc.  (li  ser  Guglielmo  di  Iacopo,  e.  48).  Al  medesimo  abuso  provvide  anche  allra  Costituzione,  emessa  dal 
vescovo  Boso  libertini  del  1364,  col  capitolo  xlv. 


.366  DOCUMENTI    PER    U   STOHIA    I)'  AIU:7.7.0  [623  . 

convenluiiles  aliis  diebiis  festis  et  prò  fcslis;  lioc  alliccio  (jiiod  si  tioniinus  preposilus 
iinpi'iiilus  fiieiil  e\  aliqiia  iusta  causa  ilefeclum  eius  in  colebrancla  sup[)l(;al  doniinus 
primicerius,  ci  defocliiin  primiceiii  siippleaiil  caiionici  sacerdoles,  el  defecluni  caiio- 
iiicorum  sacerdotmn  sup|doaiit  cappellani.  El  lioc  in  missis  celebrandis.  In  celeris 
aulem  oilìliis  diurnis  et  iioclurnis  (jiiilibel  prediclornm  personaiiler  inlersil  nisi  iusta 
t'I  legilima  causa  fiieiil  impedilus,  el  lune  comiiiiclal  alleri  ex  prediclis  ve!  alii  viccs 
suas  qui  eius  suppleat  defeclum.  Ko  aulem  die  (|U(i  f]uisi|uam  [>redicloruni  missam 
debel  celebrare,  celerà  alia  ofTicia  lani  liiiiriia  (inani  noclurna  incipial  el  linial.  Domi- 
nus  lamen  episcopus  celebre!  quando  sibi  placueril  et  volueril  in  ipsa  ecclesia  Calre- 
dali  (*),  el  eo  die  quo  ipse  celebraveril  nullus  inferiorum  ordinum  super  ipso  ailari 
audeal  celebrare.  Si  lamen  quilibel  prediilnrnm  qui  missas  debel  cantare,  iusta  causa 
cessante,  non  celebraveril  solval  duodecim  denarios  sacrisle. 

(v)  Ilem  quod  dominus  primicerius  [)iesil  omnibus  ollitiis  diuinis  et  noclurnis  el  ipsa 
offilia  ordiuel,  el  faciat  observari  inlegie  ordinem  oflìtiornm  Romane  curie.  El  quod 
leneatur  ipse  primit'erius  jior  se  vel  per  alium  scribere  el  ordinare  in  tabula  ipiolibet 
die  sabbali  quid  el  qualiler  per  toiara  seplimanam  facere  debeat  quilibel  prediclorum 
in  ofTitiis.  Hec  aulem  tabula  in  loco  securo  ponalur,  in  quo  quilibel  predictornm  videre 
possit  et  scire  quid  in  ollitiis  facere  debeai.  Qn.im  labulam  nullus  do  diclo  loco  remo- 
veat  nec  licleras  deleat. 

(vi)  Ilem  quod  in  absenlia  nullus  prediclorum  percipial  nec  caraerarius  dare  audeat 
aliquid  de  redditibus  et  provenlibus  qui  danlur  vel  dari  debent  domino  preposilo  el 
canonicis  Aretinis  prò  victualibus. 

(va)  Ilem  quod  nullus  prediclorum  in  absenlia  percipial  redditus  sue  additionis.  Possit 
lamen  iribus  mensibus  in  anno,  eliamsi  absens  fuerit,  in  ipsis  tribus  mensibus  integre 
percipere  frnclns  sue  additionis,  non  obstante  ipsa  absenlia  trium  mensium;  si  lamen 
ultra  Ires  menses  predictos  absens  fuerit  nichil  percipial  de  fruclibus  sue  additionis  sed 
compellalur  per  dominum  prepositum  per  censuram  ecclesie  vel  alium  superiorem 
omnes  fructus  sue  additionis  quos  perceperil  vel  peixipere  poleril  dare  et  assignare 
integre  sacrisle  Canonice  Aretine  prò  ibesauro  ecclesie  emendo.  Si  lamen  prò  servilio 
ecclesie  vel  alia  iusta  causa  ultra  predictos  Irts  menses  fuerit  absens  de  mandalo  do- 
mini preposili  et  maioris  partis  canonicorum  presentium  et  residentium  in  Canonica 
Aretina,  non  propter  hoc  amillat  redditus  sue  additionis.  Tempora  vero  et  dies  absenlie 
scribanlur  per  sacrislam;  quod  facere  teneatur  ipse  sacrista.  Tem()ora  vero,  dies  et  horas 
absenlie  domini  prepositi  et  canonicorum,  qui  debent  esse  horis  statutis  in  ofTitiis,  seri- 
bai  unus  capellanorum  et  absentibus  denuntiet,  el  si  non  denuntiaverit  non  teneanlur 
iuramento  absentes.  Predicti  aulem  qualluor,  tres,  unus  et  daodecim  denarii,  quos  solvere 
tenenlur  dominus  preposilus  et  canonici  qui  non  interfuerinl  horis  stalutis,  per  came- 
rarios  subtrabantur  eis  de  frumento,  biado  el  vino  el  aliis  que  danlur  prò  victualibus, 
si  ipsi  non  solverint.  Et  ad  hoc  teneatur  camerarius  per  iuramenlum  facere  sublratio- 
oem  prediclam  et  dentur  per  ipsos  sacrisle  singulis  diebus  sabbali  prò  emendo  the- 
sauro  ecclesie.  Possinl  lamen  canonici  fructus  suarum  addilionum  in  absenlia  percipere 
si  in  Studio  generali  studere  voluerint  de  licenlia  domini  preposili  vel  eius  vicarii. 

(vili)  Ilem  quod  per  dominum    prepositum  et  canonicos    Arelinos  vel  maiorem   partem 


(•)  Sic. 


AN.    1263|  CODICE   DIPLOMATICO  367 

eorum  prescntium  in  eadem  (ecclesia)  eligalur  unus  ex  canonicis  in  saciislam  qui  cu- 
stoiiiat  libros  et  Ihesaurum,  instrumoiila,  privilegia  ci  resctipta  Canonico  Aretine;  et 
teiieatiir,  cum  necesse  fiieiit,  prò  utilitate  ecclesie  domino  preposito  et  cuilibet  cano- 
nicoriim  instriimonta  eis  necessaria  dare  prò  iurihiis  ecclesie  reacquirendis  et  conser- 
vandis,  et  tunc  scribat  cui  det  instrumentum  et  quod  instrumentum  dat  et  ipsum  petat 
et  ei  reddatur  infra  mensem. 

(vini)  Item  teneatur  qualer  in  anno,  scilicet  qualibet  quarta  feria  quattuor  temporura, 
omnia  instrumenta,  privilegia  et  rescripla  foras  exlraliere,  exculere  et  videre  et  cuiusli- 
bet  castri  vel  loci  inslrumenta  per  se  simul  in  uno  sacrho  ponere  (1).  Ad  manus  autem 
prodicti  sacriste  veniant  omnes  oblationes,  testamenta.  decime  et  piimitie  que  ecclesie 
oblala  fucrint  et  de  iis  omnibus  teneatur  ecclesiam  ornare  cum  luminaribus,  cera  et 
eleo  et  aliis  que  circa  aitarla  et  super  aitarla  necessaria  sunt.  Teneatur  insuper  tribus 
capellanis  et  tribus  scholaribus,  ex  quibus  duo  capellani  et  duo  scholares  in  ('aire- 
dali (*)  ecclesia  posila  infia  civitalcm  maneant  et  tertius  capellanus  et  lerlius  schola- 
ris  maneant  apud  Domum  velerem  extra  civilalem,  dare  et  solvere  omni  anno  cuilibet 
capellano  tres  libras  et  cuilibet  scholari  quadraginla  solidos(2).  Et  teneatur  ipse  sa- 
crista in  calendis  ianuarii,  aprilis,  iulii  et  oclobris  plenam  rationem  reddere  de  om- 
nibus inlrohitibus  et  exspensis,  el  ad  hanc  rationem  reddendam  bona  lide  et  sine 
fraudo  teneatur  iuramenlo. 

(x)  Ilem  quod  ter  in  hebdomada  per  camerarios  vel  eorum  mandato  fìat  helimosina  de 
communi,  fiat  eliam  iielimosina  que  consuevii  fieri  in  Conversione  sancii  Pauli. 

(xi)  Ilem  quod  ponatur  et  conslituatur  per  dominum  prepositum  el  canonicos  Aretinos 


(•)  Sic. 

(1)  Le  preziose  carte  della  Canonica,  oggi  conservate  in  gran  parte  e  bene  oi-dinnle  nell'  Archivio  Capi- 
lolarc,  stettero  entro  un  cassone  nella  Sacrestia  della  Cattedrale  per  molti  e  molti  aniii;  quivi  le  vide  il  Ma- 
billon  e  quivi  le  esaminò  il  Muratori.  Ma  dopo  clic  questi  ne  ebbe  rilevata  la  grande  importanza  pubblicando 
i  dijilomi  imperiali  e  altre  scritture  notevolissime,  il  canonico  Paolino  Giannerini  con  grande  diligenza  e  molta 
compotenza  prese  a  rioi'dinare  tutto  quanto  1'  archivio  canonicale.  Della  parte  diplomatica  redasse  un  ottimo 
inventario  (1747)  .  Il  cassone  della  Sacrestia  non  fu  custodito  sempre  come  ordinava  questo  statuto:  i  sigilli 
di  cera  furono  barbaramente  strappati  dalle  pergamene;  cosi  le  bolle  papali,  e  molte  scritture  di  gran  valore 
e  antichissime,  tolte  che  furono,  non  vi  fecero  ritorno  e  andarono  disperse.  (Jià  delle  gravi  perdite  deve  aver 
subito  r  archivio  della  Cattedrale  quando  questa  si  ti'asferì  entro  città  nella  chiesa  di  s.  Pietio  Maggiore  (1203). 

(2)  Mi  piace  qui  riferire  gli  ordinamenti  che  si  composero  nel  1276  dal  preposto  e  dai  canonici  pei  man- 
sionari e  gli  scolari  della  Chiesa  Aretina. 

Hoc  est  statutum  mansionariorum  et  scolarium  Canonico  Aretine  per  Aretinum  Capitulum  ordinatum  et 
stabilitum. 

In  nomine  Domini  amen.  Equitatis  ratio  suadet  et  iu.slitie  rigor  exposcii,  ut  in  rebus  eccclesiaslicis  pcr- 
Iractandis  fìdes  assit,  cesset  fraus  omnisque  dolus  abscedat  ut  ex  hoc  res  ecclesiastice  conserventur,  et  (ìdelis 
dispensalor  et  prudens  a  Domino  commendatus  maiora  sibi  commissa  dispenset.  Tali  igitur  consideratione 
inducti  domini  Bonus  Dei  gratia  prepositus,  Vivianus  archidiaconus,  Ranerius  plebanus  de  Biblena,  Berardinus 
Caccia  plebanus  de  Sco,  Donatus  de  MartincUis,  Petrus  et  Ubertus  alii  canonici  Aretini,  volentes  utiliiali  eius- 
dem  ecclesie  providere  et  sic  ordinare  in  poslerum  ne  bona  ipsius  ecclesie  defraudentur  et  quod  laboran- 
tibus  in  divinis  olTìciis  et  bona  premissa  tractantibus  provideatur  in  i)oslerum,  ne  supervacuus  fìat  labor  eo- 
rum, in  comuni  concordia,  statuerunt,  ordinaverunt  et  voluerunt,  quod  mansionarii  et  capellani  et  scolares  Kcclcsie 
Aretine,  qui  modo  sunt  vel  in  postcrum  crunt  in  Ecclesia  Aretina,  supra  prebendas  et  salaria  eorum  habeant 
de  bonis  el  redditibus  Ecclesie  Aretine  candelas,  panes  et  dcnarios  quos  recipiunt  prò  peniiontiis  et  pueris  bnp- 


"168  DOCUMENTI  PER  LA  STOBI  A  D'  ARKZZO  [G23. 

vcl  maiorom  parlopi  i|)sonim  iiims  ranoverius  sive  cclleiarius  i|iii  necessaria  lam  in 
coliaiio  (|iiam  infra  clanslrmn  faii;ti. 

(xii)  llem  qiinil  r.apiliiluin  semel  in  (inini  scplimana  semper  ail  niiniis  celelji clni'  ci 
pliiries  i|uoliens  opus  furiii;  in  (|iiii  iiaiidiir  de  utililale  Capitali  et  Ecclesie  Aretine, 
l'I  (|nocl  siMiipcr  in  lefcclorio  celciiteliir  doncc  lociis  ad  Capiluliim  aliiis  fueiil.  Et  quoti 
milliis  convoiH't  Capilulum  nisi  doniinus  [treposilus. 

(xiii)  Iteni  quod  Canonici  emulo  per  terras  v(!l  podere  Canonice  niliil  percipiantde  lionis 
Canonice,  si  ahsque  liceiilia  domini  prcposili  ve!  maioris  [)arlis  Capitali  irenl:  si  tamen 
ad  alia  loca  eundo  oporterel  eos  in  eis  hospital!  vel  ad  ea  loca  declinare,  tunc  ibi 
viclualia  peicipiant. 

(xiiii)  llem  (juod  de  quinquennio  in  qniii(|n(!nniuin  per  dominum  prepositum  et  maio- 
ren)  parlem  Ca|iiliili  duo  ex  canoni(-is  eliganliir  (|iii  male  alienala  vel  distiacla  seu 
perdila  investigenl,  inciuii'anl  et  rciiiveiiiant,  ci  puslca  in  Capilnio  umida  prcdicla  dc- 
nuntient. 

(xv)  Item  quod  dominus  prepositus  qui  nunc  est  et  qui  prò  tempore  fueril  prebendam 
suam  liabeal  et  ea  conlontus  exislat. 

t  (xvi)  llem  quod  de  reddililius  et  piovenlilius  provenientibus  de  Arbororo,  Tegoleto,  Po- 
leciano,  Marcena,  Subiano  et  Marsciano,  qui  prò  viclualibus  danlur  et  dari  debent,  et 
dari  volumus  et  ordinamns  qualiler  canonicis  Aretinis  (I),  dominus  prepositus  percipiat 
prò  duobus  canonicis,  idcsl  tantum  liahcat  t'.l  percipiat  quantum  habent  et  percipient 
duo  canonici  ex  ipsis  redditibus  et  proventibus  et  non  ultra.  Istud  tamen  ultra  perci- 


tirandis  et  infirmis  ungendis  et  vigiliis  morUioiuni  et  exequiis  et  fiincribus  defiinctorum,  qui  eis  dantiir  causa 
tiimiilandi  ciim  ad  ecclesiam  deferuntur,  et  quos  recipiunt  prò  commendatione  animarum,  prò  dicendìs  evan- 
gelìis  fide  catholica  et  prò  comunicandis  infirmis. 

De  ceteris  aiiiem  oblationibiis  et  testamcntis,  que  ipsis  et  eidem  ecclesie  deferuntur  vel  relinqunntur,  nichil 
accipiant  vel  defraudent,  nec  aliquid  dicant  vel  Iractent  cum  aliquibus  cum  ad  infirmos  vocantur  super  eorum 
relictis,  idest  qund  eis  aliquid  relinquatur  antequam  fìat  relìctum  vel  donatio  Aretine  Ecclesie  prò  pcccatorum 
remedio  decedentis;  et  lune  bona  fide,  sine  frauda  tcneanlur  inducere  infirmos  vel  alios  ad  ([uos  speclaret,  ut 
Aretine  relinquant  Ecclesie  de  suis  bonis  in  suorum  remedio  peccalonim.  Predicla  autem  servare  teneantur 
bona  fide  sine  fraude.  Insuper  teneantur  bona  fide  sine  fraude  diligentiam  liabere  et  non  tollere  et  non  frau- 
dare bona,  oblationes  et  thesaurum  Aretine  Ecclesie. 

Que  quidem  omnia  sub  anno  Domini  millesimo  ce  Ixxvi,  indictione  mi",  domino  lohanne   papa  xxi»  resi- 
dente, die  mercuri!  xxviii  mensis  oclubris,  in  civitate,  in  palatio  Canonice  .\reline,  congregatis  supiadictis  do- 
minìs  B(ono)  preposito,  V(iviano)  archidiacono  et  aliis  canonicis  in  Capitulo  prò  predictis  faciendis,  presbiter 
Benvenutus,  presbiter  lohannes  mansionarii,  lacobus  et  Cursinus  scolares  Canonice  Aretine  in  presentia  predic- 
torum  duminonim  iuramento  firmaverunt  et  servare  promisorunt.  (Arch.  Capii.,  n.  700,  Decreta  Capiluli,  e.  49'). 
(1)  Ciò  era  stabilito   per  anteriori   provvedimenti.  .Nel  1257  il   Capitolo   concordemenle  delibera  "quod 
caslrum    do  Arbororo   cum    Iota  sua    curia  et  districtu  et  omnes  reddilus  q'ui  inde   percipiuntur  vel  percipi 
polerinl  a  Canonica  Aretina,  silicei  a  domino  B(ono)  preposilo  et  Canonicis  .\relinis,  eolliganlur  et  conserventur 
et  depuicntur  ad  emptiones  feciendas  de  rebus  immobilibus  ad  tantam  quantitatem  quanta  vendita  est  nunc 
de  rebus  immobilibus  et  vendilur  adhuc  prò  debitis  exonerandis  que  nunc  habet  Canonica  Aretina;  et  hoc  fiat 
usque  ad  quinquenium  vel  ad  minus  tempus  si  cilius  de  redditibus  predictis  fueril  salisfaelum  et  plus  si  opus 
fuerit,,.  Indi  i  canonici  "ordinanl  et  statuunt  quod  preciictum  castrum  olim  dcputatum  full  ad  viclualia  canoni- 
corum,  et  nunc  occasione  predicla  suspenditur,  quod  Tegoletum  et  Policianum  cum  Pilli,  et  Manscianum  cum 
gancio  Andrea,  cum  suis  curiis  et  districtibus  predictorum  caslrorum  et  cum  omnibus  redditibus  et  obventio- 
nibus  et  servitiis  qui  et  quo  inde  percipiuntur  et  percipi  polerinl  in  futurum,  deputenlur  et  sint  ad  viclualia 


AN.    1263J  COUICE  DIPLOMATICO  369 

pere  possit,  ul  eundo  per   podere  vel  alias  in  seivilio  Capitali   per  se  et  suos  secum 
eunles  expeusas  recipiat  quando  in  servilio  et  prò  utililate  ecclesie  ibi  steterit. 

t  (xvii)  Item  qiiod  dorainus  preposilus  iiabcre  debeat  aniionani  a  Capitulo  per  camerari um 
prò  duobus  equis  et  quandiu  eos  liabueril  et  teimeril  in  civitale  Aretina.  Si  autem 
egredialur  civitatem  et  iverit  per  podere,  quia  tunc  percipit  a  castaldionibus,  clericis  et 
lìdeiibus  eam,  lune  no»  habcat  neque  recipiat  a  Capilulo,  quia  eain  sic  reciperet  du|)li- 
calam.  Si  autem  extra  civitatem  vel  podere  Canonice  prò  negotiis  et  utilitate  Capiluli 
et  Canonice  Aretine  equitaret,  eam  tunc  habeat  et  percipiat  ac  si  presens  esset  in  civi- 
late;  habeat  eliam  prò  illis  qui  secum  redierint  eo  sero  quo  redierint  et  non  ultra  prò 
ipsis. 

t  (xviii)  Item  quod  localiones  et  concessiones  poderium,  terrarum,  vinearum,  hediliciorum, 
domorum,  molendinorum  et  guaicheriarum  fianl  in  Capilulo  Canonice  Aretine,  presente 
et  expresse  consenliente  maiori  parte  canonicorum  presentium  et  residenliuni  in  Cano- 
nica Aretina  (1). 

Reddilus  autem  et  provenlus,  introhilus  sive  entramenla  que  proveniunl  ex  loca- 
tionibus  et  concessionibus  supradictis  veniant  et  deputentur  ad  comodnm  et  ulilitatem 
Capituli  et  Canonice  Aretine.  De  quibus  redditibus  et  ()roventibus  deciniam  parlem  ha- 
beat dominus  prepositus  et  vigesimam  camerarii,  sicut  est  hactenus  observatum.  Et 
quod  poderia  et  terre  cum  locabuntur,  non  locenlur  ad  censum  vel  pensionem,  sed 
affictentur  ad  frumenlum  vel  bladum  quanto  plus  affictari  possunt,  vel  aliter  secnndum 
quod  eis  melius  videbitur. 


et  pio  vìclualibus  mense  predicli  domini  B(oni)  preposili  et  canonicorum  predictoriim  et  aliorimi  canonico- 
rum  silicei  dominorum  Hugonis  plebani  de  Pagina,  magislri  Gualterii  et  Ugiiicionis,  qiiousque  predictum  ca- 
slrum  de  Arbororo  steterit  predicto  modo  prò  emptionibus  faciendis;  et  quod  predictus  dominus  B(onus)  prepo- 
situs et  canonici  supradicli  libere  possint  ordinare  et  disponeru,  augmentare  possessiones  et  reddilus  prout  eis 
videbitur  melius  expedire;  salva  semper  proprietale  Ecclesie  Ardine,  ita  quod  dominus  B(onus)  preposilus  ad 
minu»  inde  liabeat  annuatim  dncenla  starla,  et  quilibet  canonicorum  predictorum  centum,  ila  quod  ad  minus 
sit  medietas.  frumenlum.  Si  plus  inde  perceptum  fuerit,  quantumcumque  sii,  liabeant  predictus  preposilus  et 
canonici  supradicli:  si  vero  minus  perciperetur,  supplealur  de  alio  podere  Canonice  Aretine  quantilas  predieta 
tam  domino  preposito  quam  canonicis  supradictis. 

Item  volunl  et  consentiunt,  ordinant  et  sialuunt  quod  clericis  morantibus  apud  Episcopatum  veterem  de 
fructibus  terrarum  que  sunt  ibi  provideatur  prò  victu,  et  si  defuerit  aliunde  supplealur. 

Item  quod  prebende  capellanorum  et  scolarium  solvantur  de  ohlationibus  sancte  Lucie  die  iovis  sancii  et 
festo  sancii  Donati. 

Item  quod  fructus  vinearum  omnium  poderiam  Canonice  Aretine  veniat  ad  victum  domini  preposili  et 
canonicorum  predictorum,,. 

Tali  disposizioni  furono  ordinate  e  stabilite  "xi  die  intrante  dicto  mense  ianuario,  in  domo  Canonice  Are- 
tine, presenlibus  presbitero  lohanne  capellano  et  Sanguineo  scolare  Canonice  Aretine,  Petro  serviente  dicti 
domini  prepositi  et  Todesco  famulo  dicti  domini  C(acciaguide)  plebani  de  Sco  teslibus  ad  hec  adhibilis  et 
vocatis,,.  (Arch.  Capii.,  n.  20,  Ada.  Episc.  et  Capit.,  e.  26'). 

(t)  Segue:  "idesl  in  loco  qui  olim  appellabalur  ecclesia  sancii  Patri  maioris,  in  qua  eliam  nunr  resident 
et  habitant  canonici  aretini,,. 

Ho  escluso  dal  testo  questo  periodo  non  essendo  che  una  postilla  intromessa  posteriormente  e  forse  dal 
notaro  Lorenio  che  ricopiò  nel  1 387.  Non  è  possibile  che  nel  1 263  la  chiesa  di  s.  Pietro  Maggiore  fosse  slata 
abbandonala,  né  più  officiata  come  Cattedrale  e  divenula  la  semplice  abitazione  dei  canonici.  Ciò  non  deve  essere 
avvenuto  se  non  quando  era  già  mollo  innanzi  il  magnifico  edilìzio  del  nuovo  Duomo,  cioè  nei  primi  del  1300. 


370  DOCUMENTI    l'BK    LA    STOKIA    D'  AREZZO  [623. 

t  (xviiii)  llom  quoti  poleslales,  reclores,  coiisules,  vicecotniles  seu  gubernatores,  ca- 
>lal(li,  villici  et  ofiiliales  lerrarum  [ìrediclarurn  eligaiilur,  poiiaiilur  el  predcianlur  in 
Capitulo  Arolino,  presente  el  consentiente  maiori  parte  caiioiiicorum  presenliiim  et  re- 
sidoiiliiim  in  predilla  ('.anoiiica.  siculi  dicium  esl  supra.  Fiiiclus  aulem,  redditus  et 
proveiiUis  proveuieiiles  ex  polestariis  et  oflilialibus  supradictis  venianl  el  deputeulur 
ad  comniodum  el  ulilitatem  Capitali  Canonice  Aretine;  ita  lamen  quod  de  bannis  et 
penis  el  salariis  causarum  et  potestalura,  que  prò  raalefitiis  exigi  el  extorqueri  ab  ho- 
minibus  predict.irum  lerrarum  conlii^'erit,  decimam  parlem  liabeat  dorainus  preposilus. 

t  (xx)  Ilem  quod  electioncs  et  poslulationes,  coiicessiones  et  piesentaliones  prelalorum, 
rei'torum  el  canonicorum  et  clericorum  que  faciende  et  celebrande  fuerinl  in  ecclesiis 
ad  Canonicam  Areliuaui  §pectantibus  vel  in  quibus  habet  ius  eligendi,  posluiandi  sive 
presentandi,  fianl  in  Capitulo  Canonice  Aretine,  presente  et  consenlienle  maiori  parte 
canonicorum  presentium  et  residentium  in  ipsa  Canonica,  sicut  superius  est  prcmissum, 
ita  lamen  quod  si  minores  ecclesie  vacaverint  lune  temporis  de  novo,  ubi  ipse  fuerinl, 
possit  eas  dominus  preposilus  sine  consensu  Capitali  conferre  et  in  eis  reclores  eligere: 
minores  aulem  ecclesias  intelligimus  omnes  preler  plebes  et  prioratas  in  quibus  nolu- 
mus  quod  sine  consensu  Capiluli  eligere  possit. 

t  (xxi)  Ilem  quod  dalia,  collecle  et  exaliones,  que  ponenda  et  exigenda  erunl  ab  homini- 
bus  predictarum  terrarum,  [)onanlur  et  exigantur  de  consensu  el  voluntate  domini  pre- 
posili el  maioris  parlis  canonicorum  Aretinorum  presentium  et  residentium  in  ipsa 
Canonica,  ut  superius  diximus.  Ouicquid  aulem  ex  predictis  datiis,  coUectis  et  exactio- 
nibus  proveneril  et  omnes  redditus  ex  eis  |)roveaientes  vel  occasione  ipsorum,  veniant 
et  depulenlur  ad  commodum  et  utilitatem  Canonice  et  Capiluli  Aretini. 

+  (xxn)  Ilem  quod  venditiones,  donationes,  concessiones  et  alienationes  rerum  et  bonorum 
Aretine  Canonice  non  fiant  nisi  de  consensu  et  expressa  voluntate  domini  preposili  et 
totius  Ca[)iluli  Aretini  vel  maioris  et  sanioris  partis  ipsius  Capiluli. 

t  (xxiii)  Ilem  quod  dorainus  preposilus,  camerari!  et  canonici  Canonice  Aretine  non  possint 
aliqua  debita  coutrahere  nomine  Canonice  Aretine  quibus  ipsa  Canonica  vel  bona  ipsius 
obligentur  nisi  de  consensu  et  voluntate  domini  preposili  el  totius  Capiluli  Aretini  vel 
maioris  partis  ipsius;  possint  lamen  camerarii  prò  colligendis  fructibus  et  facienda 
estate  debita  contrabere  quantum  eis  sufficiat  prò  prediclis,  ita  tamen  quod  durante 
eorunì  offllio  debita  contrada  de  collectis  fructibus  persolvantur,  ne  ecclesia,  finito  eo- 
rum  offitio,  remaneat  obligata.  Possit  tamen  camerarius  de  mandato  domini  prepositi 
sine  consensu  Capitali  conlrahere  debita  usque  ad  quantitatem  centum  solidorum  prò 
utilitate  ecclesie,  nec  possit  alia  debita  conlrahere  antequam  solvatur  dictum  debitum 
centum  solidorum. 

t  (xxiiii)  Ilem  quod  omni  anno  in  kalendis  maii,  vel  infra  terliùm  diem  vel  infra  aliura 
terminum  ab  eo  ordinandum,  conslituanlur  duo  camerarii  vel  unus  in  Capitulo  Aretino 
de  consensu  el  voluntate  domini  prepositi  et  maioris  partis  canonicorum  Aretinorum 
presentium  el  residentium  in  eadem,  ad  quorum  manus  integre  perveniant  omnes  fruc- 
tus  et  redditus  proveoientes  ex  terris  predictis  quos,  bona  fide,  sine  fraude  conservare 
teneantur.  Et  teneantur  dicli  camerarii  singulis  kalendis  reddere  rationem  in  Capitulo 
de  omnibus  reddilibus  el  proventibus  qui  ad  manus  eorum  pervenerinl  et  de  omnibus 
expensis  quas  fecerint.  Possint  tamen  duo  camerarii,  si  duo  fuerint,  duos  equos  habere; 


s 


AN.    1263]  CODICE   DIPLOMATICO  371 

si  autem  iinus  fuerit,  habeat  unum  et  non  plures  nisi  aliler  vitleretur  ex  lioneslate  Ca- 
pituli  quoti  plures  equos  ex  necessitato  oporleret  oos  lialiere  vel  eum  habere.  Pro  pre- 
dictis  autem  equis  vel  equo  habeant  camerarii  vel  camerarius  annonam  quandiu  fuerint 
extra  civitatem  per  podere  Canonico  in  servitio  ipsius  Canonico  et  etiam  eo  seio  quo 
redierint  ad  civitatem  et  non  ultra.  Camerariorum  autem  offitium  nullus  impediat  vel 
raolestet. 

t  (xxv)  Item  quod  preter  prebendam  domini  prepositi  que  debet  esse  sacerdotalis  et  est 
in  plebatibus  de  Pagina,  de  sanclo  Marcellino  et  de  sancto  Felice,  et  preter  prebendam 
domini  primicerii  que  simililer  debet  esse  sacerdotalis  et  est  in  piebatu  d^  Sciano,  et 
preter  prebendam  domini  archidiaconi  que  debet  esse  diaconalis  ut  est  in  plebatibus 
sancti  Martini,  piebatu  de  Spiline,  piebatu  de  Maiano  de  Montolo  prò  medietate  et  in 
piebatu  Monlispoleciani  prò  quarta  parte;  iste  prebende  sint  sacerdotales,  silicei:  pre- 
benda magistri  Bene  canonici  aretini,  que  est  in  plebatibus  sancti  Stepliani  in  Classis, 
plebis  de  Valle  Maiani  et  plebis  de  Maiano  de  Mentolo  prò  medielate  et  in  piebatu 
Montispoleciani  prò  quarta  parte;  prebenda  domini  Cauli  canonici  aretini,  qui  est 
plebanus  de  Gropana  (*),  que  est  in  piebatu  plebis  de  Salto  et  in  piebatu  de  Creti 
prò  medielate;  prebenda  domini  Ugonis  de  Valcorlese  canonici  aretini,  que  est  in  pie- 
batu sancti  lohannis  in  Vescona  et  iti  piebatu  de  Creti  prò  medietate.  Et  iste  sint 
diaconales,  siiicet:  prebenda  domiiii  Bonsignoris  canonici  aretini,  qiie  est  in  plebatibus 
sancti  Constantii  de  Turrita  et  sancti  Valentini  de  Monte  P'elonico;  prebenda  que  fuit 
olim  magistri  Gerardini,  que  est  in  |)lebatu  plebis  Monlis  sancti  Savini;  prebenda  do- 
mini Uguiccionis  de  Castelnovo  canonici  aretini,  que  est  in  piebatu  plebis  sancte  Marie 
de  Cortona  et  in  piebatu  plebis  de  Bacialla.  Et  iste  prebende  sint  subdiaconales,  silicei: 
prebenda  domini  Berardini  canonici  aretini,  que  est  in  plebatibus  plebis  de  Foiano  et  de 
Toppo;  prebenda  domini  Cacciaguide  canonici  aretini,  que  est  in  plebatibus  sancti  Pauli  et 
sancti  Stephani  in  Vico  duodecimo,  et  prebenda  domini  Federigi  canonici  aretini,  que 
est  in  plebatibus  de  Montecello  et  de  Bucavo.  El  iste  sunt  preliende  acolitorum,  siii- 
cet: prebenda  domini  Rainerii  canonici  aretini,  que  est  in  piebatu  plebis  de  Mesulis,  et 
prebenda  domini  Octaviani  canonici  aretini,  que  est  in  iilebatibus  de  Terquanda  et  de 
Cosona.  Quicumque  autem  ad  aliquam  prebendarum  prediclarum  de  novo  venerit  vel 
quocumque  modo  canonice  fuerit  assumendus,  sit  in  eo  ordine  ad  quem  est  deputata 
ipsa  prebenda  nec  ante  ipsam  prebendam  percipiat  vel  aliquid  de  redditibns  ipsius  Ec- 
clesie Aretine  quam  sit  in  ordine  sic  statuto. 

f  (xxvi)  Item  teneantur  dominus  prepositus  el  omnes  canonici  aretini  per  iuramentiim  non 
recipere  aliquem  canonicum  ad  prebendam  qua  vacaveril  vel  ad  secreta  Capituli,  trac- 
tatus,  negotia  vel  contractus  vel  ad  quotidianas  distributiones  vel  ad  aliquod  benefi- 
cium,  redditus  vel  proventus  nisi  primo  fuerit  in  eo  ordine  ad  quera  vel  in  quo  est 
ordinata  vel  deputata  prebenda  que  vacaveril  et  nisi  primo  preslet  obedienliam  domino 
preposito,  et  hoc  habeat  locum,  et  teneantur  dominus  prepositus  et  canonici  servare  per 
iuramentum  tam  in  iam  receptis  canonicis  ad  vacaluras  (prebendas)  quara  recipiendis. 

t  (xxvi)  Item  quod  canonicus  qui  de  novo  venerit  et  receptus  fuerit  ad  prebendam  et  ad 
secreta  Capituli  in  primo  anno  nichii  percipiat  de  antiqua  sua  prebenda  vel  additionibus 


{•)  Leggasi:   Oropina 


372  nncuMF.NTi  peb  i.a  storia  d'  arrzzo  [623. 

piTbomle,  seil  caiiim  liurlns  per  camerariiim  colliganliir,  qui  leiiealur  ilare  sacriste 
fHiici|iii(l  inde  |)erce|)eril  prò  ihesauro  ecclesie  emendo;  el  ipse  sacrista  teneatur  eiiiere 
et  emat  tliesauriim  qiiod  magis  ecclesie  viderit  necessarium. 

t  (xxviii)  Ilom  qiiod  niilius  recipiatiir  in  canonicum  vel  ad  prebendam  aut  ('apitulum  nisi 
primo  iurel  servare  slnlula  in  Ecclesia  Aretina  edita  et  per  canonicos  aretinos  iuramento 
(irmala. 

+  (xxvmi)  Item  qund  ea  que  ordinabiinlur  in  Capilulo  et  dicentur  quod  deheant  esse  se- 
creta qiiilibet  de  Capitulo  per  iuramentiim  teneatur  servare  secretum. 

t  (xxx)  Item  qnod  nnlins  de  iis  qni  vacaluram  ecclesiam  debent  habere  pelai  prebendam 
vacantem  vel  addilionem  qisius  prebende  vel  aliquid  de  reddilibus  Canonico  Aretine  vel 
se  ammilti  ad  secreta  Capituli,  Iractatus,  negotia  vel  contraclus  antequam  sit  in  eo 
ordine  ad  quem  vel  in  quo  est  ordinala  vel  deputata  ipsa  vacans  prebenda;  interim 
autem  frnctus  illiiis  prebende  et  additionis  deputenlnr  sacriste  prò  thesauro  ecclesie 
emendo  (piandiu  fnerit  in  ordine  quem  prebenda  ipsa  vacans  requirit. 

t  (xxxi)  Item  quod  canonici  non  possint  dare  ad  firmam  vel  locare  fructus  addilionum 
suarum  alicui  sine  licentia  et  consensu  domini  prepositi  el  maioris  partis  Capituli  Aretini. 

t  (xxxii^i  liem  quod  census  ecclesiarum  que  sunt  in  additionibus  canonicorum  non  exi- 
gantur  ab  ipsis  canonicis,  sed  camerariis  tantum  persolvantur. 

t  (xxxiii)  Item  quod  eliganlur  et  constiluantur  per  dominum  prepositum  duo  ex  canonicis, 
qui  debeant  adequare  omnes  fructus  additionum  el  quod  ipse  additiones  prebendarum 
sint  rate  et  firme  et  inviolabililer  observenlur,  et  quod  de  novennio  in  novenninm  fruc- 
tus ipsarum  addilionum  adequentur  per  duos  ex  canonicis  qui  eliganlur  per  domi- 
num prepositum  et  maiorem  partem  Capituli. 

t  (xxxiiii)  Item  quod  addiliones  prebendarum,  vacantibus  prebendis,  possint  permutari  per 
dominum  prepositum  et  maiorem  parleni  Capituli. 

t  (xxxv)  Item  quod  canonici  qui  suol  socii  in  additionibus  non  fraudent  unus  allerum 
in  reddilibus  additionum. 

t  (xxxvi)  Item  quod  quilibet  acceplus  in  canonicum  et  admissus  ad  prebendam  de  novo 
decem  libras  prò  camera  illius  canonici  cuius  fuit  prebenda  solval  si  eam  voiuerit, 
aliler  eam  non  habeal.  Isti  autem  denarii  sacriste  dentur  prò  thesauro  emendo. 

Que  quidem  omnia  suprascripla  slatula  composita  el  firmata  fuerunt  per  predictos 
dominum  Rainerium  prepositum,  arcbidiaconum,  primicerium  et  canonicos  omnes  su- 
perius  nominatos  in  communi  concordia  et  per  dicium  veoerabilem  patrem  dominum 
Guilielminum  episcopum  aretinum  roborala,  auctorata  et  confìrmala  in  civilate  Aretina, 
die  dominico  xxi  mensis  octubris  inlranlis,  in  camera  palatii  Canonice  Aretine,  presen- 
libus  presbitero  Benvenuto  capellano  diete  Canonice  Aretine,  doopno  Rainerio  camerario 

dicti  domini  episcopi  et  priore  sancii   Gaudentii,   Pacetto  quondam  de  Fabrice  et 

Rese  fìlio  Guillielmini  de  Marciano  servientibus  dicti  domini  episcopi  testibus  ad  hec  adhi- 
bitis  el  vocatis. 

Item  die  predicta.  io  civilate  Aretina,  in  domo  Simonis  quondam  Orlandini  de  porta 
Fori,  presenlibus  testibus  supradiclis,  domious  Caulus  canonicus  arelinus  sponte  et 
ex  certa  scientia  et  expresse  consensit  omnibus  el  singulis  statutis,  ordinamentis  et 
capilulis  superius  scriplis  el  ordinatis,  et  ea  omnia  ralifìcavit,  acceplavit,  adprobavit 
et  Arma  et  rata  habere  et  tenere  promisit  per  se  ipsum  in  omnibus  et  per  omnia  ut 


AN.    1263]  CODICE   DIPLOMATICO  373 

celeri  canonici  suprascripli  siipra  prò  se  fecerunt,  et  ea  omnia  plenum  vigurom  voluil 
ohtinere. 

Ilem  die  iovis,  silicei  kalendarum  novembris,  in  palatio  Canonice  Aretine,  presentibus 
dirlo  domno  Hainerio  camerario,  Bese  et  Paeelto  supradiclis  lestibus  ad  hec  adhibilis 
et  vocatis.  Dominus  Bonsignore  canonicus  aretinus  prò  se  et  suo  nomine  et  donii- 
nus  Vivianus  archidiaconus  aretinus  procurator  domini  Ugonis  de  Valcortese  canonici 
aretini  ad  hec  legittime  constilutus,  ut  apparebat  ex  scriplura  publica  manu  Gnidonis 
notarli  de  Nussa  procuratorio  nomine  prò  ipso  domino  Ugone,  sponte  et  ex  certa  srion- 
lia  expresse  consenserunt  omnibus  et  singulis  ordinamentis  suprascriptis,  et  ea  omnia 
ratificaverunt,  acceplaverunt,  approbaverunt  et  firma  et  rata  liabere  et  tenere  proraise- 
runt  in  omnibus  et  per  omnia  ut  celeri  canonici  suprascripli  supra  prò  se  fecerunt  et 
ea  omnia  plenum  voluerunt  obtinere  vigorem. 

Ilem  die  veneris  secundo  mensis  novembris  intrantis,  in  civilate  Aretina,  in  supra- 
dicta  camera  palalii  Canonice  Aretine,  presentibus  supradicto  presbitero  Benvenuto 
capellano,  domino  Guidone  quondam  domini  Donali,  Palamidesse  quondam  Orlandi  et 
Bese  filio  Guillielmini  de  Marciano  testibus  ad  hec  adhibilis  et  vocatis.  Supranominati 
domini  Rainerius  prepositus,  Vivianus  archidiaconus,  Bonus  primicerius,  magister  Bene, 
domini  Bernardinus,  Cacciaguida,  Rainerius,  Bonsignore  et  Federicus  canonici  supra- 
scripli, in  communi  concordia,  in  presenlia  predicti  domini  episcopi  consliluli,  ratificantes 
et  approbantes  omnia  et  singula  supradicta  statula  et  ordinamenta,  ad  maioreni  insuper 
caulelam  et  confirmationem,  tacto  libro,  sponle  singuli  iuraverunt  firma  et  rata  semper 
habere  et  tenere  et  inviolabiliter  observare  quedam  in  capilulis  suprascriptis,  silicei 
XXI  capilula  ultimo  loco  contigue  posila  et  t  signala,  silicei  a  capitalo  incipiente:  Ilem 
de  redditibiis  et  provenlihus  proveniendlms  de  Arbororo,  Tegolelo  et  e.  usque  ad  finem 
ultimi  capitali;  et  omnia  contenta  in  eis  observare  promiserunt  sub  debito  presi  iti  iu- 
ramenti  (1). 

Ego  Petrus  olim  Sopornelli  notarius  et  dicli  domini  episcopi  scriba  publicus  pre- 
diclis  omnibus  et  singulis  stalnlis,  ordinamentis,  capilulis  et  prestationibus  iuranien- 
torum  predictorum  interfui  et  aliis  supradiclis,  et  ea  omnia  et  singula  ut  leguntur  su- 
perius  rogatus  et  de  voluntate  et  mandato  dictorum  dominorum  preposili,  archidiaconi, 
primicerii  et  canonicorum  omnium  et  dicli  domini  episcopi  scripsi  et  in  publicam  for- 
mam  redegi  et  superius  fuerit  absens  manu  propria  interlineavi. 

Lectiim  et  ascultatum  fuil  hoc  exemplum  cum  predicto  exemplari  in  civitale  Aretina,  in  ca- 
mera suprascripli  domini  Viviani  archidiaconi  aretini,  presentibus  domino  Guidone  clerico  filio 
olim  domini  Donati,  Palamidesse  filio  olim  Orlandi  et  Primerano  olim  Venarelli  ad  hec  adluhitis 
et  vocatis  testibus,  onno  Domini  MCCIxv",  indiatone  octavu,  domino  Clemente  papa  residente,  im- 
perio vacante,  die  martis  xi  agusli. 

Ego  lacobus  olim  magistri  Vegnatis  imperiali  auctoritate  notarius,  prout  vidi  et  inveni  in 
autentico  et  originali  instrumento  scripto  et  autenticato  per  suprascriptnm  Petrum  notarium  ila 
hoc  exemplum  de  verbo  ad  verbum  transcripsi  et  fideliter  per  ordinem  exemplavi.  nihil  addendo 
vel  minuendo  seu  aliquid  immutando  quod  ipsins  subslantiam  ledat:  et  quia  predictum  instru- 


(1)  Indi  negli   slessi   lurmini    vengono  a  giurare  1'  osservanza  degli  iiltinii  2t  capitoli  i  canonici  Caolo, 
OUaviano  e  Viviano  procuratore  di  Uguccione  da  Caslelnovo  canonico. 


;ni  nOCUMKNTI   PER   LA   STOBIA    D'  AREZZO  [023-625. 

mentnm  inveni  non  viliatum.  tion  cuncellatitm.  non  currosum  ncc  in  alùpui  purte  sui  aholitiim. 
ideo  de  mandato  et  auclorilale  venerahiits  pntris  domini  duillielmi  pertnis.sioue  divina  episcopi 
aretini  hoc  exemplum  aulenlicavi,  mevqite  signu  apposito  roboravi  alque  signavi. 

(Sn.)  Ego  Lanrentius  olim  lohanuia  aretinus  civis'anctoritate  imperiali  index  ordinarius  et  no- 
larius  piibìicus  predictttm  exemplum  sive  copiam  proni  in  diclo  suo  publico  et  autentico  originali 
exemplo  prediclo  contineri  inveni,  ita  hic  in  presenti  una  et  Inbus  prccvdcntibus  cartis  scripsi, 
copiavi  et  fideliter  exemplavi  uihil  addens.  mulans  vel  minuens  propter  quod  ipsius  substantia  vel 
intellectum  in  aliquo  ledi  possit.  mutari  vel  aliqnaliler  variari,  ipsumque  cumdicto  suo  originali 
una  cnm  providis  vii'is  ser  Barlholomeu  vi  scr  Mirco  uotariis  iiifrascriplis  vidi,  legi  et  ascuUavi: 
et  quia  unum  cum  altero  in  omnibus  et  per  nmnin  concordare  inveni,  me  cum  solito  meo  signo 
subscripsi.  Cui  exemplo  sic  viso  et  ledo  et  abscullato  et  in  omnibus  et  per  omnia  concordorc  in- 
vento, venerabilis  vir  dominus  Landus  plebanus  plebis  de  Biblenu  aretine  diocesis  reverendi  in 
Christo  patr-is  et  domini  domini  lohannis  Dei  et  aposlolice  sedis  gratta  episcopi  aretini  vicarius 
generalis  prò  tribunali  sedens  ad  eius  et  episcopalis  curie  aretine  solilum  bancum  iuris  silum  in 
civitate  .'\retii.  in  capello  sancii  Gregorii  et  prope  palatium  episcopale  residentie  dicti  domini 
episcopi,  suam  et  diete  episcopalis  curie  aretine  auclorilatem  interpositil  et  decretum  sub  anno 
ab  incarnatione  Domini  7iostri  lesu  Christi  MCCCIxxxvii,  indictione  xi,  tempore  pontificatus  sanclis- 
simi  in  Chì-islo  patris  et  domini  domini  Urbani  digna  Dei  providentia  pape  vi,  die  mercurii  xi 
mensis  decemhris,  presentibus  domino  .Antonio  Pauli  vtouacho  et  Goro  Maxii  cleiico  aretiois.  ser 
Angelo  Laureata  presbitero  et  reclore  ecclesie  sancii  Nicolai  de  Terrario  diocesis  aretine  testibus 
ad  predicla  vocatis,  habitis  et  rogalis  (1). 


624. 

il  vescovo    Guglielmino,  a  istanza  dei  conti  Guido  di  Modigliana  e  Guido  di  Ito- 
mena,  promette  di  concludere  una  nuova  pace  Ira  i  Ghibellini  e  i  Guelfi  di  Arezzo. 

Pieve  di  Partina  -  2  luglio  1264.  [Ardi.-  Cuiiit.  d'  Ai-.,  ii.  620,  Ada  Episcopi  et  Capii,  ci  03]. 

Ili  Chrisli  nomine  amen.  Anno  nntivitalis  eiusdem  Millesimo  CC  .  Ixiii,  indictione  vii, 
domino  Urbano  papa  quarto  residente,  die  mercurii  secundo  mensis  iulii,  in  plebe  de 
Partina  comitatus  Aretii,  presentibus  testibus  domino  Rainerio  Bianco  de  Montevarchi, 
Guidone  Ciappetla  et  Gualterio  fratie  suo  quondam  domini  Alberti,  Rogerio  notario 
filio  Michaelis  de  Papiano,  Pagano  notario  de  Monte  sancti  Savini,  Bindo  notario  de 
Florentia.  Noverint  universi  presens  instrumentum  publicura  inspecturi,  quod  venera- 
bilis pater  dominus  Gniliielmus  permissione  divina  episcopus  aretinus,  previa  delibe- 
ralione,  consideraus  quani  gloriosum  habeat  pacis  procesaus  efTectum  qui  scartdala  sedai, 
hodia  solvit  et  plantat  amorem  faciens  de  inimicis  amicos  et  ad  comune  bonum  comunia 
dissoluta  reducens,  ad  instantiam  virorum  illustrium  dominorum  Guidonis  de  Mudilliana 
et  Guidonis  de  Romena  comitum  palatinorum  in  Tuscia  et  eis  et  utrique  ipsorum  ex 
certa  scientia,  sponte  promisit  et  voluit  omnino  teneri,  dare  operam  efficacem  et  ita 
curare  et  facere  bona  fide  et  sine  fraude  et  per  se  ipsum  et  alios,  omni  cfiodo,  ut  Inter 


(1)  Segue  la  recogniiione  dei  nolari  ser  Banolomeo  di  ser  Taviano  di  messer  Guitlone  e  di  ser  Marco  di 
Mino  di  Feo  de'  Toii. 


AN.   1263-1264]                                  CODICE  diplomatico  375 

Ghibellinos  et  Guelfos  civitatis  et  comitalus  Ardii  firma  pax  lìal  el  in  |iei(ieliiiiiii  oIj- 
servetur,  ad  comiinem  et  specialem  salutem  omnium  et  singulorum  civitatis  et  cumila- 
tas  ipsius,  ad  requisilionem  dictoriim  comitum  vel  ulterius  eorum  sub  pena  mille 
marcaruui  argenti;  quam  penam  ubique  terrarum  et  locorum  dictis  comilibus  et  uiri- 
que  ipsorum  solvere  et  dare  promisit  si  ila  non  Caceret  et  curaret  in  omnibus  et  per 
omnia  ut  superius  continetur;  obligando  ad  hec  se  ipsum  el  suos  heredes  et  bona  el 
episcopalum  Aretinum  et  bona  ipsius;  io  quibus  renuntiavit  fori  privilegio,  exceptioni 
doli,  mali  et  in  factum  et  non  celebrati  contractus,  conditioni  sine  causa  et  ex  iniusta 
causa,  et  quod  non  possit  dicere  se  non  cogitasse  vel  sensisse {'). 


625. 

Conrenzioni  slabilile  Ira  il  vescovo  Guglielmino  v  gli  uomini  e  l'arciprelc  di  l'ieve 
X.  Stefano. 

Bibbiena  -  29  ottobre  1264.  [R.  Ardi,  di  St.  di  Fir.,  Capito;/,  voi.  XXIV,  e.  40J. 

Ili  Dei  nomine,  amen.  Hic  est  tener  et  forma  sive  exemplum  cuinsdam  pìiblici  inslrnmenti 
confecti  manu  Alberti  notarii  de  Plebe  sanati  Stephani.  transcriplum  de  Libro  sive  Registro  Co- 
munis  Aretii,  qui  sic  dicil: 

In  nomine  Domini,  amen.  Anno  Domini  millesimo  CCIxiiii,  indictione  vii,  romana 
sede  vacante,  nemine  imperante,  die  mercuri]  antepenultima  mensis  oclubris.  Decel 
Christi  minislros  et  servos  totis  viribus  intendere  ad  opera  pietatis,  el  maxime  epi- 
scopos  qui  quasi  superiutendentes  in  maximam  partem  soiicitudinis  sunt  assumpli,  ut 
digne  de  ecclesiis  et  gregibus  sibi  tradilis  ante  tribunal  districti  iudicis  valeant  reddere 

raliooem.  Inde  est  quod  vir  venerabilis  dominus  Guillielmus  episcopus  arelinus  in 

....vexam  (")  per  plures  vices  el  annos  dispersos  et  magnam  ruinam  passos  in  unum  colli- 
gere  et  in  aliquem  locum  sub  protectione  beati  Donati  et  ecclesie  Aretine  suscipere  et 
collegare,  ad  pacla  et  conventiones  et  condictiones  infrascriplas  cum  syndico  et  homi- 
nibus  dicli  loci  et  domino  Benvenuto  arcbipresbitero  dicti  loci"  pervenit.  Simililei-  dic- 
lus  dominus  Benvenutus  archipresbiler  Plebis  sancii  Slephani  predicte  et  homines 
dicti  loci  et  syndicus  eorum  Palmerius(l),  nomine  el  vice  universilalis  predicte,  actenden- 


(•)  Qui  la  carta  è  corrosa.  (")  inveicam,  parola  mostruosa  che  il  trascrittore  venne  a  formare 

saltaudo  da  una  parola  oomiociante  con  in  ad  un'  altra  terminante  con  vexam;  evidentemente  qui  v' è  una 
omissione  di  più  linee  del  testo. 

(1)  U  26  ottobre  1264  "convocalis  el  congregalis  hominibus  universilalis  seu  Comiinis  Plebis  s.  Slephani 
luxta  Plobem  ipsani  prò  eorum  negoliis  el  slalu  el  reformalione  iraclandis,  quorum  nomina  infcriiis  scriben- 
lur,  omnes  unanimiler  el  concorditer,  considerato  quod  per  plures  vices  propter  defensoris  el  defensionis 
defectum  dispersi  sunt  el  deslructi  et  magnas  ruinas  et  colidie  in  dispersione  el  rerum  amissione  et  perso- 
narum  pcriculo  el  timore  ci  honorum  dispendio  commorantur;  consideralo  quod  utile  crai  eis  el  e.xpediebat 
polius  sub  proleclione  el  luitione  beali  Donati  patroni  civitatis  Aretii  et  ecclesie  Aretine  confugere  quani  alio 
modo  alicui  alteri  adherere,  cum  ex  hoc  magis  videantur  verti  civitali  predicte  si  se  suo  episcopo  recommen- 
dent,  volcnles  eliam  antiqua  scandala  et  minas  et  seditiones,  quas  propter  antiquos  labores  el  habitationem 
solilam  pluries  passi  sunl,  evitare,  idcirco  dicti  homines,  nomine  eorum  et  diete  universilalis,  feceriini,  consti- 
tuerunt  el  ordinaveruni  alque  creaverunl  Palmerium  dicli  loci  presentem,  stipulanlem  el  suscipienlem  eorum 
et  diclc  univcrsilati.s  syndicum  ad  Iraclandum  cum  dicto  domini  episcopo,  etc. 


370  DOCUMENTI    l'EB   LA   STOKIA    1)'  AUEZZO  [625, 

tes  (jiiod  iilile  eral  eis  et  expedicbat  polius  sub  proleclione  el  luilioiiu  beali  Donati 
palloni  civilalis  Ardii  el  ecclesie  Arelii  confugere  quani  alio  modo  alicui  alteri  adlie- 
rere,  ciim  ex  hoc  magis  vidcalur  civilalis  predicle  si  se  suo  episcopo  riicommeiidenl, 
volenles  eliani  antiqua  scandala  et  ruinas  el  sediliones  (juas  proplcr  anliquos  labores 
el  iialiilalioiium  solilam  pluries  [lassi  suol  evitare,  ad  pacla  el  coiivenlioiies  [)resenles 
cuin  viro  venerabili  domino  Guiglielmo  episcopo  aretino  pervenerunl. 

In  primis  quidem  quod  idem  dominus  episcopus  acquiral  nomine  dicli  episcopatus 
iure  proprio  a  mercatali  l'iebis  sancii  Slcphani  usque  ad  domum  (jecii  solum  seu  re- 
sedium  el  terrenum  infra  diclos  lines  inxla  slradam,  tantum  (jnod  caslrum  infrascrip- 
tum  el  fossi  fieri  possunl  in  eo;  el  caslrum  unum  infra  dictos  fines  ubi  visum  fueril 
diclis  liominibus  vel  malori  parli  ipsorum  facere  teneatur,  hoc  modo  videlicel:  fossos 
profundos  xii  pedibus  el  amplos  xviii  pedibus  undiqiic  cum  sleccalis  compelentibus  ad 
sufiicienleni  defensionem  ipsius,  el  berteschas  el  cum  duabus  ianuis  ad  calcinam  inu- 
ralis  allis  xxv  pedibus;  sodum  in  primo  suo  adventu  facere  lenoalur.  El  ipsos  homi- 
nes  ibidem  reponere  el  conformare  ad  habilanduni  antequani  inde  cum  sua  gente  di- 
scedat;  inde  ad  kalendas  aprilis  proxime  venluras  predicla  (ieri  debeant  el  compleri,  ut 
dictum  est,  dummodo  lemporis  qualitas  el  aeris  lem[)eries  id  permiclal,  et  si  impedi- 
rei temporis  qualitas  ad  idem  opus  redeal  oporlunilale  lemporis  redeunle,  laliler  quod 
possinl  se  defendere  ab  omni  persona  el  loco  sine  malilia,  suis  omnibus  sumplibus 
et  expensis.  In  quo  loco  universitas  hominum  Plebis  sancii  Stephani  habitare  debeant 
el  perpetuo  residere,  nec  aliqao  tempore  locnm  ipsum  dieta  universitas  derelinqnat, 
dumlaraen  ipsi  homines  faciant  ita  quoil  i!li  qui  liabenl  infra  dictos  fines  sibi  vendant 
vel  permulenl  (*). 

Item  hoc  aclum  est  Inter  dictas  partes,  quod  jtost  hec  idem  dominus  episcopus 
dicium  caslrum  munire  tenealur  ad  calcinam  undique  muris  grossis  Iribus  pedibus  et 
dimidio  et  allis  una  tabula  ad  tabulam  Burgi  sancii  Sepulchri,  sodum  supra  lerram 
suis  expensis  omnibus,  el  armari  facere  ipsos  muros  et  caslrum  teneatur  infra  infra- 
scriptum  terminum  bene  el  compelenter  ad  sufficienlem   defensionem  castri  predicli  a 

proximo  feslo  omnium  sanclorum  ad  unum  annum. 


(•)  permictent. 

Nomina  vero  dictorum  hominum  suni  hec: 


lacopus  de  Aniaiio 
Pedone  dicti  loci 
Rainerius  Berardi 
Berarduccius  Ranerii 
Petrus  lohannis 
Genarius  de  Strii-ena 
Bencevenne  Rainerii 
NoveUiis  de  Slracena  fsk) 
Arcolaus  de  Vilalba 
Cacciatus  de  Vilalba 
lacopus  Mangiecii 
Rainerius  de  Vilalba 
Franciscus  Raineri! 


Contruccius  eius  frater 

Lacariis  Cecii 

Acaltabeiie  eius  frater 

Ugolinus  Cori» 

Paltonerius 

Niger  Paltoneiii 

Stefanuccius  Cascianelli 

Gocciua 

Lanibardus 

Ugolus  de  GiuUiano 

Rainerius  Bonamani 

Cristofarus  lancili 

lohannes  de  Casavecchia,,. 


AN.     1264]  CODICE   DIPLOMATICO  377 

llcm  hoc  nrlnm  est  inter  eos,  quod  muri,  porle  et  solum  predicta  constare  flebeant 
dirlo  domino  episcopo  ecce  libras  deiiariorum  anilinorum  parvuloriim  ot  nou  ultra  de 
suo;  et  si  ultra  coiislarent  tiat  de  Ijonis  homiiium  prcdirlornm  et  ipsiiis  Comuiiis,  diim 
tainen  ipse  dominus  cpiscopus  dictas  ecce  liliras  expetidat  in  diclo  opere  proni  vidobi- 
tur  diclo  Comuni  vel  hominibus  per  dictum  Comune  ad  hec  depulalis. 

Item  quod  idem  dominus  episcopus  ab  hodie  in  antea  ipsam  l'iebom  sancii  Stephani 
et  rerlorem  dicli  loci  cum  loia  sua  familia  et  omnibus  suis  bonis  et  iuribus  et  ipsos 
homines  et  omnes  alios  homines  et  personas  in  diclo  castro  vel  eius  dislrictu  et  ter- 
ritorio prò  tempore  habilanles  cum  omnibus  bonis  pl  rebus  eorum  mobiiibus  et  im- 
mobilibns,  iuribus  et  actionibus,  et  ipsum  castrum  cum  omni  sua  iurisdiclione  el  omnes 
et  singnios  homines  el  personas  ipsius  Comunis  comnniler  el  divisim  manulere,  lueri 
et  defendere  in  suis  iuribus  ab  omni  persona,  loco  et  universilate  in  perpetuum  te- 
neatur,  excepto  con  tra  Romanam  ecclesiam. 

Item  quod  idem  dominus  episcopus  leneatnr  reformare  prope  ipsum  castrum  ubi 
visnm  fuerit  hominibus  dicli  loci,  in  terreno  per  dicium  dominum  episcopum  et  per  in- 
frascriptum  archipresbiterum  per  medium  acquisito,  el  fieri  facere  forum  seu  merca- 
lum,  de  cuius  curatico  et  de  pedagio  quod  ibi  colligelur  teiliam  parlem  el  decimam 
habeal  dieta  plebes  et  decimam  pailem  domorum  el  caiiannarum  in  diclo  mercatali 
existentium,  et  duas  partes  curatici  et  pedagii  et  novem  parles  pensioiium  domorum 
et  capannarum  predicti  mercati  habeal  idem  dominus  episcopus.  Et  ipsum  niercaium 
defendere  teneatur  idem  dominus  episcopus  cum  sua  fortia  et  honiinum  dicli  castri. 
Staialicum  vero  seu  ius  starii  habeal  Comune  el  universilas  hominum  dicli  loci  tam 
in  foro  quam  in  castro  et  alibi  in  eorum  territorio. 

Item  quod  dicli  homines  et  Comune  dicli  loci  libere  vivant  ad  Comune  ut  terra 
Comunis;  et  liceal  eis  eorum  stalutum  et  ordinamentum  et  leges  condere,  secundum 
quod  stalutum  quicumque  fuerit  reclor  ipsoriim  eos  regal  tam  in  civiiibus  quam  in 
criminalibus  et  non  aliler.  Et  idem  dominus  episcopus  vel  qui  reclor  fuerit  prò  tem- 
pore dicli  Comunis  el  hominum  non  valeat  in  ali(|ui)  aiiquam  personam  diete  terre 
vel  districtus  punire  vel  cogere  personaliler  vel  realiler,  criminaliter  vel  civililer,  conlra 
formam  statuii  ipsius  prò  lempore  esislentis  in  ipsa  terra.  In  eo  vero  ubi  stalutum 
non  ioqueretur,  procedat(ur)  secundum  ordinamentum  Consilii  diete  terre,  el  ubi  non 
fieret  Consilium  procedalur  secundum  ius  comune.  Ilem  quod  fiat  slatutum  per  illas 
personas  quas  dccreverit  Consilium  dicle  terre,  et  ipsius  statuti  confectioni  nulla  per- 
sona prò  ipso  domino  episcopo  nec  i|tse  dominus  episcopus  interesse  valeat  nec 
ipsum  confirmare  ve!  infirmare  possil  nec  cogere  stalutarios  ut  certum  capilulum  po- 
nant.  Dum  lamen  si  aliquod  ca[)ilulum  poneretur  in  eo  quod  Ioqueretur  contea  ali- 
quod  capilulum  huius  instrumenti,  vel  in  aliquo  huius  instrnmenti  capitulo  deroga- 
relur.  vel  conlra  libertalem  ecclesiasticam  Ioqueretur,  sii  irritum  et  inane  in  ea  parie 
ubi  derogarci. 

Ilem  quod  sii  in  arbitrio  hominum  et  Comunis  dicle  terre,  quando  velient  eligere 
sibi  rectorem,  nominare  vi  ex  fidelibus  vel  amicis  domini  episcopi  et  ad  ipsum  do- 
minum episcopum  mietere,  ut  quem  vull  ex  ipsis  nominatis  eis  concedat;  qui  reetor 
iurel  offilium  suum  bene  et  legalitor  exercere  secundum  slatutum  predictum,  el  sala- 
rium  eius  sii  unum  slarium  frumenti  el  unum  starium  annone  et  unum  slarium  vini 


;n8  DOCUMENTI    l'KII    LA    STORIA    u'  AHKZZO  f62o. 

ad  slariulii  airlmiiiii  |iei-  ;iiiiiiiiii  prò  iiuolibel  fofulari  (").  Ouaiulo  vero  nollenl  roclo- 
rem,  non  leiicanUir  ipsum  lecipere,  set  valoanl  sibi  consliliiure  consulcs  (|ui  icLjant 
eos;  et  idem  doiiiiiiiis  episcopus  eisdem  coiisulilms  eleclis  ex  liomiiiilfus  dicti  Comiiiiis 
voi  polcslali  leiicalnr  eis  tiare  l'oiliam  ad  ooiiim  otlìliain  exerceiidmn  ci  eorum  senlen- 
tias  et  condempiialiones  et  absoluliones,  seciindum  formam  iuiis  vel  statuii  diete  lene 
prolatas,  eseculioni  mandare. 

Ilem  (]uod  d<'  baiiiiis  et  foliis  et  miilclis  omnibus  et  saiariis  liomiiium  diete  terre 
ci  districlus  medielatem  liabeat  idem  dominus  episcopus  el  aiiam  medielatem  ipsum 
Comune  diete  terre. 

Ilem  a  gravaminibus  quoque  el  a  senlentiis  el  luonutitialionibus  poteslalis  vel  oon- 
sulum  dicli  loci  l'actis  contra  l'ormam  stalutorum  diete  terre  vel  iuris  quotiens  expe- 
dierit  ad  ipsum  dominum  epis(0[ium  arelinum  libere  appelletur,  qui  per  se  vel  suum 
iudicem  de  dieta  appellatione  cognoscal  infra  duos  menses  conlinuos.  El  que  contra 
formam  statuti  attemptata  inveneril  ad  eandem  formam  redncere  debeat  el  ad  viam 
iuris  ubi  slalutum  non  loqueretur,  el  nulla  partium  appellare  valeat  uisi  semel.  Et 
prò  predictis  omnibus  et  singulis  per  dicium  dominum  episcopum  convenlis  predicli 
homines  el  Comune  dicti  loci  el  singulares  persone  a  xviii  annis  el  eorum  heredes  et 
omnes  homines  habilantes  in  dicto  castro  el  eius  districlu  leneantur  dicto  episcopo 
iurare  sibi  fidelitatem  prò  se  et  suis  successoribus  perpetuam,  videlicet  non  esse  in 
dicto  vel  facto,  Consilio  vel  liaclatu,  ut  idem  dominus  episcopus  vel  sui  successores 
perdant  viiam  vel  membrnm  aut  terram  vel  honorem;  el  si  sciverint  aliquod  contra 
predictam  ordinarli  slurbabunl,  bona  fide,  sine  fraude,  et  quam  cilius  poterunl  manife- 
slabunl  ut  ad  eius  notiliam  venial.  Tura  etiam  el  lìdeles  el  homines  et  possessiones 
episcopatus,  que  nunc  habet  vel  in  posterum  acquisierit,  iurabunt  defeiidere  bona  fide 
ab  omni  persona  el  loco,  el  perdila  reacquirere. 

Ilem  reposito  castro  vel  in  ipsa  repositione  homines  et  Comune  dicti  loci  et  ofiì- 
tiales  prò  ipso  Comuni  positi  super  hoc  distribuant  casamenta  proul  eis  visum  fnerit 
inler  omnes  dicli  loci,  el  liiis  distribulis  quilibel  homo  cui  latura  el  distributum  fueril 
casamenlum  ipsum  recipere  tenealur  ab  ipso  domino  episcopo  ad  pensionera  seu  libel- 
lum  perpeluum  el  domum  facere  super  eo.  El  ipse  dominus  episcopus  sibi  concedat 
in  perpeluum  prò  canone  sive  censu  iinius  denarii  prò  quolibet  pede  ad  pedem  tabule 
aretine  longe  C*)  xxx'"  pedum,  annuatim  solvendo  dicto  domino  episcopo  vel  suo  nunlio 
in  dicto  castro;  et  cartam  libelìariam  inde  faciat  cuilibet  homini  recipienti  singulariter 
hiis  spetialibus  pactis,  ut  mora  canonis  non  soluti  purgari  possit  semper  intra  trien- 
nium  et  a  iribus  annis  retro  semper  presummatur  canon  solutus,  ita  quod  solventi  vel 
eius  successori  non  incumbat  bonus  probationis  soluti  canonis  a  Iribus  annis  retro,  sed 
probare  sufficiat  per  triennium  proxirae  esse  solutum.  Et  ipsa  concessio  fiat  cuilibet 
recipienti  prò  se  el  suis  heredibus  in  perpeluum  et  cui  concedere  veliet  vel  qui  sibi 
succederei  ex  testamento  vel  ab  intestato.  Plebes  tamen  prò  casamento  xv  pedum  ni- 
chil  solvere  tenealur. 

Ilem  quod  ipsi  homines   comuniler  el  divisim  leneantur  domino  episcopo   aretino 
facere  hostera  et  cavalcatam  sicut  alii  fideles  episcopatus  facerent  et  quando  ipsi  face- 


(•)  seculari.  (>>)  longo. 


AN.     I264J  CODICE   DIPLOMATICO  379 

reni  el  ubi  ipst  facerenl  extra  vescontariam  Verone,  exceplo  quod  centra  iinperalorcm 
vel  Comune  Aretinum  vel  contra  Comune  Burgi  sancii  Sepuichri  nichil  exincle  facere 
loneantur,  nec  in  vesrontaria  Verone  aliquam  guerram,  Iiostem  vel  cavalcalam  facere 
teneanlnr  cum  |iersonis  vel  avere  aut  cum  ipso  castro,  nec  aliqua  persona  ex  diclo 
ca>uo  exire  aut  intrare  debeat  qui  in  Verona  aliquam  guerram  facial  vel  diclis  locis 
exce|)latis.  Ad  defensionem  vero  domini  episcopi  el  ipsius  terre  el  suorum  (idelium 
ubique  et  eoiilia  quemcumque  teneanlur  ut  alii  lldeies  episcopalus.  Et  ipse  dominus 
episcopus  simililer  ad  eorum  defensionem  indislincle  contra  quamlibet  personam  et 
locum  lenealur  ut  dicium  est;  et  lioc  capiUiIum  iuretur  in  iuramento  fidelilalis. 

Item  teneanlur  dicti  homines  ci  ("omune  dicto  domino  episcopo  et  suis  surcesso- 
ribus  annualim,  in  feslo  sancii  Donali,  dare  sibi  et  solvere  in  civilale  Arelii  quando  li- 
bere poterunl  ire  Arilium,  alioquin  in  ipso  castro,  sibi  vel  suo  nuntio  nomine  coman- 
disce,  duas  marcas  argenti  boni  sine  malilia  ad  raarcham  in  civilale  Arelii  usilalam. 

Item  hoc  aclum  est  expresse  inler  diclas  pai'les,  ut  nichii  aliud  indictum,  snperin- 
dictum,  serviliuni,  obseqnium,  angariam,  tributum,  reddilum,  exlortnm,  ablatum, 
usum  vel  abusum,  dalium,  colleclam,  adiutorium,  snbsidium,  forconagium  reale  vel 
personale  aul  omnino  quicquam  aliud  preler  ea  que  superius  vel  infra  scripla  sunt 
per  dicium  dominum  episcopum  vel  eius  reclorem  aut  nuntios  vel  aliquam  personam 
nomine  eius  ullo  modo  quod  dici  et  excogilari  possit,  ullo  modo,  licite  vel  illicite  a  dic- 
tis  hominibus  vel  aliquo  eorum  vel  aliqua  peisona  in  dicto  castro  el  territorio  babi- 
tanle,  coniuniter  vel  divisim,  pelatur,  exigalur  vel  oxlorquealur  in  perpetuum;  et  quod 
eorum  habitare  vel  habitantia.  residere  vel  residentia  aut  servire  nicbii  preiudicii  dictis 
hominibus  vel  Comuni  univeisaliler  vel  singulariler  vel  eorum  in  perpetuum  possit 
auferre  aliquod  ins  hommagii,  vel  liomagium  vel  condiclionem  aliquam  servilutis  consli- 
tuere,  set  sempei'  iuxta  ea  que  premissa  (sunt),  non  obslantibus  aliquibus  teraporis  cur- 
riculis,  ipsi  et  eorum  heiedes  liberi  et  libere  condilionis  permaneant  cum  omnibus  eo- 
rum bonis.  El  salvo  eliam  quod  si  aliqui  ex  islis  vel  aliis  qui  venircnl  ad  habilandum 
in  ipso  castro  in  quibus  ipse  episropus  vel  episcopalus  aliquod  ins  liaberel,  quod  ex 
hoc  nullum  preiudicium  fiat  sibi  vel  ecclesie  Aretine,  sei  semper  sii  salvum  ius  quod 
haberet  in  eis  el  in  eorum  bonis. 

Ilem  hoc  aclum  est  expresse  inler  dictas  parles,  ut  ponalur  semper  in  slalnlo  diete 
terre  hoc  capilulum:  Teneatur  polestas  sive  reclor  seu  consules  dicli  loci  integre  el  sine 
aliqua  diminnlione  observare,  facere  et  implere  omnia  et  singula  pacla,  promissiones  et 
conventiones  factas  el  inilas  Inter  venerabilem  palrem  episco[)um  Aretinum  et  Comune 
et  homines  dicti  loci,  prout  scripla  apparent  manu  Alberti  notarli  el  Ughicionis  notarli, 
non  obslante  aliquo  capitulu  Conslitull  diete  terre  posilo  vel  ponendo.  El  hoc  capilulum 
de  statuto  in  statuto  ponatur. 

Item  hoc  actum  est  inler  dictas  parles  expresse,  quod  Idem  dominus  episcopus  vel  sui 
successores  aut  aliqua  peisona  nomine  dicli  episcopalus  ius  predictum  qnod  habebat  in 
Ipsa  terra  aul  contra  predictos  homines  nullo  modo  possit  alieni  alienare  vel  concedere, 
quin  semper  raaneant  prò  ipso  Episcopatu  ut  modo  constlluitur.  Et  si  conlrafaclum 
fuerit  contrafaciens  a  iure  suo  cadal,  et  dictis  hominibus  et  Comuni  nichii  preiudlcare 
possit  alienalio  lalis.  (jue  omnia  el  singula  supradicla  in  singulis  et  per  singula  pre- 
dlcte    parles,    videlicet    idem    dominus   episcopus  prò  se  et  suis  successoribus  nomine 


380  DOCUMENTI    PER    LA    STORIA    d'  AREZZO  [6J!;Ì-62G. 

diete  ecclesie  Ardine,  et  dicliis  l'almerius  syndicus  dicle  universitalis  nomine  suo  pro- 
prio et  syndicario  nomine  pio  dieta  universilale  et  hominibus  dicli  loci,  et  domiiius 
Beiivpimlns  arcliipivshiler  diete  IMcbis  nomine  ipsius  l'Ieltis  pio  se.  et  suis  successori- 
bus  pioiniseruni,  slipulalionc  soit'm|)ni  intervenientL",  vicissim  observare,  Tacere  et  im- 
plere,  rata  et  lirnia  liabere  perpcUio  et  tenere,  el  centra  predicta  vel  aliquod  prediclo- 
nim  non  Tacere  vel  venire  aul  alteniplare  ullo  modo  vel  ingenio  quod  dici  vel  exco- 
gilaii  possit.  Quod  si,  ut  dicium  est,  in  singulis  capilulis  factum  et  observalnm  non 
fuerit  et  per  singola,  aut  erit  in  aliquo  contravenlum  vel  venire  presumi)tum,  pars  que 
non  servarel  omnia  et  singula  supradicta  aul  in  aliquo  conliaveniret  alteri  parti  pro- 
misil  dare  el  solvere  nomine  pene  quingenlas  libras  honorum  denariorum  pisanoriun, 
videlicet  idem  dominus  e[iiscopus  prò  se  et  suis  siircessorihus  nomine  diete  ecclesie 
dieto  syndico  pio  se  et  dieta  universilale  el  hominibus  et  corum  heredibus  recipienti 
el  (lido  archipresbilero  nomine  diete  Plebis,  et  idem  syndicus  suo  nomine  et  syndicario 
nomine  prò  diclis  hominibus,  et  diclus  archipresbiler  nomine  diete  Plebis  prò  se  et  suis 
successoribus  nomine  diete  sue  ecclesie,  ipsam  penaiii,  stipulalione  prediela,  solvere 
promiserunt  ut  dielum  est;  et  omnia  dampna  et  expensas  vicissim  reficere  et  resarcire 
pars  prediela  non  observans  ani  in  aliquo  contraveniens  parli  in  fide  stanti  ut  suo 
dixeril  iuramento  sine  alia  probatione;  et  pena  predicta  soluta  vel  non,  nichilominus 
rato  manente  conlractu.  Pro  quibus  omnibus  el  singulis  observandis  obligavii  dictus 
dominus  episcopus  dicto  syndico  recipienti  prò  se  et  dieta  universilale  et  hominibus 
et  dieto  archipresbilero  nomine  diete  Plebis  omnia  bona  dieli  episeopalus,  el  idem  syn- 
dicus omnia  bona  sua  el  diete  universitalis  et  hominuni,  et  ipse  archipresbiler  dicle 
Plebis  bona  presentia  et  futura,  etc. 

Aela  sunt  hec  in  castro  Biblene,  intra  palalium  dicli  domini  episcopi  et  campanile, 
corani  domino  Gronda  iudice  de  Arelio,  domino  Uaineriu  Blancho  de  Montevarchi,  do- 
mino Petto,  donno  Lotto,  et  Cambio  condam  Donusdei  de  Biblena  servientibus  dicli 
domini  episcopi  testibus  presenlibus  ad  hec  vocalis  et  rogatis. 

Ego  Albertus  filius  olim  Alberti  de  Plebe  saneti  Slephani  imperiali  auetorilale  no- 
tarius  predietis  omnibus  una  cum  Uguicione  notarlo  de  Arilio  interfui  rogatus  el  ideo 
subseripsi  et  publicavi,  et  ipse  rogatus  subscribere  fuit. 


626. 

7/  vescovo  Gnglielmino,  dello  dal  Capilolo  della  sua  Chiesa  a  potestà  di  Puliciano, 
riceve  dagli  uomini  di  quel  castello  il  giuramento  di  obbedienza  e  fedeltà. 

Castello  di  Fnliciano  -  1,  15  marzo  1265.  [Arch.  Capit.  d'Ar.,  n.  669]. 

mm.  160X330. 

In  nomine  Domini,  amen.  Cum  dominus  Rainerius  prepositus  et  Capilulum  Aretine 
ecclesie  elegerint  venerabilem  patrem  dominum  Guillielmum  episcopum  aretinum  in 
potestatem,  gubernalorem  et  reclorem  castri  de  Poleciano  per  unum  annum,  sicut  appa- 
rsi per  (*)  instrumentum  publicum  manu  Benvenuti  notarli  eonfeclum,  ut  dicebaot,  eodem 


(')  in- 


AN.   1264-1365]  CODICE  diplomatico  :}81 

domino  Episcopo  ad  |)redictum  castrum  de  Poleciano  personalilcr  accedcnle,  convocatis 
etiam  iiominilnis  elicti  castri  per  predielum  dominiini  E|iiscopiim,  siciil  moris  est  fieri 
per  polestates,  ut  iurarent  sequiraeiiluin  sue  poicsliiriiì  et  mnndalis  suis  parere,  iiifra- 
scripli  homines  iuraverunt  eidem  domino  Episcopo  tamquam  potestati  et  reclori  dicli 
castri  et  ipsorum,  sponte  et  libere,  usque  ad  unum  annum,  servare  ipsius  mandala  et 
precepta,  et  eidem  tamquam  polestati  et  rectori  oliedire,  et  ipsum  prò  rectore,  potestate 
et  gubernatore  habere  et  tenere,  secundum  quod  homines  consueverunt  suis  polcsta- 
tibus  et  rectoribus  obedire.  Eoruni  liominum  aliqui  infrascripti  iuraverunt  piima  die 
kal.  martii;  omnes  vero  iuraverunt  die  xv  eiusdem  uiensis  martii.  Nomifia  lionìinum 
sunt: 


Salimbene  lohannìs 
Vaccus 

Tarlatus  Benincase 
Sengnorellus  Dominici 
Martinus  Ugonis 
Biascius  Pietruscelli 
Ranuccius  Bonieci 
Rigaccius  Poleciani 
Martinus  Barulli 
Vengna  Venture 
Pietrus  Vitalis 
Giovannis  (*)  Cristofori 
Guido  Bonaiunle 
Dendrus  Roselli 
Biankus  Argomenti 
Orlandinus  Ugonis 
Gianellus  Ugonis 
Rubeus  Batelli 
lacopus  Bonensengne 
Giovanni  (*) 
Valveise  fratres 
Boncius  Nerconis 
Beninkasa  notarius 
Domenecus  ("j  lohannis 
Slaxia 

Berardus  Ranucci 
Maistrinus 


Peliucciiis  Ricconianni 
MalTeus  Petri 
Crislofoiiis  MalTt'i 
Parte  Martini 
Ranucius  Vitalis 
Giovannis  Beriii 
Bonavila  Gerard! 
Maireus  Parini 
Guiiielmus  Macciani 
Monlangna  t'.urlnstinni 
Gerardus  Vegnale 
Brunaccius  Macciani 
Capitinus  Petri 
Guido  Tarlati 
Amicus  Cristofori 
Lorencus  Bonensengne 
Ubertinus  Gliiberli 
Nercoiie  quondam  Petii 
Vengna  Venuti 
Bonamicus  Capitini 
Cungius  Teuci 
Nercone  Dominici 
Bonus  Guidonis 
Restaurus  lauelli 
Pietruscelli 
Renaldus  Bencivennis 
Giovanni  (')  Bonoditi. 


Actum  in  Poleciano,  presentibus  presbitero  Forfore  de  Poleciano  et  Robasta  et  Got- 
lil'reidi  (")  et  Pietro  domini  Orbolalli  et  Guido  lohannis  et  Reinaldo  C')  de  Pugioie  et 
Guido  Pancionis  et  Tarlato  et  aliis  ad  hec  testibus,  anno  Domini  millesimo  ce  .  Ixv, 
indictiona  viii.  Clemente  papa  et  imperatore  vacante  ut  dicitur. 


(«)  Sic. 


(>')  Reinatdui. 


38:!  DOCUMENTI    l'EU   I.A   STOIIIA    li'  AHEZZO  [G2G-C'i~. 

(Su.)  Ego  FiiiigueiTu  iiolaiius  el  index  ordiruiiiiis  omnibus  piediclis  iiilerfui  roga- 
liis  sss.  el  in  pubiicain  formain  redegi. 


627. 

//  vcxcovo  CwjUclmino,    esorlalo  da  papa   Clemente,  siringe  alleanza  durevole  per 
mila  la  sua  rila  coi  Guelfi  di  Siena  a  difesa  della  Clnesa  e  della  parie  (iuelfa. 

l'onigia  •  "2  lucilo  1ÌG5.  |1!.  Ardi,  tli  SI.  ili  Siena,  liiplom.,  Rifonnagioni]. 

nim.  350X^20.  •  Pergamena    strappala    supcriornionle  e  ilanncsjgiala  mi  poco  dall'  iiniiililà.  No!    n)OZ7.o 
vedesi  un  laglio  nello  a  loriiia  di  una  V. 

In  nomine  Dei  amen.  Ad  lionorem  Dei  el  beale  Marie  virginis  ei  omnium  sanclo- 
runi  Dei  et  sanctissiini  |»alris  domini  Clemeiilis  sununi  |)(»ntificis  (|uaili  el  siiornm  fra- 
trum  el  saucle  Koraane  ecclesie.  Noveriul  universi  iioc  inslrumenlum  j)ui)iicum  inspecluri, 
quod  cum  sanclissimus  in  Ciiiislo  paler  dominus  Clemens  papa  quaiUis  venerabili  palri 
domino  Guillielmo  episcopo  arelino  sciipseril  in  liac  forma:  Clemens  episcopus  sei-- 
vus  servorum  Dei  venerabili  fratri  ((luilliclmo)  episcopo  arelino  salulem  el  aposlolicam 
benediclionem..  Illain  speciaiiler  vigilanliam  debenl  ecclesiarum  liabere  prelati,  ul  ad 
bonum  ecclesie  diligenler  inlenti  lioiioiem  eiiis  |)lenius  prosequenles  adectibus  Iraii- 
quilliim  et  prosperum  ipsius  slaluin  studiose  procurenl  et  in  suis  necessitatibus  ei  coo- 
slanler  adsislant  consiliis  et  auxiiiis  oportunis,  quia  sicut  in  ipsa  locum  oblinenl  polio- 
rem  sic  ad  agenda  illiiis  commoda  sunt  sepius  obligali.  Quia  igilur  novimus  quod  inter 
alios  prelalos  Italie  |)Otes  esse  preserlim  hoc  tempore  ipsi  ecclesie  raultipliciler  frucluo- 
sus,  et  lam  ei  quam  suis  fidelibus  in  inslanliluis  vexalionibus  et  molesliis  tua  industria 
luoque  iuvamine  potesl  utililer  subveniri,  propler  hoc  libenlius  el  specialius  in  hiis  te 
requirimus  et  luum  jiro  eisdem  ecclesia  et  (idelibns  aiixilium  aclenlius  postiilamus.  Cum 
itaque,  sicut  nosli,  Manfredus  quondam  jirinceps  Taientinus,  persecutor  ipsius  ecclesie 
manifestus,  eam  diclosque  fideles  tam  per  se  quam  per  suos  complices  el  fautores  in 
diversis  eiusdem  Italie  partibus  perlurbel,  graviler  offendal,  impie  ac  patenler  impn- 
gnet.  fralernitalem  luam  monemus  et  horlamur  attente  tibique  sub  pena  officii  el  be- 
neiìcii  per  apostolica  scripla  dislricie  lìrecipimus,  qualinus  a  Guidonis  domini  Novelli, 
qui  eiusdem  Manfredi  vicarium  in  Tuscia  se  gerii,  et  omnium  ipsius  Manfredi  fautorum 
amicitia,  familiaritate  ac  socielale  si  quam  forte  cum  illis  habes,  ex  loto  cum  omnibus 
tuis  recedens,  nullumque  illis  preslans  auxilium,  consilium  vel  favorem,  beneplacilis  et 
obsequiis  matris  ecclesie  prò  sua  exaltalione  suorumque  fidelium  bono  slatu  le  Iribuas 
el  exponas,  el  assumens  ex  animo  ipsius  ecclesie  negolium  illudque  amplectens  et 
prosequens  loto  posse,  ac  Senensibus  illis  qui  eiusdem  ecclesie  sunl  devoti  graves  iniu- 
rias  el  dampna  enormiler  per  dicli  Manfredi  et  fautorum  ipsius  tj'iampnidem  subsli- 
nentes,  nec  non  et  aliis  eiusdem  ecclesie  fidelibus  contra  predictos  Manfredum  el  fau- 
tores prò  ipsa  ecclesia,  sedulo  assisteiis  Consilio  el  adiulorio  efficaci,  huiusmodi  devo- 
tos  et  fideles  ad  tuam  dileclionem,  amiciliam  et  familiarilatem  admittas,  istis  te  beni- 
volum  et  favorabilem  prebeas,  horum  fideli  el  laudabili  socielale  sufTullus,  promotion! 


AN.    I2C;31  CODICE   DIPLOMATICO  383 

prefati  negolii  vigilanler  iiitendas,  hos  in  eiusdem  ecclesie  servitio  salubri  regimine  diligas 
et  conforles,  ul  eis  tuo  vigore  lua(|uo  soli iciliul ine  aiiirnalis,  diclnm  negolium  per  te  ac 
ipsos,  operante  Domino,  prosperis  crescat  profeclihiis  el  optnlis  profìcial  inoi'emfiiitis. 
nosque  personam  tuam  prolude  condignis  favoribiis  et  graliis  honoremus.  Datnm  Pe- 
rusii,  X  kl.  iulii,  pontificatus  nostri  anno  primo. 

Duraccius  quondam  domini  Ciaidalocti  Spinagacle  civis  llorentinns,  sindicus  et  pro- 
curator  prefati  venorabilis  patris  domini  riuigll(i)elmi  aretini  episco[)i,  liubens  super  hoc 
speciale  raandatum,  ul  in  inslrumento  facto  per  manum  Ildebrandini  qui  vocatur  vul- 
gariter  Bindus  quondam  Belicotibuoni  Vernacgii  de  Florenlia  notarli  continetur,  volens 
procuratorio  nomine  prò  diete  domino  Aretino  episcopo  mandatum  Aposlollcum  exequi 
reverenter,  nomine  et  vice  dlctl  domini  Aretini  episcopi  ex  una  parte,  et  Bonaventura 
Agastini  de  Senis  sindicus  et  procurator  paitis  Guelforum  senenslum  ecclesie  Romane 
fidelium,  ut  constat  de  slndicatu  per  publicum  instrumentum  factum  inanu  mei  lacobi 
Dietisalvi  notarli  infrascripti  ex  altera,  affeclantes  ea  facere,  traclare  et  prosequi  loto  posse 
que  ad  honorem  et  exallatlonem  ecclesie  pertinere  noscantur,  et  ad  commodum  tidelium 
et  intìdelium  detrlmentum,  Christl  nomine  invocato,  fecerunt  et  contraxerunt  Inter  se  pro- 
curatorio nomine  et  predlctos,  quorum  procuratores  existunt,.  societalem  et  amicitlam 
tandiu  duraturani  quandlu   dictus   domlnus  ('iuigll(i)elmus  vixerit  et  erit  episcopus   in 
episcopatu  prefato,  centra  omncs  et  singulos  rebelles  et  persecutores  ecclesie  et  omnes 
et  singulos   Inlmicos  et  contrarlos  dlctl  domini  episcopi  et  omnes  et  singulos  inimicos 
et  contrarlos  diete  partis.  Et  promisit  dictus  Duraccius,  procurator  dicli  domini  episcopi 
procuratorio  nomine  prò  eo,  lamdicto  Bonaveiilure  sindlco  diete  partis  prò  ipsa  parte 
recipienti,  quod  dictus  domlnus   episcopus  habebit  et  tenebit  et  haberl  et  teneri  faciet 
a  suis  homlnlbus  et  fidellbus  et  comunltallbus  et  universltatibus  teirarum  suarum,  qui 
et  que  sunt  et  erunt  sub  dominio,  iurisdietlone  seu  forcla  dlctl  domini  episcopi,  Homa- 
nam  sanctam  ecclesiam  in  matrem  et  domlnam  et  dictam  partem  et  liomines  partis  Ipsius 
et  amicos  eiusdem  partis  et  omnes  et  singulos  Romane  ecclesie  iideles  prò  anilcls  et  contra- 
rlos prò  inimlcis.  Et  dictus  Bonaventnia  sindicus   diete  partis  et  ipsius  partis  vice  et 
nomine,  promisit  dicto  Duracglo  procniatorl  dlctl  domini  episcopi  procuratorio  nomine 
recipienti  prò  eo,  quod  Ipsa  pars  habebit  et  tenebit  dictam  Romanam  ecclesiam  in  ma- 
trem et  domlnam  et  dominum  episcopum  et  amicos  et  Iideles  elus  et  omnes  et  sliigulos 
ecclesie  Romane  fideles  prò  amlcls  et  Inimicos  pio  inimlcis  ad  purum  et  sanum  Intel- 
lectum  domini  episcopi  et  diete   partis.  Item    promisit   dictus  Duraccius    procuratorio 
nomine  prò  dicto  domino  episcopo  prefato  Bonaventure  sindlco  diete  partis  recipienti 
prò  Ipsa  parte,  quod  dictus    domlnus   episcopus  per  se  et  suos  homines  et  fideles  et 
terras  suas  et  homines  ipsarum  terrarum  toto  suo  posse  luvabit  dictam  partem  et  homi- 
nes   partis  ipsius  contra  omnes  et  singulos  rebelles  et  inlmicos  ecclesie  et  omnes  et 
singulos  adherentes  domino   Manfredo   olira   principi   Tara(n)tlno  persecutori   ecclesie 
manifesto  et  fautores  eiusdem,   et  contra   omnes  et  singulos  inimicos  et  contrarlos  diete 
partis.  Et  dictus  Bonaventura  sindleatus  nomine  prò  dieta  parte  promisitdicto  Duracctio 
procuratorio  nomine  recipienti  prò  dicto  domino  epi.scopo,  quod   dieta  pars  et  homines 
partis  ipsius  luvabunt  dictum  dominum  episcopum  et  terras  et  fideles  suos  toto  eorum 
posse  ad   voluntatem  domini    episcopi    centra    omnes  et  singulos    rebelles  et  inimicos 
ecclesie  et  omnes  et  singutos  aderentes  domino  Manfredo  ollm  priucipi  Tara(n)tino  per- 


:ì84  documenti  i'KIì  la  storia  d'  ahezzo  [G27-629. 

seculori    efclesie   inanifeslo  et  fautoies    eiiis  et  conlra    omiies  et  singiilos    initnicos  el 
coiilrarios  dicli  Senensis  episcopi.  Huc  salvo  special  iter  et  exceplo,  quod  dir.lus  (lomiiiiis 
episcopus  non  tt'noaliir  iiivaro  liict.iiii  paiteni  contra  Gliiboiliiios  Ardii  ol  comilaliis,  vi 
(Jicla  pars  non    leiiealur  iiivare  (iiclnni  doniini)  episr.opuiii  cuiilra  (luclfus  Ardii  fi  co- 
milatus.  Hoc  acto  Inter  diclas  parles,  silicet  i)rocuralores  prefalos  procuratorio  noiiiine 
pio  predictis  quorum  procuralotes  existunl,  quod  si  dam()num  dalum  fuerii  in  lerris  dicli 
domini  episcopi  al)  inimicis  diete  partis  et  occasione  gin'Vre  diete  parlis,  quod  diiMa  [lars 
Iciiealur  dicium  dampnnm  emendare  el  relieere  dielo  domino  episcopo  usqiie  ad  (pianli- 
tatem  trium  milium  lihranim  denaricn  nni  niinutoruin  ad  dictum  et  voluntatem  et  laudani 
domini  Tetri  de  Talomeis  et  dicti  Duraceli  usijue  in  dielam  (luantitatem  poslquara  dieta 
pars  reversa  fiierit  in  civiiatem  Senensem.  El  si  dicli  domini  Potriis  et  Diii'accins  non  (los- 
senl  Inter  se  inde  lialiere  concordiam  volnerunt  dirle  parles,  silicet  procuratores  prefati 
procuratorio  nomine  prò  dictis  quorum  procuratores  existunt,  quod  magnificus  vir  dominus 
Guido  de  Aromena  (*),  comes  in  Tuscia  palalinus,  sii  lerliuscum  predictis  domino  Potrò  el 
Duracelo  super  dicendo  et  mandando  (|iiantum  el  (|uimiodo  et  (piando  el  qualiler  dictum 
dam|)num  a  dieta  parte  prelato  domino  episcopo  debeat  emendar!  et  reliei,    postqiiam 
dieta  pars  reversa  fuerit  ud  civiiatem  Seneiisem;  et  quod  diclus  dominus  Guido  comes  in 
Tuscia  palalinus  possit  super  prediclo  nieiido,  ut  dietuni  est,  fiendo  (licere,  laudare  et 
mandale,  sicut  sibi  videbilur  facieiiduni,  el  sieiit  diclus  dominus  Comes  taiKjuam  lerlius 
dixerit,  laudaverit  et  mandaverit,  et  quantum  et  qnomodo,  ila  diclus  Bonaventura  sindicus 
diete  partis,  nomine  et  vice  ipsius  partis,  prefato  Diiracfio,  procuratorio  nomine  prò  diclo 
domino  episcopo  recipienti,  emendare,  reficere  et  solvere  promisit.  Itera  diclus  Bonaven- 
tura sindicus  diete  parlis,  nomine  et  vice  ipsius  [)arlis,  promisit  diclo  Duracelo  procuratori 
dicli  domini  episcopi  recipienti  pio  eo,  quod  si  dieta  pars  reinlraveril  et  recuperaverit 
dictam  civiiatem  Senensem  prò  viribus,  ila  (juod  j)ossil  eligere  et  lacere  potestatem  in 
ipsa  civitale  ad  suam  voluntatem,  quod  ipsa  pars  eliget  el  faciet  dictum  dominum  episcopum 
vel  unum  de  domo  Ubertinorum,  quem  ipse  dominus  episcopus  volueril,  in  poleslalem 
dicle  civitatis  prò  uno  anno,  cum  salario  (|uod  lune  tempore  continebilur  ex  Constiluto 
Coinunis  civiialis  prefate.  Qae  omnia  et  singula  supradicla  dicti  procuratores,  procura- 
torio nomine  |)ro  predictis  quorum  procuralores  existunt,  solempni  et  legitima  stipula- 
tione  interposita,    promiserunt  et  convenerunt    inler  se  ad  invicem,  el  promisit    unus 
alteri    attendere  et  observare,  sub    pena  el  ad  penam    Mille    marearum    auri  puri,  et 
nullam  exceplionera  de  iuie  vel  de  facto  contra  predicla  vel  aliquod  prediclornm  op- 
ponere  sub  dieta  pena  in  omiii  el  quolibet  articulo  repetila  et  intellecta,  quam  Inter  se 
ad  invicem  dare  et  solvere  promiserunt,  etc. 

Aduni  Perusii,  coram  domino  Banerio  Rustichini,  domino  Bernardino  Piccolo  quon- 
dam domini  Renaldi,  domino  >oclo  Salimbeni,  Bindo  quondam  Belieolibuoni  Vernacci 
de  Florenlia,  notarlo  et  Accuccio  lacopini  Calcangni  de  Florentia  presentibus  et  rogatis 
teslibiis,  in  anno  Domini  .Millesimo  ducenlesimo  IxV,  indictione  viii*,  die  vi'  nonas  iulii. 
(Sn.)  Ego  lacobus  quondam  Diotisalvi  notariiis  predictis  omnibus  interfui  et  quod 
supra  legitur  rogatus  publicavi  et  ss. 


(•)  Leggasi:  Romena. 


AN.    1265]  CODICE   DIPLOMATICO  38J 


628. 

Lcllf'.ra  di  ('lemcnte  IV  al  reacoco  tiuglielmino,  colla  quale  raccomanda  di  non  pre- 
slare  armi  e  aiuti  di  aorla  ai  nemici  della  s.  Sede. 

riMMisria  -  14  luglio  1265.  [Aich.  Vniic,  lìcgest.  Ckmentis  IV.  an.  1,  voi.  30,  e.  7; 

33,  V..  8',  ep.  47:  :ì4,  e.   13]. 

Mar  IÈNE,  Thesaurus  nocus  unediìrtur.,  Il,  Mil,  n.  \c.t\. 

E[)isco|)0  Aretino. 

Cum  liosles  ecclesie  loiilra  fideles  et  leiium  in  gravi  mullitiuline  pareiit  exercilum, 
proiit  ferlur,  IVaternilali  tue  per  apostolica  siTÌ[il;i  |)recipiendo  mandamus,  qualenus 
de  Cortona  et  alia  terra  tua  eisdem  in  armis  voi  viclualibus  vel  qiiibtisciinnque  rehus 
aliis  nullum  impendi  permitla^  auxilium  vel  lavorem,  cum  nedum  ad  ista  sed  ad  re- 
sisiendum  eisdem  et  iuvandum  lìdelos  eosdcm,  si  se  ofTerelur  oportunilas,  quam  spera- 
mus,  viriliter  ac  potenter  intendere  le  velimiis.  Datiim  Perusii,  ii  idus  iiilii,  annn  primo. 


629. 

ì'apa  Clemcnle  /!'  scrive  al  vescovo  arelino.  partecipandogli  di  avere  ottenuto  la 
speciale  considerazione  di  Carlo  d'  .ingiù,  e  raccomandandogli  di  star  pronto  a 
prestare  ad  esso  soccorsi  a  tempo  opportuno. 

Perugia  -  C  agosto  VlCó.  [Arch.  V'alio.,  liegest.    Clemmlis  IV,  an.  I,  voi.  30,  e.  Il; 

.13,  e.   12',  cp.  ••JO;  3i.,  e.  3:;:  30,  e.   198]. 

MARTh.NE,  Thesaurus  noius  anedoclor..  Il,  ISO,  n.  cx.xi. 

Episcopo  arelino. 

(ìaudium  et  exullatio  cordi  tuo  debel  accedere,  dum  evidenler  inteiligis  karissimi 
in  Cliristo  filii  nostri  ilkistris  regia  Scicilie  promplitudiiiem,  qui  le  nec  piene  visum  nec 
cognitum  ad  nostrum  leslimonium  et  te  in  sui  partem  corporis  et  propter  te  alios  tam 
liberaliter  et  tam  libenler  admisil.  Quocirca  fraternilatem  tuam  qua  possumus  altencione 
rogamus,  libi  nichilominus  sub  allestatione  divini  nominis  et  iuditii  precipiendo  raan- 
danles,  qualenus  manus  millas  ad  forcin,  ularis  temporis  oportunilale  quam  libi  Dominus 
subminislral.  Mchil  enim  prudenti  preterii  ociosum,  et  si  bene  inceperis,  ut  speramus, 
exilus  melior  subsequelur.  ?Jos  autem  qui  de  te  piene  confidimus,  ut  debemus,  hoc 
CHpimus,  hoc  optamus,  ut  rex  idem  in  nostro  testimonio  verilalem  inveniat  tuis  ma- 
gnificis  aclibus  comprobandam  (I).  Dalum  Perusii,  viii"  id.  augusti,  .nino  i". 


(()  Pare  che  non  pochi  buoni  .«rvigi  prosiasse  il  nostro  vescovo  allWnsioinn,  se  la  ipgla  tesorpria  do- 
velie  shoisargli  200  once  ^\'  oro  (n.  644). 


nSO  DOCIIMF.NTI    l'ER   I.A    STOBIA   d'  ARF.ZZO  [r)3(»-G3l. 


630. 

Papa  Clcmcnie  ÌV,  ricentle  prok'sle  di  derozionc  dai  Ctimuni  di  Visa  e  di  Arezzo, 
scrive  ad  Elia  caiiunieo  di  lleauiais  pnrliè  si  rechi  in  tiucsle  citlù,  riceva  le 
cauzioìii  iieci'ssarie  e  le  liberi  da  ogni  inlcrdetio. 

reriisia  •  la  ain-ilc  VHHi.        [Arcli.  Valic,  Regi'st.  Clanentix  IV,  :iii.  Il,  voi.  H2,  e.  US,  up.  171  |. 

Maiiistid  Helic  caiiellaiio  iioslio,  canonico  Behiaceiisi. 

niii  corda  liileliniii  sui  spirilus  iliuslralione  clariliral  meiilibiis(lacopi)  pisani,  (Bosonis) 
aretini  poleslalum  eorumiiue  Consilioium  et  Communimn  misericordiler  lum(3n  verilalis 
infndit,  saluhii  el  perniili  eos  dono  preveniens  ni  al)  invio  darapnabili  recedenles  per 
quod  salulis  et  fame  dispendia  mnltipiiciler  incuirernnt  redire  lamipiam  devoiionis  fiiii 
ad  gremium  sancle  matris  ecclesie  procurarenl.  Hoc  siqiiidem  ipsi  nuper  laudabiiihus 
denionslranles  efTeclibus,  speciale»  sindicos  ad  sedein  aposlolicara  deslinaiunl,  qui  de 
parendo  mandatis  noslris  el  eiusdem  ecclesie  iuxla  formam  eis  ab  illis  iradilam  exlii- 
buerunl  corumdem  poleslalum,  Consiliorum  el  Commnnium  nomine  corporaliler  in  no- 
stra presenlia  iuramenlum.  Veruni  ul  lalius  ipsorum  conversio  paleal  el  iidem  solem- 
pnius  ac  revereniius  prosequantur  que  de  beneplacito  et  mandato  nostro  procedunt, 
te  virum  ulique  providum  et  discrelum,  de  cuius  fidelitale  i)lenam  in  Domino  fìduciam 
oblinemus,  ad  illos  providimus  destinandura,  ut  ipsi  libi  nostro  et  ecclesie  predicte  no- 
mine de  oliservandis  et  lirmiter  adimplendis  que  dicti  sindici,  sicut  dictum  est,  iura- 
mento  prestito  promiserunt,  iuralorias  et  alias  suHìcientes  ac  ydoneas  cautiones  quales 
petieris  ac  expedire  videris  sludeant  devota  promptitudine  liberaliter  exhibere.  Quocirca 
mandamns  qualeiius  ad  Pisanam  et  Aretinam  civilates  le  personaliter  conferens,  cau- 
tiones liuiusmodi  ab  illis,  iuxla  premissam  formam,  prò  nobis  et  eadem  ecclesia  re- 
cipere  non  oniitlas  (1).  Kos  enim,  ut  illi  tanto  libenlius  liuiusraodi  promissionem  suara 
adimpleant  quanto  tu  per  nos  malori  auctorilate  munitus  eis  providere  poteris,  de 
dono  gralie  salutaris  libi  quod,  rece|ilis  ab  ipsis  prò  nobis  el  eadem  ecclesia  cautionibus 
supradictis,  eos  ab  omnibus  excomunicalionum  et  suspensionum  sententiis  in  ipsos  vel 
civilates  et  dislrictus  eorum  per  nos  seu  predecessores  nostros  Komanos  ponlifìces  vel 
nostro  aut  predecessorum  ipsorum  mandato  prò  favore  impenso  eiusdem  ecclesie  hos- 
tibus  seu  ex  eo  quod  contra  inbibitionem  sedis  predicte  aut  legatorum  eius  terras  quas 
Lucani  tenebant  intrarunt  seu  invaserunt  hostiliter  promulgalis,  absolvere  et  interdi- 
ctum  in  civilates  ipsas  seu  Communia  et  dislrictus  eorum  prò  simili  causa  prolatum 
relaxare  valeas,  auctoritale  presenlium,  plenam  et  liberam  concedimus  facultatem.  Dalum 
Perusii,  idus  aprilis,  anno  secundo. 


(I)  Gli  Aretini  si  sottomisero  devotamente  al  Pontefice,  come  si  vede  da  una  sua  lettera  diretta  da  Pe- 
rugia allo  stesso  re  Carlo  il  13  aprile,  nella  quale  così  si  esprime  dopo  avergli  noiifìcato  come  Firenze  "ab 
erroris  invio  rediens  viam  salutis  aggredilur,,:  "Ecce,  fili  carissime,  ianua  piinditur  ad  saUitem  totius  Tuscie, 
iam  namque  viam  tenent  eamdem  Pislorium,  eamdem  Aretium,  sed  et  Pise  si  tamen  idonee  cavere  voluerint 
quod  probavimus  sed  an  facturi  sint  ignoramus.  (Mabtène,  op.  cit.  Il,  310). 


AN.    120(1]  CODICE   DIPLOMATICO  387 


631. 

Convenzioni  shtbilii.c.  Ira  il  l'oìnune  di  Arezzo  e  mesuer  lìainerio  signore  di  Monlcr- 
vhi  e  Lippiano. 

Arezzo,  Palazzo  Comunale  ■  12  srin^iio:  \\\.  Ardi,  di  S(.  cliFir.,  Ciijntiili,  vul.  XXIV,  e.  I'19J. 

Pieve  di  s.  Maria  -  *25  g'iugiio  12(ì6. 

//(  Dei  nomine  amen.  Hic  est  lenor  el  forma  sive  e.rcmplum  cuiusdam  publici  instrnmenti 
confecti  mauìi.  Guadagni  notarii  quondam  Ronamici.  transcripti  et  exemplati  de  Libro  sive  Itegi- 
stro  Comiinis  et  populi  Aretii  mandalo  domini  Citillielmi  indicis  domini  Gregorii  .Iffo/iw  Gnidi 
Dei  gratia  cnpitanei  popnli  Aretini:  qui  sic  dicit  et  incipit: 

In  nomine  Dei  eterni,  amen.  Anno  Domini  MCC.ixvi,  indiclione  vini",  domino  Cle- 
mente papa  residente,  nemine  imperante.  Dominns  Rainerius  olim  domini  .4ndree  lacopi 
preses  seu  dominns  el  reclor  castri  de  Monterkio  et  Lippiano  et  ipsorum  castrorum 
curiis  et  dislriclihus,  assei'ens  se  iura  liabere  propler  que  legilime  facere  potest  omnia 
el  singula  infiascripta  per  se  et  suos  liercdes  el  suu  proprio  et  privalo  nomine;  itera 
sicul  reclor  et  pieses  seu  dominus  diclorum  iocoram  prò  se  et  successoribns  eins  et 
nomine  Comunis  et  liominum  ipsornm  locoriim  el  quoliitet  modo  in  solidnm,  et  ciim 
eo  Bucarus  Biiini  de  Poquaria  syiidicus  Comunis  diclorum  castrorum  el  liominum  prò 
se  et  nomine  ipsiiis  Comunis  et  liominum  diclorum  locorum  similiter  in  solidum  prò 
se  et  successoribus  suis,  sponle  el  ex  certa  scienlia  et  non  per  errorem  el  ex  causa 
concordie,  pacis,  unionis  et  posture  et  soliel.ilis  promiserunl  solempniter  domino  (lui- 
doni  condam  l'elri  Teriscii  indici  el  Piero  notario  condam  Paganelli  de  Campilliano 
syndicis  et  procuratoribus  el  actoribus  Comunis  Arelii  ad  hec  spetialiter  constilulis  el 
cnilibet  in  solidum  recipienlibus  nomine  et  vice  Comunis  el  popnli  Aretini,  servare  et  fa- 
cere  et  compiere  in  perpeluum  omnia  et  singuhi  pacta  iiil'rascripla,  el  facere  el  cuiare 
ita  el  taliler  quod  observabunlur  ad  plenum  pi^r  liomines  dictoium  locorum,  .silicei 
Monlerkii,  Lippianì  et  ipsoium  curiarum  el  per  Comunia  el  universitates  ipsorum  loco- 
rum,  lemoto  omni  sofismale  el  malo  ingenio  et  omni  exceptione  iiiris  el  facli  Comuni 
Aretii  el  populo  et  liominibus,  qui  siinl  nunc  i|isins  [lopuli  el  Comunis  el  qui  prò 
tempore  erunt,  integre  sine  diminulione  aliqua.  Pacla  vero  sunt  hec: 

In  primis,  quod  dominus  Rainerius  dictus  et  eius  lilii  el  homines  et  Comune  de 
Monterkio  el  Lippiano  et  eorum  dislriclu  teneantur  iuvare  el  manutenere  civitatem 
Aretii  el  Comune  ipsius  civitalis  el  dislrictus  el  homines  in  suis  iuribus  el  honoribus 
centra  omnes  personas,  universitates  et  loca,  et  dare  operam  quod  in  ipsa  civilate  et 
Comuni  el  Inter  homines  ipsius  loci,  comunilas,  pax  et  concordia  sii  semper  el  con- 
servetur,  el  conlrarium  nullo  modo  procurare  el  parlem  aiiquam  vel  goeariam  non 
tenere  vel  fovere  in  dieta  civilate  el  comitatu. 

llem  facere  exercitnm,  cavalcatam,  guerram  et  pacem  cum  ipso  Comuni  el  prò  ipso 
Comuni  Arelii,  silicei  quando  Comune  Arelii  per  Comune  facerel  exercitnm  comunitatis 
id  faciant  dicti  domini  Rainerius  el  Comune  et  homines  de  Monterkio  et  Lippiano  et 
dislriclu  eorum;  et  quando  per  [larlem  exercitum  facerel  ipsum  Comune  Aretii  et  pia- 


38S  nOCUMENTI    PE«   U    STOHIA    d'  ARF.Z7.0  [631. 

cerei  i[iso  Culmini  Ardii  (juod  |)iedicli  de  Monlerkio  et  Lip|iiaiio  ceilim  (Hiantiliilcm 
seti  parleui  ipsoriini  lioiiiiiiuni  iniiiireiil  in  ipsiim  exerciliim,  ipsain  (|uanlilalem  ini(ti;re 
tencanliir  secundiim  ipsius  r.omnnis  Arelii  disposilionem,  considerala  sine  fraudi'  el 
malilia  (jualilalc  m'golii  el  loci,  ulii  seu  quo  cxcrfilns  miclorelur  v<.'i  licrel,  t;!  possi- 
bililale  ot  facullalc  lioniiiiuui  dicloruni  loconim. 

Ili'ui  quod  diclus  tlominus  Hainerius  ve!  .valium  uiuis  ex  cius  liliis,  ilecons  ad  hoc, 
cuui  duobus  auibaxialoribus  honis  liominibus  diclorum  locorum  el  curie  Monlerkii  et 
Lippiani  semel  quulibet  anno  venire  tenealur  et  esse  ad  parlamenlum  Comunis  Arelii 
se»  feslum  vel  aliani  solempnilalein  (piani  feceril  ad  quodcunirpn'  icquirercnlur  per 
numplium  vel  lileras  t'.omunis  Arelii  seu  poteslalis  ve!  rapilanei  prò  tempore  existen- 
tiuiii  in  civilale  Arelii. 

Ilem  in  signum  honoris  leneantur  humines  el  Comune  de  Ulonteikio  el  Li|)piano 
el  eius  curia  annualim  mietere  et  dare  publice  in  Consilio  civilalis  Arelii  camerario 
Comunis  Ardii  diias  marchas  boni  et  puri  argenti  de  mense  inadii. 

Ilem  iiullum  devdum  l'acianl  nec  lacere  possinl  predicti  domini  vel  Comune  aut 
honiines  de  .Monterkio  de  aliquibus  rebus  viclualibus  quominus  de  ipsis  castris  et 
districlu  et  per  eorum  forciam  libere  reduci  el  porlari  possint  per  quoslibel  deferenles 
seu  deferre  voicntes  ad  civilalem  Aretinam. 

Ilem  nullum  pedagium,  malloleltuiu  seu  piacarelum  vel  curalura  vel  siliquaticum 
vel  aliutl  simile  quocumque  nomine  dici  possil  lolialui'  vel  auleiatur  civibus  Aretine 
(civilalis)  nec  hominibus  sui  districtus  in  diclis  locis  et  districlu,  ila  lainen  quod  Are- 
tini non  faiiant  alleiius  salmas  suas  causa  pedagii  sublrahendi;  et  si  do  hoc  dubitare- 
tur,  faciat  mercalor  vel  ducens  salmas  fidem  suo  iuramenlo,  cui  iuramenlo  sletur  et 
slari  debeai  lamquam  legiptime  probationi.  Et  si  aliquis  fraudem  commicleret  in  pre- 
dictis,  puniatur  per   polestalem  Arelii  ac  si   fraudem  commisisset  in  pedagio  aretino. 

Ilem  leneantur  predii:li  domini  el  homiiies  caslroiuin  el  curie  de  .Monleikio  el  Lip- 
piano  non  facete  aliquam  posUiram  vel  sotielalem  cuui  aliqua  universilale  vel  loco  seu 
magnale,  vel  se  submictere  vel  commendare  lalibus  sine  licenlia  Comunis  Arelii.  Ilem 
nullam  guerram  possint  vej  debeanl  incipere  sine  expressa  licenlia  Comunis  Arelii. 

Ilem  nullum  exbannitum  Comunis  .Arelii  seu  a  Comuni  ipsius  civilalis  i)ro  malefitiis 
possint  nec  debeanl  relineitì  ipsi  domini  vel  Comune  de  .Monlerkio  el  Lippiano  in  i|.>sis 
castris  vel  locis  et  districlu  vel  forcia  eorum,  vel  pati  quod  ibi  morenlur  post  uolifl- 
cationem  eis  faclam  a  Comuni  Arelii  sine  fraude  et  malilia. 

Ilem  tenebunl  ipsi  domini  el  homines  de  Monlerkio  el  Lippiano  stradas  el  vias 
ipsorum  locorum  liberas  et  securas. 

Ilem  de  conlraclibus  factis  el  faciendis  in  civilale  vel  comitatu  Arelii  inler  homi- 
nes civilalis  el  districtus  et  homines  castrorum  et  districtus  Monlerkii  et  Lippiani  lene- 
antur homines  ipsorum  locorum  et  districtus  de  Monlerkio  et  Lippiano  respondere  et 
satisfacere  crediloribus  eorum  sub  potestale  et  iudicibus  Comunis  Arelii,  personaliter  et 
realiter,  sicul  alii  cives  ipsius  civilalis  hoc  modo:  quod  cause  cognoscanlur  el  delermi- 
nentur  sub  eis  et  detineri  possinl  personaliter  convicti  et  exbanniti  et  eorum  bona  capi, 
si  invenianlur  ipsi  vel  eorum  bona  in  civilale  et  comitatu,  set  in  diclis  lerris  Monlerkii 
el  Lippiani  el  eorum  curiis  executio  non  fiat  per  jiotestatem  vel  officiales  Arelii,  set  ser- 
velur  sic  videlicel,  quod  teneanlur   dominus  Rainerius  el  descendenles  ex  eo  vel  qui 


AN.    I26G]  CODICE   DIPLOMATICO  389 

preessent  loco  i[)siiis  ad  rei|iiisilioneiii  Comiinis  Arelii  vel  eius  iiuiicis  ci  eliam  ciediloris 
coridempnaliones,  sententias  et  leniUas  iiiaiulaie  execulioni  ail  voluntaUMii  creililorum 
civiialis  Arelii  el  comilalns  conlra  homiiies  de  Monterkiu  el  Lippiano  el  eoruni  curia, 
secundum  formam  SlaUUorum  civiialis  Arelii  per  exbanipiiiliones  et  personarum  detem- 
ptiones,  sub  pena  (|uinqiieginla  librarum  quam  soivant  (lonuini  Arelii  si  non  facerent. 
Et  nicbiiomimis  poteslas  possit  concedere  represallias  talibns  crediloribus  silicei  si  pre- 
dicla  non  lierenl  per  dietimi  dominum  Raineriuni  vel  qui  preesset  lucis  prediclis. 

Item  si  accideret,  qiiod  Deus  advertal,  quod  aliquis  civis  vel  comilalensis  aretinus 
vel  alius  uiidecumque  ofTcnsus  esset  in  persona  vel  lebus  in  tliclis  locis  .Monlerkii  et 
Lifipiani  et  eorum  dislriclu,  teneanlur  dominus  I5aiiierius  et  eius  liliì  seu  qui  preessent 
prò  tempore  iu  dictis  locis  punire  malefactorem  et  robbam  facere  reslitui  cui  ablala 
sic  esset,  et  de  dampno  salisl'acere  ipsum  pallenti  secundum  l'ormam  Statuii  civiia- 
lis Aretine  infra  mensem  a  tempore  denumtialionis  vel  accusationis  inde  facte.  El  si 
hoc  factum  non  esset,  leneautur  solvere  prò  pena  Comuni  Arelii  quinqueginla  libras 
prò  quolibet  facto  tali,  el  robbam  el  etiam  dampnum  nicliilominus  salisfacere  patienli 
et  habenti  iuia  eius;  el  si  taleni  malefactorem  punire  non  possent,  sallem  ad  satisfa- 
ctionem  et  memlum  dampni  et  rohbe  teneanlur  predicli  domini  el  liomines  pretliclorum 
iocorum  ut  dicium  est.  Insuper  in  casu  quando  hec  sic  non  lieienl  ultra  dielam  pe- 
nam  I.  librarum  poteslas,  capitaneus  et  index  Comunis  Arelii  jiossint  daie  el  concedere 
represallias  dampnum  passis  conlra  prediclos  dominum  Rainerium  el  homines  dicio- 
rum  Iocorum.  El  prò  prediclis  iuslum  meritum  recepisse  prò  so  et  diclis  Comiinibus 
de  Monterkio  el  Lippiano  et  hominibus  ipsoium  castrorum  el  disliictuum  confessi  sunt 
dominus  Rainerius  el  syndicus  diclus  in  hoc  publico  instiumenlo;  et  in  veritale  rece- 
perunt  ab  ipso  Comuni  et  populo  Arelii  el  dictis  syndicis  ipsorum  nomine  el  i|)sius 
Comunis  el  populi  Arelii.  Qui  versa  vice  sicul  syndici  el  procuralores  el  acloies  (Co- 
munis el  populi  Arelii  ad  hec  spetialiler  conslituli  et  quilibel  in  solidum  de  volunlatc 
expressa  domini  Bosonis  de  Eugubio  nunc  potestatis  Arelii  el  domini  Tarlali  capitanai 
populi  Arelii  et  dominorum  xxiiii""'  nunc  presidenliuiti  in  civilate  dieta  el  Consilii  Co- 
munis el  populi  generalis  ibidem  coadunali,  nomine  et  vice  Comunis  el  populi  Arelii  et 
prò  se  et  successoribus  eorum  et  lotius  districlus  eiusdem,  el  ex  eisdem  causis,  pro- 
miserunl  eidem  domino  Rainerio,  recipienti  prò  se  el  suis  heredibus  et  proprio  et  pri- 
vato nomine  el  sicul  rectori  et  presidi  seu  domino  ipsoium  Comunium,  silicei  dicto- 
rum  castrorum  et  curiarum  et  prò  suis  successoribus  et  utroipie  modo  in  solidum,  et 
etiam  diclo  Bucaio  syndico  ad  hec  constiluto,  recipienti  nomine  et  vice  Comunium 
dictorum  et  hominum  dicloram  Iocorum  simililer  in  solidum,  facere,  servare  et  compiere 
sine  aliqua  dimiiiutione,  integre,  remoto  omni  sofismale  el  malo  ingenio  et  onini  exce- 
ptione  iuris  et  facti  et  occasione  quaiibel;  et  observari  facere  ita  curabunl  el  facient 
per  Comune  quod  nunc  est  et  in  anlea  eril  et  per  homines  ipsius  civiialis  omnia  et 
singula  pacla  infrascripla  lam  domino  Rainerio  el  suis  successoribus  quam  diclis  Comu- 
nibus  et  hominibus  ipsorum  Iocorum.  Pacta  sunt  hec: 

In  piimis:  teneanlur  civilas,  Comune  et  homines  de  Arelio  iuvare,  defendere  el  ma- 
nutenere  diclum  Rainerium  et  eius  fìlios  et  heredes  ex  eo  descendonles  in  eorum  iuri- 
bus  et  honoribus  et  in  possessione  Monlerckii,  IJppiani  et  eius  curie  el  in  iuiisdiclione 
et  aliis,  et  non  esse  in  dicto  vel  Cado  quod  ipsa  possessio   castri   de  Monterkio,  Lip- 


390  DiiCUMKNTl   PER   LA   STORIA   d' AREZZO  [C3I-():J2. 

piano  el  eiiis  curia,  vel  ipsum  caslrum  ve!  iurisdiclio  Monleikii  ci  Lip|»iaiii  cmn  loia  oius 
curia  el  distiiclii,  iurisdiolione  ci  omnibus  supradiclis  (iedatur,  sei)  dcfcndenl  ci  inanu- 
lencliunl  eidcni  domino  Ilaineiio  ci  eius  liliis  ali  onini  persona,  univeisilalc  ci  loco,  lolo 
eorum  posse,  de  iure  el  de  facto;  salvis  promissionibus  prediclis  et  paclis  prel'alis  a  pre- 
dillo domino  Rainerio  Comuni  et  Imminibus  do  Monlerkio  et  l.ippiano  et  eorui;i  cniia  ipsi 
civiiali  el  Comuni  Ardii;  salvo  iure  credilorum  el  alioiuui  civitalum  et  comilalus  si  lia- 
berciil  recipere  aliquid  vel  aliquod  ius  in  diclis  bnnis,  ni  lice,  non  possinl  prùdesse  nec 
obcssc,  (Inni  tamcn  in  civitale  el  comitalu  (.onveniri  non  possil  dominus  Rainorius  ali- 
(pni  modo  nisi  pri)  dchilo  ab  eo  commisso,  ni  declaiatur  in  primo  seipienli  capitulo. 

Itetn  non  possil  dirlus  ilominus  Rainerius  (aufeiri)  vel  cxigi  ullo  modo,  realiler  vel 
personaliler,  prò  aliqnn  conlracUi  vel  ijebito  vel  alia  (]ualibel  occasione  in  civilale  vel 
disliirtu  Arelii  nisi  prò  debito  ab  ipso  domino  Rainerio  commisso  vel  commiltendo  in 
civitale  vel  comitalu  Arelii. 

Itcm  tencatur  Comniie  Ardii  non  rdinere  aliquem  exbampnilum  prò  malefilio  do- 
mini Rainerii  jtost  nolificationem  Comuni  Arelii  faclam  ab  ipso  domino  Rainerio  vel 
eius  liliis.  Salvo  quod  si  lalis  exbam|inilus  esset  vel  fuisset  civis  arelinus  per  libram 
vel  liabilalionem  ve!  dalii  solulionem,  vd  si  haberd  podere  vel  habuisset  in  comilatu 
Arelii  el  iiuiic  liabeat,  de  talibus  non  inlelligalur,  vel  si  essel  alinnde  qnam  de  Mon- 
lerkio, [jppiano  d  eorum  dislridu. 

Ilem  teneanlur  (lomune  d  homines  de  Arilio  invare,  defendere  el  manutenere  Comune 
de  .Monlerkio,  Lippiano,  l'uin  loia  curia  conlra  omiieni  personam,  locnm  el  universitalem 
prderquam  lontra  dominum  Rainerium  el  eius  lilios  el  heredes  ex  eo  descendentes. 

Ilem  hominibus  de  Monlerkio,  Lippiano  el  eius  curia  non  anferalur  in  civitale  vel 
dislridu  Arelii  pedagium,  mallollelliim,  curalura  vel  selqualicum  vel  aliquid  simile, 
sei  libere  possinl  iransire  per  civiiatem  el  dislriclum  Arelii  ni  cives  Aretini  cum  om- 
nibus rebus  snis.  Salvo  qnod  non  facianl  alterius  salmas  suas  causa  pedagium  subtra- 
bendi,  d  si  dnbitardur,  lìdem  facianl  iurando  inercalores  vel  ducenles  salmas  cui  sletur 
taniquam  legiptime  probalioni,  exceplo  pedagio  piscium  quod  ab  asporlanlibus  libere 
auferalur,  non  tamen  de  civiiate  Arelii  porlent  res  unde  develum  factum  esset  ad  alia 
loca  nisi  ad  Monlerkium,  Lippianum  el  eius  curiam.  Et  prò  piedictis  iustum  meritum 
silicei  promissionem  de  servandis  padis,  de  quibus  primo  fit  mentio  supra  in  lioc  inslru- 
menlo,  recepernnt  el  confessi  sunt  recepisse  ipsi  syndici  nomine  et  vice  Comunis  el 
populi  Aretii,  el  sic  invicem  quelibet  pars  ab  altera  meritum  iustum  recepii  el  liabuit 
ut  dictum  est.  El  renuntiaverunt  ambe  partes  una  adversus  alteram,  etc. 

Ada  sunt  hec  in  palalio  Comunis  Ardii,  in  generali  Consilio  CC  el  populi  civitalis 
predide,  voce  preconum  et  ad  sonum  campane  ibidem  coadunalo  ut  moris  est  in  ipsa 
civitale,  coram  dominis  Bonifacio  el  Blancho  indicibus  civibus  bononiensibus  el  nunc 
assessoribus  polestalis  d  Comunis  Aretii,  Delacorri  notarlo,  Acorrolo  nolario,  Riketto 
notarlo.  Restauro  .Maskielli  d  Acorso  magistri  Querceti  et  Abraccianle  nolario  el  aliis 
multis  leslibus  ad  hec,  die  duodecimo  iunii  inlranlis. 

Ilem,  eodem  anno  et  eadem  indictione,  die  xxv  predici!  raensis  iunii  inlranlis.  Actum 
in  Plebe  sancle  Marie  civitalis  Arelii,  in  Consilio  generali  populi  Aretii,  coram  nobilibus 
viris  dominis   Oddone   Brencii,  Rainaldo  domini   Bonacursi,  domino  Tomasso  de  Cor- 


AN.     I2(i6j  CODICE  DIPLOMATICO  391 

tona,  Caccia  domini  Tebaldi,  Guadagno  precone  populi  Aretini,  Iacopo  balilore,  Braccliio 
bombario,  Segnorelio  beruerio  predicti  domini  capil.mei  et  Abraccianle  nolario  et  aliis 
teslibiis;  ubi  eliam  convenenuit  rapitaneus  et  xxiiii"  populi  Aretii,  rectores  artium  et 
sotielalum  diete  civitatis  et  eorum  Consilia. 

Bucarus  solempnius  iterum  syndicus  consliluliis  vi  procuralor  et  aclor  a  loia  iini- 
versitate  castrorum  et  curiarum  et  eliam  a  domino  Rainerio  ad  predicta  iterum  fa- 
cienda  et  firmanda  et  promiclenda  et  recipienda  el  iuranda  in  anima  ipsorum  Comunium 
et  omnium  hominum  ipsorum  locorum,  iteralo  nomine  ipsorum,  solempniler  sicut  syn- 
dicus, promisit  dicto  domino  Guidoni  et  Piero  prediclis  syndicis  Comiinis  e  populi  Arelii, 
stipuiantibus  prò  ipso  Comuni  et  populo,  servare  el  compiere  singula  supradicla;  et 
ipsi  syndici  nomine  Comunis  Arelii  similiter  versa  vice  eidem  syndico  Bucaro,  etc. 

Ego  Guadagnus  noturius  (ìlius  condam  Bonamici  et  nunc  populi  el  Comunis  are- 
tini scriba  predictis  omnibus  et  singulis  interfui  rogatus  scripsi  et  publicavi. 

Ego  Abraccianle  olim  magislri  Bonfilii  auclorilate  sedis  apostolice  iudex  el  notarius 
et  nunc  populi  Aretini  scriba  omnibus  supradiclis  una  rum  antedicto  Guadagno  noia- 
rio  interfui,  el  rjuia  ea  omnia  inveni  per  ipsum  solempniler  scripta  el  publicata  ideo 
me  snbscripsi  et  meum  signum  apposui. 


632. 

Concordia  e  capUoli  di  alleanza  Ira  il  Comune  di  Arezzo  e  il  Comune  di  Cortona. 

Cortona,  Poi-tico  del  Palazzo  del  Comune  -        [I!.  Ardi,  di  Sla(o  di  Fir.,  Capitoli,  voi.  XXIV,  e.  169; 
9  luglio  12CC.  Arch.  Comun.  di  Coitonn,  lìegistrum  Comunis,  e.  3]. 

Di  questo  atto  solenne  abbiamo  due  redazioni  clie  recano  in  principio  e  in  (ine  delle  dilTeronze  tra  loro: 
una,  eseguita  dal  notaro  del  Comune  di  Cortona,  fu  copiata  il  IS  dicembre  1279  nel  riioio  Registrum  Cornuti. 
Cartone;  la  seconda,  rogala  da  due  notari  del  Comune  .Aretino,  fu  trascritta  nella  prima  mela  del  sec.  XIV 
nel  libro  dei  Capitoli  (Registi-,  letus  Comunis  Aretii)  dell'  Archivio  I-ioreniino. 

GuAzzEsi,  Dominio  del  Yesc.  d'Arezzo  sopra  Cortona  (Opere  11,  139.).  -  .Alticozzi,  Risp.  iipolog.,],  332. 

In  nomine  Dei  eterni,  amen.  Uve  est  exemplum  ctiiusilam  inslrìanenti  [adi  per  Gimdagnum 
notariìim  et  subscripli  per  Abracciantem  notariiim,  tener  cuius  hic  est,  el  esemplali  per  me  Stit- 
rionem  nolarium: 

In  nomine  Dei  eterni,  amen.  Anno  Domini  Millesimo  ducenlesimo  sexagesimo  sexto, 
indiclione  viiii,  domino  Clemente  papa  residente,  nemine  imperante.  In  nomine  patris 
el  filli  et  spirilus  sancii  el  beatissime  virginis  Marie  et  beali  Donati  patroni  spelialis 
Aretii  et  Cortone,  el  omnium  sanclorum  et  sanclarum  Dei,  et  ad  honorem  et  exaltatio- 
nem  et  bouum  statum  et  pacificum  Comunis  Arelii  el  sui  dislriclus  el  Cortone  et  sui 
dislriclus  et  omnium  amicorum  ipsorum  Comunium,  et  bonum  et  paciGcum  (statum) 
hominum  inler  se  ulriusque  Comunis  et  lolius  contrate.  Amen,  amen,  amen. 

Hec  est  pax,  concordia,  solietas,  unio,  postura  facta  inter  Comune  el  homines  de  ci- 
vilale  Aretii  prò  se  el  hominibus(*)  de  eius  districlu  *(ex  una  parie,  el  Comune  et  homines 
de  Cortona  prò  se  et  omnibus  hominibus  de  eius  dislrictu)*('')  ex  altera,  et  inter  ipsa 


(•)  omnibus;  forse  doveva  leggersi:  omnibus  hominibus.  (>>)  Tutto  ciò  è  omesso  per  errore  nel  vo- 

lume dei  Capitoli,  non  già  nella  copia  B  del  Registro  Cortonese. 


nO:?  I>n(UMi;NTI   PKR   I.A   storia    D'  AI1EZ7I)  IfJIJS. 

(Inmiiiiia  iiiviciMn,  ci  jiosila  el  (iiin;il;i  por  eoi'iini  syndicos  iiil'r;i.si'ri|ilns  ;i(l  hoc  s|ielia- 
lili'i  ;il)  iUi';ii|iit^  parlo  coiislilnlos.  In  (pia  solidali;  el  concordia  el  posliiia  l'acla  siuil 
sniciiipiiili'i-  oniiiia  ci  siti|,Mila  iiilìascripla  (1). 

In  luimis:  lljjuirio  oliin  Boiìavere  Magalotti  el  Oiiainlinns  Accariscii  syiulici  et  pio- 
ciiiatitres  (lommiis  el  homimim  do  Arolio  spoli, iliter  ad  hoc  consliliili,  iil  apparerò 
|iiilosl  por  iiistriimeiilHni  nianii  iiioi  (liiailagiii  iiotaiii  facliiin,  nomino  et  vico  C.omiiiiis 
Ardii  ox  una  parlo;  doininus  Ciiiido  index  Herardiiii  el  (lerlanus  (dim  dnniini  Mdi- 
brandini  syndici  el  procnraloros  (lonmnis  oi  hominnni  de  Cortona  ad  hec  spetialiler 
roiislilnli,  ni  apparerò  polest  por  iiistrnmoiilnm  inanii  Federici  notarli  do  C.oitona  factum, 
iioMiiiio  ol  vico  ('.(imiiiiis  ol  homiiiiini  (h;  Cortona  ex  allora,  l'ecerunt  iiilor  so  prò  dictis 
r.omiinihnsC)  pacem  et  concordiam  ci  linem  super  omnibus  el  singiilis  guerris,  dissen- 
sioniliu^  (''),  discordiis,  coiitroversiis,  ininriis,  robbariis,  dampnis  dalis  hinc  inde,  silicei 
ali  uno  Comuni  versus  alloium  Comune  el  s[ioliales  porsonas  et  a  spelialibus  aliquibus 
do  uno  Comuni  contra  alteriim  Comune  vel  aiii|uos  speliales  de  alloro  Comuni  ve!  s[)e- 
tialibus,  el  Inter  speliales  personas  allerutrius('")  Comunis,  illatis  seu  faclis  vel  commissis 
vel  liabilis  (|uomodoc.umque  el  qnan(l(icuin(pio  el  preci[)ue  tem[)ore  caplionis  el  delem- 
plioiiis  ('.orione  farle  olini  per  Arotinos  el  aiiarum  hactenus  gnerrarum  et  us(|ue  nnnc 
super  (|uihuscumque  el  de  quibuscumque  rebus  et  faclis  el  qualilercumquo,  et,  ol)sculo 
pacis  interveniente,  inler  ipsos  syndicos  nomine  et  vice  ipsorum  Comunium  ipsam  pacem 
invicein  sibi  reddidorunl  el  (iiinaverniit. 

Itom  absolveruut  se  invicem  nomino  ipsorum  ("oniunium  omni  obligalione  qua  unum 
Comune  alleii  ex  predictis  leneretiir  vel  teneri  posse  dicerelur,  vel  crederetur  occasione 
aliquorum  prediclorum. 

Kom  nomine  spetialium  et  prò  eis  quelibel  pars  ex  dictis  syndicis  prò  suis  el  ex 
suo  lalero  aliis  syndicis,  recipienlihus  pio  Comuni  et  spelialibus  de  suo  latere,  eandem 
absolulionem  fecerunt  ab  omni  obligalione  qua  lenerenlur  invicem  vel  aliqui  de  una 
|)arte  voi  Comuni  aliquibus  de  allora  |)arle  vel  Comuni  occasione  aliquorum  prediclo- 
rum vel  (|ue  dieta  vel  facla  essent  circa  predicla  voi  occasione  prediclorum  aliquorum, 
undo  supra  fit  menilo,  (jiiocumquo  tempore  el  quocumque  modo  usque  nunc.  El  romis- 
slonem  generalem  exinde  fecerunt  et  receperunt  jtro  omnibus  el  spelialibus,  ut  diclum 
est,  nicbii  in  se  reservalo  exinde    penilus;  et  nominalim  sic  facla  est  absolulio  el  re- 


(«)  0i,inibHs,  ma  neUa  copia  B:  camunibus.  C")  dissessionibi'S.  (<•)  sic. 

(1)  .Nel  ricordalo  Uegistro  del  Comune  di  Cortona  (e.  3)  1"  allo  ha  (inesto  principio: 

"Jn  Dei  ìiomine  amen.  Hoc  est  exemplum  cuiusdam  autentici  instrumenti  scripti  manu  Frederigi  notaiii 
infrasirìptij  cuius  quidem  tenor  talis  est: 

In  nomine  Domini  el  beatissime  virginis  Marie  el  beali  Donati  .specialis  Aretinorum  et  Cortonensium  pa- 
troni et  omnium  sanctorum  et  sanctarum  Dei,  el  ad  honorem  et  exaltationem  et  bonimi  et  pacificum  stalum 
Comunis  Arctii  et  .sul  dislrirlu.s  et  (Comimis)  Corlone  et  sui  districtus,  et  omnium  amicorum  ipsorum  Comu- 
nium, el  bonum  el  pacificum  statum  lioininum  inler  se  ulriusque  Comunis  et  lotius  comitalus.  Anno  Domini  a 
nalivitaie  Millesimo  duccntesimo  sexagesimo  se.xto,  indictione  nona,  domino  Clemente  papa  residente,  die  nono 
iulii  inliantis.  Ilec  est  pax,  concordia,  soticlas,  unio  et  postura  inler  Comune  Arelii  et  homines  prò  se  et  lio- 
minibus  de  eorum  dislrirtu  ex  una  parte,  el  homines  et  Comune  de  Cortona  prò  se  et  omnibus  hominibus 
de  eins  dislriclu  ex  altera. 

In  primis:  Uguccio  etc.„. 


AN.    1266)  CODICE   DIPLOMATICO 

missio  de  iniuriis   illalis  vel  inalefìliis   commissis  et  dampnis   datis  et  robbariìs  faclis 
ab  Arelinis  vel  eorum  sequacibus  ei  adiutoribus  et  amicis  centra  ipsos  Cortoneiises  Tel 
eorum   sequaces  et  adiutores  seu  faulores  vel  amicos  in  personis  vel  de  rebus  eorum 
tempore  dicle  Cortone  rapte  et  detempte  per  alias  guerras  et  usque  nunr;  et  e  converso 
per  Corlonenses   contra  Arelinos  et  eorum  sequaces  et  fautores  in  personis  vel  rebus 
eorum  (l).  Item  norainatim  de  malefiliis,  de  iniuriis,   dampnis  datis,  robbariis  ve!  aliis 
male  ablatis,  faclis  ve!    conamissis   seu  illatis  veJ  aeceptis  per   Cortonenses  vel  eorum 
faulores  in  obsossione  arcis  ('.orione  et  raplionis  et  deslructionis  eiusdem,  quam  arcem 
fecerant  vel  fieri  fecerant  Aretini,  conila  ipsura  Comune  de  Aretio  vel  liomines  de  Aretio 
qui    eranl  ibi  prò  custodibus  vel   alios,  vel  de  eorum  bonis  lune  ablaiis  vel  habitis  a 
Comuni  de  Cortona  vel   spetialibus   ipsius  Comunis  que  inventa  fueruiit  in  dieta  arce, 
sive   Ciimunis  Arelii  fuerint  sive  spetialiuin,  et  aliis  temporibus  usque  nunc.  Et  e  con- 
verso illis  temporibus  vel  aliis  ab  Arelinis  contra   Cortonenses  vel  de  eorum  bonis  vel 
fautores  eorum  et  amicos,  ut  dicium  est,  et  tam  destructionum  murorum  terre  Corlone 
et  rocke  olim  factarum,  quam  etiani  quorumliìbet  aliorum  hedifìtiorum  vel  aliarum  rerum 
deguaslalarum.  Hoc  lamen  arto,  quod  prò  spetialibus  personis  si  contra  predicla  veni- 
renl  aliquid  pelendo  a  Comuni  vel  spetialibus  uiterius  prò  aliquibus  prediclis  vel  occa- 
sio4iie  aliquorura  predictorum,  ipsa  Comunia  non  incidant  propter  hoc  in  penam  invicem, 
n«c  unum  Comune  alteri,  nec  inter  se,  nec  in  aliquo  leneantur,  set  sic  servetur  quod 
illud  Comune  (•)  de  que   vel  de  cuins  disli'ictu  esset  ille  spetialis  qui  moverei  queslio- 
nem  contia  alterum  Comune  vel  aliquem  spetialem  de  ipso  Comuni  occasione  aliquoruni 
predictorum,  lalem   querelanlem  si  non  desisterei  teneatur  condempnare    in    dueentis 
libris    prò   qualibet   re  et  qualibet  vice,  solvendis  cum  efrectu  illi  Comuni   unde  esset 
talis  et  non  reddendis   amplius,  et  insiiper  ut  omiie    dampnum    eniendet  et  ex|)ensas 
ceficiat  ipsi    convento  vel    molestato   taliler  super  lalibus    in   duplum  ad  iuramentum 
molestati  C')  et  exbannire  eundém  talem,  el  lenulam  de   ipsius  bonis  moleslantis  dare 
ipsi  molestato,  et  destruere  etiara  bona  molesianlis  si  voluerit  molesutus,  et  alias  proce- 
dere contra  lalem  proul  melius  el  efficacius  comrnode  fieri  poterli  ut  predicta  serven- 
lui'.  Et  hoc  exequalur  poteslas  et  qui  preesset  in  terra  unde  esset  talis  molestatus  infra 
raensem  a  tempore  denumliationàs  inde  facte  pei'  moleslatum  vel  suum   procuralorem 
sine  solempnilale  aliqua,  dummodo  conslet  de  moleslatiane  saltera  per  citationera  fa- 
clam  ab  aliqua  curia  vel  alias  sine  fraude  et  malitia  et  si  servelur  de  spetialibus  unius 
Comunis  prò  spetialibus  alterius,  et  e  converso;  el  quod  prò  uno  Comuni  ab  altero,  et 
e  converso;  et   hec  ipsi   syndici   utriusque   partis  sibi  invicem    servare  et  compiere  et 
servari  facere  et  compleri  prò  ipsis  Coraunibus  et  nomine  ipsorum  Gonwiuium  solerop- 
niter  promiseriint. 

llem  solempniler  promiserunt  sibi  invicem  dicli  syndici  utriust|ue  Comunis,  nomine 
ipsorum  C>oraunium  ei  pio  ipsis  Comunibus  proiaiclendo  et  recipiendo,  quod  ipsa  Go- 


(•)  La  copia  B  aggiunge:  vel  potestas  vel  qui  preest  UH  Comuni  (•>)  la  cit.  copia  aggiunge:  vel 

syndici  Comunis  molestati. 

(1)  Il  precedenle  26  giugno  il  Consiglio  di  Cortona,  adunatosi  nella  chiesa  di  s.  Andrea,  aveva  deliberato 
di  eleggere  i  sindaci  per  assolvere  il  Comune  Aretino  da  tutte  le  ruberie  commesse  in  danno  dei  Cortonesi 
nelle  recenti  guerre,  e  per  ottenere  simile  remissione  dal  Comune  di  Arezzo.  {Capitoli  cit.,  e.  172). 


394  DOCUMENTI   PER  LA   STOHIA   d' AREZZO  [632. 

iiìunia  so  inviccm  iuvabiint  dcinceps  in  pcrpcluum,  hona  fide  sino  fraiide,  centra  omnes 
pcrsonas,  uiiiversìlalos  el  loca  de  oiniiibiis  eorum  iiegoliis;  et  (juod  unum  Comune 
tenebit  amicos  allorius  Comunis  pio  amicis  et  inimicos  prò  inimicis,  et  e  converso,  sine 
fraude  el  malilia,  exceplo  quod  non  inlelliganlur  conlra  dominum  episcopum  Aretinum. 

Item  prnmiscrunt  sibi  invicem  ut  dictum  est,  promicleiulo  el  recipiendo,  quod  niil- 
lum  develuin  de  aluiiiihus  viclnalibus  inler  se  facient  ipsa  Comunia  ve!  unum  Coninne 
alteri  ve!  hominibns  allerius  Comunis  quin  libere  res  ipse  venianl  el  deferantur  el  deferri 
possint  per  quoslibel  deferentes  vel  deferre  voientes  de  una  ipsarum  lerrarum  ad  aliam 
et  per  forriam  et  dislrirlum  unius  ad  forciam  et  dislrictum  allerius  et  e  converso. 

Item  qnoil  nulluui  jìcdagium  ve!  maitniecliim  vel  piacaretum  (')  voi  huiusmodi  quo- 
cumque  nomino  dici  possit  auferri  debeat  vel  possil  ab  hominibus  unius  Comunis  vel 
sui  districtus  in  altero  Comuni  vel  in  forgia  seu  districlu  allerius  Comunis  el  e  converso, 
salvo  pedagio  piscium  quod  prò  Comuni  Aretii  accipitur,  dum  tamem  in  eo  novitas 
Dou  fìat. 

Item  quod  nulla  represallia  amplius  fieri  debeat  vel  possit  ab  uno  Comuni  vel  spe- 
tialibus  de  uno  Comuni  in  personis  vel  de  personis  seu  bonis  allerius  Comunis  vel 
spetialium  allerius  Comunis  vel  sui  dislriclus  et  e  converso;  noe  lalos  iicentie  concedan- 
tur  bine  vel  inde  reprehendendi  ullo  modo,  et  si  concesse  essenl  non  valeant,  set  nul- 
lius  sint  eflicacie  vel  valoris,  nec  serventur  alicui,  set  ab  ep  solum  cui  datum  est  vel 
fueril  vel  rum  quo  conlractus  vel  obligatio  faclus  vel  facta  Inerii  vel  oius  beredibus, 
et  super  suis  bonis  requiratur,  nec  alter  prò  altero  taliter  exigatur. 

Item  quod  exbanniti  unius  Comunis  prò  malefìciis  silicei  prò  homicidiis,  magagnis, 
furlis,  robbariis,  falsitatibus,  proditionibus,  incendiis  vel  aliis  enormibus  maleficiis 
non  relineantur  in  alloro  Comuni  nec  in  eius  forgia  vel  districlu,  nec  paliatur  alterum 
Comune  in  sua  forcia  talem  exbannilum  slare;  et  boc  intelligalur  de  exbannitis  a  tem- 
pore presentis  'concordie  el  posture  C")  fìendis,  silicei  de  exbannitis  civilatis  Aretii  el 
eius  dislriclus,  ut  non  relineantur  in  Cortona  vel  eius  districlu  vel  stare  patianlur  eos 
Cortonenses  ibi;  et  exbanniti  de  Cortona  el  eius  districlu  ut  non  relineantur  in  civitale 
Aretii  vel  eius  districlu  nec  slare  patianlur  eos  Aretini  ibidem  elapsis  odo  diebus  a 
denuntiatione  prius  inde  facta  ex  parte  Comunis  a  quo  fueril  exbannitus. 

Item  quod  neutrum  Comune  de  prediclis  Communibus  vel  boraines  neutrius  Comu- 
nis ex  ipsis  lenebunt  aliquam  partem  vel  sofogiam  in  altero  Comuni,  set  solum  amicitie 
el  societati  presenti  et  que  nunc  fil  intendent  et  illam  fa(ce)re  curabunt  et  dabunt  prò 
posse  operam  ut  comunitas,  pax  et  concordia  inter  homines  utriusque  Comunis  in  perpe- 
tuum  observetur;  et  unum  Comune  bona  fide  curabit  servare  pacem  et  comunilatem 
in  altero  Comuni  et  e  converso. 

Item  omnes  conlractus  el  obligaliones,  facti  et  facle  inter  Ghibilinos  (")  de  Aretio  el 
Comune  vel  partem  Ghibellinorum  de  Cortona;  item  inter  Comune  vel  partem  Guelfo- 
rum  Aretii  et  speciales  Guelfos  vel  alios  de  Cortona  vel  Comune  Corlone  haclenus  lia- 
beanlur  ab  ulroque  Comuni  prò  vanis  el  cassis  et  nullius  valoris,  et  solum  hanc  con- 
cordiam  et  societatem  et  posturam  et  obligaliones  et  pacla  que  in  hoc  instrumento  conli- 


(•)  La  stessa  copia  aggiunge:  auc  ius  platee.  (t)    potestarie.  («)  sic. 


AN.    1266]  CODICE   DIPLOMATICO  395 

nenlur  servare  se  ad  invicem  promiserunt  faciencio  ci  recipiendo,  ut  dictum  est,  [irò 
ipsis  Comunibus  et  nomine  el  vice  i|)Sorum  Communium;  salvo  lamen  el  addilo  quod  de 
conlraclibus  et  obligalionibus  uno  vel  pluril)us  quem  vel  quos  Comune  Arelii  vel  [lars 
altera  de  Aretio  vel  ambe  simul  vel  syndici  consliluti  a  Comuni  sivc  parte  altera  de 
Arelio  vel  ambabus  domino  Rainaldo  Bonacursi,  domino  Orlando  eius  fralre,  domino 
Tebaldo  olim  domini  Cacciaguerre,  domino  Oddoni  condam  domini  Bre(n)QÌi  (•)  et  eorum 
se(|uacibus  ve!  alteri  ipsorum  fecissent  vel  fieri  mandassenl;  quod  si  ipsi  vel  aliquis 
eorum  nollent  ipsum  contracliini  dissolvere,  unum  vel  plures,  vel  renunliare,  propter 
hoc  Comune  Corlone  nec  alii  homines  diete  terre  et  dislrictus  non  leneantur,  nec  eis 
preiudicet  in  sorte  nec  in  pena  nec  in  interesse  nec  in  aliquo  presens  ca[)itulum  nec 
aliquid  aliud  preiudicet  eis,  et  nichilominus  dictum  Comune  Aretii  et  homines  civitalis 
einsdem  dictum  contraclum  et  contractus,  obligationes  et  pacla  al(|ue  promissiones  ha- 
beant  et  teneant  et  habere  et  tenere  leneantur  [)ro  cassis,  vanis  et  nullius  efiìcacie  et 
valoris. 

Item  convenerunl  et  promiserunt  dicti  syndici  de  Cortona  nomine  ipsius  Comunis  de 
Cortona  el  sui  dislrictus  prediclis  syndicis  de  Arelio,  recipientibus  nomine  et  vice  Comunis 
de  Aretio,  curare  et  facere  ila  quod  ipsi  Coitonenses  habebunl  in  perpeluum  quolibet 
anno  unum  bonum  hominem  prò  poteslale  de  civilale  Aretii  vel  comitatu,  sine  fraude 
et  malilia  eligendum  vel  nominandum  secundum  formam  pactorum  inilorum  inter  Co- 
mune Cortone  el  dominum  ppisi'opum  Arelinum.  Hoc  acto  comuniler  et  equaliler  quod 
de  ipsis  bonis  hominibus  fiat  eleclio  aut  nominatio  talis  sino  malilia,  liabendo  talis 
potestas  prò  quolibet  anno  ducentas  libras  denarioruni  minutorum  prò  tempore  usua- 
lium  ad  minus  prò  suo  salario  el  plus  si  placuerit  Cortonensibus  de  pluri,  dum  tamen 
talis  potestas  eledus  aut  nominatus  iuret  antequam  sue  polestarie  ofTitium  exercere 
incipiat  aut  incipere  debeat  ad  Statutum  clausnm  Corlone  et  promiltat  ipsum  obser- 
vare  in  omnibus  el  singulis  casibus  et  arliculis  in  quibus  loquetur  Statutum  ipsum 
tempore  ipsius  potestalis  iurantis,  et  ubi  non  loquerelur  quod  observabit  formam  iuris, 
(dum)  lamen  in  ipso  Statuto  non  possit  esse  aliquid  ronlrarium  aliquibus  pactis  pre- 
sentis  concordie,  et  si  essel,  tenealur  ipse  potestas  illud  non  sei'vare. 

Item  quod  potestas  Corlone  qui  prò  tempore  erit  cum  duobus  ambasciatoribus  de 
Comuni  Cortone  semel  crani  anno  ad  parlamentum  Comunis  Aielii  veniet  et  erit,  facta 
primo  requisilione  per  nunlium  vel  per  licteras  potestalis  ve!  capitanei  Arelii. 

Item  quod  Comune  et  homines  de  Cortona  et  sui  dislrictus  facient  exercilum  Co- 
muni Aretii  comuniler  et  prò  parte  prò  ipso  Comuni  sicut  et  quando  facient  Aretini  prò 
eorum  faclis  propriis  et  eorum  spelialitate,  dum  quando  per  Comune  fieret  in  Cortona  et 
eius  districtu  remaneal  decens  custodia  personarum,  sine  fraude  et  malitia,  considerata 
qualitale  l'adi  et  conditionis  centrate  lune  exislentis.  Set  quando  facerent  Aretini  exer- 
citum  prò  factis  alicuius  civitalis  in  cuius  solietate  essent,  lune  Comune  Corlone  mietei 
illam  quantilatem  que  ipsi  Comuni  Cortone  videbilur,  dum  lamen  dece(nte)m  tali  ne- 
gotio  el  ipsis  Cortonensibus  miclat. 

Item  quod  dicti  Cortonenses  nullam  posluram  facient  vel  socielalem  cum  aliqua 
universilale,  persona  vel  loco  sine  voluntate  Comunis  Arelii,  et  ille  que  facle  sunt  liac- 


(•)  Brencii  nella  copia  B. 


396  DOCUMENTI   PER   LA    STORIA   D'  AREZZO  [632. 

teiius  ptMiitiis  ipsi  syndici  nomine  ipsius  Comuiiis  Corlone  renunliaveriinl;  salvis  lamen 
paclis  faclis  iiiter  tionuiiie  Coiloiie  ci  domiiiuni  episcopum  Arelinum,  (]ue  appaienl  per 
Hinnocioliim  notariiim. 

Ilem  procui;iliuiit  et  facioni  ipsi  syndici  Comunis  An-lii  et  Corlone  qiiod  omnia 
predicla  el  infra  direnda  ponenliir  in  Slalulo  iilrius(]ue  Comunis  Aretii  et  ('.orione 
servaiida  et  servari  debcie,  et  quod  nicliil  in  rontrarium  pnnetur  linii;  concordie  vel 
paclis  liuius  concordie;  et  si  essai  ibi  aliquid  rontrarium  vel  |)oni  accideret,  non  ser- 
vabitur  ullo  modo,  set  prò  casso  et  irrito  habebitnr. 

Ilem  syndici  predicti  Comunis  Ardii  jiro  se  el  siiis  successoribus,  nomine  el  vice 
ipsius  Comunis  Arelii  el  sui  dislriclus,  solempniler  promiserunl  syndicis  prediclis  Co- 
munis Corlone,  recipienlibus  nomine  el  vice  Comunis  Corlone  et  sui  dislriclus,  quod 
ipsum  Comune  el  homines  Arelii  el  sui  dislriclus  exercilum  facienl  sicut  el  quoliens  De- 
cesse fueril  ad  defensionem  Comunis  Corlone  et  sui  dislriclus. 

Ilem  quod  ipsuni  Comune  Arelii  nullam  societatem  ve!  posluram  faciel  cum  aliqua 
universilate,  persona  vel  loco  conlra  Comune  Corlone;  et  si  aliqua  facta  fuit  haclenus 
vel  est  ab  ipso  Comuni  Arelii,  if)si  syndici  nomine  et  vice  ipsius  Comunis  renuntiaverunl 
eidem  penitus;  saivis  paclis  faclis  inter  dominum  episcopum  Arelii  el  Comune  Arelii  sicut 
apparenl  per  Uoduifuui  nolarium. 

Ilem  quod  ipsum  Comune  Arelii  cum  loto  suo  districtu  manulenebit  et  libere  stare 
et  permanere  permictet  terram  Corlone  et  homines  et  universilalem  eiusdera  in  podio 
Corlone,  cum  omnibus  eorum  iuribus,  iurisdiclionibus,  possessionibus  (et)  usaii(;iis  que 
habebal  eo  tempore  quo  Cortona  c;ipla  fnit  ab  Arelinis  el  ante  per  sex  menses,  que 
capta  fuit  il)  anno  a  nativitale  Domini  Mcciviii,  indiclione  prima,  die  kaiendarum  men- 
sis  februarii(l);  salvis  paclis  faclis  inter  Comune  Aretii  et  Corlone  tempore  presenlis  con- 
cordie; et  precipue  cum  illis  possessionibus  et  iuribus  seu  quasi  et  usaiiciis  et  iurisdi- 
ctione  que  sunt  infra  ipsos  line.^,  silicei  a  Citillis  usque  ad  medias  Clanes  et  a  rio  Porcario 
usque  ad  Lacum  et  a  fossalo  Campigelali  qui  venil  a  pede  Papalonki  (?)(')  et  Cantolene  , 
et  miclit  in  Neslorem  usque  ad  Lacum. 

Itera  dicti  syndici  Comunis  Aretii,  nomine  et  vice  ipsius  Comunis  Aretii,  dederunt 
et  concesserunt  et  remiserunt  et  resserunl  omne  ius  et  actionem  quod  (**)  et  quam  ipsum 
Comune  Arelii  vel  sui  dislriclus  habel  seu  habere  se  dicerei  quacumque  de  causa  debita  vel 
indebita,  iusta  vel  iniusta,  adversus  Comune  Corlone  el  homines  eiusdem  el  sui  dislriclus 
in  podio  Corlone  et  possessionibus,  quasi  possessionibus,  iuribus,  iurisdiclionibus,  usan- 
tiis,  preslalionibus  quibuscumque  quocumque  nomine  censentur  et  in  omnibus  aliis 
conlenlis  et  contenUiris  infra  prediclos  fìnes,  el  pactum  fecerunt  eisdem  syndicis  Cortone 
recipienlibus  ut  dictum  est,  quod  Comune  Cortone  nec  homines  eiusdem  Comunis  vel  sui 
dislriclus  non  inquietabunlur  per  ipsum  Comune  Arelii  et  dislriclus  deinceps  super  pre- 
diclis; el  promiserunl  insuper  dicti  syndici  Comunis  Aretii  nonline  el  vice  ipsius  Comunis 
Aretii  et  dislriclus  ipsius  syndicis  de  Cortona,  recipienlibus  prò  Comuni  Cortone  et  di- 
strictu eiusdem  quod  Comune  Arelii  vel  sui  dislriclus  nullum  ius  quod  haberent  in  predi- 


(•)  pplonki.  Nel  cod.  corion.:  ppilonihi  (Papiloniki?).  (i>)  quam. 

(1)  in  margine,  nel  codice  Cortonese:  0  dies  nimium  infelixl 


AN.     1266]  CODICE    DIPLOMATICO  397 

ctis  vel  aIiquo(*)  prediclorum  alicui  universitati  vel  persone  vel  loco  dederiinl,  el  si  appa- 
rerei datura  vel  factum  ab  ipso  dato  et  facto,  ipsum  Comune  C.ortone  sine  dampno 
conservabunt  et  defendenl  nomine  et  vice  Comunis  Arelii  Comune  et  liomines  de  Cortona 
suis  expensis,  pignoribus  et  advocalis,  in  quacumqnc  curia  et  f|uocumf|ue  loco  et  ab 
omni  persona  et  loco  et  omni  tempore  ubi  dirla  delensio  oportuna  fueiil,  in  loto  vel 
in  parte,  et  omnia  dampna  et  expensas  reficient  ipsi  Comuni  de  Cortona  ad  iuramen- 
tum  eius  syndici  sine  alia  probatione  et  taxalione  iudieis,  et  in  fuluriim  propterea  iiec 
dabunt  nec  facient  aliquid  nocivura  vel  nociturum  prediclis  in  loto  vel  in  parie  (''). 

Et  versa  vice  dicti  syndici  de  Cortona  promiserunl  nomine  et  vice  Comunis  de 
Cortona  et  sui  districtus  ipsis  syndicis  Comunis  Aretìi  stipulantibus  prò  ipso  Comuni 
servare  et  compiere  et  servar!  facere  per  Comune  et  homines  de  Cortona  et  sui  districtus 
omnia  et  singula  supradicla  qiie  fieri  debent,  ut  supra  continetur  vel  scripta  sunt,  fieri 
debere  a  Comuni  et  hominilius  de  Coitona  et  sui  districtus,  ipsi  Comuni  de  Aretio  et 
sui  districtus  invioiabiliter.  Et  quod  ipsum  Comune  de  Cortona  non  dedit  nec  fecit,  nec 
dabit  nec  faciet  in  futurum  aliquod  nocivum  vel  nociturum  talibus,  et  si  appareret  olim 
datum  nicliilominus  servet  predicla  omnia  el  singula,  nec  ullam  excusationem  vel  defen- 
sionem  prò  iis  pretendet  vel  liabere  possit  et  alias  non  incidat  in  penam  ob  hoc  nec 
inter  se,  vel  aliqua  (°)  servando  que  promissa  sunt  de  pactis  predictis.  Hec  aulem  omnia 
et  singula  Inter  se  fecerunt  dieta  Comunia  et  ipsi  syndici  prò  ipsis  Comunibus  et  no- 
mine ipsorum  Comunium  promictendo  et  recipiendo  ut  dicium  est  ex  pactis  concordie  et 
unionis  et  posture  et  ex  certa  scientia  el  non  per  errorem  el  ex  sponte  et  non  per  ali- 
quam  vira  vel  melum;  et  ila  invioiabiliter  prò  ipsis  Comunibus  et  nomine  ipsorum 
Comunium  faciendo  et  recipiendo,  ut  dictum  est,  promiserunt  solempiiiter  observare  et 
observari  facere  et  conflteri  inter  se  el  non  negare,  sub  pena  centum  markaruni  argenti 
hinc  inde  nomine  ipsorum  Comunium  in  singulis  capitulis  promissa  et  quoliens  conlra- 
ventum  fuerit  et  commictenda  et  exigenda  et  solvenda  a  |»arte  non  servante  servanti; 
et  insuper  non  servans  servantis  nichilominus  dampna  et  expensas,  ut  supra  dicium  est, 
ad  iuramentum  syndici  servantis  reficere  leneulur  sine  alia  piobalione.  El  obligaverunt 
invicem  faciendo  et  recipiendo,  ut  dictum  est  C);  et  actum  est  inter  eos,  quod  pena 
soluta  vel  non,  semel  ve!  pluries,  predicla  sint  firma  cum  obligaiione  pene  el  omnium 
prediclorum,  et  quelibet  pars  fecit  alteri  parti  sic  predicla  ex  eo  quod  meritum  recepii 
ab  altera  parte,  ut  supra  declaralur,  et  ut  altera  pars  ea  sibi  observet  que  promissa 
sunt  per  syndicos  ipsius  partis  sibi  sorvari  et  e  converso.  Et  renunliaverunt  ipsi  syn- 
dici utriusque  partis  in  hoc  facto  omni  exceptioni  meriti  non  recepii  et  non  iusli  et 
specialiter  dictarum  promissionum  et  pactorum  invicem  sic  factorum  et  receptorum 
el  ob  dictas  causas  ab  una  parte  alteri  et  e  conveiso,  et  ab  altero,  et  cessionis  et  libera- 
tionis  non  facte  et  doli  et  in  factum,  condictioni  sine  causa  et  ex  iniusla  causa  vel  non  ho- 
nesta  et  fori  privilegio  et  ubique  prò  hiis  conveniri  possint  et  exigi  el  ubique  ea  servare 
et  facere  promiserunt  invicem  et  benefitio  appellandi  si  aliquam  partem  ex  iis  condem- 
pnari  accideret  in  aliquo,  et  benefitio  privilegiorum  et  rescriptorum  impetratorum  el 
impetrandorum  circa  predicla  in  aliquibus,  et  quod  non  possint  dicere  se  non  sensisse 
Tei  non  cogitasse  de  aliquo  casu  qui  intervenire  posset  et  omni  alìì  legum  iuris  civilis 


{*)  allquoa.  e»)  Ripetuto  da:  el  omnia  dampna.  («J  aliquo.  (<i)  nella  copia  B  segue: 

ipsi  ivndtci  bona  ipsorum  Comunium. 


39S  DOrUMKNTI   PF.n   I.A   STOniA   I)'  AREZZO  [632-03.1. 

et  canoiiiri  statiiloinm,  roiisueliuliiiis  et  facli  preseiilium  et  fiiluioriim  ausilio  coritra 
piTiiicta  aliqiio  lompoio  in  aliqiio  facieiilium  et  se  liiis  non  iisuros  vcl  aliis  defeiisio- 
niluis  ali(]iiil)iis  raiisa  prodicla  voi  aiiqiia  ex  eis  invicem  s|M)|)()ii(l(!rinil  |)io  (loiniiiiihus 
el  nomine  el  vice  Comiiniiim  pietliclonim.  Et  syndici  utriusque  (".oinunis  in  anima 
liominum  Comiiiiis  ciiiiis  snnt  syndici  solempniter  ad  sancla  Dei  evangelia,  lacto  libro 
oorpitraliler,  inraveiiinl,  iiona  fide  sine  fraiide,  preilicla  omnia  et  singula  quilibel  prò 
sua  parto  servare  et  servari  facere  inviolabilitcr  alteri  parti  et  e  converso. 

Achilli  t'si  inter  diclas  pailes  et  in  predictis  et  circa  predicla  et  quodlibet(')  picdicto- 
rum,  (pioil  liec  non  intelli^'aiitnr  facta  centra  dominuin  e|»iscopum  Aretinum,  set  salva 
siili  parla  (pie  facla  siinl  iiilcr  (".omuiu;  Oirtone  et  ipsiim  dominum  eiiiscofinm  Aretinum, 
ut  appai iMit  per  llumeciolum  iiotarium(l),  de  (juibns  liabere  possinl  copiain  si  velint  .'syn- 
dici (liimuiiis  Artitii;  et  salva  siiit  j)acla  et  ea  qiie  facta  snnt  inter  dominum  episcopum 
Aretinum  el  (lumune  Aretii,  ut  apparerò  polest  per  llodiilfiim  uolarium  de  Aretio,  de 
quibus  liabere  possint  copiam  si  velint  syndici  Corlone  et  ipsum  Comune  Cortone(''). 

Ada  suiit  hec  sub  pnrlicu  castri  (")  palalii  Comuiiis  Arelii,  die  nono  iiilii  inliantis,  co- 
ram  domino  IJosone  de  Hugoliio  poteslate  et  dominis  Tarlalo  de  l'etramala  capitaiieo  et 
xxim"''  populi  el  Comunis  Aretii,  domino  Mallieo  de  Sassolis,  domino  Frederigo  de  Ma- 
rabollinis,  Vellio  domini  Munaldi,  Tribaldo  domini  Taske,  Piero  domini  iNiepi,  domino 
Matlieo  indice  condam  Bonaveris  Magalotti,  domino  Terno  de  Bostolis,  Orlando  domine 
Chiriande,  Bretuldo  condam  lldebiaiidiiii  Claiissimi,  Braccio  Amici,  Trigivallo  notarlo, 
Pagano  (iiiasclionis,  Kichiloro  notarlo.  Orlando  Folci,  domino  Bruno  iudice  de  Cortona, 
domino  Caccia  condam  domini  Bretoldi,  domino  Cortonense  iudice  filio  Detaiuve,  Ben- 
cevenne  comlam  Pelruccii,  Lomo  condam  Magalotti,  domino  Andrea  condam  domini 
Ubertini  Asalli  poteslate  Corlone,  domino  Oddone  Brencii,  Gavardo  eiiis  fiiio,  domino 
Tomasso  Bencevenni  Bauli,  domino  Ranaldo  domini  Bonacursi,  Bioccardo  domini  Spol- 
liagrani,  Caccia  domini  Tebaldi,  Frederigo  domini  Cuidonis,  Bolgaruccio  Benvenuti, 
Anibaldo  Ranuccii  el  Nicola  Rainerii  l'ecii,  Friderigo  notarlo  de  Cortona  el  Abraccianle 
notarlo  de  Aretio  ad  liec  testibus  specialiler  deputatis. 

Ego  Guailagnus  notarius  filius  condam  Bonamici  et  nunc  populi  el  Comunis  Aretii 
scriba  predictis  omnibus  et  singulis  inlerfui  rogatus  scripsi  et  publicavi  (2). 


{•)  quoliàet.  (>>)  Questa  clausula  venne  intieramente  omessa  nella  copia  B.  i=)  parola  omessa 

nella  copia  B. 

(1)  Ved.  doc.  617. 

(2)  Nel  Registro  vecchio  Cortonese  quesl'  uUinia  parie  del  documento  è  cosi  riferita: 

"Actum  in  civitate  .\retii,  sub  portici!  palali(i)  diete  civitatis,  presentibus  domino  Bosone  de  Heugubio 
polestale  eiiisdem  civilalis,  domino  Tarlato  de  Petramala  capiianeo  populi  civitatis  predicle  el  xxnii'"'  ipsius 
civilalis,  domino  Mafco  de  Sassolis,  domino  Andrea  quondam  domini  Uberlini  Adsalti,  domino  I'>ederigo  de 
Marabuliinis,  Vellio  quondam  domini  Munaldi,  Tribaldo  domini  Taske,  Pero  domini  Nepì,  domino  Mafeo  quon- 
dam Bonaveris  Magalolli,  domino  Terno  de  Bostolis,  Orlando  domini  Giriande,  Bertuldo  quondam  lldibran- 
dini  Claiissimi,  Bracliio  notarlo  quondam  Amici,  Prizivallo  nolario,  Pagano  Guasconis,  Richiloro  nolario,  Or- 
lando quondam  Falki,  domino  Bruno  iudice  de  Cortona,  domino  Caccia  iudice  quondam  domini  Bertuldi, 
domino  Cortonense  iudice,  domino  lohanne  iudice  Rubei  Homodei,  Bencevenne  quondam  Petrucii,  Homine 
quondam  Magalotti  et  Abraccianle  quondam  magislri  Bonfilioli  et  Guadagno  quondam  Bonamici  notariis  populi 
civilalis  predicte  et  pluribus  aliis  testibus  ad  liec  adhibitìs  el  vocalis  el  rogatis. 

Ego  Fredericus  Ugolini  notarius  imperiali  aucloriiate  iudex  ordinarius  et  notarius  el  nunc  Comunis  Cor- 
lone (.scriba)  predictis  inlerfui  et  ut  supra  legilur  mandalo  dictorum  paciscenlium  rogalus  sss.  el  publicavi,,. 


A«.    12G6]  CODICE   DIPLOMATICO  399 

Ego  Abraccianle  olim  magislri  Bonfilioli  sedis  aposlolice  aucloritale  index  et  iiolaiius 
el  iiunc  populi  Aretini  scriba  omnibus  supradictis  una  cum  anlediclo  Guadagno  inlerfui, 
et  quia  predicta  per  euin  inveni  solempniter  scripta  et  |)ublicala,  ideo  me  subscripsi 
et  meum  signum  apposui. 

Ego  Slurione  filius  lohannis  sacri  palatii  uolarius,  prout  inveni  in  originali  instrnmento  scri- 
pto et  puhlicato  per  Guadagnum  uotariunt  et  subscripto  per  Abracciante  uotarium  ila  fideliter 
exemplavi  nichit  addendo  vel  minuendo,  ideo  menmque  signnm  apposui. 


633. 

1  Ghibellini  di  Arezzo  e  di  Cortona  abrogano  qualsiasi  patto  di  alleanza  che  aves- 
sero concluso  tra  loro. 

Arezzo,  Portico  del  Palazzo  Comunale  •  9  luglio  1266.  [K.  Arcti.  di  St.  ili  Fir.,  Capitoli, 

\o\.  XXIV,  e.  171']. 

In  nomine  Dei  eterni,  amen.  Anno  Domini  MCCIxvi,  indictione  vini,  domino  Cle- 
mente papa  residente,  neraine  imperante,  eodem  die  et  loco  el  corani  dictis  testibus  (I). 
Apparebant  inter  Comune  Corlone  seu  parlem  GbibeIJinorum  de  Cortona  et  partein  Ghi- 
bellinorum  de  Aretio  contractus  solielatis  et  posture,  facli  manu  Humecioii  notarii  de 
Cortona  et  mei  Guadagni  notarii  infrascripti,  qui  fuerunt  dissoluti  ut  infra  sequilur. 

Domini  Guido  Berardini  Mende  et  Ceretanus  olim  domini  Bcrardini  Gualfredi  syn- 
dici  Comunis  Cortone  et  districtus  ad  hec  specialiler  constituli,  sicul  patet  per  Fride- 
rigum  notarium  de  Cortona,  nomine  et  vice  ipsius  Comunis  et  parlis  Guibilinorum  de 
Cortona  ex  una  parte,  el  Gabriellus  preco  syndicus  partis  Guibilinorum  de  .Aretio  et 
horaìnum  ipsius  partis  solempniter  ad  hec  constitulus,  nomine  et  vice  ipsius  parlis  et 
hominum  Guibilinorum  de  Aretio  ex  alia,  sicul  palei  jter  Jlanfredum  notarium  de 
Aretio,  sponte  et  ex  cei'ta  scientia  et  non  per  erroreni,  prò  bono  slalu  et  pacifico  Co- 
munis Aretii  et  Cortone,  absolverunt  se  invicem  ab  omni  postura  et  solielale,  promis- 
sionibus  et  pactis  et  obligationibus  et  iuramentis  que  et  quas  olim  simul  fecerunt  seu 
Inter  se  invicem  hactenus  vel  facta  fuerunl  a  quibuscumque  ipsa  occasione,  quocumque 
modo  et  quacumque  occasione,  de  quibuscumque  rebus  vel  faclis  vel  condilionibus 
usque  nunc,  et  nominalim  unde  apparere  possunt  inslrumenta  per  Guadagnum  notarium 
de  Aretio  et  Humeciolum  notarium  de  Cortona  vel  per  alios  quoscumque  nolarios,  vel 
alias  quaslibet  probationes  et  paclum  inter  se  et  sibi  invicem  predicto  modo  facieudo 
et  recipiendo  de  aliquid  non  petendo  ab  una  parte  alteri  ex  predictis  occasione  diete 
posture  et  pactorum  et  eorum  que  continentur  in  dictis  instrumenlis  inde  apparentibus; 
volentes  et  decernentes  et  firmautes  ex  nunc  omnia  predicta  revocata  esse  et  cassata 
bine  inde,  et  instrumenta  dieta  et  omnis  probatio  inde  apparere  valens,  prò  cassis  et 
cancellalis  haberi  et  cancellari  mandaverunt.  Renuntianles  ipsorum  inslrumenlorum  et 
probationum  omnium  inde  apparere  valentium  benefitio;  et  confessi  sunt  syndici  dicli 


(1)  L'  alto  segue  immediatamente  il  surriferito. 


iOO  nncuMKNTi  PEB  LA  STORIA  d'  arez/o  [G3:{-C;U. 

ab  allora  paite;  ol  e  coiiveiso  pio  prediclis  silicei  iiivicem  faclam  absoliitioiicm  ul 
diiiiim  est  et  receplam;  et  eliam  quìa  ulilitas  pacis  el  boni  status  ilictorum  Comiinium 
inde  provenit  et  lioiiostatis  ex  hiis  fil  et  servatur  ab  eis  potius  qnam  starent  predicla;  et 
remiiitianles  omni  exceptioiii  prediclorum  meritorum  non  receptorum  invirem  el  pacis 
et  boneslatis  non  sic  evenientis  vel  servale  ol)  id,  doli  el  in  factum  el  sino  caiija  el  fori 
el  e.  El  proiniseranl  invicein  nomine  prediclorum  (lomunis  et  parlium  et  pio  eis  fa- 
ciendo  el  recipiendo  ul  diclum  est,  predictam  absolutionem  et  omnia  predicla  seniper 
et  iiiiiqiie  rata  habere  el  con/iteri  et  non  ne.care;  et  (]HO(i  non  est  dalum  vel  factum  liinc 
nec  inde  invicem  eie.  sub  pena  cenlum  marcliarum  argenti  el  e,  el  omnia  dampna  el 
expensas  relioere  el  e.  Obligantes  invicem  i)ona  dictus  syndicus  de  t^ortoiia  bona  Comunis 
Cortoiie  el  hnniinum  Comunis  et  parlis  el  dictus  syndicus  partis  Oaibilinorum  de  Aielio 
bona  parlis  el  hominum  ipsius  partisele.,  prò  liiis  servandis  el  e.  Et  pena  soluta  eie. 
Farla  sunl  lier  omnia  et  singuia  ad  pelilionem  et  instantiam  partis  Giiibilinoruni  de 
Aretio  el  syiuiici  piedicli  ipsius  parlis,  qui  Ciuibilini  provideranl  ul  dicebat  ipse  syndicus 
Guibilinoruni  ex  hoc  bona  preiiicta  pacis  el  lion€Statis  |)rovenire  posse  debere. 

Ego  Guadagnus  nolarius  fìlius  condam  Bonamici  el  lune  populi  el  Comunis  Arelii 
scriba  predictis  omnibus  el  singulis  iiilerfui  rogaliis  sciipsi  et  publicavi. 

Ego  Abraccianle  olim  magislri  Bonlilioli  auctorilaie  sedis  aposlolice  index  el  nola- 
rius et  nunc  populi  Aretini  scriba  supradictis  omnibus  una  cum  antedicto  Guadagno 
notario  interfui,  et  quia  ea  per  ipsnm  Guadagnnm  inveni  solempniter  scripta  et  pubii- 
cala  ideo  me  subscripsi  el  meum  signum  apposui. 

Ego  Slurioiie  filiiis  [vhannis  sacri  palalii  iioiarius  prout  iuveni  in  originali  inslrnmento  scripto 
el  piiblicatu  per  duadagnum  notnriiim  et  Sìibscriplo  per  Abraccianle  uotarium  ila  Iranscripsi  el 
exemplari  el  nicili  addidi  nec  dimiuni.  ideo  meumqne  signum  apposui. 


634. 

Transazione  e  capiloii  Ira  il  Comune  di  Arezzo  e  il  vescovo  UufjlieLmino  riguardo 
al  possesso  di  Pieve  s.  Slefauo. 

Arezzo,  Palazzo  rescOTile  •  2S  agosto  1266.       [U.  Ardi,  di  si.  di  Fir.,  Capitoli,  voi.  XXIV,  e.  4.S']. 

7/1  Dei  numine  amen.  Ilic  est  tenor  el  forma  sive  exemplum  cuiusdant  publici  inslrumenti 
confecti  manu  Percivalli  notarii  condam  magislri  Clerici,  extracti  el  exemplati  de  Registro  Co- 
munis .\relii:  qui  sic  dicil: 

In  Dei  nomine,  amen.  Anno  ab  ipsius  nativitale  Millesimo  ducenlesimo  sexage&imo 
sexlo,  indiclione  vuii,  papa  Cleineute  residente  et  nemine  imperante,  die  sabbati  xxvui" 
agusti.  Dudum  tempore  scismalis  et  divisionis  seu  gueire  civitalis  Arelii  castrum  Plebis 
sancii  Stephani,  vocalum  CaslL'umfraacam,  quodicivitas  Ajieliii>a  suam,  leiTam  manualem 
conslruxerat,  destrnclum  extitit  seu  fundilus  demolilum,  propter  quod  homines  sire 
incole  eiusdem  terre,  qui  ad  manus  civitalis  manualiler  tamquam  cives  ante  destirur 
ctionem  ipsam  exlileranl,  coacli  sunl  per  ili  versas  parles  extra  la  rem  proprium  esulare, 
el  cum  non  possent  imminente  malilia  lemporis  sibi  aliter  providere,  ad  quedam  pacta 
el  conventiones  devenerunl  cum  domino  Guiliielmo  venerabili  palre  episcopo  aretino; 
qui  iuxta  conventiones  et  pacta  predicla    extra  locum  solilum   eos  reposuit,  el  omnes 


AN.    12G61  CODICE   DIPLOMATICO  401 

in  unum  in  loco  ubi  dicebalur  Ulmum  iuxta  llumetn  Tiberim  collocavit,  cui  castro 
inapositum  est  nomen  Castrum  sancii  Donati,  et  idem  nomen  vulgariter  appellalar,  protìt 
de  condiclionibus  et  pactis  et  omnibus  que  facta  i'norunt  inter  prodiclum  dnminum 
episeopum  et  ipsos  homines  constai  per  publicum  instrumentum  scriptum  manu  Alberti 
notarli  eiusdem  loci,  tandem  civitale  Aretina  ledeunte  ad  pacem,  materia  divisionis 
et  dissensionis  expulsa,  tempore  poteslarie  domini  Bosonis  de  Hugubio  et  capitanie  viri 
nobilis  domini  Tarlali  civis  aretini,  deliberato  (Consilio  xxnii  qui  lune  temporis  eranl 
ad  regimen  civitatis  predicle,  dieta  civitas  iura  sua  super  omnibus  et  precipue  super 
ipso  castro  et  hominibus  recuperare  et  exigere  procurabal,  repelendo  dictos  homines 
et  castrum  tamquam  suos  homines  mannaies  sue  iurisdictioni  omnino  suppositos.  Cui 
dictus  pater  Aretine  sedis  antistes  iuxta  sue  dispositionis  arbitrium  resistebat,  dicens 
et  allegans  se  licite  lacere  |)Otuisse  cum  ipsis  que  fecerat  lam  super  reposilione  castri 
quam  super  condiclionibus  et  pactis  inilis  cum  eisdem,  dicens  in(de)  ipsos  homines  quoad 
fidelitatem  et  iurisdictionem  et  ipsum  castrum  ad  se  plenarie  pertinere,  et  enim  diclis 
capitaneo  et  xx!!!!"*"  asserentibus,  quod  nichil  fieri  poterai  nec  per  homines  qui  erant 
suppositi  civitati,  nec  per  eundem  episeopum  in  preindicium  iuris  civitatis  et  Comunis 
Ardii,  et  cum  super  hiis  fuisset  diulius  a  partibus  altercaUim,  tandem  decreverunt 
ambe  parte*,  lam  ipse  venerabilis  episcopus  [)ro  se  et  ecclesia  Aretina  quam  ipsi  capi- 
taoeus  et  xxiiii"''  nomine  civitatis  et  Comunis  Arelii,  potius  ad  concordiam,  finem  et 
transactionem  venire  quam  inter  se  non  sine  dispendio  rerum  et  laboribus  personarum 
amplius  litigare,  cum  ex  huiusmodi  litigiis  et  questionibus  aliquando  non  solum  super 
hiis  de  quibns  questio  agilalur,  verum  etiam  super  aliis  plura  consueverunt  scandala: 
exoriri.  Quare  potius  elegerunt  ambe  parles  in  comuni  concordia,  quod  res  predicle,  ca- 
strum et  homines  ad  civitalem  et  Comune  Aietii,  a  quibus  discesserant,  revertanlur,  et 
predicto  domino  episcopo  sive  ecclesie  Aretine  sallem  de  impensis  factis  in  res  prediclas 
et  earum  occasione  secundum  infrascriplum  modum  per  Comune  Arelii  satisfiat.  Quare 
idem  venerabilis  pater  dominus  Guiglielmus  episcopus  aretinus  considerans  et  actendens 
quod  sibi  et  ecclesie  sue  valde  expediebat  super  iioc  annuere  volis  civium  et  eis  re- 
stiluere  que  acquisiverat  de  iure  civitatis  contra  ipsos  homines,  volens  etiam  odia  et 
scandala  ac  dampna,  que  occasione  predicla  accideranl,  evitare,  presente  et  consentiente 
Palmerio  syndico  universitalis  et  hominum  dicti  castri,  ad  omnia  infrascripla,  qui  se 
plenum  et  suffìciens  mandalum  habere  dicebat  lam  ab  archipresbilero  Plebis  sancii  ■ 
Stephani  quam  ab  hominibus  Comunis  et  universitalis  predicle,  prout  constare  dicebaf 
manu  dicli  Alberti  notarii,  et  hoc  idem  tìrmiter  asserebat,  ex  causa  finis,  pacis,  concor- 
die et  transactionis  in  perpeluum  valiture,  per  se  et  suos  successores,  nomine  episco- 
palus  et  ecclesie  Aretine,  dedil,  finivil,  remisil  alque  transegit  domino  Guidoni  Petri 
Teriscii  generali  syndico  Comunis  Arelii,  recipienti  vice  et  nomine  Comunis  Arelii,  pre- 
sentibus  prediclis  dominis  capitaneo  et  xxiiii"'"  et  volentibus,  castrum  prediclum  cum 
omni  sua  curia  et  districtu,  cum  omni  iure  quod  (habet)  in  dido  castro  et  foio  sive' 
mercato  ve!  mercatale  quod  ibi  fit  vel  fieri  consuevit  ve!  posset. 

Tlem  homines  et  fideles  colonos  residentes  nunc  in  dicto  castro  vel  loco  predicto 
cum  omni  redditu,  pensione  sive  prestalione  quam  recipere  deberet  lam  a  Comune 
quam  a  singularibus  personis  dicli  loci,  et  omnia  iura  sibi  compelentia  vel  que  sibi 
competere  possent  vel  episcopatui  Aretino  in  loco  predicto  posilo  iuxta  prediclum  fin- 


402  DOCUMENTI    PER   LA    STOBI*    I)'  ARKZZO  |63i-6n[). 

men  Tiberis  et  Plebem  sancii  Slepliani  fil  leriani  prciiominali  Palmorii  el  lorrani  r.oiii 
eiiis  fratris,  strada  eunle  per  ipsum  caslrum,  ad  liabiimlum,  loiioiidum  el  possideddiim  et 
qiiicquid  eidem  syndico  nomine  dicli  Comunis  Ardii  ol  ipsi  Comuni  perpelno  placueril 
facicndum  sino  ipsius  domini  episcopi  el  suorum  successorum  molestia  et  conlradic-tione. 
Ilom  ex  causa  liansaclioiiis  el  finis,  dedil,  cessil  el  concessil  el  mandavil  prenominalo 
domino  Guidoni  syndico,  sti[)ulanti  et  recipienti  vice  el  nomine  dicli  Comunis  Arelii,  om- 
nia ima  el  acliones  reales  el  personales,  medias  sive  mixlas  etomnes  alias  eidem  domino 
episcopo  nomine  dicli  episcopalus  compelenles  et  compeliluras  el  que  sibi  compelunt 
el  competere  viilenlur  vel  possunl  in  rebus  vel  iiiribus  sufiradirlis,  consliliiendo  ipsnni 
syndiciiin  nomine  l'.omunis  Arelii  piocuralorom  in  rem  suam  et  dominum  principalem, 
ul  nomine  ipsius  Comunis  el  prò  ipso  Comuni  possil  inde  agere,  causari,  excipere  el 
replicari  el  conlra  (juembbel  agenlem  se  tueri  in  iudicio  el  extra,  remissa  penitus 
denunlialionis  necessitale,  ci  omnia  facere  ulililer  el  directe  que  ipso  dominus  episcopus 
el  ecclesia  Aretina  facere  poterai  anie  finem  et  transaclionem  prediclam  el  que  verus  do- 
minus et  legiplimus  el  verus  procuralor  possel  facere  de  re  sua  propria.  Insuper  predictus 
dominus  episcopus  per  se  el  suos  successores,  nomine  sui  episcopalus  el  ecclesie  Are- 
tine, promisil  prediclam  finem,  refulationem  el  transaclionem  el  omnia  et  singula  supra- 
dicla  lìrma  et  rata  tiabere  el  tenere  perpetue  el  contea  non  venire  aliqua  ratione,  et 
nichii  dedisse  vel  fecisse  vel  facere  buie  conlraclui  nocivum  vel  nociturum,  set  de  suo 
dato  et  facto  promisil  ipsum  syndicum  et  dictum  Comune  Arelii  defendere  et  tueri  per  se 
et  eius  syndicum,  et  ante  lilem  el  in  ipsa  lite  el  post  lilem  se  liti  opponere  conlra 
quemlibel  lilem  moturum  eidem  Comuni  Arelii  vel  alteri  ab  eo  aliquod  ius  habenti,  suis 
expensis,  omnibus  [)ignoribus  et  advocatis,  in  curia  et  extra  et  coram  quocumque  iu- 
dice  tam  ecclesiastico  quam  civili.  Alioquin  si  predicla  omnia  et  singula  non  observaret 
vel  contraveniret  in  aliquo,  promisil  predictus  dominus  episcopus  per  se  el  suos  suc- 
cessores nomine  dicli  episcopalus  dare  et  solvere  nomine  pene  el  prò  pena  prediclo 
domino  Guidoni  syndico,  recipienti  vice  et  nomine  dicli  Comunis  Arelii  el  prò  ipso 
Comuni,  quingenlas  marchas  boni  et  puri  argenti;  que  pena  totiens  commiclatur  et  exigi 
possil  quoliens  predicla  omnia  vel  aliqua  ex  eis  servala  non  essenl  vel  contravenlum 
forel  in  aliquo.  El  dampna  omnia  el  expensas  reficere  integre  sine  aliqua  diminutione  ad 
iuramenlum  simplex  syndici  dicli  Comunis  Arelii,  que  dixerit  se  propterea  fecisse  vel 
subslinuisse  in  curia  vel  extra  sine  alia  probatione  vel  iudicis  taxatione.  Et  pena  soluta 
vel  commissa,  nichilominus  contraclus  in  sua  permaneat  firmitate  cum  promissione  pene 
et  obligatione  bonorum  et  observalione  omnium  prediclorum.  Pro  quibus  omnibus  et 
singulis  fldeliter  obscrvandis  el  adimplendis  predictus  dominus  episcopus  nomine  ipsius 
episcopalus  el  ecclesie  Aretine  conslituil  (se)  ea  etsemper  prò  dicto  Comune  precario 
nomine  possidere,  Pro  qua  fine,  concordia  el  Iransactione  predictus  dominus  episcopus 
non  spe  future  numerationis  vel  solutionis  confessus  est  habuisse  et  recepisse  a  pre- 
diclo domino  Guidone  syndico  dante  et  solvente  prò  diclo  Comune  Aretii,  et  de  pecunia 
ipsius  Comunis,  trecentas  libras  bonorum  denariorum  aretinorum  minutorum.  Renun- 
tians  exceptioni  non  hahite,  non  numerate,  non  tradite  et  non  solute  pecunie,  condi- 
ctioni  sine  causa  et  ex  iniusta  causa,  doli  et  in  factum  et  privilegio  fori  et  beneficio 
decrelalium  el  decretorum  el  illi  decretali  que  incipit:  Sibi  diligenti;  et  benefilio  clericali, 
el  omni  alii  iuris  et  legis  auxilio  sibi  vel  dicto  episcopatui  in  aliquo  patrocinanti  per- 
sonal iter  vel  in  rem. 


AN.  1206-1268]  CODICE  diplomatico  403 

Aclum  io  porla  Fori  Aretine  civitatis,  in  palatio  predicli  domini  episcopi,  coram 
domino  fluidone  Gregorii,  domino  Rainaldo  de  Casirofocognano,  Leone  Bonifatii,  Mallieo 
notario  qui  fuil  de  Capodemonle,  Gratia  Bonenconlri,  Trufollo  domini  lldibrandini  de 
Montebono,  lldibrandino  Florimberge(")  et  Uguicione  nolario  dicli  domini  episcopi  testi- 
bus  ad  hec  habilis  et  rogatis. 

Ego  PercivallusC')  fiiius  magistri  Clerici  auctoritale  imperiali  notarius  et  lune  predicto- 
rum  dominorum  capitane]  et  xxiiii""'  et  populi  Aretini  scriba  predictis  interfui  et  roga- 
tus  ea  omnia  scripsi  et  publicavi. 

Ego  Gerardus  notarius  condam  magistri  Artini  mandalo  et  licentia  domini  Guillielmi  iudicis 
dovitìti  Gregorii  A^^igiiidi  copitanei  Comitnis  et  popidt  aretini,  sicut  inveni  in  predictis  instrìi- 
meitlis  origmalibìis  dicli  Begislri  Comums  Arelii,  iiichil  mutando  ad  lesionem  snhslanlie ,  fideliler 
in  liuc  qualerno  Iraièscnpsi  et  exemplavi  dtligenler  et  ad  memoriam  rneum  signiim  npposui. 


635. 

Sentenza  di  Filippo  degli  Asinelli poleslù,  colla  quale  conferma  ogni  diritto  del  Co- 
mune sulle  selve  e  pascoli  delle  Chiane,  di  Frassineto,  Vallagine  e  Acutolo  contro 
alcìmi  monasteri  della  città  e  alcune  persone. 

Arezzo,  Cattedrale  -  15  giugno  1268.  [R.  Arch.  di  Si.  di  Fir.,  Capitoli,  voi.  XXIV,  e.  79]. 

In  Dei  nomine,  amen.  Nos  Phylippus  de  Asinellis  de  Bononia  Dei  et  imperiali  gra- 
tia aretina  polestas,  cognilores  et  diffinitores  facii  seu  queslionis  vertentis  inler  Comune 
Aretii  ex  una  parte,  et  inler  quasdam  singulares  personas  et  loca  religiosa  civitatis, 
comitalus  et  dislriclus  Aretii  occasione  terrarum,  silvarum,  pascuorum  et  Cianium, 
Valiaginis,  Agutoli  et  Frasseneli  lam  ex  forma  capiluli  Constituti  civitatis  Aretii  quam 
etiam  ex  forma  Consilii  generalis  et  specialis  civitatis  eiusdem  nobis  collata,  volentes 
nnicuique  ius  suum  tribuere  iuxla  legis  censuram  et  ipsam  questionem  fine  debito 
terminare,  visa  forma  Constituti  capiluli  specialis  super  ipsa  materia  et  negotio  loquentis, 
et  viso  quodam  publico  inslrumenlo  scriplo  et  posilo  in  Registro  Comunis  Aretii  fa- 
ciente  prò  ipso  Comuni  Aretii,  et  visis  quibusdam  aliis  publicis  instrumentis  facienti- 
bus  prò  quibusdam  spelialibus  personis  et  locis  religiosis,  videlicel:  instrumentum  do- 
nalionis  facte  Comuni  Aretii  a  marthionibus  Rainerio  et  Ugolino  fratribus  de  predictis 
terris,  silvis,  pascuis  et  Clanibus,  facte  sub  anno  Domini  Mclxxxx(l);  et  viso  instru- 
raento  donalionis  facte  monasterio  sanctarura  Flore  et  Lucilie  a  quadam  domina  Sophya 
filia  quondam  Berardi  de  medietate  silve  Agutoli,  facto  sub  anno  Domino  M  .  Ixxxxvn; 
et  viso  quodam  publico  instrumento  donationis  facte  ab  Ugone  marchione  predicto 
monasterio  sanctarura  Flore  et  Lucilie  de  tota  silva  Agutoli  facto  sub  anno  Domini 
Millesimo  Imi;  et  viso  quodam  publico  instrumenlo  donationis  facte  a  Guidone  mar- 
chione monasterio  de  Cruce  de  ci.  slarioribus  terre  in  silva  de  Frassenelo  infra  certos 


(•)  Altrove;  Flore tubcree.  (>>J  Perciealdus. 

(1)  Tale  dona/.ione  è  del  maggio  1180  e  non  del  1190  (n.  391). 


4U4  DOCUMKNHl   PEB   LA  STORU.  D  AREZZO  [tili.'S-UI^T. 

UjìOì>,  facto  sub  aijuo  Domiui  .Millesimo  cxxx;  el  viso  (|uijiJ;iin  publico  iiistrnm^'iilo 
(ioiialàoiiis  facto  a  Kaiiieiio  luaicliiuue  l'oieusi  Huru:jriJi  civi  aretino  dn  in(jilict;ilL'  prò 
indiviso  castri  et  curie  de  Monlecello  sub  anno  Domini  MCCxvii,  et  quodam  alio  iii- 
stru,ui<!nto  publico  vundilioiiis  facle  a  Malliso  de  Moiilai^iilo  tutorio  nomine  lilìùrum 
condani  Llguicionis  ni;ircliioiiis,  llollcfredo,  Ilanerio  de  Nolio,  Secxarnore  et  Forensi 
boroardi  de  loto  castro  MoiiteceIJi  cum.  snis  |ierliiienliis,  facto  sub  anno  Uomini  MiXxv; 
e.l  viso  i|aoilam  alio  instiumenlo  i)ublico  veoditionis  facte  dicto  Forensi  condam  Beroardi 
a  prediclo  Uguicione  de  loto  castro  Montecelli  et  eius  curia  facto  sub  anno  Domini  MCCxvii, 
et  viso  (|uodam  alio  publico  inslrnmento  vendilionis  facte  a  Gerardo  et  Paganino  (iui- 
doijis  ci  C'iiimuldo  de  Vitiano  de  (|uadam  pelia  terre  posila  in  Barbara  sub  anno  Do- 
mini Mclxxxviiii;  audilis,  oxauditis  et  intellectis  diligenler  iuribns,  rationibus  el  alle- 
gationibus  tam  syndici  Comunis  Arelii  quam  etiam  predictarum  singulariuni  persona- 
rum  et  locorum  religiosorum,  liabita  quoque  super  liiis  omnibus  et  singnlis  supradictis 
pienissima  deliberationc  et  tractatu;  considerantes  el  videnles  apeitissima  ralione  quod 
instiumentum  predictum  scriptum  et  positum  iti  Registro  Comunis  Arelii  faciens  prò 
ipso  Comuni  antecedit  tempore  omnia  alia  inslrumenta  predictarum  singularinm  per- 
sonarum,  exoeptis  inslrnmento  donationis  facte  a  dieta  domina  Sophya  prefato  mona- 
sterio  sanclarum  Flore  et  Lucilie,  et  alio  iustrumento  donationis  facto  prefato  mona- 
sterio  de  Cruce  a  Guidone  marchione  [)redicto,  et  excepto  alio  inslrnmento  donationis 
facte  a  Gerardo  et  Paganino  Guidoni  et  Grimaldo  de  Vitiano  de  ijuadam  petia  terre 
posila  in  Barbara,  ut  suporius  per  singula  scriptum  est.  Dei  nomine,  Consilio  et  auxilio 
invocalo,  in  scriptis  sententialitei'  dicimus,  pronnnliamus  et  ditììnimus  ('omune  Aretii 
habere  posleriora  et  anteriora  iura  in  predictis  lerris,  silvis,  pascuis  et  Clanibns,  Vaila- 
ginis.  Agutoli  et  Frasseneti  omnibus  et  singnlis  singularibus  personis,  exceptis  pre- 
dictis locis  religiosis  et  ab  eis  causam  habentibus,  et  exceptis  etiam  predictis  Guidone 
et  Grimaldo  de  Vitiano  et  ab  eis  cansam  babentibus,  ipsas  terras,  silvas.  pascua  et 
Clanes  ail  ipsum  Comune  Aretii  pienissimo  iure  et  totaliter  perlinere;  ad  hec  omnibus 
el  singnlis  personis  el  locis  exceptis  predictis  et  ab  eis  causam  habentibus  qui  habent 
posleriora  iura  in  predictis  terris,  silvis,  pascuis  et  Clanibus  quam  Comune  Aretii  ha- 
beat,  super  hoc  perpeluum  silentium  imponenles. 

Lata,  pronumptiata,  leda  et  publicata  fuit  hec  sentenlia  in  Consilio  generali  Comu- 
nis et  populi  Aretii,  ad  sonum  campane  et  vocem  preconura,  in  ecclesia  Episcopatus 
Aretii  more  solilo  congregato,  presenlibus  ibidem  domino  Castellano  domini  l'eparade 
de  Bononia  capilaneo  et  dominis  xxiiii'"' populi  Aretii,  sub  anno  Domini  Millesimo  CClxvui, 
temporibus  domini  Clementis  mi  pape,  indiclione  xi,  die  veneris  xv  mensis  innii,  co- 
ram  dominis  Peregrino  de  Malgerinis  et  Guillielmo  iudicibus  et  assessoribus  predicli 
domini  poteslatis,  Ugolino  de  Cerreto  et  Detalievi  eius  notariis,  Gisello  Guidonis  Ughi, 
Orlando  Orlandi  domine  Giriande,  lacobo  lacobi  Vegnatis  nunc  notariis  Comunis  et 
curie  Aretii,  Guadagno  et  Gabriele  preconibus  Comunis  Aretii  et  aliis  pluribus  vocatis 
et  rogatis  lestibus. 

Et  ipsam  prolationem  et  pronumptiationem  factam  prefatus  dominus  Phylippus  are- 
tina potestas,  auctoritate  et  volunlate  prediclorum  dominorum  capitanei  et  xxiin"''  et 
tolius  Consilii  supradicti,  nullo  ipsorum  contradicente,  dedit  domino  Ubertino  ludici 
olim  domini  Uberlini  lohannis   Blanci  et  Gue^oni  notarlo  fìlio  Rainaldi  Teste  syndicis 


MK.    I'Ì68J  CODICE   DIÌ'LOltrATlCO  l63 

Oomuilis  Aielii  pio    ipso  Comuni    lacobiim (')  (lublicuiii    numptium  el  balitorcm 

Couiunis  Arili!  el  populi  civiialis  eiusdem,  qui  ipsos  syndicos  prò  Comuni  et  populo 
Aretino  recipienles,  de  prediclis  lerris,  siivis  pascuis  el  Clanibus,  ni  supra  dicium  est, 
in  Gorporaiem  possessionem  el  tenulam  inducal. 

Ego  Ainannalus  condam  Amannali  de  Arelio  ab  imperiali  maieslale  index  ordinarius 
et  notarius  conslilulus  el  nunc  Comunis  Arelii  cancellarius,  liuins  senlenlie  prolationi 
et  aliis  supradiclis  interini,  et  ut  suprà  legilur  mandalo  prediclorum  dominorum  pole- 
stalis,  capilanei  et  xxiin""'  el  tolius  Consilii  supradicli  sss.  et  publicavi. 


636. 

Lettera  di  Clemente  IV  al  rescoco  di  Arezzo  Guglielmvio  degli  Lbertini  circa  la  li- 
berazione di  messere  Oddone  di  Cortona  fatto  prigione. 

Viterbo  •  16  luglio  1268.  [Arch.  \alic.,Regest.  Clemenlìs  ir,  voi.  30,  e.  8i;  33,  e.  82, 

ep.  517;  ?,i,  e.    128';  3-3,  e.  94  ,  ep  .522:  36,  e.  122']. 

M.\RTÈNii,  Tliesaur.  novus  aneiloctor.,  il,  618,  n.  Dci.xxvii. 

Episcopo  aretino. 

Cum  dilectum  fiiium  nolnlem  virum  Oddonem  de  Cortona  nostrum  et  ecclesie  Ro- 
mane ac  carissimi  in  Cliristo  filii  nostri  C(aroli)  regis  Sicilie  iliuslris  devotum  prò  facto 
dilecli  filii  Berlrandi  Albe  militis,  de  quo  scripsimus  libi  nuper,  quem  intelleximus 
captum  in  nemoribus  detineri,  el  prò  quibusdam  aliis  nostris  negotiis  deslinemus, 
fraternitatem  tuam  ea  qua  possumus  affectione  rogamus,  (|uatenus  ob  reverentiam  apo- 
stolico sedis  el  noslram  super  huiiismodi  negotiis  et  aliis  que  sibi  per  dilectum  tilium 
nobilem  virum  Guillelmum  Eslandardi  senescallum  provincie  sunt  iniuncta,  eidem  im- 
pendas  et  per  tuos  impendi  facias  cousilium  el  auxilium  oporluna,  ita  quod  nos  exinde 
tue  devolionis  prompliludinem,  quam  in  aliis  probavimus,  commendare  uberius  merito 
valeamus.  Datum  Viterbii,  .wii  kl.  augusti,  anno  mi". 

Potestati,  Capilaneo,  Consilio  et  Comuni  Aretino  in  eodcm  modo. 


637. 

Privilegio  del  vescovo  Gugliclmino  dato  alla  Pieve  di  Montepulciano  e  ai  suo  arci- 
prete. 

Castello  di  Civitclla  -  26  settembre  1268.  [R.  Ardi,  di  St.  di  Siena,  Registi:  Comunis 

Montipolitiani,  e.  96]. 
Copia  del  sec.  XIV. 

In  nomine  Dei  eterni,  amen.  Guillielmus  divina  miseratone  arelinus  episcopus  dileclis 
in  Chrislo  filiis  Venture  archipresbilero  plebis  sancte  .Marie  de  Montepoliciano  el  Capi- 
tulo  plebis  eiusdem  salutem  et  benediclionem.  Desiderium  quod  ad  sanum  proposilura 
et  animai'um  salutem  pertinere  monstralur,  auclore  Deo,  est  sine  aliqua  dilatione  com^ 


(•)  Spazio  lasciato  in  bianco. 


40l>  DOCUMKNTI   PEK   /.A    STORIA    I)'  ABEZZO  [037-6;iM. 

pk'tuluin.  tatuili  i;,'iliir  |ii()|iosiliiiii  vestrmii,  divina  preveniente  ac  sulisequeiite  clenii'iilia, 
lione&latis  vestre  inaliiiilus  bune  opinionis  udorem  et  |)ro|)c  el  lon^^e  piupositis  adspi- 
ravil,  nos  veslro  provecliit,  annuente  Domino,  proveclus  adiungere  ciipientes,  pi(;l)eiii 
vestiam  et  lncnni,  pio  beale  iMarie  virj,'inis  ci  lieati  loliannis  baplisle  iev(;ienlia,  cui 
dedicata  esl,  in  noslrani  noslroruniipie  successoi  uni  lulelani  el  proleclioneni  suscipiuius 
el  beali  Donali,  el,  nostro  ipsani  el  vos  anclorila(ti)s  priviiej^io  munienles,  ab  omnium 
personarum  iiigo  liberani  perpetuo  permanere  deorevimus.  l'er  presenleni  igilni'  piivi- 
legii  nostri  paginani  anctoritate  nostra  staluimus,  ni  «]uei:um(pie  bodie  ecclesia  veslra 
iure  vel  ex  antiqua  consuetudine  possidet.  sive  in  posleruui  concessione  ponlilicuui, 
liberalitale  prinripum  vel  iiblalione  lìdeliuni  canonice  poleril  adipisci,  lirma  vobis  ve- 
strisque  snccessoribus  ci  illibata  perniaiieaiil.  Onia  veio  nobis  per  publica  doi!umenla 
el  fama  longissima  c(instilil  evidentcr,  i|ii(iil  ipsa  plebes  sancle  Marie  de  Mniilrpoliciano 
batismalis  lionoi-is  dignitale  prefiilgel  ac  eliam  omnes  el  singule  ecclesie  seu  capelle 
de  Monlepoiiciano,  silicei  ecclesia  sancii  Donali,  (icclesia  sancii  Aniiree,  ecclesia  saneli 
Laurentii,  ecclesia  sancii  Bartolomei,  ecclesia  sancle  Maigarite,  ecclesia  sancii  Ber- 
nardi, ecclesia  saiicic  .Miistiolo,  ecclesia  ci  dumiis  leprosoium  sancii  I, acmi,  ecclesia  et 
domus  hospilalis  ci  plebes  antiqua  de  Monlepoiiciano  sunl  ecclesie  maniiales  sancle 
Marie  predicle  el  veslre,  el  ipsaium  inslilnlio  el  destitulio  seu  rel'oimalio  el  gnbernalio 
pieno  iure  immediale  speclanl  ad  archipresbilernm  veslie  jileliis  lanKpiam  ecclesiariini 
vestraruni  manualium  in  vi-slra  pairocbia  et  plehalu  silarnm,  ecclesia  sancle  Musliole 
predicla  dumlaxal  excepla,  quoad  capellani  posilionem  in  ipsa  solnm  quod  lieri  debet  ex 
pacto  j)er  pieposilum  sancle  Musliole  elusine,  in  omnibus  tamen  aliis  pieno  dominio 
el  iurisdiclione  diete  ecclesie  sancle  Musliole  libi  aivliipresbilero  et  diete  plebi  tue  to- 
laliter  reservata,  ipsas  omnes  el  singulas  ecciesias  et  domus  prediclas  cum  earum  perli- 
nentiis,  ac  inslilnlionem  el  deslitiilionem  ipsarum  lamquam  manualium  ecclesiarum  tua- 
rum  et  batismalis  dignitalis  lionores,  proni  vestris  apparet  puhlicis  documenlis  el  prout 
exanliqua  consuetudine  approbatiiin  esl,  lilii  VenUire  arcliipn^sbitero  supradiclo  el  suc- 
cessoribus  luis  lue(|ue  plebi  in  per|>etuum  aucloritate  nostra  concedimus,  el  concessas 
perpetuo  confirmamiis.  Sepulturas  quoque  omnium  niorientium  in  Monlepoiiciano  el  me- 
dietatem  teslamentoruni  seu  iudiciorum,  m(jbilium  et  tolum  immoliilium  a  qnocumque 
decedente  in  Monlepoiiciano  vel  alibi  tue  plebi  vel  ccclesiis  luis  l'elictorum  in  ultima 
Yoluntate,  decimas  omnes  omnium  liominum  de  Monlepoiiciano  seu  liabilantium  ibidem, 
ac  eliam  primitias  et  obiationes  de  iure  debilas  vel  consiielas,  libi  arcbipresbitero  et  snc- 
cessoribus luis  ac  plebi  lue  in  perpetuum  concedimus  alque  damus:  ita  quod  tu  semper 
omnia  et  singula  supradicta  percipiendi,  exigendi,  ulendi  el  habendi  |)erpeluo  per  te  et 
successores  luos  aucloritate  nostra  plenam  et  liberam  habeas  facullalem,  (|uarla  dum- 
laxat  excepla  lestamentorum  nobis  consueta  et  debita  decimarum.  Ad  hec  censemus 
alque  staluimus  et  iìimiler  inhibemus  ne  ulli  oninino  liominum  religioso  vel  seculari 
clerico  vel  laico,  ullo  lem[iore  liceat  infra  paroccbiam  et  pleberium  plebis  sancte  Marie 
de  Monlepoiiciano  predicle  in  te  arcliipresbiterum  diete  plebis  et  clericos  libi  subieclos 
seu  ecciesias  luas  iurisdictionem  aliquam  exercere;  nec  ecclesiam,  hospilale  veJ  oralorium 
aliquod  fundare  vel  edificare  vel  edificatum  tenere  seu  acquirere  sine  tua  tuorumque 
successorum  et  nostra  impetrata  licenlia  speciali;  nec  ecciesias  vestras  seu  bona  quelibet 
el  consueludines  ac  libertatem  vestram  vobis  per  nos  concessas  in  aliquo  temere  per- 


AN.   1268-12691  CODICE  du'I.omatico  i07 

turbare  aut  temerariis  exactioiiibus  se»  vexationibus  faligare,  seii  vobis  siibieclas  pos- 
sessiones  et  bona  et  iiira  quelibet  aiiferre,  sed  omnia  et  singula  supradicta  integra 
conserventiir  eorum  j)ro  quorum  substeiitalione  ac  gnbernatione  concessa  sunt  usibus 
et  comodis  prolulura.  Si  qiiis  igitur  ulterius  inagnns  vel  paivus.  clerirus  vel  laicus, 
religiosus  ve!  secularis,  preiatus  vel  sulidiliis  lume  nostre  concessioiiis  libertatis  et  con- 
suetudini^ |»;igiiiani  infringere  seu  coiilra  eam  temere  venire  templaverit,  indignalionem 
omnipotenlis  Dei  et  nostram  ex  lune  se  noverit  incuisurum  et  a  corpore  et  sanguiue 
domini  nostri  lesti  Cluisti  et  comunione  fideliuin  sit  |)enilns  alienns. 

Actum  in  r,irone  Civilelle,  sub  aniiis  Domini  Millesimo  ducentesinio  sexagesimo  oc- 
tavo,  inditione  undecima,  domino  Clemente  papa  residente,  nemiiie,  ut  dicitur,  impe- 
rante, die  mercurii  xxvi  meiisis  septembris,  presentibus  domino  l'alamidesse  plebano 
plebis  de  Presciano,  domino  l.otho  canonico  aretino,  Ugolino  lilio  CialTaronis  de  Vul- 
lerris,  Alberto  lilio  Leoli  de  Aritio  el  Zailiiiino  Honainnle  de  Capannule  lestibus  et  aliis 
pluribus  ad  hec  adliibitis  el  vocatis. 

Ego  llguicione  filius  quondam  Bunaventure  Villani  civis  aietinus,  imperiali  auctori- 
tate  notarins  et  nunc  dicti  domini  episcopi  scriba  publicus,  (irediclis  omnibus  el  singulis 
inlerfui  rogatu>,  et  ut  supra  legitnr  mandato  einsdrm  domini  episcopi  scripsi  et  pnhiicavi. 


63S. 

Definizione  (Iella  lite  verlenle  Ira  il  priore  di  Vamuldoli  r  il  cescnvo  linglielmino 
riguardo  alla  giurisdizione  episcopale  che  '{uesli  pretendeini  svi  monastero  di 
frataglia  e  su  altri  beni  dell'  Eremo  Camaldolense. 

Arezzo,  Pala/zo  vescovile  -  5  aprile,  8  ariogriio  1269.  |1!.  Aicli.  l'ior.  I)i|)lipin..  Ciiiiiiiliti>U\. 

min.  S20X640,  •  Carta  un  poco   strappala  e  peil'oiiila  in  ipiaklie    luojio  ilellf  \ec-cliie    piegaliiiej  INello 
stesso  fondo  di  Cainaldoli  si  trova  mia  copia  fatta  iwX  sor.  M\   dal  liutaio  "Bonavia  quondam  Stepliani,,. 
Annai..  CamÀi.d.  V,  Append.  201,  n.  cxxiii. 

In  nomine  Dei  eterni,  amen.  Anno  Donimi  nostri  lesti  Clirisli  a  nalivilale  eins  M  .  CC  . 
ixviui,  indictione  xii",  die  quinto  intrantis  mensis  aprilis.  apostolica  sede  et  imperio  vacan- 
tibus.  Decet  episcopos  et  alios  ecclesiarum  prelatos  et  ()uoslibet  posilos  in  sublimi  in 
pace  et  quiete  consistere,  ut  a  curis  mondanis  et  vexationibus  expediti  liberius  va- 
leanl  vacare  divinis  ut  hiis  que  Deo  sunt  piacila  intendere  toto  nisii,  et  cum  ad  hoc  ex 
offitio  sibi  credito  teneantur,  alios  debent  a  litigiis  et  vexactionibus  revocare  et  multo 
fortius  in  se  ipsis  estendere  cum  ad  curani  sint  posili  aliorum  (pialiler  eos  in  domo 
Domini  oporteat  conversari.  lUim  igilur  ex  privilegio  exem|)lionis  dudnm  impetrato  et 
indulto  heremo  Camaldulensi  tam  in  capite  quam  in  membris  a  bone  memorie  Alexandre 
papa  quarto  lis  el  discordia  foret  orla  Inter  venerabilem  palrem  dominum  (Inillielmum 
episcopum  aretinum  et  domnum  priorem  lieremi  Camaldulensis  et  fratres  ipsius  pio  eo 
maxime  quod  ius  episcopale  tam  in  liiis  que  ad  legem  diocesanam  iiuani  ad  legem 
iurisdictionis  spectant  videretur  esse  in  pluribus  minoratum,  lesum,  immo  ipiasi  ener- 
vatum,  ut   idem  dominus  episcopus   asserebal,  et  multe   ecclesie  et  alia  loca  lieremo 


*(H8  DOCUMENTI   PER   LA   STORIA   d' AREZZO  |638. 

preilicle  subiecla  viderenliir  a  iurisdiclioiie  (lieti  domini  episcopi  liaclo  vel  siililracte, 
|)inpter  quod  idem  pater  domiiiiis  (luillielmiis  episcopus  arelinus  non  minimiiiii  ranco- 
rem  et  ndium  versus  Camaldulenses  concepisse  videietur,  et  multa  alia  litigia  et  discrelia 
Inter  partes  prediclas  viderentur  esse  propter  varias  et  diversas  causas;  volentes  partes 
predicte,  videlicet  dicti  venerabilis  pater  dnminus  (luilliolmus  episcopus  arotiniis  et 
djOminus  loliannes  prior  heremi  Camaldulensis  et  eiusdem  ordinis  giMieralis,  omoem 
intiM-  se  et  ecclesias  suas  scandali  et  dissensionis  materiam  amputare  et  ad  pacem  et 
concordiam  perpetuam  devenire,  pensata  et  considerala  utililale  magna  utriusque  ecclesie, 
episcopatns  silicei  et  heremi  Camaklnleiisis,  liabila  super  hiis  longa  et  soloinpni  delibe- 
ralioiie,  ad  iiifrascriplos  conlrachis  Irausaclioiiis,  concordie,  lìnis,  rcfulalionis  ci  pacli 
dionaiionis  >ive  pormutalionis  et  cambii  ex  certa  scientia  devenerunl,  videlicet: 

Ornili  in  piimis  idem  veuerabilis  pater  dominus  Guillielmus  episcopus  arelinus  per 
se  et  siiiìs  suocossores  ex  certa  scientia  et  non  per  errorem,  ex  causa  refntalionis,  per- 
petue donationis,  concessionis  et  tradilionis  dedit,  cessit,  concessil,  tradidil  alque  do- 
navi! perpetuo  dicto  domno  lohanni  priori  Camaldulensis  heremi  et  eius  ordinis  generali 
prò  se  et  suis  successo  ri  bu-^  et.  Iieremo  predicta  recipienti,  omnia  et  singula  infrascripta 
et  infra  dicenda,  vel  ex  aliquibus  prediclarum  causarum  sicut  meliiis  de  iure  et  de 
facto  (ieri  potest  dari,  iradi,  denari,  cedi  et  concedi,  videlicet  quod  idem  dominus 
Guillielmus  episcopus  aretinus  per  se  et  suos  successores  et  nomine  sui  episcopatus 
assensit  et  oonsensit  expresse  exemnlioni  liabite  et  obtente  per  dicium  privilegium  im- 

o  o  o 

pelratum  tempore  domini  Alexandri  pape  quarti  sub  anno  domini  M  .  C(".  .  Iviii,  pon- 
tificalus  vero  dicti  domini  Alexandri  anno  mi  (!),  eximens,  immo  ratam  liabens  et  ap- 
probans  etiam  auctoritate  diocesana  exemptionem  supradictam  faclam  de  dieta  heremo 
et  omnibus  ecclesiis  et  locis  et  rebus  et  personis  heremo  predicte  subiectis,  et  specia- 
liter  de  monasterio  de  Pralallia  et  omnibus  membris,  iuribus  et  perlinentiis  suis  et 
omnibus  ecclesiis  et  locis  et  rebus,  et  ab  omni  iure  siquod  ei  competil  vel  competerai, 
remansit  vel  remanseral  post  impelrationem  privilegii  supradicli  de  iure  vel  de  facto, 
usu,  abusu,  delenlione  vel  detemptalione,  possessione  vel  quasi,  auctoritate  predicta 
diocesana,  exemit;  et  liberavi!  omnia  monasleria,  loca,  ecclesias  et  personas  diete  heremi 
Camaldulensis  et  ecclesias,  subiecla  vel  subiectas  eidem,  ab  omni  iurisdiclione  et  iugo 
episcopali,  secundum  tenorem  privilegii  memorali;  promillens  idem  dominus  episcopus 
per  se  et  suos  successores  et  nomine  sui  episcopatus  defendere,  prolegere  et  manute- 
nere  iuxla  posse  dicto  domno  priori  Caraaldulensi  prò  se  et  suis  successoribus  reci- 
pienii  et  heremo  supradicta  et  locis  omnibus  predictis  silis  in  sua  diocesi;  et  omnia 
et  singula  iura,  possessiones,  fldeles  et  omnia  bona  presentia  et  futura  in  caslris,  vil- 
lis  civilalis  Aretii  et  ubique  locorum  secundum  tenorem  prjvilegiorum  Camaldulensi 
ordini  indultorum  et  a  se  et  episcopatu  prediclo  Aretino  omnem  iurisdictionem  et  spe- 
ciem  iurisditionis  et  imperium  merum  et  mixtnm.  poteslatem,  usum  et  consuetudinem, 
quod,  que  et  quam  habuissel  olim  episcopatus  vel  ipse  dominus  episcopus  vel  haberet 
in  dieta  heremo  vel  locis  dicti  ordinis  vel  ipsi  heremo  subiectis  et  omnibus  rebus  ad 
ipsam  heremum  vel  loca  eidem  subiectis  quocumque  modo  vel  iure   vel  causa,  vel  de 


(I)  23  luglio  1258;  privilegio  edito  negli  Annal.  Camald.  V,  App.  106,  n.  lxxx. 


AN.    1269]  CODICE   DIPLOMATICO  409 

facto  aut  de  consueliidine  speclanlibus  in  genere  vel  in  specie,  a  se  et  episropatu  pre- 
dicto  aretino  penilus  el  totaliler  abdicavit  et  eidem  donino  priori  Camaldiilensi  concessil 
recipienti  prò  se  et  successoribiis  suis  et  heremo  supradicta,  et  in  eum  transtulit  et 
transfudit.  Salvo  quod  dicitiir  in  alio  conlractu  permutationis  et  canibii  confeclo  per 
me  notarium  infrascriptum  de  castro  Fraxeneti,  Serravallis  et  villis  Frigine,  Venlrine, 
Contre  et  Camprenc;  salvo  etiam  et  relento  sibi  et  successoribus  suis  et  episcopalui 
aretino  iurepatronatus  in  heremo  Camaldulensi,  ita  quod  nec  ex  isla  donatione  et  con- 
cessione nec  ex  aliquibns  infra  dicendis  dieta  heremus  a  iurepatronatus  eximatur  nec 
ex  predictis  vel  aliquo  predictorum  circa  iuspatronatus  eidem  domino  episcopo  ve!  suc- 
cessoribus suis  aliquod  |)reindicium  generetur,  quia  ita  intendent  parles  et  in  ista  con- 
cordia fuerunt. 

Item  quod  prefatus  dominus  episcopus  aretinus  per  se  et  suos  successores  privile- 
gium  exeraptionis  supradictum  et  quicquid  in  ipso  privilegio  continetur  et  alias  omnia 
iura,  inslrumenla,  pacta,  consuetudines,  usus  et  usangias  dicto  domno  priori  C.amal- 
dulensi  prò  se  et  successoribus  suis  recipienti  et  heremo  supradicta  servabit,  proteget, 
manulenebit,  luebitur  iuxta  siium  posse  et  faciet  incorrupta  servar!  et  penitus  illibata; 
et  ipsum  privilegium  ex  certa  scieiitia  et  conscientia  acceptavit  et  voluit  observari  ex 
eo  videlicet  quod,  privilegio  viso  prefato  et  eiusdem  tenore  diligenter  inspecto,  idem 
dominus  episcopus  recognovit  ipsum  domnura  priorem  Cama[ldulensem  et  heremum 
prefjatam  et  loca  sibi  subiecta  et  in  privilegio  contenta  lam  in  capite  quam  in  mem- 
bris  exemptas  esse  sive  exemiUa,  qnod  neque  predicta,  priorem  et  heremum  et  fratres 
et  loca  ipsius  sine  periculo  nec  poterai  nec  debebat  molestare,  turbare  vel  etiam  in- 
quietare contra  tenorem  ipsius  pr[ivile]gii  et  eius  impetrationem  habilam  et  oblentam; 
unde  predicta  omnia  et  singula  acceptavit,  ratificavit,  approbavit  et  observare  volait 
prout  superi  US  est  narra  lum. 

Item  cessit,  concessit,  dedit,  iradidit  atque  donavit  perpetuo  dictus  dominus  epi- 
scopus aretinus  per  se  et  suos  successores  dicto  domno  priori  Camaldulensi  prò  se  et 
successoribus  suis  recipienti  et  heremo  supradicta,  monasterium  sancte  Marie  de  Pra- 
tallia  diocésis  aretine,  cum  omnibus  inembris,  iuribus,  ecclesiis,  curiis  et  pertinentiis 
suis,  et  maxime  ecclesiam  sancii  Clemenlis  de  Aritio  cum  omnibus  iuribus  et  |)erlinen- 
tiis  suis,  usibus,  detentionibus,  delentationibus  in  quibuscumque  locis  et  ubique  loco- 
rum  positis  vel  inventis  vel  possenl  in  antea  inveniri  quocumque  modo  vel  iure  vel 
causa,  facto  aut  consuetudine  ve!  usu  speclanlibus  et  perlineiitibus  ad  dictum  mona- 
sterium de  Pralallia  et  ubicumque  dicium  monasterium  de  Pralallia  habet  vel  possidet 
de  iure  vel  de  facto. 

Item  prefatus  dominus  episcopus  aretinus  per  se  et  suos  successores  dedit,  tradi- 
dil,  donavit  et  transtulit  et  transfudit  in  eodem  monasterio  de  Pralallia  et  omnibus^ 
membris  suis,  ecclesiis  et  locis  dicto  donino  priori  Camaldulensi  prò  se  el  suis  suc- 
cessoribus recipienti  et  ipsa  heremo,  institulionem,  destilulionem,  visitationem,  inqui- 
sitionem,  correctionem,  reformationem  et  ordinalionem  abbatum,  priorum,  monachorum, 
conversorum,  commissoruni  et  aliorum  familiariorum  dicli  monasterii  de  Pralallia  et 
membrorum  ipsius  el  omnia  iura  et  iuiisdictionem  el  leges  [episcopale]s  et  imperium 
merum  et  mixlum  et  polestalem  spiritualium  et  temporalium  prelibati  monasterii  de 
Pralallia  et  rerum  omnium  ad  dictum  monasterium  spectanlium  quocumque  modo  vel 


410  DOCUMENTI  PER    LA   STORIA   D'  AREZZO  [tìiiS. 

iure,  relenlo  sibì  iurepalronaius  in  monuslerio  de  Pralallia  et  releiita  et  reservala 
iurisiliclione  iu  castro  de  Fraxerieto  solum  in  hosliijiis  et  cavalcalis,  et  salvo  i)uod  di- 
citur  in  ;ilio  conlraclu  confecto  per  me  nulariuni  infrascriplnm  de  castro  Serravallis 
et  villis  Frigine,  Contre,  Ventrine  et  Camprene  (1). 

Ileni  idem  dominus  episcopus  per  se  et  suos  successores  coiilirmavit,  ratifìcavil  et 
ap|iro|javil  ex  certa  scieiitia  et  conscientia  donationem  olini  factani  per  venerabilem  pa- 


ci) in  seguilo  a  questa  defìniliva  liansazione,  per  la  (juale  si  ncquiclarono  vecfliie  dissensioni  e  vecchi 
rancori,  si  stipulò  dal  priore  (Jiovanni  e  dal  vescovo  di  Arezzo,  il  medesimo  giorno  5  aprile  (e  1'  approva- 
rono il  susseguente  8  giugno  tutti  i  canonici),  una  commutazione  di  beni,  cedendo  uno  i  beni  die  più  si 
convenissero  all'  Licino  e  il  Priore  ijuclle  terre  e  chiese  che  fossero  più  prossime  alla  sede  vescovile.  L'atto 
conservasi  nel  Uiplomaiico  di  Firenze  (Cumaldoli)  e,  in  altro  esemplare,  nel  Capitolare  di  Arezzo  (n.  OSH*'»); 
è  dato  pure  "in  camera  palalii  domini  episcopi,,.  Ambedue  le  pergamene  sono  copie  dei  primi  del  sec.  XIV, 
fatte  dal  notaio  "Honavia  quondam  Stephani,,. 

Il  vescovo  cede,  "ut  onuiis  materia  srandalorum  in  posterum  eviletur  et  umnis  pax  et  concordia  mancai,, 
ciò  che  tiene  "de  bonis  monasterii  Pratallicnsis  et  omnia  que  spectant  ad  dictuni  monasterium  de  Pralallia 
et  ad  ipsum  d  ominum  episcopum  memoratum  in  castris  de  Fraxeneto,  de  Serravalle,  de  Soci  et  earum  cu- 
riis  ci  disirictibus,  in  Caniprena  et  in  Venlrina,  in  Conira,  in  l-icgina  prò  ipso  monasterio  Pralallicnsi,  in 
curie  de  Kagio  et  de  Pralallia,  in  ecclesia  de  Richo,  in  cìvìlatc  Aretina,  in  ecclesia  sancii  Clcmentis  de  Arctio 
prò  ipso  monasterio  Pralallicnsi  vel  in  sua  diocesi  rei  alibi  pio  dicto  monasterio,  in  domibus,  curiis,  terris, 
vineis,  culiis  et  incultis,  pascuis  et  pasturis,  alpibns,  nemoribus,  silvis  etc,  retenla  et  reservata  sibi  iurisdic- 
lione  in  castro  de  Fregena  solum  in  hoslibus  el  cavalcatis,  et  relenla  sibi  in  castro  de  Serravalle  et  dislrictu, 
iurisdictione  et  munitionc  castri  et  fodro  et  annua  pensione  in  quatuorcenlis  I.  scutellis  ligncis  ci  quinque- 
ginta  nappis  ligneis  sicul  de  ipsa  pensione  constai  manu  Uguiccionis  notarli  (8  magg.  1268),  et  retentis  sibi 
in  villis  Fregine,  Ventrine,  Camprene  et  Contre  iurisdictione  solnmmodo  et  consuelis  servitiis,,.  Cede  pure  ".Mo- 
naslerium  de  Feri  districlus  Corlone,  cum  omnibus  inembris  et  iuribus  suis  el  actionibus,  lìclihus  etc;  usan- 
ciam  vel  consuetudinem  a  monasterio  de  Cruce  super,  a  dexlris  et  sinistris  nominatim,  restituii,  reddidil  <'X 
donavil  dictus  dominus  episcopus  per  se  et  suos  successores  in  pcrpetuum  dicto  donino  priori  Camaldulensi 
prò  se  et  suis  successoribus  et  heremo  supradicla  recipienti:  monasterium  de  Ginezio  sive  de  Caklospille  cum 
omnibus  iuribus  et  pertinentiis  suis  at(iue  redditibus,  quod  libere  et  expedile  remaneat  dicto  domno  priori 
pieno  iure,  et  quod  .salva  conscientia  ea  predictus  dominus  episcopus  sine  periculo  anime  non  poterai  aniplius 
retinere,,. 

Il  priore  Giovanni  dal  canto  suo  "de  consensu  fralrum  suorum  ibidem  presenlium,  videlicet  domnorum 
lacopi  prioris  sancii  Michaelis  de  .Aritio,  Guidonis  jìrioris  (sancii)  Savini  de  Ohio,  Pauli  capellani  dicii  domni 
prioris  canialdulensis  et  domini  Roberti  vicecomiiis  camaldulensis,  confitens  el  asserens  se  ad  liec  speciale 
mandatum  habere  ab  omnibus  fralribus  suis  Camaldulensis  heremi  heremitis  et  monachis  Fontisboni,  sicut  de 
ipso  mandato  constai  per  me  nolarium  infrascriptum,  dedit,  cessit,  concessit,  tradidit  et  donavil  eidem  do- 
mino Guillielmo  episcopo  quicquid  heremus  sive  monasterium  de  Feri  camaldulensis  ordinis  et  dictus  dominus 
prior  prò  ipsa  heremo  et  nomine  ipsius  heremi  habet  et  possidet  vel  habere  deberet  in  plano  de  Cortona 
tam  in  terris  quam  vineis,  domibus,  pralis,  pascuis,  nemoribus,  afTìctibus,  pei>sionibns  et  aliis  servitiis  que 
dieta  heremus  de  Feri  habet  et  possidet  a  monasterio  de  Cruce  inferius,  dexlris  et  sinislris,  versus  Cortonam 
el  in  dislrictu  Corlone  el  spetialiler  in  Cablano  el  Cerreto,,. 

Lo  stesso  priore  cede  pure  al  vescovo  Guglielmo  "ius  lignandi  sive  ligna  faciendi  in  silva  diete  heremi 
sive  monasterii  de  Feri  prò  igne  sue  fanillie  ad  comburendum  in  castro  Gortone;  quod  dictus  dominus  epi- 
scopus possit  et  valeal  ligna  et  alia  ligna  sibi  necessaria  accipere  et  accipl  facere  prò  constructione  suarum 
domorum  episcopalus  faciendarum  el  reparandarum  in  castro  Corlone;  alia  vero  omnia  de  monasterio  de  Cruce 
supra,  ui  dicium  est,  a  dexlris  et  sinistris,  ex  omni  parte,  libere  et  expedile  remaneant  ipsi  heremo  et  mona- 
sterio prediclo  de  Feri,,.  Aggiunge  pure  la  curia  che  1'  Eremo  ha  "in  castro  de  Biblena,,  e  in  "Broilo  diocesis 
Aretine,,  e  un  podere  "in  loco  qui  dicitur  Eschieio  Aretini  districlus,,  e  un  campo  "terre  aratorie  posilum  in 
loco  qui  dicilur  Pratum  novum  prope  civitalem  Arelinam,  quem  campum  habent  ad  afflclum  a  domno  priore 
Camaldulensi  Gerardus  et  Senensis  fratres  de  parrochia  sancii  Gregorii,,  etc. 


AN.    1269]  •  CODICE  DIPLOMATICO  411 

trem  bone  memorie  dominum  Yeronimum  episcopum  arelinum  priori  et  heremn  Camal- 
dulensi  et  fralribus  dicli  loci  de  ipso  monasterio  sancle  Marie  de  Pratallia,  sniim  eidem 
donationi  a>sensum  tribuens  et  conseiisum  et  ex  certa  scientia  suum  iriterponens  de- 
crelurn;  coiifitens  etiam  ipsam  donationem  fore  ac  fuisse  factam  legillimam  et  canoni- 
cam,  sicul  in  pi  ivilegio  super  hac  habilo  et  obteiilo  et  impetrato  tempore  felicis  recor- 
dationis  sanclissimi  patris  domini  Adriani  pape  quarti,  sub  anno  Domini  Millesimo 
C  .  Ivii,  ponlillcalus  vero  dirti  domini  Adriani  anno  iii,  continelur  expresse  (I),  sive 
inveiiialur  ipsa  donatio  sive  non. 

Ilem  predictus  dominus  Guillielmus  episcopus  arelinns  per  se  et  suos  successores 
supradiclo  privilegio  dicti  domini  Adriani  pape  mi"  et  omnibus  aliis  in  quantum  spec- 
tet  ad  monasterium  de  Pratallia  predictum  cum  suis  pertinenliis  omnibus  ex  certa 
scientia  asscnsum  suum  tribuit  et  consensum  expresse,  confirmationem  diete  donationis 
ratam  et  gratain  habens  ex  certa  soientia  et  acceptam  proni  in  iam  diclo  privilegio 
continetur  expresse,  sive  inveniatur  ipsa  donalio  sive  non  ut  superius  narratum  est. 
Et  siquod  ius  in  diclo  monasterio  de  Pratallia  vel  in  membris  suis,  rebus  et  inribus 
ad  eum  speclanlibus  aretino  episropalui  renianserat  per  clausulam  illam  in  ipso  pri- 
vilegio contenlara,  ubi  dicitur:  Salva  iustilia  matris  ecclesie  et  e,  vel  alias  quoi^umque 
modo,  iure  vel  causa  eidem  domno  priori  prò  se  et  suis  successoribus  recipienti  et 
heremo  supradicta  renuntiavit,  reniisit,  refutavit,  cessit  et  concessit  expresse.  Salvo,  ut 
dictum  est,  iurepatronalus  in  ipso  monasterio  de  Pratallia  tantum  et  iurisdictione  in 
castro  de  Fraxeneto  solum  in  hostibus  et  cavalcatis  et  quod  dicitur  in  alio  conlractu 
confecto  per  me  notarium  infrascriptum  de  castro  Serravallis  et  villa  de  Fregina,  Ven- 
tina, Camprena  et  Contra. 

Item  idem  dominus  episcopus  per  se  et  suos  successores  promisit  dicto  domno 
priori  Camaldulensi  prò  se  et  suis  successoribus  recipienti  et  heremo  supradicta  indu- 
cere ipsum  in  corporalem  possessionem  predicti  monasterii  de  Pratallia  et  membrorum  et 
iurium  ipsius  que  liabet  in  diocesi  Aretina,  et  inductum  tueri,  defendere  et  manute- 
nere  prò  posse  ab  omnibus  personis  et  locis  donec  paciiicam  et  quietam  possessionem 
habebit  predicti  monasterii  de  Pratallia  et  membrorum  et  iurium  ipsius,  et  deinceps 
quotiens  opus  fuerit  et  ipsi  domno  priori  videbltur  expedire  et  quotienscumque  memo- 
ratum  dominnm  episcopum  requisierit  per  se  vel  requiri  faceret  per  lilleras  aut  nun- 
tium  specialem. 

Item  si  prefalum  dominum  episcopum  aretinum  ad  aliqua  monasteria  vel  loca  Ca- 
maldulensis  ordinis,  que  in  sua  diocesi  consistunl,  accedere  aliquando  casa  conligerit 
et  ibidem  de  voluntate  habitantinm  in  eisdem  domibus  vel  locis  rccipi  gratis,  quod  Aeri 
non  possit  nec  debeai  preler  voluntalem  habitanlium  in  eisdem,  tunc  prò  huiusraodi 
receptione  vel  gratia  dicto  domno  priori  Camaldulensi  et  successoribus  suis,  heremo  et 
locis  preiliclis  et  domibus,  personis  locorum,  privilegiis  et  indulgenliis  aut  immunila- 
tibus  eisdem  concessis  et  dalis  nullum  omnino  preiudicium  generetui'.  Ouam  donatio- 
nem, cessionem,  concessionem,  tradilionem,  confirmationem  et  assensum  et  omnia  et 
singula  supradicta  promisit  idem  dominus  episcopus  aretinus  per  se  et  successores  suos 
dicto  domno  priori  Camaldulensi  prò  se  et  suis  successoribus  recipienti  facere  per  se- 
dere apostolicam  confirmari,  ut  possint  melius  teneri  de  iure. 


(1)    15  giugno  Ilo*.  Ann.al.  Camald.  Ili,  Append.  496,  n.  cccxxi. 


415  DOCUMENTI   PER    LA   STOHIA   U"  AREZZO  [G38-G39. 

rrelerea  idem  ilominus  episcopus  per  se  et  snos  successores  hiiiic  contractum  do- 
naliouis,  cussiouis,  coiicessioiiis,  iradilionis  et  conlìriualionis  ci  omnia  et  singula  supra- 
dicta  promisil  diete   domiio   jiriori  Camaldulensi  prò  se  et  horemo  supradicla  et  suis 
successoribus  recipienti,  oiniii  lein[)ore  firma  et  rata  liubeie  et  inconcussa  tenere  et  in 
nullo  lonlraveniri'  do  iure  vel  di'  facto  nullamque  exceptionem  per  se  ve!  aliam  per- 
sonali! ab  00  suliniiss;im  voi  sulwnillondam,  set  ca  omnia  ol  singula  qne  consistunt  in 
diocesi  Aretina  el  res  predictas  per  se  et  successores  suos  legittime   ab  omni  jiersona 
et  loco  defendere  prò  posse,   autorizzare,    disbrigare   ab  omni    persona  et  loco  et  liiis 
omnibus  qne  in  sua  diocesi  consistunt,  qne  portineant  ad  dicium  moiiaslerium  de  Pra- 
tallia,  dare  et  tradere  liberam  et  expedilam  possessiononi  ul  dicluni  est,  et  ea  defendere 
in  curia  el  extra,  statim  lite  mota  et  post,  in  agendo  et  defendendo  suis  et  dicti  episco- 
palus  pignoribus,  sumptibus,  iudiciis  et  extra;  et  quod  non  dedil  nec  fecit  nec  dabit  nec 
faciet  per  se  voi  alium  ali(]uid  liuic  conlractui  nocilurum.  Quod  si  in  aliquo  contrave- 
nerit  vel  faceret  per  se  vel  alluni,  vel  si  iiredicla  omnia  el  singula,  ul  diclnm  est,  non 
servarci  el  faceret,  promisil  eidem  domno  priori  Camaldulensi  prò  se  el  dieta  heremo 
el  suis  successoribus  recipienti  dare  el  solvere  nomine  pene  centum  marchas  auri,  pena 
semper  in  solidum  exigenda  et  commiclonda  prò  quolibet  capilulo  non  servato;  el  omnia 
dampna  et  expensas  reficere  et  resarcire.   que  et  quas  idem  domnus  priori  Camaldu- 
lensis  vel    heremus  vel   successores    ipsius  in  curia  el  extra  substinerent  el  facerent, 
libere  et  sponte  promisil  tantum  sui  nuntii  iuramento,  qui  prò  tempore  fuerit,  absque 
alia  probatione  vel  iudicis  laxalione.  Kenuntians  dictus  dominus  episcopus  arelinus  in 
iioc  facto  omnibus  exceplionibus  el  beneliliis  sibi  et  ecclesie  sue  competentibus  el  com- 
peliluris,  que  in  aliquo  ipsum  relevarenl  seu  ecclesiam  Arelinam,  exceplioni  non  facle, 
non  concesse,  non  tradite  donationis,  confirmationis,  etc. 

Aduni  full  predictum  instrumentum  donationis  et  concessionis  in  civitate  Aretina, 
in  camera  palatii  dicti  domini  episcopi,  prosenlibus  dominis  l'etro  capellano  et  Lotto 
camerario  dicti  domini  episcopi,  dominis  Gronda  et  Benencasa  iudicibus  de  civitate 
Aretina,  domino  Rainerio  de  Vullerris  de  domo  Ubertinorum,  domino  Allymanno  capel- 
lano dicti  domini  episcopi  el  aliis  testibus  ad  hec  adhibitis  el  vocalis. 

Prelerea  eodem  anno  el  eadem  indictione  et  eadem  apostolica  sede  vacante,  die  viii" 
intranlis  mensis  iunii,  presentibus  domino  Petro  capellano  dicti  domini  episcopi  aretini, 
domino  Lotto  camarario  ipsius  et  domno  Iacopo  priore  ecclesie  sancii  Michaelis  de  Aretio, 
Gino  de  civitate  Vulterre,  Paganello  hostiario  ('')  dicti  domini  episcopi  et  Desse  clerico 
qui  moralur  in  Episcopalu  predicto  aretino  et  aliis  testibus  ad  hec  adhibitis  et  vocalis. 
Congregatis  omnibus  el  singulis  aretini  Èpiscopatus  canonicis,  in  piena  et  solempni 
concordia,  in  palatio  dicti  domini  episcopi  aretini  ad  pelitionem  et  mandatum  ipsius, 
videlicel  domino  Viviano  archidiacono,  donno  Bono  priraicer(i)o,  domino  Rainerio  de 
Gressa  plebano  Biblene,  domino  Bernardino,  magistro  Bene,  domino  Donalo  de  Mar- 
tinellis,  domino  Bonsignore,  et  ab  eisdem  [omjnibus,  in  presentia  domini  Guillielmi  epi- 
scopi aretini,  audito  diligenter  tenore  supradicti  conlractus  eisdem  tideliler  ledo  per  me 
notarium  infrascriplum,  prefato  conlractui  et  omnibus  el  singulis  que  in  ipso  continen- 
tur,  sponte  el  libere  prefati  canonici  de  certa  scientia  et  conscienlia  el  non   per  erro- 


(»)  Nella  copia:  portuario. 


AN.    IÌ69J  CODICR    DIPLOMATICO  il  3 

rem  eorum  prebuerunl  consensum  et  assensum  expresse  et  eorum  auclorilalem  inter- 
posuerunt  alque  decrelum;  coiifirmaiiles,  acceptanles,  roborantes  et  appro!)anles  supra- 
dictum  conlractum  et  omnia  et  singula  que  in  ipso  continenlur,  et  promiserunt  omnibus 
et  singulis  supradictis  per  se  vel  alios  ab  eis  submissos  de  celerò  non  conlravenire  de 
iure  ve!  de  facto  aliqua  occasione  ve!  causa,  sol,  ut  dicium  est,  omnia  predilla  firma 
et  rata  habere  atque  tenere  perpetuo  (1). 

(Su.)  Ego  Brunus  nolarius  olim  Meiliorelii  una  cum  Parencio  notario  domini  epi- 
scopi aretini  omnibus  predictis  inlerfui,  et  ut  supra  legìtur  mandato  dicli  domini  epi- 
scopi et  dicti  domini  prioris  Camaldulensis  heremi  scripsi  et  publicavi  meumque  signum 
apposui. 


639. 

Gli  uomini  di  Mar  zana  fanno  allo  di  sollomissionc  al  Comune  di  Arcr.zo  e  siipu- 
lano  con  esso  delle  convenzioni. 

Palazzo  del  C'omniie  ■  10  settembre  1269.  [K.  Ardi,  di  St.  di  Fu:,  Capitoli, 

voi.  XXIV,  e.   181']. 

In  Dei  nomine  amen.  Gracia  presbiteri  Accursii  syndicus  universilatis  boniinum  villa- 
rum  de  Marcano  (*)  comitatus  Aretii  et  procurator  hominum  dictorum  iocorum  et  univer- 
salis  syndicus  diclarum  universitatum  et  comunitalum  (2),  veniens  ad  presentiam  nobi- 
lium  virorum  domini  Viscontis  condam  domini  Rainerii  Gacti  de  Yiteibio  Dei  et  regia 
gratia  potestatis  Aretii  et  domini  Hermanni  de  Sassoferrato ("')  honorabilis  capitanei  populi 
Aretini  et  X-xiiii"  dicti  Comunis  et  populi  Aretini  ad  infrascripta  omnia  constitulus,  ut 
apparet  manu  mei  Ghiselli  notarii,  scienter,  sponte  et  plano  animo,  ex  certa  scientia 
afiìrmavit  in  eorum  dominorum  presentia,  quod  homines  dictorum  lororum  sunl  et 
fuerunt  et  ipse  universitates  et  loca  de  comitalu  Aretii  et  iurisdictione  et  sub  iuris- 
dictione  civilatis,  et  quod  per  longa  et  longhissima  tempora,  et  etiam  quorum  non 
extal  memoria,  fuerunt  de  iurisdictione  et  comitalu  Arelii  et  steterunt  et  stare  debue- 
runt  sub  ipsa  civilate,  et  factiones  et  munera  omnia  subiverunt  et  debuerunt  subire 
ibidem  sicut  veri  comitatini  civitatis  Aretii,  et  quod  merum  et  mixlum  imperium  et 
omnem  iurisdictionem  et  speciem  iurisdictionis  habel  et  habuit  et  exercuit  Comune 
Arelii  et  de  iure  potest  et  potuit  exercere  in  homines  prediclorum  Iocorum  et  in  dieta 
loca  et  universitates.  Unde  syndicus  prefatus  sic  cognoscens  predicta  esse  vera,  convenit 
nomine  diclarum  universitatum  et  hominum  earumdem  et  promisil  dictis  dominis  stipu- 
lantibus  et  recipientibus  prò    Comuni   Aretii  stare   omni   tempore  deinceps  et  parere 


(«)  Nel  teato  promiscuamente  "de  Martano,,  e  "de  Mariana,,.  (i>)  sic. 

(1)  Nella  copia  citala  del  notaro  Bonavia  il  documento  termina  cosi:  "....  set,  ut  dictum  est,  omnia  predicta 
firma  et  rata  habere  sub  pena  in  predicto  coniractu  contenta  et  obligationc  omnium  honorum  Canonice  Are- 
tine et  dictorum  canonicorum  presentium  et  futurorum.  Ad  cuius  rei  evidentiam  et  pleniorem  firmilatem  om- 
nium predictorum  dictus  dominus  cpiscopus  presens  sui  sigilli  fecit  appensione  muniri,,. 

(2)  Viene  nominato  sindaco  dagli  uomini  di  Marzana  adunatisi  nel  medesimo  giorno  "sub  porticu  ecclesie 
sancii  Philipp!  de  Aretio,,.  (Capii,  cit.  e.  180). 


ili  DOCUMENTI  PER  LA  STOBIA  1)'  AREZZO  [ti.'}'.!. 

omnibus  el  singiilis  mandalis  et  preceplis  eis  faciendis  et  que  fieni  prediclis  univeisilali- 
bus  et  hominilms  earum  vel  alii]iiil)us  eariim  prò  parte  Comunis  Arelii  vel  per  polesta- 
tem  vel  per  capitancum  vel  xmiii"  vel  aliquos  quoslihet  (|ui  nunr  presimi  voi  prcunint 
in  fnliirum  civitati  Aretii;  et  dalia  el  collcctas  et  omnia  miniera  el  facliones  siihirc, 
solvere  et  reeognoscere  in  fuliinun  in  ilicla  civitalc  ad  voiuntalem,  i('i|iii>ition('m  el 
mandalnm  Comunis  Aretii  vel  qui  regunt  rivikitom  Arelii  nunc  ci  in  l'iiliinim  regent, 
et  rispondere  in  cansis  omniims  civilibus  et  criminaliljus  roram  poloslale  Aiolii  el 
iudiiibus  presenlibus  et  ventniis  omnibus  de  eis  conf|iioreiilibiis  vel  qui  ronqiicrerciiliir 
el  conqueri  veleni  de  ipsis  vel  aliquo  eorum  boiniiuim;  el  semper  lecipeie  reclorem 
vel  poiestalem  quem  Comune  Aretii  volet  eis  dare  vel  mietere;  et  slare  ad  omnia  banna, 
edii'ta.  slaluta,  ordinamenta,  stantiamonta,  decreta  r.oinnnis  Arelii  facta  el  f.ifienda  in 
per|>etuum  omni  tempore;  el  parebunt  nunc  el  in  fiilurum  omnibus  mandalis  et  pre- 
ceplis que  ipsis  vel  alieni  eorum  fierenl  per  rectores  civilatis  Arelii  (jiii  mine  sunl  vel 
prò  tempore  erunl  in  dieta  civiiate.  Qae  omnia  diclus  syndicus,  procuralor  et  nunlius 
dictarum  uiiiversilalum  el  hominum  earumdem  convenil  et  promisit  prefalis  dominis 
sic  reeipientibus  el  slipulanlibus,  ut  dieluni  est,  actendere  et  observare,  conliteii  el  non 
negare.  Et  e  converso  el  versa  vice  dicli  domini  Visconte  poteslas,  Hermannus  eapita- 
neus  et  xxiiii  (^)munis  et  populi  Aretini,  nomine  el  vice  dicli  Comunis  Arelii,  promi- 
serunt  diclo  syndico,  recipienti  prò  diclis  universilalibus  el  hominibus  earumdem,  ipsos 
homines  el  universitales  el  eorum  Comune  defendere,  mannlcnere  el  iuvaie  prò  jtosse 
in  perpetuum  ab  omni  universitate  el  loco.  Que  quidem  omnia  supradicta,  sicut  supra 
declarala  sunl  et  expressa  el  convenla  in  singulis  capilulis,  dicli  domini  poteslas, 
capilaneus  el  xxiiii  nomine  Comunis  el  civilatis  Aretii  et  diclus  (ìracia  .syndiens  dictarum 
universilatum  el  liominum  de  Marrano  ex  paclo  iransactionis,  concordie,  finis  et  eliam 
donationis,  ut  melius  de  iure  el  facto  pienam  oblineat  firmilatem,  ex  certa  scientia, 
non  vi,  set  sponle,  sibi  invicem.  nomine  dictarum  universitalum  et  Comunium  quorum 
interest  vel  interesse  posset  sibi  invicem,  singulariler  singula  et  nniversaliler  universa, 
convenerunt  et  promiserunl,  solempni  et  iegiplima  slipulatione  interveniente,  actendere 
et  observare  el  facere  et  compiere  cum  omni  efTeclu,  remolo  omni  sophysmate,  fraude 
et  malo  intellectu,  el  contra  non  venire  et  conlra  prediela  vel  aliquod  predictorura  non 
facere  ullo  modo  vel  ingenio  sub  pena  Centum  niarcharum  boni  et  puri  argenti;  quam 
penam  diclus  Graeia  tamquam  syndicus  diclorum  hominum  et  universilatum  de  Mar- 
cana  el  ipsius  Comunis  dare  el  solvere  promisit  et  convenil  diclis  dominis  potestati, 
capitaneo  el  xxiiii,  slipulanlibus  el  reeipientibus  prò  ipso  Comuni  et  civitate  Aretii,  si 
predicta  omnia  el  singula  superius  convenla  et  pacta  el  eonvenliones  omnes  supradictas 
diete  nniversilates  el  homines  de  Marcano  non  servaverint,  non  feeerinl  el  non  eom- 
pleverint  cum  efTeclu  vel  in  aliquo  contra  venerint  ve!  venire  presumpserint  per  se  vel 
alium  quoeumque  modo  vel  ingenio  quod  dici  possil  vel  excogilari.  El  e  converso  et 
versa  vice  prefali  domini  poteslas,  capilaneus  et  xxiiii,  nomine  el  vice  Comunis  et  ci- 
vilatis Arelii,  convenerunt  el  promiserunl  diclo  Graeia,  recipienti  prò  diclis  universita- 
tibus  el  hominibus  de  Marcana,  dare  et  solvere  Centum  marchas  boni  et  puri  argenti 
nomine  pene  si  civitas  el  Comune  Aretii  ea  omnia  supra  conventa  prefato  syndico  et 
omnia  dieta  pacta  el  eonvenliones  non  feeeril  el  non  servaveril  et  non  eompleveril  cum 
efiectu  vel  in  aliquo  conlra  venirel  vel  presumpseril  venire  aliquo  modo  per  se  vel  alium. 


AN.    li'tìy]  CODICE   DIPLOMATICO  il  5 

pena  predicla  in  solidum  in  singulis  capilulis  commictenda  loliens  et  exigenda  ulrinque, 
ralis  semper  manonlilms  omnibus  supradictis  qiioliens  fiierit  coiitra  venlum  vel  venire 
presiimptiim  vel  non  servaliim  et  non  l'aduni.  Et  rennntiaverunt  dicli  domini  potestas, 
capitaneus  et  xxiiii"'"  et  dictus  Gracia  syndicns  omnibus  actionibus  et  exceptionibus  et 
doli  in  factum  et  sine  causa  prescriptis  verbis  certi  generali  et  omnibus  legibus  loquen- 
libus  centra  liec  vel  aliter  quam  sit  actum;  et  quod  non  possint  obicere  vel  allegare 
vel  proponere  quod  non  senserint  predicla,  et  {juod  piene  non  deliberaverint  aut  fue- 
rint  in  aliquo  circumventi  vel  lesi,  immo  asseruerunt  liec  fore  nlilia  et  expedire  cuilibet 
ipsorum  universitati;  et  quod  liec  omnia  in  ipsis  nniversitatibus  fuerant  piene  cognita, 
deliberate  et  consulto  facta,  et  ex  certa  scientia  factum,  [losilum  et  fiimatum  prò  magna 
et  evidenti  utilitate  et  melioramenlo  utriusque  universitatis  et  liominum  earumdem, 
omnibus  bene  pensatis  et,  consideraiis,  eie.  Item  dampna  sibi  invicem  prò  dictis  nni- 
versitatibus et  earum  nomine  relicere  et  resarcire  ad  iuramentum  syndici  qui  est  vel  prò 
tempore  erit  universitatis  illius  que  servare!  vel  servari  vellet  et  (si)  non  servarentur  ei 
predicta  absque  alia  probaliune.  Et  predicta  omnia  iuravit  idem  (iracia  syndicus  Mar- 
iani corporaliler  taclo  libro  in  sua  anima  et  omnium  liominum  diclarum  universilatum 
de  Marcano;  et  quod  predictis  omnibus,  videlicel  pena,  dampnis  et  expensis  et  omnibus 
predictis  obligaverunt  sibi  invicem  prò  dictis  Comunilatibus  et  earum  nomine  unus  al- 
teri omnia  bona  dictarum  universitatum  presentia  et  futura,  et  se  constituerunt  unus 
prò  altero  possidere.  Et  dederunt  licentiam  sibi  invicem  dicli  domini  et  idem  syndicus, 
nomine  et  vice  diclarum  universilatum,  inlrandi  lenutam  pignorum  predictorum  sua 
auctoritate  et  vendere  si  contraventum  et  non  servalum  quousque  piene  fuerit  satisfac- 
tum  parli  predicla  servanti  a  parte  contrafaciente  et  non  servante  el  non  compiente. 
Item  infrascripli  homines  dictarum  universilatum  de  Marcano,  silicei  Gracia  filius 
Donali,  Vita  de  Petriolo,  Vivolus  Righelli,  Bernardus  Deteguardi,  Burneclus  l'etri, 
Benevenulus  de  Gasasse,  Benavere  frater  Amici,  Bonus  de  Gampilello,  Baroncellus  Rai- 
naldi,  Rainerius  Mellioris,  Rainerius  Hondedei,  Consellius  Burnecli,  Pelius  Toscii, 
Petrus  Bucari,  Benavere  Lavacchi,  Amicus  Lullierii,  Benencasa  Uaparelli,  Cliiscius  Malhei, 
Benavere  domine  Berle,  Ruccalus  de  Orcano,  Guidarellus  Pili,  Suphius  de  dicle  lece, 
Amicus  Guidonis,  Pelegrinus  eius  frater,  lohannes  lobonetti,  Vante  domine  Berle,  la- 
cei)us  Macce,  lohannellus  Toscii,  lohannes  de  Galcinaria,  Pierus  Bocche,  Ventura  Barfoli, 
Santuccius  Piccarini,  Boncius  Khioromanni,  Ba^ucca  Khioromanni,  Pedone  Ugolini, 
Rainerius  nepos  lohannis,  Gerardinus  Rainaldi,  Palmerius  Benamati,  Campuccius  Ner- 
botli  expresse,  deliberate,  consulte,  ex  certa  scientia,  auditis,  intelleclis  et  piene  cognilis 
cenfessienibus,  asserlionibus,  promissionibus  et  obligationibus  quas  dictus  Gracia  syn- 
dicus et  procuraler  universitatum  predictarum  feceral,  sicut  scripte  supra  sunt  per  me 
nelarium  infrascriptum,  ratiflcaverunt  predicla  omnia  et  eis  asseruerunt.  Et  insuper 
quilibet  eerum  in  totum  promisit  et  convenit  ex  cerla  scientia  dictis  dominis  poteslali, 
capitaneo  et  \xiiii''%  recipienlibus  et  slipulanlibus  prò  Comuni  Arelii,  habere  rala  el  firma 
omnia  que  per  dictum  syndicum  facta  erunt,  et  lacere  et  compiere  et  servare  predicta 
omnia  et  singula  per  eum  promissa  et  quodiibet  eorum,  et  sic  confessi  fuerunl  et 
premiserunl  in  omnibus  et  per  omnia  sicut  eorum  syndicus  et  procuraler  predictus, 
sub  simili  pena  Genlum  marcharum  argenti,  eie.  Et  prò  hiis  omnibus  et  singulis  supra- 
diclis  servandis  inviolabiliter  el  lenendis  obligaverunt  se  et  eorum  bona  el  dicti  Comunis 


41  r.  DOCUMKNTl  PI;R  LA  STORIA  D' ABEZ70  [G39-C40. 

el  universilalis  de  Marcana  et  se  i[isa  liona  prò  Comuni  Arelii  conslilucrunt  iure  pi- 
gnoris  precario  possiderc. 

Ilem  qiiilibel  ipsorijm  hominum,  corporaliler  laclo  libro,  singulariler  iiiravit  prece- 
pta  domiiioriun  poieslatis,  ':apiiai)ei  el  xxiiu'"'  predictorum  presentium  et  fuluroniin,  et 
servare  omnia  precepla  et  mandata  eis  facienda  vel  aliorum  alicui  per  poleslalem,  ca- 
pilaneum,  doiiiiiios  xxiiii  presenles  vel  futures  vel  aliquem  eorum  in  honorem  et  reve- 
renliam  et  subieclionem  Comunis  Arelii,  eie. 

Ada  suol  hec  omnia  in  clauslro  paialii  Comunis  Arelii,  presentibus  domino  Guidone 
Gregorii,  domino  Gronda  iudice,  domino  Frederigo  Marabollini,  domino  Benencasa  pro- 
fessore legum  testibus,  in  anno  Domini  a  nalivitale  ipsius  MCCIxvnn,  apostolica  sede 
pastore  vacante,  nemine  imperante,  xii  indictione,  die  martis  x  mensis  septembris. 

Ego  Ghisellus  nolarius  coiidam  Giiidonis  supradiclis  omnibus  et  singulis  rogatus 
interfui,  el  de  voluntate  el  mandato  diclorum  dominorum  poieslatis,  capitanei  et  xx!!!!" 
et  eliam  dicli  Gratie  syndici  el  omnium  singulorum  suprascriptorum  scripsi  et  publicavi. 


6^0. 

SoUomiasioite   della  terra  di  Borgo  s.  Sepolcro  al   Comune  di  Arezzo  e  capiloli  dì 
alleanza. 

Arezzo,  Pieve  di  s.  Maria  ■  30  settembre  1269.     [R.  Ardi,  di  St.  dìFir.,  Capitoli,  voi.  XXIV,  e.  177'; 

Arch.  Coimin.  di  Arezzo,  Pergamene,  n.  6]. 

Neil'  Arch.  del  Comune  di  Arezzo  ò  una  copia  su  due  foglietii  di  carta  recisi  nelle  tre  piegature  verticali; 
la  esegui  verso  la  metà  del  sec.  XV  "Nicholaus  Archani  de  Seri)ulis  de  Plebe  sanati  Stephani  oriundus  et  in  iure 
civili  studens,,  sopra  una  trascrizione  che  fece  "  ser  Magdalaiis  quondam  Francisci  Benvenuti  alias  dicti  Ohi- 
belini,,  il  primo  di  agosto  1338  da  un'altra  trascrizione  che  dall'  originale  trasse  il  23  die.  1332  "ser  lohan- 
nes  Marchi  lacobi  de  Burgo  sancii  Sepulcri,,. 

Bini  A.,  Annales  Aretinor.  maiores  et  minores  (in  Muratori,  liei:  italic.  Script,  fase.  69,  pag.  47.  Cittù  di 
Castello  1909)  dalla  indicata  copia  del  sec.  XV,  che  è  alquanto  scorretta. 

In  Dei  nomine  amen.  Hoc  est  exemplum  cuiusdam  publici  instrumenti  scripti  marni  tìicco- 
manni  notarii  de  Burgo  sancii  Sepulchri:  cuius  tener  talis  est: 

In  Dei  nomine  amen.  Hec  sunt  pacla  et  amicilie  federa  copulata,  concordie,  transac- 
tiones,  promissiones  et  obligationes  inite  et  contraete  et  celebrate  inler  Comune  Arelii  seu 
sindicos,  procuratores  et  numplios  speciales  Comunis  Arelii  ex  parte  una  prò  civilateAre- 
tii,  silicei  loiiannem  notarium  de  Anglare  el  Bonaventuram  notarium  lilium  Delesalvi,  et 
Comune  Burgi  sancii  Sepulchri  el  syndicum  ipsius  Comunis  et  universilalis  Burgi  procu- 
ratorem  el  numptium  specialem,  silicei  dominum  Pepulum  iudicem  condam  domini  Rai- 
nerii  iudicis  de  dicto  Burgo  ex  altera,  prout  de  syndicalu  ipsorum  lohannis  el  Bonaven- 
ture  constai  manu  Ghiselli  ('),  et  de  syndicalu  predicli  domini  Pepuli  iudicis  syndici  Co- 


(»)  Nella  copia  B  del!'  Arch.  Com.  di  Arezzo:  Ghissetli  et  Ricomanni  notariorwn. 


AN.    1269|  CODICE   DIPLOMATICO  417 

niunis  Burgi  constai  publico  inslrumenlo  scripto  marni  mei  Riccomanni  notarli  de 
dii'lo  Burgo  (1). 

In  primis  siquidem  positum  fuit  et  concorditer  pafliim,  actiim  et  (irmalum  inter 
dictas  universitates  et  syndicos  earumdem,  quod  Comune  Biirgi  sancii  Sepulchri  et  ho- 
mines  ipsius  Burgi  et  dislrictiis  in  sigiinm  honoris  annuatim  in  per()eluum,  in  vigilia 
beati  Donati,  mictant  et  mietere  teneantiir  per  honos  et  suflicientes  homines  de  Burgo 
pallenm  novum  et  honorabile,  pnrpureum  et  de  bono  serico,  super  lancea  sive  asta, 
extensiim  a  porla  civitatis  usque  ad  palalium  Comunis  Aretii,  et  representari  poteslati, 
ita  quod  palam  appareat:  et  qui  (")  ipsum  palleum  a  Burgo  predirlo  ad  civilatem  por- 
tabit  offerel  C")  ipsum  palleum,  sic  adductum  super  asta  vel  lancea  in  lesto  beati  Do- 
nati, super  altari  maioris  ecclesie  Aretine,  silicei  Episcopatus,  et  dimictatC^)  ibidem. 

Item  fuit  actum  et  pactum  concorditer  et  lìrmalum  inter  predicias  universitates  et 
syndicos  earuni,  quod  homines  Burgi  sancii  Sepulchri  el  districlus  et  Comune  Bnrgi 
leneantur  refìcere  seu  refici  Tacere  castrum  Plebis  sancii  Stephani,  et  pontem  el  hedi- 
ficia  omnia  que  ibi  erant  quando  ultima  vice  fuit  destructum  ipsum  castrum  el  pons 
per  ipsos  Burgenses,  et  nominalim  quod  pecuniam  solvat  et  solvere  teneatur  et  debeat 
dicium  Comune  Burgi  Comuni  Aielii  prò  refectione  predicla  in  ea  quanlitale  et  summa, 
quoti  bene  et  ydonee  refectio  fieri  possit,  el  precipue  ad  arbilrium,  disposilionem, 
voluntalem  et  provisionem  dominorum  potestatis,  capitane!  et  xxnii"""  Comunis  el  po- 
puli  Aretini,  qui  nunc  sunt  vel  prò  tempore  eiunt  in  civilate. 

Item  ipsa  universitas  Burgi  sancii  Sepulchri  et  Comune  predicto  modo  et  forma 
refìcere  teneatur  ecclesiam  Plebis  que  erat  extra  castrum  predictum,  ydonee  qualis  erat 
tempore  [iredicle  C)  destructionis,  nisi  ostensum  fuerit  el  consliteiit  Comune  Burgi 
condigne  salisfecisse  legiplime  persone  vel  personis  cui  vel  quibus  debnerit  el  potuerit 
de  destruclione  facta  de  ipsa  ecclesia. 

Item  diclus  dominus  Pepulus  iudex  syndicus  universitatis  et  Comunis  Burgi  predicti 
ex  causis  infra  dicendis,  nomine  predicle  universitatis  et  vice,  habens  etiam  de  hoc 
speciale  mandatum,  cessil,  concessit  el  mandavit  diclis  lohanni  notarlo  et  Bonaventura 
syndicis  Comunis  Aretii,  prò  ipsa  civitate  recipienlibus,  omnia  iura  et  acliones  et  res  ora- 
nes  quas  vel  siquas  ipsa  universitas  vel  Comune  Burgi  habet  rei  habere  posset  in  diclo 
castro  Plebis  vel  eius  curia  et  districtu. 


(»)  Copia  U:  Hit  qui.  {>')  ibidem:  portaverit  o(ferat.  (=)  sic.  i^^)  ibid.:  ultime  predicte. 

(\)  il  sindaco  del  Comune  di  Arezzo  era  stato  nominato  il  giorno  innanù  a  (juesto  contratto,  nel  Consiglio 
dei  Vcnli(iuatiro  che  si  cliiaraarono:  "Dominus  loseppus  iude.x,  Contu  Mathei,  magi^^tcr  Bandinus  gnamaticus, 
Bonagiunla  Longus,  Albertinus  lohannis,  lìencevenne  Bonaventure,  Torioniis  .\rengerii,  Orlandus  Ad,  dominus 
Martìnus  iude.x,  Benlevoglia  BlancI,  Delaiiiti  lintor,  Ptholomeus  Orlandi,  MafTeus  Bonaventure,  Petrus  notarius 
de  Campiglano,  nodulffus  Ugolini^  Gratia  Bt-nfontri,  Checciis  Itanaldi,  Carucius  Arnuldi,  Mannus  faber,  Ric- 
chomannus  mercator,  Denvenuliis  Bonacolti,  Ariinucius  .\nghirami,  Utiirardinus  Meglorelli  et  Tucitius  Pagnu- 
(ii„. -Così  riferisce  nel  suo  Fons  memorabilium  unioersi.  De  viris  claris,  maestro  Domenico  di  maestro  Ban- 
djno  (Bibl.  Laurenz.,  cod.  Edil.,  172,  111,  e.  63'). 

Pure  nel  medesimo  giorno,  adunatisi  nel  palazzo  del  Comune  i  Ventiquattro  rettori  del  popolo  del  Borgo, 
"in  quo  interfuerunt  nobiles  dominus  Bonensegna  poteslas  et  Farulfus  capitaneus  (lieti  Burgi,  dicti  potestas 
el  capitaneus  et  x.xnii'"'  una  cum  dicto  Consilio  et  Consiliariis,  in  piena  concordia  et  comuni  voluntate,,  no- 
minarono loro  sindaco  e  procuratore  per  trattare  la  pace  cogli  Aretini  "discretum  et  sapientem  virum  dorai- 
num  Pepulum  iudicem  condam  domini  Rainerii  iudìcis  de  dicto  Burgo,,.  (Captt  eli.,  e.  17G). 


418  DOCUMENTI  PER  LA  STORIA  u'  AREZZO  [640. 

Itcm  aclum  fuil  et  firmalum  concordiler  el  paclum  iiiter  preiliclas  universilales 
ci  carum  syndicos  supiailiclos,  quod  Iiomiiies  imiversilulis  dicli  Biiigi  ci  ipsum  ("omune 
Burini  |ieimirlonl  libero  ci  expedile  redire  omnes  liomiiies  qui  l'uerunl  olim  de  dioU» 
castro  Plebis  el  lilios  eorum  et  lieredes  et  familias  sine  aliqua  contradiclioiie  ad  ipsum 
castrum  Piebis  et  eius  curiam  el  districlum,  el  dimiilent  eos  ibi  habilare  el  morari 
ad  corum  velie,  et  sinent  eis  et  cuilibet  eorum  vendere,  alienare  res  eorum  et  etiam 
deforre  ad  ipsum  laslrum  prout  de  ipsorum  ve!  ali(|uurum  eorutn  volunlale  processenl. 

llem  fuil  aclum  el  concordiler  lirmalum  et  paclum  inter  ipsas  universilales  et  diclos 
syndicos,  quod  homiiies  dicti  Durgi  el  dislrictus  et  Comune  |)refalum  facicnl(*)  el  facere 
teneantnr  Comuni  Aretii  exercitum  et  cavalcalani  in  perpeluum,  omni  tempore,  quaiidn- 
eum(]ue  vi  (piando  facerent  Aretini  prò  factis  piopriis  Comunis  Aretii  et  sociorum 
el  amicorum  i|)sius  presenlium  el  futurorum. 

llem  actura  fuil  concordiler  et  firmalum  C")  el  paclum  inter  universilales  predictas  et 
earum  syndicos  predictos,  (|uod  prefata  universilas  Burgi  et  liomines  ipsius  et  districlus 
et  ipsum  Comune  deslinabil  el  mietei  (')  de  ipso  Burgo  solempnes  et  lionorabiies  amlia- 
xialores  ad  civitatem  Aretii  el  in  perpeluum,  quando  faciel  ipsa  civilas  parlamenlum 
vai  iiet  in  ea;  de  quibus  unus  eorum  arengabil  in  honorem  Comunis  Aretii  in  ipsa 
conclone. 

llem  fuil  aclum  et  concordiler  firmalum  el  paclum  el  posilum  inter  dictas  univer- 
silales et  syndicos  earum,  quod  universilas  dicli  Burgi  el  liomines  ipsius  et  districlus 
el  dicium  Comune  Burgi  leneat  et  Iraclet  el  tractare  teneatur  ('')  omnes  inimicos  Co- 
munis Aretii  prò  iniraicis,  el  amicos  prò  amicis,  presenles  el  fuluros.  El  quod  ipsa 
universilas  el  Comune  Burgi  non  faciat  et  facere  non  debeai  cum  aliqua  persona,  uni- 
versilale  voi  loco  iuram  aliquam  vel  posturam  ve!  submissionem,  palam  vel  occulte, 
sine  volunlale  Comunis  Aretii. 

Itera  aduni  fuil,  concordiler  firmalum,  [losilum  et  pactum  inter  predictas  universi- 
lales et  diclos  syndicos  earumdem,  quod  universilas  dicli  Burgi  et  districlus  concordabit 
cum  Comuni  Arelii  el  concordiler  ponet  cum  Comuni  Aretii  unum  iudicem  qui  stabit 
in  convenienti  loco  et  conferetur  per  ipsum  Comune  el  dabitur  iurisdictio  et  per  Comune 
Aretii  cognoscendi  summarie  et  sine  strepitu  el  terminandi  super  rebus  el  iuribus  el 
possessionibus  el  quasi,  que  et  quas  Aretina  Canonica  habel  el  habebit  in  castro  Man- 
sciani  el  pertinentiis  eius  (").  Et  quod  ipsa  universilas  et  Comune  Burgi  restitual  et 
reslilui  faciat  cum  efTectu  ipsi  Canonice  id  quod  iudicatum  fuerit  per  dictum  iudicem 
contra  Comune  Burgi  vel  singulares  personas  universitatis  Burgi  et  districlus;  salvo 
quod  a  sententiis  dicli  iudicis  possil  appellari,  el  salvo  etiam  quod  super  aqua  tlu- 
minis  Afre  cognilionem  non  habeat  el  se  nullatenus  intromiclal.  Et  quod  non  fìat  et 
fieri  (0  non  debeat  in  futurum  aliqua  alienatio  vel  concessio  per  diclos  Burgenses  vel 
Comune  Burgi  de  ali(juibus  rebus  el  iuribus,  que  el  quas  habent  et  lenent  in  dicto 
castro,  el  pertinentiis  eius  in  preiudicium  cognilinnis  dicti  iudicis  ponendi  et  diete 
Canonice. 

Item  fuil  aclum,  concordiler  posilum  et  firmalum   inter  universilales  predictas  et 


(•)  Sic.  (')  Copia  B:  et  concorditer  /irmatum.        {')  copia  B:  destinabunt  et  mietent.        ('>)  et  tenere 

teneatur  ìd  ambedue  gli  esemplari.  {')  copia  B:  Incastro  Mansciani  et  pertinentiis  ipsius  et  homin  ibu* 

ipsius.  (f)  copia  B:  non  faciet  fieri. 


AN.    1209]  CODICE  DIPLOMATICO  410 

prediclos  syndicos  earumdem,  quoil  Comune  et  iiniversitas  dieli  Burgi  non  auferet  et 
auferri  non  permiiUet  in  Burgo  et  suo  disliictu  aliquod  pedagium  vel  curaluram,  sili- 
qua'.icum  voi  exactionem  aliquam  quocumque  nomine  ceiisealur  aliipio  tC'm|)oro  Comuni 
Arelii  vel  aliqnibns  singulariltus  peisonis  Comunis  Arelii  et  dislrirlns  (^ivilatis. 

Ilem  actum  (*)  fuit  et  concordiler  positum  el  finnatum  inler  dictas  uiiiversilales, 
Comunia  et  syndicos  eornm  prediclos,  quod  Comune  et  univcrsilas  Burgi  non  faciel  et 
fieri  non  permiclet  et  quod  non  (iel  in  Burgo  vel  eius  districtu  devetnm,  contradiclio, 
proibitio  ('')  vel  aliquod  obstaculum  quominus  libere  omni  tempori^  iioniines  civitatis 
Aretii  el  dislriclus  possint  absque  aliqua  [iena  el  districtione  deferre  ci  deferri  facere 
ad  civitalem  Arelii  et  dislriclum  de  Burgo  el  eius  dislriclum  omnes  res  quas  volent 
causa  negolialionis  ("),  et  alia  prohibitione  vel  obslaculo  aliquo  non  obslante. 

Ilem  aclum  l'uil,  concordiler  posilum  el  lìrmaluni  inler  dictas  universilales,  Comu- 
nia et  syndicos  eorum  prediclos  et  ulriusque  eorum,  et  e  converso  el  versa  vice,  quod 
Comune  Arelii  reducet  ad  tramilem  verilatis  el  iuslitie  terminos  olim  immissos  et  po- 
sitos  inler  Comune  civitatis  Aretii  el  Comune  dicli  Burgi,  et  predicta  faciel  ('')  dicium 
Comune  Arelii  (I),  secunduni  disiiositionem,  provisionem  el  arbitriuni  dicti  Comunis 
Aretii,  el  proni  ipsi  Comuni  Arelii  videbilur  melius  et  utilius,  inspectis  et  consideralis 
omnibus  faciendis  in  prediclis  el  circa  predicta. 

Ilem  fuit  actum,  fìrmalum,  promissum  concordiler  per  dictum  Comune  Aretii  et 
syndicos  supradiclos  diete  civitatis  et  Comunis  dicti  Burgi  el  syndicum  predictum  dicti 
Burgi,  (luod  civitas  Aretii  cum  loto  suo  districtu  in  perpeluum  defendal  (")  et  defendere 
teneatur,  manulenere  el  prò  posse  iuvare  Comune  Burgi  sancii  Sepulcliri  et  eius  dislric- 
lum presenlem  et  futurum  el  homines  universilatis  el  dislriclus  Burgi  predicli  ab  omni 
persona,  universitate  et  loco. 

Item  aclum  fiiil,  concordiler  positum  el  lirmalum  inler  dictas  universilales,  Comu- 
nia et  syndicos  eorum  prediclos,  quod  Comune  Arelii  non  auferat  et  auferri  non  sinat 
in  civilate  Arelii  el  eius  districtu  hominibus  el  personis  Burgi  vel  dislriclus  aliquod 
pedagium,  curaluram,  siliqualicum  vel  aliam  exactionem  (');  salvo  quod  Comune  Arelii 
possil  auferre  el  auferri  facere  Burgensibus  el  hominibus  et  personis  dicti  Burgi  et 
eius  dislriclus  pedagium  piscium. 

Item  fuit  actum,  concordiler  posilum  et  firmalum  inter  dictas  universilales,  Comunia 
et  syndicos  eorum  prediclos,  quod  per  Comune  Arelii  non  liei  el  (ieri  non  permiclel(ur) 
in  civilate  el  districtu  Aretii  aliquod  devetum,  prohibitionem  vel  contradictionem  («)  quo- 
minus homines  el  persone  dicti  Burgi  et  dislriclus  possint  libere  de  civilate  Arelii  et 
districtu  ad  Burgum  el  eius  dislriclum  deferre  el  deferri  facere  res  omnes  quas  volent, 
sicut  eis  placebil,  sine  aliqua  pena,  el  prohibitione  aliqua  non  obslante. 


(•)  dtctum  ('')  copia  B:  aivetum,  interdictum,  prohibitum.        (';  copia  B:  causa  victus  et  negotiatio- 

nit.         (Il)  copia  B:  et  /ieri  faciet.       {«)  defendet       (')  copia  B:  alium  exactum.         (b)  copia  cit.:  prohibitum 
vel  contradictum. 

(I)  1  confini  Ira  il  lerrilorio  di  Borgo  e  di  Arezzo  vengono  dolerminali  con  istrumento  del  7  luglio  1270  da 
Rainerio  tavolatone  del  Comune  Aretino  "presentibus  domino  Bencivenne  iudice  condam  Guaschonis,  Guaite- 
rio  Manvolbis,  Martino  de  Scopeto,  Gradano  Vecrosi  de  Villa  sancii  Petri  de  Costihus  .Montodolli(i),  actam  in 
comilatu  Aretii,  in  villa  sancii  Petri  ante  ecnlesiani  predicli  sancii  Pelri,,;  e  con  istrumento  "actum  in  comi- 
tatù   Aretii,  in  ecclesia  sancii  Laurentini  de  Cosiibus  de  Montedollio,,. 

Dipoi,  il  29  giugno  1281,  pongonsi  i  termini  "e.x  forma  pactorum,,  della  curia  "castrorum  Sctiianlacappe 
el  Spinelle,,.  (Diplom.  Fiorentino,  Comunità  di  Arezzo). 


420  DOCUMENTI   PER   LA  STORIA   d' AREZZO  [tìiO. 

Iloin  fuil  aclum,  coucordiler  posilum  el  firmaliim  inler  diclas  universilales,  Comu- 
DÌa  et  syndicos  eonim  predictus,  quod  Comune  Ardii  i  oddui  et  reddi  faciet  in  civitalo 
Aielii  (*)  ius  el  ralionem,  sicul  Aretinis  homi(ni)hns  el  personis  reddiliir  io  Bnr^o  et 
ciiis  districlu  et  io  modo  el  forma. 

Item  ex  causis  infra  dicendis  dicti  syndici,  silicei  lohannes  el  Bonaventura  et  qui- 
libel  eurum  in  soliduni  et  in  loluni,  vice  et  nomine  Coniunis  el  civiialis  Arelii,  absolve- 
runl  (el)  liberaverunl  dictum  dominnni  l'epulum  indiceni  i)resentem  et  recijiientem  prò 
Comuni  Burgi,  de  omnibus  petilionibus,  iniunis  et  olì'ensis  factis  el  commissis  olim  per 
Burgenses  seu  Comune  Burgi  cunlra  Comune  Aretii,  el  de  omnibus  el  singulis  que  Co- 
mune Arelii  (juacumque  de  causa  possel  pelere  vel  universilas  el  Comune  Burgi  teneri 
Comuni  Aretii  usque  in  hunc  diem.  Et  quod  Comune  Aretii  nullam  petitionem  faciat 
vel  facere  possil  contra  dictum  Comune  Burgi  aliquibus  occasionibus  et  causis  pret-e- 
rilis  usque  in  bunc  diem.  Salvis  semper  et  exceplis  promissionibus  et  obiigationibus 
supradiclis  el  infra  dicendis  el  conventionibus  faclis  el  faciendis  per  syndicum  predic- 
lum  dominum  Pepulum  et  omnibus  que  convenil  et  facil  et  faciel  per  formam  sui  man- 
dali Comuni  Aretii,  ut  infra  declarala  sunl  et  infra  dicentur;  quii)us  in  nichilo  deroge- 
tur  per  banc  liberalionem  el  absolulionem.  Et  e  converso,  sub  dieta  forma  et  modo, 
dictus  dominus  Pepuius  tanquam  syndicus  Comunis  Burgi,  absoivii  el  liberavil  diclos 
lohanuem  el  Bonaventuram,  notarios  recipientes  prò  Comuni  Arelii,  de  omnibus  el  ah 
omnibus  i)etilionil)us  quas  Comune  Burgi  quacumque  de  causa  facere  posset  usque  ad 
hunc  diem  a  Comuni  Aretii  ve!  contra  ipsum  Comune.  Que  quidem  omnia  supiadicla, 
(que)  declarala  C")  et  expressa  sunt  et  conventa  in  singulis  capitulis,  dicti  lohannes  el  Bo- 
naventura syndici  Comunis  Aretii.  vice  el  nomine  Comunis  el  civitatis  Arelii,  el  pre- 
falus  dominus  Pepulns  iudex  syndicus  universilalis  et  Comunis  Burgi  sancii  Sepulchri 
ex  causa  pacti,  transactionis,  concordie,  finis  et  pacis  et  etiam  donalionis,  ut  melius 
de  iure  et  facto  plenam  oblineanl  firmitatem,  ex  certa  scienlia,  non  vi,  sei  sponte  sibi 
invicem,  nomine  dictarum  universitatum  et  omnium  quorum  interessel  vel  interesse 
possel,  sibi  invicem,  singulariler  singuia  et  uiiiversaliter  universa  conveneiunt,  solerapni 
el  legiplima  stipulatione  interveniente,  attendere  et  observare,  compiere  et  facere  cura 
omni  elleclu,  remolo  omni  sophysmate,  fraude  el  malo  iotellectu,  et  contra  non  venire 
el  contra  predicla  vel  aliquod  predictorum  non  facere  uUo  modo  vel  ingenio,  sub  pena 
Mille  marcharum  boni  et  puri  argenti.  Quani  penam  diclus  dominus  Pepuius  lanquam 
syndicus  universilalis  et  Comunis  dicti  Burgi  promisit  dare,  et  solvere  convenit  el  promi- 
sit  dictis  lohanni  et  Bonavenlure  syndicis  Comunis  Aretii,  recipienlibus  el  slipulantibus 
prò  ipso  Comuni  el  civitate  Arelii,  si  predicla,  omnia  et  singuia  superius  conventa  et 
pacla  et  convenliones  el  concordias  omnes  supradiclas  dieta  universilas  Burgi  non'ser- 
varel,  contra  fecerit  et  non  compleveril  cum  effeclu,  et  in  aliquo  contra  veneril  aul  ve- 
nire presumpseril  per  se  vel  .tlium  quocuraque  modo  vel  ingenio  quod  dici  possit 
vel  excogitari.  El  e  converso  el  versa  vice  prefati  lohannes  et  Bonaventura  syndici 
Comunis  Aretii  (")  convenerunt  el  promiserunt  dicto  domino  Pepulo,  recipienti  prò  ipso 
Comuni  et  universitate  Burgi,  dare  et  solvere   Mille  marchas  boni  et  puri  argenti  no- 


(•)  taciet  Burgenstbus  qui  litigare  volent  in  civitate  Aretii,  aggiunge  la  copia  B,       (')  sii>e  sunt  decla- 
rala; copia  B.  1  =  )  Copia  B:  tanquam  sinUici  civitatis  Aretine. 


AN.    I269J  CODICE  DIPLOMATICO  421 

mine  pene  si  clvitas  et  Comune  Arelii  ea  omnia  supra  convenla  prefalo  syndico  et 
omnia  dieta  pacla  et  convenliones  non  fecerit,  non  servaverit  et  non  compleverit  cum 
elfucln  vel  in  aliqiio  veniiet  centra  vel  presiimpseiit  venire  aliquo  modo  per  se  vel 
alium,  pena  predicta  in  solidum  in  singulis  capilulis  commictenda  toliens  et  exigenda 
ulrinque,  ralis  semper  manenlibus  omnibus  supradiclis  qnoliens  fuerit  contra  ventura 
vel  venire  presnmptuni  vel  non  servaliun  vel  raclum.  Et  rennmptiaverunt  dicti  syndici 
civitalis  et  Comunis  Arelii  et  dictus  syndicus  Comnnis  Burgi  omnilnis  aclionibus  et 
exceptionibus  in  factum  et  sine  causa  prescriptis  verbis  certi  generali  et  omnibus  legibus 
loquentibus  contra  vel  aliler  quam  sii  actum,  et  quod  non  possint  obicere  vel  allegare 
vel  proponere  quod  non  senserint  predicta  et  quod  piene  non  doliberaverint  vel  fnerint 
in  aliquo  circumventi  vel  lesi,  immo  assernerunt  hec  fore  ulilia  et  expedire  cuilibet 
ipsarum  universitatum;  et  quod  hec  omnia  in  ipsis  universitatibus  fuerunt  piene  cognita 
et  deliberata  et  consulto  facla,  et  ex  certa  scientia  factum,  posilum,  firmalum  prò  ma- 
gna et  evidenti  utilitale  et  in  mBlioi'amenlo  ulriusque  universilalis  et  hominnm  earnm- 
dem,  omnibus  piene  pensatis  el  cousideratis.  Et  renunliaverunt  onini  alii  legum,  inris 
canonici  et  civilis  auxilio  et  fecerunt  sibi  invicem  prò  ipsis  universitatibus  pactum  de 
non  utendo,  non  opponendo  et  non  allegando  aìiqua  iura  seu  benelitia  presenlia  et 
futura  centra  predicta  vel  aliquod  prediclorum,  vel  per  tjue  vel  predicta  vel  aliqued 
eorum  posset  ledi  vel  in  aliquo  viiiari,  sub  dieta  pena  invicem  stipulata  commictenda 
et  exigenda,  ratis  predictis  omnibus  manenlibus  qnoliens  fnerit  factum  contra  vel  non 
servatum  et  non  completum  eie.  llem  dampna  sibi  invicem  prediclis  universitatibus  et 
eorum  nomine  reficere  ad  iuramenlum  syndici  qui  nunc  est  vel  prò  tempore  erit  uni- 
versilalis illius  que  servaret  el  servare  velici  si  non  servarentur  ei  predicta  vel  aliquod 
eorum,  absque  alia  probatione  et  taxalione  iudicis,  eie. 

Ada  sunt  hec  omnia  in  plebe  sancte  Marie  de  Arelio,  presentibus  venerabili  patre 
domno  domno  lohanne  priore  camaldulensi,  domino  Tarlato  de  Telramala,  domino 
Rodolfìno  Boncompagni,  domino  Catìro  (')  indice,  Amannalo  notarlo  civibus  arctinis,  et 
Baldo  condam  domini  Castellani  et  Ventura  (ìuidolis  de  Burge  saneli  Sepulchri  et  Ghi- 
sello  notarlo  de  civitate  Arelii  et  aliis  teslibus  ad  hec  rogalis  et  vocatis(''),  in  anno  Domini 
a  nativitate  ipsius  Millesimo  Ci'Jxviui,  apostolica  sede  pastore  vacante,  nomine  impe- 
rante, XII  indictione,  die  lune  ultimo  mensis  septembris. 

Ego  Riccomannus  de  Burgo  {")  sancii  Sepulehri  omnibus  et  singulis  supradiclis  ut 
supra  dicitur  rogatus  interfui,  et  de  mandato  dictorum  syndicorum  ulriusque  univer- 
silalis et  Comunis  subscripsi  et  publicavi. 

Fgo  Chisellus  nolarhts  condam  Guidonis  supradiclum  instrumentum  transumptum  de  orrigi- 
7ìali{^)  exemplari  et  publico  instrumenlo  scripto  vianit  dicli  Kiccomanni  notarli  exemplavi  de  verbo 
ad  verbum,  et  ex  ipso  e.templari  transumpsi  et  fideliter  in  piiblicam  furìnam  redegi  nichil  ad- 
dendo vel  minuendo  per  quod  substantia  ipsins  contractus  in  aliq-uo  lederetur  et  ad  maioris 
roboris  firmitalem  me  subscripsi  meumque  signum  apposui. 


(«)  Copia  P:  Zaphynn.  (b)  Amannato  notarlo,  Ghisello  notarlo  cixibits  aretinis.  Baldo  oli»,  Castel- 

lani, Ventura  GuKtalis  (sic)  et  aliis  plurtbus  ad  hec  rogatit  et  vocatìs  testttus.       (')  copia  B:  Ego  Rlcomannus 
not.  lìtim  Aremgherti  domine  Aremgherie  de  dlcto  Uurgo.  (^)  sic. 


i'i'i  DUCUHENTI   PER   LA   STORIA    I)'  AREZZO  [tiii  . 


641. 

Essendo  sialo  dislrullo  il  caslello  d'  Ambra  e  dispci'si  ed  uccisi  (jli  ahitanli  di  iiuel 
dislrrllo,  i  superstiti  si  sollomellono  al  Comune  di  Arezzo  con  reciproche  con- 
venzioni. 

Arezzo,  Palazzo  degli  Alber^otti  •  5  gennaio  li'O.  Ili.  Ardi,  di  SLdil'ir.,  Of/i/to/i, 

voi.  XXIV,  e.  187). 
In  margiiie:  Df  Oixlrn  Amhre. 

In  Dei  iioiniiie  amen.  .4nno  Domini  a  nativilate  ipsius  MCClxx,  apostolica  sede  pa- 
store vacante,  nemine  imperante,  xiii*  indictione.  Actum  Arelii,  in  paiatio  Alhrigotlorum, 
die  quii. lo  mensis  ianuarìi,  presenlibus  domino  Cavalca  indice  condam  Bonavenlure 
Befci,  Bi;cio  condam  (xliiseili,  Guidone  condam  magistri  Gerardini  civibns  areliiiis  et 
Iacopo  condam  lohannis  et  Testa.  Urne  balitoiibus  popiili  Aretini.  Cum  non  nimia 
teaiporis  prolixitate  exteosa  castrimi  Ambre,  comilatus  Arelii,  de  viscontaria  Valiis  Am- 
bre, quonimdam  potenlia  et  sediiclo  ipsi  castro  universaliter  hominibus  et  personis 
castri  predicli  inimicantium,  dissipatum,  combiistum  et  destructum  fuerit  et  eoriim 
omnia  et  singula  quasi  bona  incendio  supposita  fuerint  et  mine,  ac  boinines,  licei 
plurimi  gladio  interempti  cum  universis  eorum  mulieribus,  superlectilibus  et  familiis 
eorumdem,  propter  guerrarum  discrimina  que  in  centrata  convalescere  videbanlur,  dis- 
persi fuerint  per  loca  varia  et  diversa,  ila  quod  propler  variam  commulationem  et 
intollerabile  dampnum  quod  predicta  de  causa  universitas  prefata  subivit,  pauperlate 
depressi.  Aretino  Comuni  ac  rectoribus  et  dominis  civitatis  eiusdem  parere,  obedire  et 
servire  nullalenus  polerant  ut  debebant  ac  erat  solitum  obedire,  ila  quod  eorum  dam- 
pnum, periculum  et  iaclura  et  dicli  castri  Ambre  el  hominum  (lidi  loci  apparebat  et  erat 
in  evidenti,  deliberatione  solerapni  habita  diutius  et  pensala  sepius  Inter  eos  homines 
dicti  castri  quid  posset  per  eos  utilius  operari,  ut  ad  ipsorum  castri  reposilionem  et 
reconstruclionem  maturius  intendatur;  videntes  et  cognoscentes  in  revera  quod  aliquam 
personam,  uoiversitatem  vel  locum  dictum  ipsorum  castrum  et  oppidum  reponi,  con- 
strui,  rehedificari,  manuteneri  ac  defendi  ulìiiler  et  augeri  non  valeat  atque  posset 
quam  per  eorum  matrem  et  dominam  civitatem  Arelinam  de  cuius  iurisdictione  persi- 
stunt,  ab  eiusdem  civitatis  volunlatibus  et  preceptis  secedere  nullalenus  proponentes, 
unanimi  concordia,  beneplacitu  et  assensu,  solempniter  decreverunt  Comuni  Aretii  ac 
civitati  predicte  se  subponere  et  universitatem  et  castrum  predictum,  iuxta  formam 
pelitionis  eorum,  coram  nobili  viro  domino  Hermanno  de  Saxoferrato  Dei  gratia  capi- 
laneo  nec  non  sapientibus  et  discrelis  viris  dominis  xxiiii"-'"  Comuni  et  populo  Aretii 
presidentibus,  benigne  porrecte  per  Accursinum  condam  BonBlii  eorum  et  diete  univer- 
sitatis  et  castri  syndicum  ad  infrascripta  omnia  describenda  et  quodlibet  eorumdem 
plenaria  auctoritale  suffullum,  ac  etiam  lecte  in  Consilio  populi  generali,  in  Plebe  sancte 
Marie  more  solilo  congregato,  et  per  ipsius  reformationem  Consilii  plenius  confirmate, 
solempniter  misso  partito,  proul  de  ipsius  Consilii  reformatione  plenaria  manu  Ghiselli 
notarli  el  offilialis  ipsorum  dominorum  xxiiii"  potest  publice  apparere,  idem  syndicus 


AN.    1270J  CODICE  DIPLOMATICO  423 

(lidi  castri  Ambre,  nniversitalis  et  omnium  et  singulorum  hominum  dicli  castri  et  loci 
legiptime  et  siidicienter  ad  infrascripta  omnia  constilutus,  creatus  et  faclus  prò  parie 
una,  sic(iit)  de  ipsius  syndicatiis  instrumento  manu  Bonavenlure  filli  Detesalvi  iudicis  et 
notarii  plenius  dicilur  contineri,  et  Bonaventura  nolarius  fiiius  Detesalvi  syndicus  Oo- 
muiiis  et  populi  Aretini,  ad  infrascripta  sufficieiiter  instructus  et  legiptime  ordinatiis 
et  factus,  nomine  et  vice  totius  Comunis  et  populi  Aretini  et  omnium  et  singulorum 
hominum  (lomunis  prefati  prò  parte  altera,  sicut  de  ipsius  syndicatu  documentum 
constare  potest  manu  Amannati  notarii  publice  denotatum,  ad  liane  conventionem, 
pactura  et  concordiam  voluerunt  liberaliter  ac  comuniter  devenire.  IN'am  dictus  syn- 
dicus Accursinus,  nomine  ac  vice  sue  universitatis  castri  Ambre  ac  procuralor  omnium 
existentium  in  dieta  carta  sui  syndicatus  et  prò  se  ipso,  ad  hunc  contractum  sponte 
volens  accedere,  de  certa  srientia  et  deliberata  et  non  per  errorem,  sciens  se  non  te- 
neri ad  infrascripta  set  sive  tenerelur  sive  non,  nichilominus  voluit  obligari  et  cum 
effeclu  teneri,  et  quod  omnia  infra  dicenda  plenissimum  consequantur  effectum  per  se 
et  suos  successores,  ad  honorem  dominorum  poteslatis,  capitanei  et  xxiiii  Comunis  et 
populi  Aretini,  qui  nunc  sunt  vai  fuerint  in  perpetuum  in  civitate  prefata,  et  ail  bo- 
nura,  pacificum  et  tranquillum  statnm  civitalis  predicte,  et  ut  dieta  universitas  dicli 
castri  et  universi  homines  et  persone  castri  i)redicli  ad  universa  servitia  et  mandata 
perpetuo  stare  et  permanere  valeanl  civitatis  eiusdem,  promisit  ac  stipulando  convenit 
diclo  Bonavenlure  notarlo  syndico  Comunis  et  populi  Aretini  et  prò  i[)SO  Comuni  et 
populo  el  suis  successoribus  dare,  deferre  ac  solvere  in  civiiate  Arelii,  annuatim,  in 
festo  beali  Donati  patroni  et  defensoris  civitatis  eiusdem  unam  bonam  el  puram  mar- 
cham  argenleam  de  bono  el  puro  argento  venelorum  grossornm,  sine  malitia  el  fraude 
ad  legale  pondus,  soluturus  diclam  marcham  annualiter  in  dicto  festo  illi  vei  illis  vel 
cui  et  ubi  in  civitate,  sicul  de  dominorum  capitanei  et  xxiiii  prò  tempore  residenlium 
in  civitale  predicla  plenaria  provenerit  voluntate  vel  allerius  prò  Comuni.  Item  idem 
syndicus  universitatis  castri  predicli  prò  se  et  omnibus  el  singuìis  sue  universitatis  et 
vice  et  nomine  omnium  et  singulorum  univeisilatis  eiusdem  promisit,  paclo  convenit  el 
stipulalus  est  eidem  syndico  Aretino,  recipienti  nomine  el  vice  Comunis  el  populi  Aretini 
el  prò  ipso  Comuni  et  populo  et  successoiibus  Comunis  eiusdem,  ut  dictum  est,  semper 
et  in  perpetuum  slare  el  stare  velie,  et  se  slipulalione  solempni  el  diclam  universitatem  et 
castrum  et  universos  et  singulos  homines  el  personas  castri  predicli  summictit  el  supponi! 
el  se  suppositos  fuisse  confessus  est  ad  omnia  el  singula  servitia  facienda  et  exhibenda  et 
honera  subslinenda  et  pertraclanda,  que  alii  celeri  homines  comilatus  civitatis  Arelii  iuris- 
dictioni  summissi  faciunt  et  facere  debenl  tam  in  datiis  solvendis  quam  factionibus  etaliis 
realibus  et  personalibus  servitiis  substinendis  et  faciendis.  Nec  ob  dictam  marche  argen- 
tee solutionem  el  prestalionem  annualiter  faciendam  vult  idem  syndicus  ac  universitas 
dicli  castri  et  homines  ipsius  universitatis  et  loci  a  diclis  servitiis  et  factionibus  aliis 
aliqualenus  sublevari.  Item  idem  syndicus,  nomine  et  vice  sue  universitatis  et  castri 
Ambre  el  omnium  et  singulorum  hominum  quorum  syndicus  el  procuralor  existil  el  prò 
ipsa  univcrsilate,  castro  vel  loco  et  hominibus  omnibus  et  singuìis  universitatis  eiusdem, 
promisit  et  paclo  convenit  ac  stipulalus  est  eidem  Bonavenlure  syndico  Comunis  et 
populi  Aretini,  stipulanti  et  recipienti  vice  et  nomine  dicli  Comunis  et  populi  et  prò 
ipso  Comuni  et  populo  et  suis  successoribus,  semper  el  in  perpetuum  petere  xv  die- 


424  DOCtlMKNTl   l'KIt   I.A   STORIA   I)' AREZZO  [641-042. 

bus  ante  kalendas  iannarii  recipere  aiiniiatim  de  civilate  predicla  rcclorem  el  duniinura 
ydoneum  per  diclos  dominum  capilaneiiin  el  xxiiii,  cuin  Consilio  civilatis  qui  pio  tem- 
pore fiieriul,  oxliil)Oiidmn  et  concedendiim  uiiiversitati  predirlo  ciim  ea  salarii  (|iiaiitilale 
deceiili  (|iiain  domiiiiis  capitaiieus  el  xxiin"%  (|iii  iiiiiir.  siiiil  vel  prò  lein|iore  l'ucriiit  in 
civilate  vel  alias  sive  alii  ipii  esscnl  in  ri'^'imine  civitalis  [)ro  lempoio  iliixcrint  exlii- 
beiida  rectorilms  uiiiversilatis  eiiisdem,  ab  liomiiiibus  diete  universilatis  solvenda  aiiiiua- 
liter  el  preslaiida  iiixta  ordinamenta  quo  fieri  et  coiidi  conligerit  per  hnminos  iiniver- 
sitatis  eiiisdem,  ad  (pie  domiiuis  vel  rector  f|iiein  esse  coiitigeril  in  dominio  dirli  castri 
iurare  leiieatur  el  debeat,  dum  tamen  dirla  ipsiiis  universilas  et  castri  ordinamenta 
per  dominos  capilaiieiim  el  xxiin  Comunis  el  popuii  Aretini,  qui  nunc  sunt  vel  prò 
tempore  fuerinl,  quoliens  expedierit  rorrigantiir  in  quo  vel  quibus  viderint  ('(ìrrigenda,. 
conlirmanda  el  approbanda.  Item  idem  syndicus,  nomine  el  vice  sue  universilatis  et 
castri  el  oniniiini  el  singuloruni  hominum  dicli  castri,  promisit  et  paclo  convenil  et  sli- 
pulalus  est  eidem  Bonaventure  nolario  syndico  Oomunis  et  popuii  Aretini,  stipulanti  el 
recipienti  nomine  el  vice  dicti  Comunis  el  popnli  Aretini  el  prò  ipso  Comuni  et  suis 
successoribus,  se  faclurum  et  curaturum  sic  el  taliter  quod  in  ref'ectione  ac  reposi- 
tione  dicti  castri  omnes  predici!  bomines  el  eornm  filii  et  universe  eorum  familie  ac 
eliam  omnes  alii  ijui  venerinl  aut  venire  voiuerint  ad  iiabitandum  in  diclo  castro  el 
qui  originarii  inde  luerunt,  redibunl  ad  propria,  silicei  ad  ipsum  castrum  manebunt 
et  stabunl  perpetuo  ad  servilium  et  mnndalum  civilatis  el  Comunis  eiusdem.  Et  hec 
quidem  omnia  et  singula  supradicla  idem  syndicus  dicli  castri  Ambre  fecit,  promisit  et 
convenil  et  stipulatus  est  eidem  syndico  aretino,  recipienti  et  stipulanti  nomine  et  vice 
dicti  Comunis  et  popuii  civilatis  Aretii  et  prò  ipso  Comuni  et  populo  el  universis  ho- 
minibus  civilatis  eiusdem,  eo  quod  versa  vice  et  causa  idem  syndicus  Comunis  Are- 
tii, nomine  et  vice  dicli  Comunis  el  popuii  Aretini  et  omnium  el  singulorum  bomi- 
num  dicti  Comunis  el  prò  ipso  Comuni,  promisit  el  pacto  convenil  el  stipulatus  est 
eidem  syndico  diete  universilatis  el  castri  Ambre,  recipienti  vice  el  nomine  diete 
sue. universilatis,  castri  vel  loci  et  omnium  et  singulorum  hominum  dicli  castri  el  prò 
ipsa  universitale  et  castro  et  hominibus  dicti  castri,  dare,  prestare  et  imperliri  con- 
silium,  ausilium  et  favorem  ut  dicium  caslrum  reponatur  et  reconslruatur  sub  forila 
civilatis  et  Comunis  Aretii,  ita  et  taliter  quod  iiii  cum  familiis  el  rebus  eorum  bomi- 
nes et  persone  ibidem  degentes  nunc  vel  prò  tempore  commode  sub  tutela  ac  jirotec- 
tione  Comunis  Aretii  habitare  et  morari  polerinl  el  valebunt.  Item  idem  syndicus 
Comunis  et  popuii  Aretii,  scilicet  Bonaventura,  nomine  et  vice  dicti  Comunis  et  popuii 
et  prò  ipso  Comuni  el  populo,  sponle  promisit  el  scienler  convenil  ac  stipulatus  est 
eidem  syndico  diete  universilatis  el  castri  Ambre,  recipienti  et  stipulanti  nomine  et  vice 
diete  sue  universilatis,  castri,  et  omnium  et  singulorum  hominum  dicti  castri  et  prò 
universitale  vel  loco  et  eastro  el  omnibus  el  singulis  hominibus  universilatis  eiusdem, 
quod  Comune  et  populus  Aretii  et  rectores  et  domini  prò  tempore  existenles  in  civilate 
predicla  compellenl  el  conslringenl  horaines  universos  et  sioguios  visconlarie  Vailis  Am- 
bre, iurisdictioni  Comuni  Aretii  subiectos,  ad  veniendum  et  slandum  et  operandum  ad 
refectionem  ac  conslructionem  murorum  et  fossorum  in  diclo  castro  reponendo  facien- 
dorum  et  miclendorum  in  ea  tantum  provisione  el  modo  que  vel  qui  videbitur  diclo 
capitaneo  et  xxiiii  qui   nunc   sunl  ve!   fuerinl  prò  tempore  in  civilate  predicla.    Item 


AN.    I270J  CODICE   DIPLOMATICO  425 

dictus  syndicus  Ardii,  noniine  ul  vice  dicti  Comunis  el  populi  Arelii  ci  prò  ipso  Co- 
muni et  populo  Arelii,  promisil  sponte  et  scienter  convenit  el  slipulalns  est  cidem  syii- 
dico  dicti  castri  Ambre,  recipienti  et  stipulanti  nomine  et  vice  diete  universitatis,  castri, 
vel  loci  el  prò  ipsa  universilalp,  castro,  ve!  loco,  et  prò  omniluis  el  singulis  Iiomiiiibus 
dicli  castri,  universitatis  vel  loci,  quod  ipsum  castrum  sic  reconslructuni,  faclum, 
reposilum  et  reliedifìcatum  et  homines  oinnes  el  singulos  dicli  castri,  qui  fuerint  vel 
venerint  deinceps  ad  liabilanduin  et  slandum  ipsa  civilas  Aretina  el  rectores  ipsius  ci- 
vitalis  qui  prò  tempore  erunt  in  civitate  |)reilicta,  liabebunt  et  tenebunt  prò  speciali 
castro  ipsius  civitatis,  cuni  ipsius  civitatis  iurisdiclioni  solummodo  sint  suppositi  et 
a  iurisdictione  cuiusque  persone  vel  domini  penitus  sint  exempti,  sicut  syndicus  dicti 
castri  hec  omnia  asserebat.  Salvis  lamen  iuribns  aliorum  siqua  iura  liabent  in  eisdcm 
hominibus  de  Ambra  vel  in  aliquo  prcdictorum  vel  in  bonis  el  rebus  eorum  vel  cuius- 
libet  predietorum  liominum  vel  aliqui  domini  ve!  universilas.  Pro  quibus  omnibus  el 
singulis  promissionibus,  pactis  el  convenlionibus  ac  stipnlalionibus  bine  inde  faclis  el 
celebralis  per  syndicos  prelibatos  predicli  syndicus  Comunis  Arelii  nomine  et  vice  sui 
Comunis  a  dicto  syndico  universitatis  eiusdem  et  syndicus  diete  universitatis  nomine  et 
vice  diete  sue  universitatis,  prò  ipsa  universilale,  vicissim  el  solempniter  inter  eos  confessi 
sunl  alque  contenti  habuisse  el  recepisse  iusluni  meriluin  secundum  legem;  rennnliantes 
omni  exceplioni  predicli  syndici  ad  invicem  inter  eos  dicli  meriti  non  liabili  et  non  recepii 
el  non  iusti,  doli,  mali,  condictioni  indebilis  sine  causa,  cause  ingratiludinis  in  factum, 
actioni,  benefilio  fori  et  omni  alii  legum  et  iurisauxilio  prò  aliquo  contea  alterum  f;icieuli. 
Quas  convenliones,  pacliones,  promissiones,  concoidias  alque  paeta  bine  inde  babilas, 
promissas,  stipulatas,  faetas  el  facta,  promissa  el  conventa  inter  dictos  syndicos  nomine 
et  vice  diclorum  Comunis  et  populi  Arelii  et  diete  universitatis  et  castri  prediclus  syn- 
dicus Comunis  (Arelii)  nomine  et  vice  lolius  Comunis  et  populi  Arelii  per  se  et  suos  suc- 
cessores  prò  parte  una,  et  dictus  syndicus  ipsius  universitatis  vel  eastri  vice  et  nomine 
ipsius  universitatis  et  omnium  el  singulorum  hominiim  ipsius  universitatis  per  se  et 
suos  successores  prò  |)arte  altera,  ad  invicem,  inter  eos  cum  omnibus  et  singulis  supra- 
scriplis,  promiserunt  et  convenerunl  solempni  interveniente  stipulatione,  firma,  r;.ta  et 
grata  habere  el  tenere  el  inconcussa  ac  illibala  servare  nec  in  aliquo  contra  faceic  vel 
venire  de  iure  vel  de  facto,  sub  pena  Centum  marcharum  argenti  ad  invicem  inter  eos 
promissa  nomine  et  vice  diclorum  Comunis  et  populi  Arelii  et  dicti  castri,  universitatis 
vel  loci  in  quolibel  capilulo  non  servato,  que  pena  loliens  exigatur  et  peli  possit  et 
valeal  ei  qui  predicla  neglexeiil  vel  in  aliquo  si  violaverit  aut  viti;iveril  ab  eo  qui  [)re- 
dicla  lenuerit  et  observaverit  inconcussa  quotiens  fueril  contra  ventum  aut  venire  pre- 
sumplum.  Et  omnia  el  singula  damna  et  expeiisas,  que  et  quas  Comune  et  populus 
Aretii  ani  syndicus  dicti  Comunis  feceiit  vel  subslinuerit  catione  predietorum  el  cuius- 
libel  eorumdem  in  curia  el  extra;  et  omnia  et  singula  damjìiia  el  expensas  que  et  qnas 
feceril  dieta  -universitas  dicli  castri  vel  subslinuerit  aul  syndicus  universitatis  eiusdem 
simililer  in  curia  et  extra,  nomine  et  vice  cuiusque  sui  Comunis,  per  se  el  eorum 
successores  sibi  invicem  slipulanlibns,  promiserunt  totaliler  el  inlegraliler  resareire  solo 
simulici  iuramento  syndici  Comunis,  cuius  interoril  vel  allerius  persone  ad  ca  legitime 
conslilule  sine  alia  qualibel  probàtione  et  taxatione  iudicis  nullatenus  facienda.  Pro 
quibus   omnibus  et   singulis    snpradielis   inviolabiliter  observandis,  lenendis,  faciendis 


iiCi  DOCUMKNTl    HKH    I.A   STOKIA    o'  AHKZZO  [641 -(iii. 

altjuo  coiiipleiidis  ol)lij;;ivil  ilictus  syndiciis  castri  Ambre  eidum  .syiulicu  Arelii  slipulanti 
vice  el  nomine  Corauiiis  el  pupilli  Arelii  el  prò  ipso  Comuni  el  successoribus  suis  so 
et  iliil:uii  iinivcM'silalem,  raslriim  t\\.  lutniincs  dii'lo  nnivcrsilMlis  ci  eoriim  l)0na  el  ruiiis- 
(]uc  eorum  el  bona  castri  predicli.  El  ihclus  syndicns  C.oniunis  ci  popiili  Arelii  obligavit 
cidem  syndico  castri  Ambre,  recipienti  el  slipulanti  nomino  el  vice  diete  sue  universilatis 
et  omnium  et  sinjjulorum  (liominum)  dicle  sue  universilatis  et  prò  ipsa  universilate 
et  liominibus  eiusdcm  universilatis,  se  et  dicium  (Comune  el  populum  Arelii  el  liomi- 
nes  dicti  Comunis  et  eorum  bona  el  cuius(]uo  eorum,  et  bona  dicti  C.omunis  et  popuii; 
el  ea  unus  prò  altero  vicissim  Inter  eos  precario  constiluil  possidere.  Et  pena  soluta 
vel  non,  el  exacta  semel  el  pluries,  damimis  et  expensis  in  inlegrum  restilulis  ve! 
non,  rato  semper  manente  contractu  cum  pena  et  celeris  aiiis,  salvis  in  oinniijns  et 
singulis  supradictis  mandalo,  voluntate  et  provisione  dominorum  Capilanei  el  sxiiii", 
Comunis  el  popuii  Arelii  qui  nunc  sunl  voi  prò  tempore  erunl  in  civilate  Aretii,  si 
qua  cognoscerent  fore  dampnosa:  alia  semper  firma  el  rata  permaneaiil. 

Ego  Ghiseilus  nolarius  condam  Guidonis  supradictis   omnibus  et  singulis  conlentis 
bine  inde  rogatus  inlerfui,  sciipsi  el  publicavi. 


642. 

Il  vescovo  Guglielmino  conferma  al  monaslero  di  s.  Giovanni  Evangelista  di  l'ra- 
lovccchio  la  chiesa  di  s.  Ilario  in  Puglia,  già  concessa  al  medesimo  dal  vescovo 
Girolamo. 

Arezzo,  Palazzo  episcopale  -  7  aarosto  1270.  [11.  Ardi.  Fior.,  Uiplom.,  Monast.  di  s.  Giov. 

Evang.  di  Pratmecchio]. 

nini.  2S0X'^S0.  ■  Copia  falla  da  sor  Bunavenlma  di  Tano  da  Falcano  per  ordine  del  vescovo  lldeiiran- 
dino  il  26  settembre  1308,  e  poi  collazionala  ed  approvata  da  ser  Ciuccio  di  ser  Dardo  di  Gerardo  e  ser  Clone 
di  Piero  di  Marzo  di  Arezzo.  A  questo  privilegio  ''appensuni  erat  quoddam  sigilluni  cere  viridis  cum  filo 
serico  rubro  el  giallo,  in  quo  quidam  sigillo  sculta  erat  imago  cuiusdam  episcopi  parati  cum  mitra  in  capile 
el  baculo  pastorali.  S.  Guiliclmi  Aretitii  epT;  in  circnmferenfia  eiusdem  sigilli  predicte  litlere  sculte  erant,,. 
Segue  la  conferma  dello  stesso  istrumento  falla  dal  prefalo  vescovo  lldebrandino  il  9  febbr.  1 305  e  concepita 
nei  medesimi  termini  della  presente. 

In  Dei  nomine  amen.  Anno  a  naliviiate  Domini  Millesimo  cclxx",  indictione  xiii*. 
Guillielmus  divina  misericordia  aretinus  episcopus  venerabili  abbalisse  Soffye  mona- 
slerii  sancii  lohannis  evangelisle,  siti  in  loco  qui  dicitur  l'ratovecchio,  eiusque  sororibus 
ibidem  Deo  famulanlibus  salulem  et  benedictionem.  Religiosis  desideriis  et  piis  pelilio- 
nibus  dignum  est  assensum  prebere  et  equilalis  ratio  postulai,  ut  dieta  poslulatio  pium 
sequatur  effeclum.  Unde,  karissima  in  Domino  filia,  tuis  postulationibus  annuentes,  pri- 
vilegium  indullum  dudum  domine  Sufflè  monasterii  sancii  lohannis  de  Praloveteri  abba- 
lisse ac  eidem  monaslerio  per  bone  memorie  antecessorem  nostrum  leronimum  episco- 
pum  super  ecclesia  sancii  Illari  el  sancii  Sepulcri  el  rebus  eiusdem,  el  concessionem 


AN.    1270]  CODICE   DIPLOMATICO  427 

per  ipsum  faclam,  scriplum  sive  scripta(m  manu)  eximii  Viviani  iu(iicis(l),  ex  certa  scientia 
conlìrniamiis.  Ralificaiiles  quicfiiiid  factum  fuil  per  prediclum  dominum  leroniinum  epi- 
scopum  areliiuim,  coiiccdimus  cliaiii  l:mi  tilii  (inatn  in  olficio  lui)  in  predicta  ecclesia 
sancti  loliaiiiiis  succcdeiililuis  et  (iredicto  mofiasierio,  predictam  occlcsiani  iuris  nostri 
et  nostri  episcopalus,  piope  civitalcm  Aretii,  iuxla  viilam  (|uc  nuncupatur  Piiilia,  que 
est  dedicala  ad  lionorem  sancii  Illari  et  sancii  Sepulcri  {'-2),  salva  nimirum  debita  reve- 
renlia  omnis  plehis  que  sub  omni  parrochia  esse  dignoscilur.  Ilem  coneedimus  et  per- 
petuo confirmainus  prcdiclo  monasterio  el  eius  jiro  tempore  abbatisse  integra  lenimenla 
et  possessiones  que  iiunc  liabel  aut  in  anlea  iusle  et  canonice,  Ueo  propilio,  liabilura 
est:  ordinaliones  quoque  et  regimen  lam  rerum  quam  personarum  eiusdem  loci  tara 
in  mundanis  quam  in  bis  que  ad  Deum  et  religionem  pertinenl  libi  nostra  episcopali 
auctorilale  permitlimus.  Si  quis  vero  coiitra  hanc  nostrani  |)ermissionem  et  concessio- 
neui  sciens  temerario  ausu  facere  luesumserit,  nisi  cito  lesipuerit,  si  laicus  esset  ana- 
Ihemalis  vinculo  ferialur,  si  vero  clericus  ab  omni  ecclesiastico  officio  degradelur.  Ad 
cuius  rei  memoriam  et  robur  in  iierpetunm  valilurum,  presens  scriptum  fieri  per  ma- 
num  Pagani  nolnrii  infrascripli  et  nostro  sigillo  peiuiente  iussimus  communiri.  Datura 
et  conlirmatum  fuit  in  civitale  Aretii,  in  palalio  domini  episcopi,  die  seplimo  augusti, 
coram  donno  Benediclo  abbate  de  l'ratallia  ("),  donno  Orlando  monaco  cius(dem)  abba- 
ile, presbitero  Sai  imbene  de  Serravalle,  Iacopo  notarlo  de  Marciano,  Alberto  quondam 
Alberti  de  Civileila  et  Becco  eius(dem)  loci  et  presbitero  Mccola  reclore  ecclesie  sancii 
Lei  leslibus  ad  hec  vocalis  et  rogatis. 

Ego  (luilli(e)lmus  Dei  gralia  arelinus  episcopus  ss. 
Ego  Rainerius  Dei  gralia  prepositus  arelinus  ss. 


(1)  An.  1149  aprile  3U  (n.  UH). 

(2)  Il  giorno  dopo  che  1'  abbadessn  ebbe  con  ipiesl'  allo  vestovile  la  eumbiina  ilell'antico  privilegio,  essa 
slipiilò  un  islrLimenlo  col  quale  riconobbe  il  dirillo  di  {jiuspalronato  che  noU'anticliissinia  chiesa  di  Puglia  ave- 
vano alcuni  nobili  aretini;  diritto  riconosciuto  già  per  un  altro  allo  de!  13  marzo  1209.  Allora  i  patroni  erano: 
"Petrus  et  Bertramus  fìlli  quondam  Orlandini,  Aimericus  et  Ebriacus  et  sui  Olii,  Gerardinus  et  Bonaventura,,; 
e  all'  epoca  del  presente  documento  i  patroni  erano:  "Uguicio  l'baldini,  Domiscianus  eius  fìlius,  Bonaventura 
olim  Ubriaci,  domina  Margarita  filia  olim  domini  Bonaventurc  Ubriaci,,.  (.\rch.  cit.;  Carta  del  predetto  nionast. 
di  Pratovecchio). 

Poi  abbiamo  un  altro  decreto  di  (liiglielmino  in  data  1G  setteudire  1269,  con  cui  egli  dà  facoltà  "pres- 
bitero Tebaldo  reclori  ecclesie  sancii  lllarii  diocesis  aretino,  prope  civitatem  Aretinam,  locandi  ad  fictum  cui 
voluerit  unam  clusam  terre  diete  sue  ecclesie,  positam  circa  dictam  ecclesiam  in  planitiis  ville  de  Pullia,  iu,\ta 
Rainaldum  Teste  ek.„.  L'atto  (cui  segue  la  quietanza  fatta  a  detto  rettore  da  "Gheco  notarlo  (Ilio  Uanaldi  de 
civiiate  Aretii,,  del  fitto  di  detta  chiusa  pagato  a  ragione  di  "duodecim  denariorum  areiinorum  nigrorum  par- 
vorum,,)  ha  importan7.a  in  quanto  fu  scritto  e  rogato  per  mano  del  nonno  di  Francesco  Petrarca,  "ser  Paren- 
cus  iudex  et  noi.  (ilius  olim  Gan.i  de  Ancisa  et  scriba  publicus  dicli  domini  episcopi,,.  Il  quale  ser  Parenzo 
passò  quindi  ai  servigi  del  conte  Guido  da  Romena  (ved.  doc.  de!  19  febbr.  1281). 

Si  riferiscono  pure  a  questa  chiesa  due  decreti  del  vescovo  lldebrandino,  uno  del  27  giugno  1299,  col 
quale  egli  dà  licenza  all'  abbadessa  di  Pratovecchio,  perchè  "in  ecclesia  sancii  lllarii  prope  civitatem  qua 
monasterio  ipsi  subest,  propler  paupertatem  ipsius  ecclesie  presbiter  non  moratur  el  populum  nullum  habet,, 
di  trasferire  le  reliquie  nella  chiesa  urbana  di  s.  Benedetto:  "Datum  Gresse,,;  l'altro  del  27  marzo  1305  con 
cui  approva  e  ratifica  1'  avvenuta  traslazione  di  delle  reliquie:  "Datum  Aretii,,.  (Ardi.  Capii,  d'  Ar.,  Carte  di 
s.  Malia  in  Gradi,  n.  329;  Diplom.  Fioreni,  Mnnast.  cit.). 


428  DoriJMKNTi  PF.n  la  storia  n'  arp.zzo  [6*2-043. 

Ego  Viviaiius  arcliidiaconus  areliims  ss. 

Ego  Uoiius  piiniiceriiis  areliims  ss. 

Ego  Boiisignore  canonii'iis  .ueliiius  t-s. 

Ego  inagislcr  IJeiie  caiioiiiciis  areliiius  ss. 

Ego  llenianliniis  caiioniciis  arelinns  ss. 

Ego  Kaiiieiiiis  raiioniciis  art'linus  ss. 

Ego  l'aganus  nolariiis  dlìiii  Dicralvi  da  .Molile  sancii  Saviiii    predicle  confirmalioni 

iiilerliii  el  iil  supia  iiileilineavi  lokannis.  el  ea  omnia  mandato  prelati  domini  episcopi 

scripsi  01  piiblicavi  rogalus. 


643. 

Il  vcscoio  (ìwjlielmino,  tiralo  dai  benefid  e  della  decozione  dei  suoi  canoìiici,  con- 
j'erma  le  prebende  loro  assegnale  e  gliele  aumenta. 

Arezzo,  Palazzo  episcopale  •  14  settembre  1270. 

min.  500X680.  -  l'ergameiia  originale  ben  uoiisuivalii^  ma  priva  drl  sigillo  vescovile  che  pondevu  nel 
mezzo  della  larga  piegatura.  È  nell'  archivio  dei  conti  libertini  di  Cliitìgnano  posseduto  dal  sig.  Torello  Man- 
ncschi  di  Faltona  (Casentino)  crede  del  conte  Cesare  l'bertini  morto  ab  intestato  nel  1 89S.  Non  ho  potuto 
che  fiigacemonte  conl'rontarc  colla  carta  autentica  il  docimiento,  che  pulililico  secondo  una  copia  del  sec.  XVII 
inserita  in  un  libro  di  varie  memorie  aretine,  esistente  presso  il  sig.  colonn.  (iiulio  De-Bacci. 

(luillieimus  miseratone  divina  episcopus  arelinus  venerabilibus  fralribus  Rainerio 
preposito  et  Capitulo  .Aretino  in  perpetuum.  Dura  merita  vestra  et  devotionis  affectum 
provida  deliberalione  pensamus,  ipsa  laudabiiia  merita  nos  compellunt  ut  vestris  volis 
favorabililer  annuamus,  cum  mandalis  nostris  et  volis  [)er  vos  velut  obedientes  liiios 
semper  fuerit  satisfactum.  Supplicaslis  quidem  nobis  ut  episcopaiis  decimas  prepositure, 
archidiaconatus  et  primiceratus  ceterasque  canonicis  in  prebendas  et  perpetua  benefitia 
assignalas,  secundum  canonicorum  numerum  quem  habetis,  privilegi!  nostri  pagina  con- 
cedere dignaremur;  quas,  sicul  distincte  et  assiguate  esse  noscuntur  a  nobis,  auctori- 
tate  nostra,  vestre  dignilalum  et  ordinum  qualitates,  in  dislinclionem  quoque  et  assi- 
gdationem  presentibus  duximus  inserendas.  Prebenda  sacerdotalis  Rainerii  prepositi  la 
plebatibus  plebium  sanate  Marie  de  Pacina  el  .sancii  Felicis  et  sancii  .Marceliini  in 
danti;  prebenda  diaconaiis  Viviani  archidiaconi  que  est  in  plebatibus  plebium  sancii 
Martini  et  sancii  Ilarii  de  Spilino  in  totum  et  plebatu  sancte  Marie  de  .Maiano  Mouloli 
prò  medio  et  plebatu  sancte  .Marie  de  Monlepolleciano  prò  tenia  parte;  prebenda  Boni 
prepositi  sacerdotalis  que  est  in  plebatu  plebis  sancte  Agalhe  de  Sciano;  prebenda  sa- 
cerdotalis magistri  Beni  que  est  in  plebatibus  |)lebiiim  sancii  Slephani  in  Classe,  sancii 
Donnini  de  Maiano  Cerphonis  in  totum  et  sancte  Marie  Maiani  de  .Monloto  prò  medio 
et  sancte    Marie   Monlepolliciani   prò  quarta  parie;    prebenda  sacerdotalis  Ugonis  que 


(•)  PretalHa. 


AN;.    1270]  CODICR   DIPLOMATICO  4-20 

est  in  plebatibus  sanr^li  lohannis  in  Vescona  in  toliim  el  sancii  Pelli  de  Cieli  prò  mn- 
flio;  prebenda  sacerdotaiis  Raineri!  que  est  in  plel)atibus  sancte  Marie  de  Salto  in  to- 
tnm  et  sancii  Petri  de  r.reli  prò  medio;  prebenda  Bonsignoris  diaconali?  que  est  in 
plebatibus  plebium  sancii  Constantii  de  Turrita  el  sancii  Vaienlini  de  Montefelonaco; 
prebenda  lacobi  diaconalis  que  est  in  plebatibus  jilebium  sancte  Marie  de  Ciisona  et  sancle 
Marie  de  Bacialla;  prebenda  Accursi  diaconalis  que  est  in  plebalu  plebis  Mentis  sancii 
Savini;  prebenda  Caccie  subdiaconalis  que  est  in  plebatibus  plebium  sancii  l'anli  et 
sancii  Stejtbani  in  Vico  duodecimo;  prebenda  subdiaconalis  Bernardini  que  est  in  ple- 
batibus sancte  Marie  de  Toppo  el  sancii  Matliei  de  l'oiano;  prebenda  subdiaconalis 
Donati  archipresbiteri  sancii  Quirici  que  est  in  plebatibus  [debium  sancii  Petri  de  Mon- 
licello  et  sancte  Marie  de  Rucavo;  prebenda  Bosonis  acolitaiis  que  est  in  plebalu  plebis 
sancii  Petri  de  Mesolis;  prebenda  Donati  archipresbiteri  que  est  in  plebatibus  ple- 
bium sancte  Marie  de  Cosona  et  sancii  Andree  de  Terquanda.  Quieti  vestre  igitur 
ac  proveclui  intendentes,  [)refalas  decimas  et  prebendas  quas  scimus  vos  legiplime 
possidere  el  per  multa  tempora  possedisse  et  ad  vos  pertinere  de  iure  et  consuetudine 
approbalas,  sic  distinclas  el  assignatas  ut  superius  est  expressum,  vobis  vestrisque 
successoribus  prò  vobis  el  vestris  successoi'ibus  concedimus  et  in  prebendas  et  bene- 
neficia  perpetuo  confirmamus;  iiis  lotum  quod  in  has  liabemus  in  vos  et  successores 
vestros  totaliter  transfundenles,  concedimus  vobis  et  condonamus  decimas  castri  nostri 
de  Marcena  et  loci  qui  dicitur  Compasexto  in  territorio  Castelnovi,  quas  ad  vos  et  vestram 
ecclesiam  novimus  pertinere.  Addicicntes  quod  de  donecariis  veslris  elNerris  que  redie- 
rint  ad  uianus  vestras  non  teneamini  decimas  exhibei'c,  nec  do  illis  que  redierint  ad 
soluliones  quoque  vos  decernimus  teneri.  Promittenles  prò  nobis  et  noslris  successo- 
ribus vobis  et  vestris  successoribus  concessiones  et  donaliones  huiusmodi  nos  liabi- 
luras  ratas,  babere  el  nullo  modo  venire  contra.  lurisdicliones  prelerea  prepositure, 
archidiaconatus  et  |)rimiceralus  in  ecclesiis,  ecclesiaslicis  et  laicis,  quas  exeicuisse 
personaliter  videnlur  infra  lurisdicliones  dignitalum  illarum,  mere  liberas  esse  volu- 
mus,  prout  nostrorum  et  prepositi  el  arcliidiaconi  et  primiceri!  predecessorum  tempo- 
ribus extilerunt.  Ad  cuius  rei  eertitudinem  et  perpetuam  firmilalem  predicla  scribi 
iussimus  et  nostri  sigilli  munimine  roboravimus. 

Aclum  Aretii,  in  porta  Fuori,  in  palatio  supradicli  domini  episcopi,  anno  Domini 
Mcclxx,  indiclione  xiiii,  die  dominico  decimoquarlo  mensis  septembris  intranlis,  pre- 
sentibus  fratre  Tebaldo  guardiano  loci  fratrum  Minorum  de  Aretio,  fralre  Bonaventura 
eiusdem  ordinis,  domino  Petro  capellano  predicli  domini  episcopi,  Patio  Belmontis 
senensi,  Guidone  Guineldi  de  Fighino  et  Pace  familiare  eiusdem  episcopi  testibus  adhi- 
bilis  et  rogatis,  imperatore  et  sedis  apostolice  pastore  vacantibus. 

Ego  Gerius  imperialis  auclorilale  notarius  fìlius  olim  Renaldesci  omnibus  prediclis 
inlerfui  el  de  mandalo  supradicli  domini  Guillielmi  e|iiscopi  ut  supra  legilur  scripsi 
et  in  publicam  formam  redegi. 

t  Ego  Guillielmus  episcopus  aretinus  ss. 

t  Ego  Rainerius  prepositus  aretinus  propria  manu  ss. 

t  Ego  Vivianus  archidiaconus  aretinus  ss. 

(^  Ego  Bonus  primicerius  aretinus  et  presbiter  manu  mea  ss. 

t  Ego  magister  Bene  canonicus  et  presbiter  aretinus  ss. 


430  DOCUMENTI   PE«    LA    STORIA    I)'  AREZZO  [CW-fiio. 

t  Kt!0  Rairierius  de  Grossa  presbiler  canonicus  arelinus  ss. 

t  Ero  Boiisi{,'nore  diaconus  canonicus  ss. 

t  Ego  BiTiiardinus  |tresl»iler  diaconus  ss. 

t  Ego  Donatus  de  .Martineliis  subdiaconus  canonicus  ss. 

t  Ego  Caccia  subdiaconus  canonicus  aretinns  ss. 


664. 

}l  vescorn  duglielmino   crea  stw  procnralure  ìkiUluzzo  di  Taena  per  riscuotere  la 
somma  di  200  once  d'  oro  dovulegii  dalla  curia  di  Carlo  I  d'  Angiò. 

Nìi|»oli  -  11  iinvcmhre  l'J70.  [II.  Airh.  di  Sialo  di  .Napoli,  Aìfi/ia  Zt'tca,  voi.  Il, 

1266-12*0,  pergamena  76]. 
min.  iOOX'^:!'»- 

La  caria  è  ocigiiiale.  .Non  vi  si  vede  più  il  sigillo  cereo  del  Vescovo;  solo  ne  è  rimasto  un  ieve  segno 
ove  Ola  applicalo. 

Si/ltahuiì  memhranar.  ad  H.  Siciliai;  Avchkuvi  jicrtinenlium  (Niiap.   1821),  1,   Il  (in  estr.). 

In  nomine  domini  Dei  eterni  et  saivatoris  nostri  lesu  Christi.  .Anno  ab  incarnalione 
eiusdein  millesimo  ducentesimo  septuagesimo,  regnante  domino  nostro  Karolo  Dei  gralia 
ciementissimo  rege  Sicilie,  ducatus  Apulie,  principatus  ("-apue,  alme  urbis  senatore, 
Andegavie  provincia  Forcalquerii  (*)  cornile  ac  Romani  Imperii  per  sanctam  Romanam 
Ecclesiam  in  Thuscia  vicario  generali,  regni  vero  eius  anno  sexto,  feliciler.  Amen.  Die 
marlis,  undecima  mensis  novembris,  quarledecime  indiclionis,  aput  Neapolim.  Nos  Guil- 
iielmus  miseralione  divina  aretinensis  episcopus,  consiliarius  et  familiaris  iliustris  regis 
Sicilie,  in  presencia  lohannis  Sigie  iudicis  civitatis  Neapolis,  INicolai  Camodii  puplici 
eiusdem  civitatis  notarli  et  testium  subscriptorum  literatorum  ad  hoc  specialiter  voca- 
torum  et  rogatorum,  tenore  presentis  scripti  puplici  fatemur,  quod  cum,  tam  auctori- 
tate  sacri  pendentis  mandati  regii  dati  Panormi  nono  augusti,  terciedecime  indictionis 
primo  preterito  quam  et  auctorilate  alterius  pendentis  mandali  magnificorum  dominorum 
capitanei  et  vicariorum  generalium  in  regno  Sicilie  a  Faro  citra  usque  ad  confìnia  ter- 
rarum  sancle  Romane  Ecclesie  directorum  secreto  Apulie  debeamus  recipere  ab  eo,  de 
quocumque  pecunie  curie,  que  est  vel  erit  per  manus  snas,  uncias  auri  ducentas  pon- 
deris  generalis  et  non  possemus  ad  presens  ad  partes  ipsas  personaliler  nos  conferre 
prò  ipsis  unciis  recipiendis  ab  eo  propter  alia  servicia  curie  nobis  emergencia,  consli- 
tuimus  et  ordinamus  Balduzum  filium  Raynaldi  de  Taena  nostrum  familiarem.  procu- 
ratorem  et  certuni  nuncium  nostrum  ad  conferendum  se  in  Apuliam  ad  secretum  ipsarum 
parcium,  et  ad  assignàndum  ei  predicta  mandala,  et  ad  exigendum,  requirendum  et 
recipiendum  nomine  et  prò  parte  nostra  ab  eodem  secreto  predictas  uncias  auri  du- 
centas ponderis  generalis,  et  faciendum  de  receptione  predictarum  unciarum  auri  ducen- 
tarum  eidem  secreto,  quas  uncias  ab  eo  nostro  nomine  receperit,  ydoneam  apodixam; 
promictentes  nos   firmam  et  ratam    habituros  tam   receptionem    ipsarum    ducentarum 


{«)  Sic. 


AN.     1270- 1271]  CODICE    DIPLOMATICO  431 

unciarum  auri  quas  ei  diclus  secretus  assignaverit,  quam  et  apodixam  quam  eidem 
secreto  dictus  Balduziis  ooster  procurator  et  nuncius  specialis  de  ipsa  pecunia  duxerit 
faciendam;  ratiflcantes  ipsam  tamquam  si  nos  personaliter  facissemusC)  eandem.  linde  ad 
fului'am  memoriarn,  et  tani  curie  quam  dicti  secreti  caulelam,  presens  procuracio- 
nis  scriptum  exinde  factum  est  per  manus  predicli  magistri  Nicolai  signo  suo  solilo, 
sigillo  et  subscriplione  noslris,  sigillo  et  subscriptione  predicti  iudicis  et  subscriptorum 
testium  subscriptionibus  roboratum.  Quod  scriptum  scripsi  ego  Kicolaus  Camodius 
publicus  notarius  qui  rogatus  predictis  interfui,  ipsum  meo  signo  signavi.  Nos  Guiliei- 
mus  Dei  gratia  episcopus  aretinensis.  (Sd.)  Ego  qui  supra  Johannes  Siccia  iudex  Nea- 
polis  subscripsi.  Ego  Petrus  Malardus  testis  sulìscripsi.  Ego  notarius  lohannes 
Saracta  testis  subscripsi. 


US. 

Il  Comune  di  Arezzo  e  quello  di  Laterina  vengono  condannali  a  pagare  l'  ammenda 
delle  ruberie  quivi  falle  a  danno  della  società  mercanlile  dei  Frescohaldi  di 
Firenze. 

Arezzo,  Chiostro  della  chiesa  di  s.  Michele  -  6  febbraio  1271.        [Ardi,  della  Fralerniia  di  Miirello 

di  Arezzo,  Pergamene,  n.  li]. 

mm.  170X300. 

In  nomine  Dei  eterni  amen. 

Hoc  est  exemphim  cuiusdam  senlenlie  tale  per  arbilios  Comunis  Florentie  et  Aretit,  sciipte 
pei-  me  Pierum  et  Bencevennem  notarics  infrascriptos.  ut  inferius  declarabititr:  ctiius  senlenlie 
tenor  talis  est: 

In  nomine  Dei  eterni,  amen.  JNos  loseppus  de  Martinellis  iudex  et  l'ierus  de  Cam- 
piiiiano  notarius,  arbitri  et  arbitratores  prò  Comuni  civitatis  Aretii  et  dislrictus  ex  una 
parte,  et  Bernardus  de  Collina  iudex  et  Bencevenne  de  Torre  notarius  arbitii  et  arbi- 
tratores prò  Comuni  civitatis  Florentie  et  districtus  ex  altera,  positi  et  ordinati  super 
decidendis  represalliarum  discordiis  qua  verterentur  et  essent  seu  veni  possent  inter 
Comune  Florentie  et  singulares  personas  Comunis  Aretii  et  districtus  ex  parte  una  et 
Comune  Arelii  et  singulares  personas  Comunis  Florentie  et  dislrictu*  ex  parte  altera, 
cogiiitores  infrascripte  petitionis,  cuius  tenor  talis  est:  L'bertellus  qui  lletorta  vocatur 
filius.. procurator  domini  Berti  quondam  Rainerii  Frescobaldi,  Ghini  et  Guidi  de  Fre- 
scobaldis,  et  prò  se  ipso  et  procuratorio  nomine  prò  predictis  et  prò  sotiis  et  solietate 
Frescobaldorum  agendo  contra  Comune  Aretii  et  contra  Rinalduni  lacobi  Alberigotti  sindi- 
cum  dicti  Comunis,  petit  coram  vobis  arbitris  Comunis  Aretii  et  Florentie,  quatenus  con- 
dempnetis  Comune  Aretii  et  sindicum  antediclum  dicto  procuratorio  (nomine)  in  libiis 
noningentis  quinqueginta  florinorum  (*)  parvorum  prò  mendo  et  extratione  pannorum  et 
danariorum  et  aliarum  rerum  ablatarum  per  vim  in  comilatu  et  districtu  aretino  apud 


(•)  Sic. 


43i!  DOCUMENTI   PER    LA    STORIA    D'  AHEZZO  |G4o-64G. 

LaU'iiiiuni,  el  prò  dumpiiis  el  experisis  el  iuleresse  pelil  prediclo  modo  agendo  liliras 
ceuluin  dicle  monete.  Ilem  diclus  L'berlellus  procuralor  Formice  lilii  i|uondam  Orlandi  de 
Florenlia  el  Beniiii  el  Franceschi  eius  liliorum  agendo  conlra  diclam  Comune  et  sindii^iim, 
pelil  corani  vobis  arbilris  ipsum  Comune  el  syndicnm  oondempnari  sibi  in  libris  scptin- 
geulis  vigenti  florenorum  parvuruni  prò  exlraclione  el  mendo  quarumdam  saimarum  et 
armorum  el  rerum  ahialanim  per  vini  dictis  Formice  (el  Benino  el  Francesco)  silicei  in 
comilatu  el  dislriclu  Aretino  apud  Lalerinum.  El  petit  diclo  modo  prò  dampnis  et 
expensis  et  interesse  dictum  syndicum  sibi  condempnari  in  libris  cenlum  dicle  monete, 
el  dieta  de  causa  pelil  in  prediclis  pelilionihus  sibi  condempnari  Comune  et  liomines 
de  Lalerino  apud  quos  pervenil  dieta  rnbbaria  el  utrumi|ue  in  solidiim  el  syndicos, 
una  tamen  sohilione  conlentus;  el  predicla  pelil  onini  iure  sibi  com[)etenti.  Visis 
diiigenter  petitionibus  supradictis  et  visis  diligenler  omnibus  actis  cause,  sequenles 
lenorem  et  formam  arbitratornm  ex  aucloritate  et  poleslale  nobis  concessa  per  ulraque 
Comnnia,  liabilo  Consilio  dominorum  JInnaidi  el  Bontesalvi  iudicum  quod  tale  est:  Con- 
silium  dominornm  Mnnaldi  et  Bontesalvi  iudicum  super  queslionibus  vertenlibus  Inter 
Ubertellnm  predictum  agenlem  suo  nomine  el  procuratorio  nomine  prò  fìliis  Frescobaldi 
et  |)ro  Formica  Orlandi  de  Florenlia  et  Benini  et  Franceschi  fìlli  eius  contra  Comune 
Aretii  el  sindicum  dicli  Comunis  et  coijtra  lacobnm  Boncii  siudicum  Coraunis  liominum 
de  Laterine(")  el  ipsum  Comune  el  iiomines  tale  est:  quod  predicla  Comunia  el  syndici 
civilalis  Aretii  et  Lalerine  condempnenlur  in  solidiim  in  libris  millequaluorcenlis  quin- 
queginta,  una  tamen  solulio  snfticiat  facla  a  dictis  Comunilalibus  vel  altera  eaium,  et 
quod  exactio  ipsius  condempnalionis  fiat  el  fieri  debeai  hoc  modo:  quod  Comune  Aretii 
solvat  in  pedagio  libras  mille,  et  ab  inde  siipra,  quod  est  libre  qualuorcenle  quinqueginla, 
solvat  Comune  de  Lalerine  in  pecunia;  et  Comune  Aretii  tenealur  et  debeat  precise 
compellere  Comune  et  homines  et  universilatem  ile  Laterine  ad  prediclam  quantitalem 
solvendam;  salvo  quod  si  contigerit  Comune  de  Laleiine  non  solvere,  solvat  lolam 
snnimam  integraliter  Comune  Aretii  in  peda[gio],  ut  dicium  est,  el  ad  dictam  condem- 
pnalionem  solvendam  per  Comune  de  Lalerine  non  teneantur  pupilli  neque  vidue,  re- 
servalo insHper  onini  iure  Comuni  de  Lalerine  contra  singulares  personas  dicli  loci 
que  fecerunt  dictam  robbariam  vel  babnissenl  de  dictis  rebus  predaclis  vel  derobbatis. 
Concorditer  pronuntiamus,  diffinimus  et  arbitramur  el  conderapnamus  Comune  Are- 
tii et  Rinaldum  predictum  syndicum  dicli  Comunis  Aretii  et  Comune  et  universilatem 
de  Lalerino  (*)  el  lacobum  Bonci(i)  sindicum  dicti  Comunis  de  Laterino  (")  in  solidum; 
una  tamen  solulio  sufficiai  diclo  Uberlello  agenti  prò  se  et  procuratorio  nomine  prò 
filiis  Frescobaldi  et  soliis  et  societate  Frescobaldorum  et  agenti  procuratorio  nomine 
prò  Formica  et  filiis  prediclis  in  mille  quatuorcentis  quinqueginla  libris;  quara  quan- 
tilatem  mille  librarum  solvere  debeat  Comune  Aretii  in  pedagio"  sive  malalolta,  posilo 
vel  ponendo  per  nos  arbilros  prediclos  in  locis  designalis  vel  designandis  secun- 
dùm  dislribulionem  et  modum  positura  et  ordinatum  vel  ordinandum;  et  Comune  de 
Laterino  et  diclus  syndicus  lacobus  prò  Ipso  Comuni  solvat  el  del  in  pecunia  libras 
qualuorcenlas  quinqueginla  diete  monete  Uberlello  predicto  procuratori  Formice  et 
filioruni  hinc  ad  m-^nses  sex.  Ilem  dicimus  et  arbilramur  el   pronuntiamus  quod  Co- 


(•>  Sic. 


AN.    1271-1372]  CODICE   DIPLOMATICO  433 

mune  Aretii  teneatnr  et  debeat  precise  compellere  Comune  et  hominos  et  uiiiversita- 
lem  de  Laterine(')  ad  predictam  quantitatem  solvendam  liinc  ad  mcnses  sex.  Salvo  ta- 
men  qiiod  si  contigerit  Comune  de  Lalerino  (°)  non  solvere,  solval  Comune  Aretii  in 
pedagio  supradicto,  et  ad  dictam  condempnalionem  librarum  (juatuorcentarnm  quin- 
queginla  solvendam  per  Comune  de  Lalerino  non  leneantur  pupilli  ncque  vidiie,  reser- 
vato insuper  omni  iure  Comuni  de  Laleiino  contra  singulares  personas  dicli  loci  de 
Laterine  que  l'ecerunt  dìclam  rohhariam  voi  habuissent  de  diclis  rebus  predalis  seu 
derobbatis.  Item  dicimus  et  ariìitramur  quod  de  predictis  mille  quatuorcentis  quinque- 
ginta  libris  predictus  Uberlellus  iiiocurator  domini  liberti,  Chini  et  sotietatis  Frescobal- 
dorum  prò  se  et  eis  habeat  libras  noningontas  et  diclus  llbertellus  procurator  Formice 
el  lìliorum  habeat  de  -tbcta  qiiaotitate  mille  qualuorcentarura  quinqueginta  librarum 
libras  quingenlas  quinqueginta.  Et  predicta  omnia  precipimus  et  vnlumus  observari  ad 
penam  et  sub  pena  in  compromisso  adiecla;  a  residuo  diclarum  jìetitionum  dictum 
Comune  Aretii  et  dicium  Rinaldum  syndicum  dicli  Comunis  prò  ipso  Comuni  et  Comune 
de  Lalerino  et  dicium  Lacobum  sindicum  de  Lalerino  prò  ipso  Comuni  absoluliim  et 
absolutos  pronuntiamus. 

L'ata  et  pronuntiala  fuit  hec  senlentia  per  uos  arbitros  in  claustro  ecclesie  sancii 
Michaelis  de  Aretio,  presenlibus  domino  llberteloC),  Rinaldo  sindico  Comunis  Aretii  et 
Forense  Albici  Aliotti  Alonis  sindico  Comunis  Floienlie  el  presenlibus  Cinocco  Mainetti 
Ponci,  Ciaio  Restauri  del  Ballione,  Lullherengo  Spinelli,  Bono  Gotlifredi,  Rimbaldino 
Ugolini  et  aliis,  sub  annis  lesu  Christi  a  nativitale  Millesimo  ducentesimo  septuagesimo 
primo,  indictione  xiiu",  dominis  papa  et  imperatore  vacanlibus,  die  veneris  sexlo  men- 
sis  februarii  intrantis. 

Transumptum  fuit  hoc  exemplum  seu  exemplalum  dicle  sententie  a  dicto  exemplari  anno 
predicto.  die  dominice  mensis  martii  intrantis,  in  civilate  Aretina. 

(Sn.)  Ego  Pierus  notarius  fUius  quondam  Paganelli  de  Campilliano  predictum  exemplum 
senlentie  per  me  exemplalum  Iranscripsi  a  dicto  exemplari  fideliter,  el  cum  viderim  idem  in.  uno 
ut  in  alio  coidentum  nicnhil  addito  vel  immutato  scienler  ideo  me  subscripsi  meunque  signum 
appositi. 


666. 

/  Casliglionesi  fanno  pentii  di  soltomùsione  e  di  amicizia  col  Comune  di  Arezzo. 

Arezzo,  Pieve  di  s.  Maria  -  [R.  Ardi,  di  St.  di  Fir.,  Capitoli,  voi.  XXIV,  e.  88;  Arch.  CoTOMn. 

21  marzo  1272.  di  .\iezzo,  Ada  submissìonù  Castill.  Arci.,  Cod.  •'>,  e.  2']. 

Il  manoscriiio  cartaceo  dell'Archivio  municipale  di  Arezzo  è  di  mano  di  ser  Lancino  "quondam  Andree 
de  Gras3is„  cancelliere  del  Comune  (1324);  manca  di  alcuni  fogli  in  principio,  e  conteneva,  a  quanto  pare, 
tutAi  gli  atti  stipulati  ira  i  due  Comuni  dal  1198  in  poi,  come  contengono  i  quaderni  membranacei  del 
Diplomatico  di  Firenze  provenienti  dalla  Comunità  di  Castiglione  Fiorentino.  V  ultimo  atto  copiato  da  ser 
Lancino  è  del  5  aprile  1324. 


(*)  Sic. 


434  DOCUMENTI   l'KR    LA   STORIA   d'  AREZZO  [()4G. 

In  nomine  Dei  amen.  Anno  Cliiisli  a  nativilale  MCCIxxii,  domino  Gregorio  pajìa 
residente,  nemine  imperante,  indiclione  xv»,  die  lune  xxi"  marci.  Gliiberlus  olim  Baroli! 
et  Lorontinns  olim  I.nmi  syndici  Comunis  el  linminum  de  Ca^liliione  Aretino  solompni- 
ter  conslitnli  el  ordinali  ad  omnia  et  singula  inl'rascripta,  proul  constai  per  instrumen- 
tum sfri|ilum  manu  Oddoiiis  notarli  do  Galoro(I)  ambo  simul  et  quilibel  eorum  ex 
certa  et  pura  scienlia  ci  non  per  aliqucm  errorcm,  sponle-,  deliberate  el  consulte, 
nulla  vi  vel  molu  inlervenienle,  nomine  el  vice  dicli  Comunis  el  hominum,  ex  causa 
Iransactionis,  linis  el  concordie  el  omni  causa  qua  moliiis  poleranl,  de  iure  el  facto 
prorniserunl  per  solempnem  et  lirmam  stii)ulalionem  domino  Bencivenni  ludici  condam 
Pagani  syndico  hominum  el  Comunis  Ardii  ul  patere  polest  de  eius  sindicatu  manu 
Rubei  Acerbi  nolarii  et  etiam  per  me  nolariuni  infrasciiplum,  recipienti  el  sli|iulanti 
nomine  el  vice  dicli  Comunis  Aretii  el  hominum  dicli  Comunis,  se  l'acluros  el  curalu- 
ros,  el  i|uod  dicluni  Comune  de  Caslillione  curabit  et  faciet,  ita  el  taliler  quod  quin- 
quaginta  boni  homines  de  Caslillione  Aretino  eligendi  ad  voluntalem  Comunis  Aretii 
seu  eorum  qui  presunt  prò  Comuni  vel  preeruiil,  efficienlur  cives  el  habitaburil  in 
perpcluum  et  continue  civilalcm  Ardii,  et  domos  et  alias  possessiones  emenl  el  habe- 
bunt  semperin  eadem  civilale  el  prope  eam  in  locis  distribuendis  per  porlas  et  decla- 
randis  per  prediclos,  el  secundum  eorum  dislribulionem  quilibet  prediclorum  quinqua- 
ginla  t'aciet  el  adimplebit  predicla  el  quodlibet  prediclorum.  El  ipsi  quinquaginta 
electi  el  eorum  successores  et  posteri  predicla  omnia  facienl  el  adimplebunl  et  se  obli- 
gabunt  et  se  allibrabunt  et  omnia  alia  facienl  (|ue  facienl  alii  cives. 

Item  submiserunt  dictum  Comune  et  reliquos  homines  de  Caslillione  in  omnibus  et 
per  omnia  iurisdiclioni  civilalis  Aretii  et  in  criminalibus  et  civilibus  et  omnibus  aliis  de 
iure  el  de  facto,  universaliler  universos  et  singulariter  singulos;  solempniler  promic- 
tentes  diclo  syndico  Comunis  Arelii  recipienti  et  stipulanti  ut  dicium  est,  quod  predic- 
tum  Comune  et  homines  de  Caslillione  omnia  honera,  dalia  et  colleclas  exsolvent, 
subslinebunl  el  facienl  el  subibunt  cum  hominibus  dicle  civilalis;  et  quotiens  per  cives 
et  Comune  Aretii  lierent,  fiet  per  eos  secundum  modum  et  libram  faciendam,  el  librara 
facienl  secundum  formam  eis  dalam  a  Comuni  Arelii  seu  ab  hiis  qui  prò  Comuni  pre- 
essent. 

Item  prorniserunl  solempniler  prout  melius  poterant  de  iure  vel  facto  diclo  syn- 
dico stipulanti  et  recipienti  ut  dictum  est,  quod  dictum  Comune  et  homines  de  Caslil- 
lione im  perpetuum  sine  licenlia  Comunis  Aretii  circa  dictum  castrum  Caslillionis  muros 
vel  aliquas  fortilicias  vel  munitiones,  fossa  vel  valla  vel  aliquid  aliud  quod  prediclorum 
vel  alicuius  eorum  instar  videretur  habere,  non  facienl  nec  fieri  patienlur,  et  si  aliquo 
casu  iìerent,  demollient  suis  sumptibus  ad  requisilionem  Comunis  Arelii,  nec  muros 
veteres  relicienl  nec  refici  i)alienlur. 


(I)  È  del  19  inarco.  Comincia:  "Coadunato  generali  Consilio  et  parlamento  Comunis  Castillionis  Aretini 
in  platea  castri  superioris  diete  terre  ad  vocem  preconis  et  campane  sonum  ut  moris  est,  de  mandato  di- 
scretorum  virorum  Bonaiuncte  et  lacopi  consulum  terre  diete  et  rectorum,  dictum  Consilium  et  parlamentum 
totum  sive  universum,  nemine  discordante,  de  voluntate  et  mandato  dictorum  consulum,  et  ipsi  consules 
cum  eis,  eorum  nomine  et  vice  et  nomine  Comunis  Castillionis  predicti,  fecerunt,  constituerunt,  ordinaverunt 
atque  creaverunt  Ghibertum  olim  Barolfi  et  Lorentinum  olim  Lomi  de  ipso  loco  presentes  et  mandatum 
sponte  recipientes,  eorum  et  dicti  Comunis  sindicos  ad  promictendum  syndicis  et  Comuni  Aretii  etc.„  {Imtiv- 
menta  cit.,  e.  I';  Capit.  cit.,  e.  87'). 


AN.    1272]  CODICE   DIPLOMATICO  435 

llem  convenerunl  el  promiserunt  soiempniler  syiidico  Comuuis  Arelii  snpradiclo, 
quod  dictum  Comune  el  homines  de  Castillione  Aretino  aperient  viam  et  apertam  te- 
neljuMt,  qua  veniebatur  de  Yaldei'hio  versus  civilatem  Aretii  iuxla  Celotam  et  Bnrgum 
mercati  dicti  castri,  et  eani  liberam  et  apertam  stare  facienl  im  perpetuum  omnibus 
venientibus  et  transeuntibus  per  eamdem. 

Item  solempniter  promiserunt  syndico  supradicto  recipienti  el  slipuianli  ul  supra, 
quod  dictum  Comune  de  Castillione  et  homines  ciusdem  restiluont  quicquid  ad  ipsum 
Comune  ve!  ad  alios  prò  ipso  Comuni  pervenit  indebite  occasione  pedagii  vel  mallol- 
letti  seu  robbarie  facte  seu  accepti  ab  aliqnibus  personis  de  civitate  vel  comitatu  Arelii 
ad  mandatum  el  dispositionem  Comunis  Aiclii  seu  illorum  qui  prò  Comuni  preesseut. 
El  quod  ipsi  syndici,  nomine  dicti  Comunis,  curabunl  et  facienl  el  quod  dictum  Comune 
de  Castillione  curabit  et  faciet  cum  etieclu,  quod  omnia  qua  pervenissent  ad  aliquas 
speciales  personas  de  dicto  castro  occasionibus  supradiclis  vel  aliqua  illicita  exaclione 
restituentur  illis  a  quibus  forent  extorta  vel  sallem  patienlur  restituì  per  illas  spe- 
liales  personas  nullam  defensionem  faciendo  prò  eis,  set  ipsos  eicient  el  devetabunt  a 
se  nec  eos  relinebunt  sine  expressa  licentia  Comunis  Arelii.  El  hoc  inleliigatur  de  hiis 
que    pervenerunl  ad  predictos  ab  initio  potestarie  domini  Henrigoli  de  Senis  citra. 

Item  absolverunl  et  liberaverunt  ex  dieta  causa  et  causis  dictum  syndicura,  recipienlem 
nomine  et  vice  dicti  Comunis  Aretii  et  spelialium  personarum  ipsius  Comunis,  ab  omni- 
bus iniuriis  et  excessibus  que  ipsum  Comune  el  homines  fecissenl  vel  intulissent  seu 
fecisse  vel  intulisse  dicerenlur  Comuni  Castillionis  predicto  vel  spetialibus  personis  ipsius 
Comunis,  et  ab  omnibus  et  singulis  penis  in  quibus  Comune  Arelii  incidissel  usque 
nunc,  et  spetialiter  occasione  pactorum  antiquorum  que  dicerenlur  non  servata  in  ali- 
quo  vel  corrupla  per  ipsum  Comune  Arelii;  et  generaliter  ab  omni  eo  quod  Comune 
Castillionis  Aretini  petere  vel  exigere  posset  a  Comuni  Arelii  aliqua  causa  vel  modo. 

Que  quidem  omnia  et  singula  supradicta  prefati  syndici,  nomine  dicti  Comunis 
Castillionis,  ut  dictum  est,  promiserunt  el  convenerunl  supradicto  syndico  Comunis 
Aretii,  recipienti  ut  supra  dictum  est,  Tacere,  actendere  el  observare  et  observari  facere 
el  ubique  semper  el  in  qualibel  curia  confileri  el  non  negare  et  inslrumentis  pacto- 
rum antiquorum  factis  Inter  utrum(|ue  Comune  in  hiis  quo  loqucrentur  contea  prcdicla 
non  uti  per  se  vel  alios,  salvo  quod  in  hiis  que  non  loquerentur  conica  predicla  sint 
rata  el  firma  ipsa  parta.  El  quod  contea  hec  non  dederunt  nec  fecerunt  aliquid  hnic 
contractui  nocibile,  nec  dabunt  nec  facienl  nec  dari  vel  fieri  pcrmictenl  per  aliquam 
viam  vel  modum.  El  non  contra  venire  aliqua  occasione  vel  esce|)lione  sub  pena  Mille 
marcharum  argenti  boni  el  puri,  quam  ipsi  syndici,  nomine  el  vice  dicti  Comunis  Ca- 
stillionis, per  se  et  suos  successores  supradicto  syndico  Comunis  Aretii,  recipienti  ut 
supra,  dare  el  solvere  promiserunt  quotiens  fueril  conica  venlum  vel  non  sic  observa- 
tum  et  in  solidum  prò  quolibet  capitulo  de  prediclis.  El  omnia  dampna  et  expensas 
ac  interesse  dare  et  reficere  in  totum  propterea  exlimanda  simplici  iuramento  syndici 
dicti  Comunis  Aretii;  et  pena  soluta  vel  non,  nichilominus  predicla  omnia  et  singula 
rata  et  firma  habere  atque  tenere  et  observare  el  observari  facere  promiserunt  cum 
pene  obligatione  et  omnium  predictorum.  Obligantes  eidem  syndico,  recipienti  ut  supra, 
prò  prediclis  omnibus  et  singulis  observandis  inviolabiliter  el  faciendis  dictum  Comune 
Caslillionis  et  omnia  el  singula   bona  atque   iura  ipsius  Comunis   presentia  et  futura. 


436  DOCUMENTI    l'KR    I,A    STORIA    ìi'  AllKZZO  [640-047. 

ol  oa  se  pio  eoilem  syndico  precario  consliluerunt  (')  possidere.  Omnia  vero  ci  singiila 
siipradicla  predicli  syndici  nomine  dicti  C.omiinis  Caslillionis  fecerunl  el  i»romiserunt  ex 
rerla  scioiilia  ol  ex  diclis  cansis  prò  insto  merito  (|nfMl  soriiruliim  Icgfim  confessi  siinl  ab 
codoni  (lomnni  Ardii  recepisse  el  in  verilatc  lecoperniit,  silicut  (|nia  dictus  syndicus 
dominus  Uoncivi'iine  nomine  Comunis  Arelii  liberavil  el  ai)solvil  syndicos  supradic- 
los  nomine  sui  Comunis  de  Caslillione  el  ipsum  Comune  ab  omnibus  el  singulis 
penis  el  obligalionibus  penalibns;  el  ab  omni  oo  quod  ab  ipso  domani  potere  voi  exi- 
gere  posset  occasione  paclorum  non  sorvalorum  ul  debebanl  vel  alias  occasione  dampno- 
rura  ci  expensarum  et  interesse  usque  in  liodiernam  diem,  et  ab  omnibus  condempna- 
liondìus  l'aclis  de  ipso  Comuni  el  universilale  usque  nunc  occasione  alicuius  contumacie 
vel  excessus.  Et  renuntiaverunt  liicli  syndici  Comunis  Caslillionis  in  premissis  exce|)tioni 
diete  concordie  ol  Irausactionis  non  rito  l'acte  el  sponto  ol  uliiilalis  non  comuniter  in- 
tervenle  jiro  utroque  Comuni.  Et  quod  non  |)ossinl  dicere  so  predicla  non  sensisse, 
non  cogitasse,  non  deliberasse,  el  doli,  mali,  in  factum  el  sine  causa  ex  iniusla  causa, 
privilegio  fori  el  omni  beneficio  privilegiorum,  rescriplorum,  conslilutionum,  ordina- 
menlorum,  impotratorum  voi  impetrandorum,  faclorum  vel  faciendorum  quo  loquerenlur 
sopra  predicla  el  omnibus  aliis  legum,  decretalium  ol  aliorum  iurium  et  facli  cuius- 
libel  auxiliis.  El  promiclentes  supradicto  syndico  Comunis  Arelii  stipulanti  ul  supra 
prediclis  exceplionibus  et  bonefiliis  ex  pacto  non  uti.  Volenles  hanc  geueralem  clausu- 
lam  renunliationis  valere  et  tenere  somper  ac  si  singularilor  singula  essent  suo  speliali 
vocabulo  declarala.  Volenles  etiam  ipsi  syndici  Caslillionis  quod  nulius  alius  notarius, 
nisi  solus  ego  notarius  infrascriplus,  possit  de  prediclis  vel  de  absolutione  ipsius  Co- 
munis Caslillionis  facero  instrumentum;  el  si  factum  aliquo  tempore  apparerei,  sii 
cassum  et  vanum  el  nullum  el  nullius  momenti;  el  promiserunl  ipso  nullo  modo  uli 
sub  dieta  pena.  Preterea  per  me  nolarium  infrascriptum  preceplura  full  ipsis  syndicis 
Caslillionis  proni  mihi  licebat  ex  capitulo  Guarentigie  Stalutorum  Ardii,  ut  facianl  el 
observent  el  observari  facianl  omnia  supradicla. 

Ada  sunt  hec  in  Plebe  sancte  Marie  civilalis  Arelii,  domino  Simone  et  domino  Ra- 
nucio  canonicis  diete  Plebis,  presbitero  lacobo  capellano  Plebis  eiusdem,  domino  Gronda, 
domino  Thomascio  legum  doclore  et  domino  Guidone  Gregorii,  Orlandino  Achariscii 
Dato  notarlo,  Gabriello  Uguicionis,  Ventura  domini  Albrici,  Guineldo  Melliorelli,  Rigone 
spetiali,  Matheo  Guarnimenti,  Grifolino  Orlandini,  Bernardino  Rusli  et  Ubaldino  seta- 
iolo  ad  hec  leslibus  adhibitis  et  vocalis. 

Ego  Guelfus  fiiius  Grifolini  Ardemanni  notarius  hiis  omnibus  interfui  el  rogalus 
scripsi  el  publicavi. 

Il  Comune  di  Arezzo  prende  possesso  della  terra  dì  Laterina,  ove  dovrà  ricostruire 
il  castello. 

Laterina  •  12  ottobre  1272.  [R.  Arch.  di  St.  di  Fir.,  Capitoli,  voi.  XXIV,  e.  200']. 

In  margine:  De  castro  Laterine. 


(•)  constititit. 


AN.     1272]  i:ODICE    DIPLOMATICO  437 

In  nomine  Dei  elerrii,  amen.  Anno  Domini  Millesimo  CCIxxii,  indiclione  xv,  domino 
Gregorio  papa  residente,  imperatore  vacante,  die  mercurii  xii  mensis  oltubris  inlrantis. 
Prcsentibus  Fulcerio  notario,  Benedicto  fabro  olim  Mnraiis,  Brendallia  camerario  castri 
de  Laterino  qui  fuit  de  Burro,  Orlando   Bonaguide,  lohanne  Burchi  et  Musca  Martini 
de  Laterino  teslibus.  Ser  Amannatns   nolarius   syndicus  Comunis  civitalis   Aretii,    vice 
et  nomine  ("omunis  Aretii  et  prò  ipso  Comuni,  intravit  in  corporalem  tenulam  et  |)0s- 
sessionem,  et  lenutam  et  possessionem  ipsam  corporaliter  et  manualiter  adeptus  est,  de 
loto  terreno,  terris  et  possessionibus  pertinentibus  ad  Comune  Aietii,  in  ipio  terreno, 
terris  et  possessionibus  caslrum  de  Laterino  retici  et  rcponi  debebal  prò  ipso  Comuni 
Aretii,  accipiendo  corporaliter  et  manualiter  de  ipsis  terris  et  mietendo  in  gremium  suum 
prò  Comuni  Aretii  dicens:  Ego  intro,  et  adipiscor  prò  Comuni  Aretii  et  tamquam  syndicus 
ipsius  Comunis,  in  cor|)(iralem  tenulam  et  possessionem  prediclorum  terreni,  lerrarum 
et  possessionum,  animo   possidendi  ab  liac  bora  in   antea  prò   Comuni  Aretii.  Et  pre- 
cepit  idem  ser  Amannalus  notarius  syndicus  prediclo  Brendallie  camerario  dicti  castri 
et  Comunis  de  Laterino  pio  parte  dominorum  capitanei  et  eius  vicarii  et  xxuii  Conui- 
nis  et  populi  Aretini  et  ad  peoam  et  bannum  (ad)  ipsorum  dominorum  arbitrium  et  volun- 
tatem  auferendum,  quod  ab  liac  bora  in  antea  neque  Comune  de  Laterino  neque  aliqua 
spelialis  persona  de  ipso  Comuni  audeat  vel  presummat  in  ipsis  territorio,  terris  et  [los- 
sessionibus  intrare,  colere  vel  laborare,  nec  fraclum  recolligere  vel  aliquid  novi  t'ucere 
ullo  modo.  Quod  territorium,  terre  et  possessiones  cum  omnibus  suis  finibus  et  per- 
tinentiis  posita  sunt  in  plano  castri  de  Laterino,  io  loco  qui  dicilur  Isola,  cui  ab  uno 
latere  est  terra    Rainerii  Baroncii   de  Laterino  et  ab  alio  latere  est  strala  que   venit  a 
molendino  silo  in  llumine  Arni  versus  Laterinum,  sicul  predicti  lines  predicto  syndico 
assignali  fuerunt   per  prediclos  carnerarium  et  aiios  de  Laterino  ibi  extantes,  et  strada 
publica  vadit  et  currit  per  medium  ipsorum  terreni,  lerrarum  et  possessionum  predic- 
lorum. Prelerea  Rimineusis  nuntius  et  balilor  dominorum  capitane!  et  xxiiii  Comunis  et 
populi  Aretii  prò  parte  ipsorum  dominorum  precepit  predicto  Breiidallie  camerario  Co- 
munis de  Laterino  ad  penara  et  bannum  ad  ipsorum  dominorum  voluntatem  el  niandalum 
auferendum,  quod  Comune  de  Laterino  nec  aliqua  spelialis  persona  ipsius  Comunis  de 
Laterino   audeat  vel    presummat  in  ipsis  territorio,  terris  et  possessionilius  vel  aliqua 
parte  ipsorum  intrare,  colere  vel  laborare  vel  in  ipsis  uli  aliquo  modo  sicul  idem  syn- 
dicus prò  parte  Comunis  Aretii  supra  per  se  fecerit.  Ada  sunt   predicta  in  diclo   ter- 
ritorio, predicta  die,  circa  horam  vespertinara. 

Itera  eodem  anno  et  indiclione  et  die  predicta,  in  castro  de  Laterino,  in  domo 
ecclesie  de  Clandarino  dicli  castri.  Congregato  Consilio  loto  Comunis  castri  de  Laterino 
ad  sonum  campane  sicul  moris  est  iii  ipso  castro,  prediclus  ser  Amannalus  nolarius 
syndicus  aretiuus  prò  parte  dominorum  capitanei  et  eius  vicarii  et  xxim  Comunis  et 
populi  Aretii,  |)ublice  el  palam  precepit  Guillielmino  de  Monlerfone  syndico  Comunis  de 
Laterino  et  ipsi  loto  Consilio  prò  ipso  Comuni  de  Laterino,  sub  pena  el  banno  ad 
ipsorum  dominorum  voluntatem  et  mandatum  auferendo,  quod  ipsum  Comune  de  Late- 
rino nec  aliqua  spelialis  persona  ipsius  Comunis  de  Laterino  audeat  vel  presummat 
aliquo  modo  in  predictis  territorio,  terris  vel  possessionibus  vel  aliqua  parie  ipsorum 
colere,  laborare,    intrare   vel  uli  ab  hac  bora  in  antea. 

Ilem  incontinenti  et  in  uno  instanti  idem  preceptum  quod  fecit  prediclus  syndicus 


4;jjs  documenti  per  la  storia  d' Arezzo  [G47-G49. 

prò  [larle  pretlicloniin  ilominoiiim  caititatiei  el  eius  vicarii  et  xxiiii  Comiinis  et  jiopiili 
Ardii  [iredictis  syndico,  Consilio  et  Comuni  de  Latcrino  fecil  prodiclus  Ariminonsis  ba- 
lilor  populi  el  Comunis  Arelii. 

Volimi  in  predicto  Consilio  exislenle  in  predicta  domo  ecclesie  de  Glandarino,  pre- 
dicla  die,  de  sere,  jìTesenlibus  prediclis  Hrendallia,  Benedicln,  Fulcerio  noCiiio,  (luil- 
lielmino  Berardi.  Macra  Martinolli',  llulieo  do  Casellis  el  aliis  pluribus  leslilius. 

Ego  lkniv»;nnliis  nolarius  filiiis  olim  Bonavcnlure  predicto  ingressiii  el  adcfilioiii  et 
introitili  dicle  possessionis  el  condiclionibiis  et  preceptis  supradiclis  interfui,  el  ni  snpra 
Icgilnr  logalii  dicli  sindici  sss.  et  publicavi. 


US. 

Messo-  Itodolfmo  di  harlulo,  riconoscinlo  erelico  dall'  Inquisitore,  giunto  in  punto 
di  morto  e  pentitosi,  viene  posto  per  volontà  del  vescovo  (iugiielmino  sotto  la 
legale  custodia  di  due  fedeli  allineile  non  cada  nelle  mani  degli  eretici. 

Arezzo,  Cftsu  dì  detto  Rodolfliio  -  10  aiirilc  1273.  lAich.  della  Fraterii.  di  Murollo  di  Ar., 

l'rotoc.  (li  sev  Guijlielma  ili  lacoiin,  e.  77']. 

In  Dei  eterni  nomine,  amen.  Anno  Domini  a  naliviiate  .Millesimo  ducentesimo  seplua- 
gesimo  tertio,  imperio  vacante,  (iregorio  x  papa  residente,  indictione  prima  ("),  die 
xii  exeunlis  aprilis.  Actnm  in  civitate  Aietina,  in  porla  Fori,  in  domo  Redolfini  Barlholi, 
presenlibus  Tebaldo  Romei  et  Bene  domine  Aulorite  Broccardine  testibus.  Cum  domi- 
nus  Orlandus  archipresbiter  aretinus  recepisset  licleras  in  mandalis  a  venerabili  patre 
domino  (ì(uillielmo~)  episcopo  Aretino,  lenor  qnarum  talis  erat:  Giiillielmus  divina  mi- 
soratione  aretinus  episcopus  discreto  et  sapienti  viro  (Orlando)  archipresbitero  aretino 
vicario  suo  salutem  in  Domino:  Cum  religiosus  vir  frater  Matheus  de  Podiobonici  ordinis 
minorum,  olim  auctoritate  apostolica  in  Tuscia  inquisitor  heretice  pravitatis,  Redolfino 
Bartlioli  aretino  Givi,  qui  confessione  sua  labe  pravitatis  heretice  t'uerat  repertus  infectus, 
Inter  alia  iniunxisset  quod  (cum)  eidem  mortis  arliculus  imminerei,  de  licentia  nostra 
vai  inquisitoris  deberet  sibi  fìdelis  custodia  adhiberi  ne  manum  impositio  possit  fieri 
per  aliquem  bereticum  in  eumdem,  sicut  hec  videre  poleris  per  publicum  instrumentum, 
el  ipse  positus  in  extremis  requirat  nos  de  predictis,  prò  eo  quod  non  est  Arelii  in- 
quisitor, quia  non  possumus  adesse  presentialiter,  scribimus  libi  mandanles  quatenus 
ad  dicium  Redolfinum  personaliter  accedas  C"),  videas  in  quo  statu  ex(t)itil  idem('')  et 
si  in  statu  reperieris  supradicto,  iuxta  formam  sententieC)  centra  eum  late  per  fratrem 
predictum,  ad  custodiam  eiusdem,  sumptibus  suis,  ponas  unu-m  fidelem  hominem  et 
legalem.  Data  Civitelle,  xvii  die  aprilis,  prima  indictione.  Que  quidem  lictere  erant  mu- 
nite sigillo  cere  viridis,  in  quo  sigillo  erat  circulus  (")  licterarum  dicentium:  5.  Guil- 
lielmi  episcopi  aretini,  et  erat  in  circulo  ymago  hominis  similis  C)  episcopi  cum 
virga  pastorali  in  manu  et  ab  ulraque  parte  ymaginis  erat  stella: 


(•)  Nota  cronologica  a  capo  pagina.         (i-)  accedatis.  («J  eumdem.  («i)  late  erroneamente  invece 

che  sententie.  (,')  circults.  (f)  simile. 


AN.   1272-1273]  CODICE  uirLoMATico  i39 

Volens  diclus  dominus  Orlandiis  arcliipresbiter  sequi  et  obediie  precepta  dicti  do- 
mini episcopi  aretini,  accessit  ad  loeum  in  qiio  erat  Redolfinus  prediclus  cum  presbitero 
Be(n)venulo  capellano  Episcopatus  apiid  quem  elegerat  sepuiluram,  sub  quo  erat  positus 
Rediiirinus  (propter)  curam  anirae  sue:  audila  ab  ipso  [)resbitero  et  intellecla  fama  de  eo, 
quod  receperal  ab  eo  omnia  ecclesie  sagramenla,  ridendo  quod  arlicuius  mortis  iinmi- 
nerel  in  eo,  dominam  Diviliara  et  Benenteiidem  sarlorem  presentes,  iuramenlo  recepto 
ab  eis  de  custodia  bene  et  legaliter  facienda,  eos  posuit,  auctoritale  qua  fungebalur, 
in  custodiam  et  eis  et  domine  Angnese  uxori  Orlandi  filii  dicti  RedoKìni  prerepit  (ut) 
bene  et  legaliter  oustodirent;  qui  RedoKinus  iuravit  precepta  ecclesie  et  e. 


649. 

Carlo  I  d'  Angià  libera  i  ('astiuHonesi  da   qualsiasi  promessa  e  convenzione  falla 
col  Comune  di  Arezzo,  al  quale  ordina  di  non  fare  alcuna  impresa  contro  di  essi. 

Firenze  •  2  agosto  1273.  [K.  Ardi.  1-ior.  Itiploni.  Comunità  ili  Castiglionlioi: 

Quaderno  II,  1198-1273,  e.  fi'|. 

Ileo  est  copia  aive  ejiemplum  ciiiusdarn  copie  ad  auteitticiim  scripte  liclernrttm  serenissimi 
domini  regis  Karoli.  Ciiiiis  quìdem  tenur  laìis  est: 

In  nomine  Dei  eterni.  Hoc  est  exemplum  qnurnmdum  originalium  licterarum  serenissimi  do- 
mini regis  Karoli  Dei  grafia  Sicilie  regis  ducatiis  .Apulie  et  principatus  Capue  alme  urbis  sena- 
toris,  A'n.degavie  provmcie  Folcherii  comitis.  lìomaiii  imperii  i?i  Tuscia  per  sanclam  Romanam 
Ecclesiam  vicarii  generalis:  qne  quidem  lictere  sigillale  erant  seii  munite  sigillo  pendente  de  cera 
rubea,  in  quo  sigillo  ex  una  parte  inpressa  erat  quedam  inmago  {^)  ipsiiis  regis  coronala  sedens 
super  quadam  sede  cum  virga  in  manu  destra  {'^)  et  palla  cruce  signata  in  manii  sinistra:  lictere 
vero  que  erant  c/rca  dictnm  inmaginem  tules  erant:  Karolus  Dei  gratia  rex  Sicilie  ducatus  Apu- 
lie  et  principatus  Capne,  cruce  singnata  premissa:  ex  altera  vero  parie  erat  imago  (*)  dicti  regis 
armata  sedens  super  equo  choperto  tenens  ensem  in  mann  destra  et  sculnm  in  brachio  sinistro. 
Lictere  vero  que  erant  circa  dictam  inmaginem  lales  erant,  cruce  signata  premissa:  fllius  regis 
Francie  Andagavie,  provincie  Folcherii  cbomes.  Quariim  licterarum  tenor  talis  erat: 

Karolus  Dei  gratia  rex  Sicilie,  ducatus  Apulie  et  principatus  Capue,  alme  urbis 
senator,  Andagavie  provincie  et  Folcherii  comes  Romani  imperii  in  Tuscia  per  sanctam 
Romanam  Ecclesiam  vicarius  generalis,  magistro  Ruberto  Cohorcon  clerico  familiari  et 
fideli  suo  gratiam  suam  et  bonam  voluntalem.  Dudum  per  nobilem  virum  Ruberlum 
de  Laveno  iuris  professorem,  dileclum  consiliarium,  familiarem  et  fidelem  nostrum, 
potestati  et  ambaxiatoribus  civitatis  Aretii  in  nostra  tunc  presenlia  constitulis  nomine 
Comunis  civitatis  ipsius,  sub  pena  decemmilium  marcharum  argenti,  dare  fecimus  C*)  in 
preceptis,  ut  omnes  noviiates  factas  per  eos  contra  Comune  et  homines  castri  Castil- 
lionis  Aretini  deberent  infra  x  dierum  spatium  revocare.  Fecimus  (■■)  quoque  potestati 
et  ambaxiatoribus  predictis,    eiusdem  Comunis  Aretini  nomine,  districlius  inhiberi  ne 


(•)  Sic.  (i")  era  Slato  scritto  prima  /"aciemus,  ma  una  mano  posteriore  corresse.  («)  Facieinus. 


HO  DOCUMKNTI   PER    U   STORIA   D'  AREZZO  [Gi9-Ci)0. 

coiiiru  r.omuiu'  ci  homines  castri  predicli  aliquas  de  celerò  facerenl  noviiaies.  Sed  ipsi 
hiiiiisinodi  noslra  mandata  et  inibitioiies  exequi  prò  sue  volunlalis  arbitrio  conlense- 
runl(");  unde  poteslali,  capitaiieo,  xxiiii.  prioribus  artium  (;oium(|uc  Consilio  et  Comuni 
civitalis  Arelii,  sub  pena  premissa,  per  nostras  damus  iictoras  in  mandatis,  ut  novitalcs 
predictas,  absque  alicuius  ibliciiltalis  liobslaculo,  revocare  jirocurent;  omnia  in>trumenta 
seu  scripta,  unum  vel  plura  per  quemcnmque  seu  (jucscumque  confecta  a  tempore  quo 
Guido  de  Monliforti  noster  erat  in  Tuscia  virarius  generalis,  omnesque  contnictus, 
promissiones  et  conventiones  inter  Comune  Arelii  et  Comune  Castiliionis  si'u  sindicos 
ipsoium  Comunium  j^eneraliler  voi  specialiler  factos  vel  factas,  iiiitos  ve!  initas  a  tem- 
pore suiiradiclo,  irritare  sludeant  prolinus  et  cassare,  eorum  iura,  iurisdicliones  et 
consiietudines  restituenles  Comuni  et  hominilnis  supradictis.  Illos  insuper  quimpiaginta 
liomiiies  castri  predirti,  quns  cives  civilatis  Arelii  elìici  mandaverunt  et  fidoiussores 
eorum  ab  omiii  necxu  obligalionis  seu  oijligalionum  occasione  iiuinsmodi  ciladinanlie 
seu  habitationis  factarnm  simlico  civiiali>  eiusdem  per  predictos  i|uir)(|iiaginta  vel  ali- 
quem  ex  eis  libere  absolventes  ac  totam  (|uantitalem  decemmilium  librarum  usualis 
vestre  monete  per  ipsos  quinquaginta  pretextu  ciladinanlie  seu  habitationis  liuiusmodi 
in  predilla  civitate  deposilam  seu  in  en)[iliones  possessiomim  conversam  inlegialiler 
restituenles  eisdem,  et  a  quibusiibet  novitalibus  per  Comune  Arelii  faciendis  contra  Co- 
mune et  homines  castri  prefati  de  celerò  penitus  abslinentes  C").  Et  ut  premissa  omnia 
celerius  executioni  debite  demandentur,  te  prò  liuiusmodi  negotiis  ad  partes  ipsas  de- 
crevimus  deslinandum,  volentes  ac  pelenles  et  aliis  predirtis  districtius  iniungenles  ut 
libi  in  liiis  (|ue  super  premissis  omnilìus  et  singulis  ex  parte  nostra  mandaveris  pa- 
teant  efìicaciler  et  inlendant.  Quocirca  fidelitati  tue  precipiendo  mandamus,  quatenus 
ad  parles  predictas  te  personaliter  conferens,  omnes  noviiaies  huiusmodi  auctoritate  nostra 
sludeas  revocare,  faciens  omnia  premissa  et  singula  executioni  debile  demandare.  Da- 
tum  Florentie  per  lohannem  venerabilem  Panorticannm  (^)  archiepiscopum  regni  Sicilie 
vicecancellarium,  anno  Domini  M  .  CC  .  Ixxiii,  die  ii  angusti,  prime  indiclionis,  regni 
nostri  anno  nono(l). 

Leclum  el  excultatum  fuit  hoc  eccemplum  cum  dido  orriginali  exemplari  corani  dumino  Beu- 
cevenne  indice  ordinario  fdio  condam  Pelvi,  qui  huius  exempti  seu  inslrumenli  publicationi  iuam 
auctorilalem  prestitil  ac  inierposuit  omnibus  el  singulis  sicpradiclis.    Ada  sunt  hec  apud  civila- 


(»)  Sii*..  (b)  adstinentes. 


(1)  Poco  appresso,  cioè  il  gioino  IO,  ''congregalo  Consilio  generali  Ix  honorum  viroruin  Comuiiis  el  uni- 
versilatis  liominum  de  Castillione  Aretino  ad  sonum  campane  et  voce  preconis,  in  plebe  dicii  Castiliionis,,  si 
elegge  "Ghibertiim  olim  Darolf!  de  dicto  castro  sindicnm,  procuratorem,  et  nimtium  spetialem  ad  faciendum 
prò  Comuni  et  universitate  dicti  castri  de  Castillione  Aretino  et  etiam  prò  quinquaginta  bonis  hominibiis  de 
Castillione  predicto  depuiatis  et  ordinalis  ad  habitationem  et  ciltadinantiam  civitalis  Aretii  faciendam  per  eos 
et  quemlibet  eorum,  flueni,  quelationera,  refutaiiunem,  liberationem  et  absolulionem  plenam  et  solempnem  et 
paclum  de  non  petendo  ulterius  Comuni  Aretii  eiusque  sindico  vel  sindicis,  adori  vel  actoribiis  el  cuilibet 
eorum  et  aliis  quibuscumque  recipientibus  prò  ipso  Comuni  Arelii  et  prò  hominibiis  et  universitate  tota  ipsius 
Coraunis  de  Areiio  de  omnibus  et  singulis,  de  quibus  tam  Comune  diclum  de  Castillione  Aretino  quam  etiam 
sindici  de  dicto  CasUllione  et  dicti  quinquaginta  boni  homines  et  eorum  quilibet  piene  liberabuntur  et  absol- 
ventur  et  fìnem,  refutationein  el  paclum  de  non  pelando  el  non  molestando  ullerius  receperit  Ghibertus  sindicus 
dictus  deputalus  et  ordinalus  ad  hec  per  dicium  Comune  Castiliionis,,  etc.  (Quad.  cit.,  e.  7'). 


AN.  1273-I277J  CODICE  diplomatico  4il 

lem  Aretiì.  in  ecclesia  sancii  Adriani,  presentibns  domino  Maruaìdo  indice  condatn  domini  'liai- 
naldi  iudìcis.  Aui:elmo  rondam  domini  Rrocnrdi,  Vallin  cnndam  Premartini.  Spina  domini  Bnldi- 
netti  et  lUiiberto  olim  Rarol/i  de  dicto  Casllllione  Aretino  ad  hoc  ndihilis  et  rnca/is  testihus,  sub 
anno  Domini  a  nalivitale  Millesimo  CClxxin,  indictione  prima,  'tornino  papa  (iregorio  x"  residente 
et    nemine   Homuno  imperio  inperatore  imperante,  die  nono  niensis  atigusti. 

Ego  lacopus  olim  \'alentini  de  Nigris  de  Castillione  Aretino  siimmi  ponli/ìcis  auctoritate  no- 
tarius  hoc  exemplum  ex  dicto  orrigiitali  exemplari  trascripsi  et  excmplavi  diligenler  de  verbo 
ad  verbtim  et  nil  a(d)dito  vel  mutato  quod  ipsius  orriginulis  snbstanliam  ledal  rogalus  scripsi  et 
pnblicavi  meumgite  singnum  apos>ii{i). 

l.ectum  et  ascultatum  ac  etiam  visum  hoc  e.remplum  transiimptum  e.i;  copia  et  exemplo  ad 
outen'ticiim  scr-ipto  manu  {^)  ser  lacopi  notarli  per  me  Benceveunem  notarium  fuil  coravi  domino 
Bnnerio  indice  et  assessore  Comnnis  Caslillioins  (Aretini!  et  vicarii  polenti'}  i^iri  Vnanis  (de  Pe- 
tramala'  puteslatis  dicti  Castillionis  etc,  sub  annis  Domini  Millesimo  ccc  vui,indirtione  se.Tla.papa 
Clemente  residente,  die  x\ni  mensis  runii.  presenlibiis  ser  Cieccho  Gef?'  officiali  dicli  Castillionis, 
Lotto  Fucii  comitis  de  h'iara  comitum  et  ser  Tnldo  domini  lianaldi  de  Castillione  lestihus  adhi- 
bitis,  cocalis  et  rogatis  (2). 

Et  ego  Bencevenne  Bruni  imperiali  auctoritate  index  ordinariìis  H  notarius  dictiim  e-rcmphim 
Iransumplum  per  me  notarium  ad  hec  deputatum  ex  dieta  copia  et  exemplo  ad  aulenticum  scripto 
manu  dicli  ser  lacopi  hic  de  verbo  ad  verbum  nil  addens  vel  minuens  quod  ipsius  mutel  vel 
ledat  subslaittiam  transumpsi,  et  coram  dicto  domino  Ranerio  indice  una  cum  diclis  ser  Rugerio 
et  ser  lohanne  notariis  vidi,  legi  et  ascultavi,  et  quia  utrumque  concordare  inveni  ideo  me  sub- 
scripssi  et  publicavi  mcumque  singnum  aposni. 


650. 

//  vescocu  tiugliclmitiu  tissoke  dulia  scomunica  il  potestà  e  tulli  quanti  gli  ufficiali 
pubblici  del  Comune  di  Cortona. 

Cortona  .  17  Inglio  1277.  (Anh,  Coni,  di  Coi'lona,  Regislr.  Comimis  Cartone,  e.  146). 

Alticozzi,  Risposta  npolog.,  I,  317  (in  esir.). 

In  nomine  Domini  amen,  (-uni  ncs  Guillielmas  Dei  gralia  episcopus  arelinus  in  po- 
testatem,  defensores,  priores  consuliim,  consuies  socielatum,  reclores  arlium,  consiliarios 
el  omnes  officiaies  Comunis  Coitone  cum  burgis  et  suburgis  et  undicitie  C")  per  unius 
spatium  miliaris,  ac  etiam  in  Teijaldum  (luondam  Kaiualdi  (luidouis  Tardiiccii  el  in 
Datum  notarium  domine  Giiiande  ex  certis  causis  scriptis  manu  domini  Uguicìoiiis  no- 
tarii  vel  cuinsque  aiterius  nolarii,  monitionibus  premissis,  excomunicalionum  el  interdica 


(•)  Fra  manu  e  ser  è  svanita  una  parola,  ohe  sembra  terminasse  in  eia  fcondaynlj.  (t)  nmdique. 

(1)  Segue  la  lecognizione  di  "Rainaldus  Piemaiiini  noiariiis  de  Castillione  Arelino,,  l'alia  insieme  con  ser 
Iacopo  e  sei-  Panzolo,  e  poi  quella  de!  notaro  "  Panfus  filius  lohannis  de  Casiillione  Aret.,,. 

(2)  Seguono  le  recognizioni  di  "Rugerius  fìlius  Lomi  condam  Yseppi  de  Castcllione  Aretino  imperiali 
auctorilate  notarius  ac  index  ordinarius,,  e  di  "lohannes  filius  Forensis  condam  Lunardi  de  Castillione  Aretino 
inperiali  aucioriiate  notarius  et  index  ordinarius,,. 


44a  DOCUMENTI   l'I'.lt    LA   STORIA   D'  AHEZZO  [650-<351  . 

lorum  seiileulias  duxerinius  iiroinul^aiidas,  paci  ac  saluti  ipsuium  providure  palerna 
solliciludiiio  iiileiidenles,  ipsas  nioiiiliunes  omiios  li  seiileiilias,  liuc;us(|ue  per  nos  vel 
nostro  mandalo  iiroialas  in  prediclos  siili  i|iiar.iini(iiii;  furina,  revocaimis  ci  relaxarniis. 

l'aria  l'iiil  dirla  revocalio  vi  relaxaliu  pur  (iicliiin  diiniiiiiiin  episropiim  llorlonr',  in 
palalio  dicli  domini  episropi,  preseiilibus  doniiiio  Kilippo  i;i)iscopo  Vcnesino,  iloiiiinu 
Raiierio  (l'iiiscupo)  Viillerrano,  (iomiiio  (lavalraiile  arcliipresbilero  Cortone,  domino  Ko- 
doilìno  poli'slalu  l'.orloiiu  el  domino  Barliioiomco  indice  malelitioriim  (lomuiiis  borione 
ci  Uguicione  nolario  el  duniinis  Corlonense  ci  Savcro  iudirilnis  de  Corlona  ci  Cienlile 
de  rifilino  leslilms  et  aiiis  pliirihiis  vocalis  el  rogalis,  sul)  anno  Domini  Millesimo  du- 
ceiilesimo  sepliiagesimo  seplimo,  indictioiie  (|iiiiila,  die  xvii  iulii  intranlis.  De  quibus 
revoralione  el  relaxalioiic  Constant  srripla  l'acla  marni  Paninli  (")  nolarii  et  mei  Frederici 
iiolarii  inlrascripli. 

(Su.)  Ego  Fredericus  Ugolini  ini|)eiiali  aucloritale  index  ordinarius  alque  nolarius 
prediclis  revocalioni  el  relaxalioni  inlerfiii,  el  ut  siipra  legilur  mandalo  predirli  domini 
episcopi  sss.  et  in  pubiicam  formam  redegi. 


651. 

CfUglieimino   vescovo  e   il   Capitolo  dei   Canonici  decretano  la   ricostruzione  della 
nuova  chiesa  cattedrale  di  Arezzo. 

Arezzo  ■  9  novembre  1277.  |Aich.  Goni,  d' Ar.,  Pergamene,  n.  16|. 

nim.  .'tlOX'SOO.  -  Nell'angolo  tlestio  superiore  una  larga  mai-chia  d' iiiiiidilà   ha  stinto  assai  la  scrittura. 

Pas(jui  a.  e  U.,  La  Cattedrale  Aret.  e  i  suoi  Monum.,  1 62.  ■  Aretina  pru  Capitulo  Calhedralis,  Suminariiini,  ri  I . 

In  uoiiuHd  Dei  eterni,  amen.  Hoc  est  exeinptum  quarumdam  licternrum  bone  memorie  domini 
Guilielmini  tunc  Dei  (jratia  episcopi  aretini,  et  reverendi  viri  domini  Boni  lune  preposili,  et  Capi- 
tuli  .{retini,  sigillatarnm  cum  sigillis  pendentibus  dictorum  dominorum  episcopi  et  Capitxdi  Aretini, 
cum  carta  pecudina  separatim  positis,  in  quorum  primo  erat  ymago  episcopalis  tenens  in  manu 
sinistra  qiioddam  pasturale  et  in  circulo  dicli  sigilli  erant  litere  sic  dicentes:  S.  Guilielmi  epi- 
scopi aretini,  et  dictum  sigillnm  erat  de  cera  alba.  In  alio  vero  sigillo  erat  impressio  cniusdam 
ecclesie  sice  domus  et  dnorum  animalium  serpenlnm.  el  in  circulo  dicli  sigilli  erant  litere  que 
sic  dicebani.  Sigilium  aretine  ecclesie;  el  erant  dicli  sigilli  superficies  de  cera  rubea  et  alia 
pars  de  cera  alba.  Quarìim  qnidem  Uterarum  non  abolitarum.  non  cancellatarum,  nec  vitiosarum 
in  aliqua  sui  parte  et  omni  vitiositate  carenlium.  tenor  dignoscdur  esse  talis.  videlicet: 

Universis  presenles  literas  inspecluris,  Guillielmus  miseralione  divina  episcopus, 
Bonus  prepositus  et  Capilulum  Aretinum  salutem  in  Christo.qui  est  omnium  vera  salus. 
Super  hediticatione  calhedralis  ecclesie  nostre,  que  a  tempore  iranslationis  facte  de  ec- 
clesia exleriori  ad  interiorem  permansit  omnino  indecens  et  del'ormis,  sic  quod  erat 
cunctis  aliis  ecclesiis  et  omnibus  gentibus  in  derisum,  inspiravit  nobis  spiritus  Domini, 
qui  ubi  vult  spirai,  quod  ipsam  interiorem  ecclesiam  ad  cathedralem  erectam,  que 
antea  appellabatur  ecclesia  sancii  Petri,  miro  a  fundamentis  opere  construamus  et  con- 
strui  faciamus,  deliberalione  habita  diligenti;  ad  cuius  operis  profeclum,  igne  devotionis 


(•)  In  luogo  di  Paren:i. 


AN.    1277]  CODICE   DIPLOMATICO  443 

accensi.  nos  prefatus  G(uillielimis)  episcopus  ob  reverentiam  Dei  el  beale  Virgiriis  ac 
beati  Donati  palroiii  nostri,  oblontuque  sancle  recordalionis  Gregorii  pape  decimi,  ciiius 
sepiiltura  ecclesia  ipsa  meruil  ilecorari,  et  ut  ex  hoc  veniam  pcccaloruni  noslrnnim 
consequannir,  ad  siipplicationem  predictonim  iiostrorum  IValitiin,  operis  prefati  mini- 
sleiium,  (|uoad  vixeiimus,  s[)onte  noslris  liumcris  imponentes,  ila  qiiod  nobis  in  hoc 
ministerio  qiiisquam  successor  noster  invilis  preposito  et  (lapiliilo  non  suecedal,  an- 
nuatim  ex  nnnc  iisqae  ad  qiiinqiie  annos  currenlis  monete  ofterimiis  Cenliim  lihras 
conseivaluii  hedifilium,  qiiod  nunc  extat,  in  bono  stata  sumptibiis  0[>eiis  in  ecclesia 
atque  claustro.  Nos  quO(iue  prefati  prepositns  et  Capituliim,  suadefite  ac  volente  pre- 
dicto  palre  nostro  episcopo,  oblationes  omnes  in  pecunia  (^),  lestamenta  sive  reiicta 
omnia  tara  in  pecunia  (")  qnam  in  domibus  et  possessionibus  cura  onere  decime  sub- 
sidii  Terre  Saiicle  eidem  operi  depulamus;  quarum  possessionum  el  domorum  fructus 
ad  fabricam  redeant  el  possessio  non  vendatur,  salvo  quod  in  ecclesie  predicte  fabrica, 
ultra  predicta  (jiie  depnlavimus  expendere,  pretervelle  aut  contribuere  non  cogamur. 
Alia  vero  omnia  cuiuscumque  geneiis  offerenda,  testanda  vel  in  volunlate  ultima  re- 
linquenda,  preposilo  et  Capitalo  remaneanl  indistincte.  OhìIjus  omnibus  pari  consensa 
et  unanimi  voluntale,  favente  divina  gratia,  bine  inde  acceptatis,  promissis  et  stabilitis, 
hanc  pagifìam  fieii  fecimus  ac  ad  liorum  omnium  perpetuam  fìrmitalem  sigillorum  no- 
slrorum  muniminibns  roborari.  Data  Aretii,  quinto  ydus  novembris,  anno  Domini  .Mil- 
lesimo CClxxvii,  v°  indictione,  apostolica  sede  vacante. 

Anno  Domini  a  nalivita'.e  eiusdem  Millesimo  trecentesimo  tregesimo  septimu,  indictione  quinta, 
sanctissimo  in  Christo  palre  et  domino  domino  lìenedicto  siimmo  ponti/ice  duodecimo  residente, 
die  secundo  mensis  decembris.  Actum  Aretii.  in  palatiu  Comunis  Aretii.  ad  disclinm  porte  Burgi 
ubi  per  iiifrascriptum  Marchum  iudicem  tura  redduntur,  presentibus  ser  l'anne  7iotario  quondam 
Symonis.  Ciane  olim  ser  Giuncte  seltaiolo  el  Guadagno  bicherario  quondam  Bentevolglie  civibus 
aretinis  testibus  ad  hec.  Sapiens  vir  dominus  Marchus  de  l.ucha  index  causarum  civilium  Comunis 
Aretii  et  assessor  nobilis  militis  domini  Ichanuis  de  Pancialichis  de  Pistorio  honorabilis  poUstalis 
civitalis  et  districlus  Aritii  ad  dicium  dischum  prò  tribunali  sedens  ex  o/litio  suo.  et  instanti-  ' 
bus  sibi  providis  viris  domino  Ronagiuncta  indice  olim  Guadagni.  Berardo  quondam  Alberti  et 
Balducio  Braccioli  civibus  aretinis  aperariis.  prò  se  ipsis  el  nomine  el  vice  Alpinucii  olim  Or- 
landini  eorum  consolii  el  concivis,  ad  fabricam  maioris  ecclesie  aretine  deputatis  prò  Comuni 
Aretii,  mandavit  michi  notarlo  infrascripto  volens  indempnilati  fabrice  eiusdem  ecclesie  providere 
caìitela  perpetua  predictas  literas  exemplari,  ut  si  iuxta  auliquorum  patrnm  laicdandam  solcr-- 
tiam  sicubi  diete  liclere  casu  vel  uegligentia  deperirenl  illarum  salte.m  exempìa  in  alio  loco 
reperiantur  illeso.  Et  ideo  ego  tiotarius  infrascriplus  a  dictis  operariis  rogatus  mandalo  dicti 
iudicis  dictas  literas  fìdeliter  exemplavi,  nichil  addendo,  mutando  vel  minuendo  quod  ipsartim 
substaiitiam  in  aliquo  lederei  vel  mularet,  et  sic  exemplatas  ipsi  iudici  et  coram  eo,  presentibus 
dictis  testibus  ad  hoc  habitis  et  rogatis,  in  presentia  infrascriptorum  providorum  notariorum  qui 
dictas  literas  originales  ciim  dicto  exemplo,  me  legente,  audiverunt  et  prospexerunt,  oculata  fide 
ìegi  et  insinuavi.  Et  quia  dictus  index  dictas  literas  originales  cum  dicto  presenti  e.remplari  sive 
exemplo  substantialiter  concordare  invenil,  ideo  ad  cantelam  et  ut  eidem  exemplo  adhibeatur 
tamquam  pubhco  et  autentico  piena  fides,  eidem  suam  et  dicti  Comunis  Aretii  auclorilnlem  inter- 
posuit  et  decretum,  mandans    infrascriptis  notariis,  qui  presentes    dictas  literas  originales  cum 


')  peccunia. 


44i  DOLUMKNTl   PER   LA   STORIA    D'  AREZZO  [651-6'i;<. 

dicto  excmplo  fideliter  abschullarunl,  ^ut;  se  snbscvibaiU  et  nomina  ac  signa  appoiiant  singitlariler 
consueta  in  tcstimonium  predictuntm  (1). 

(Sn.)  IJjO  duido  fìlius  tlumiiii  lludiilfi  iiule.r  de  Aretin  imperiali  aiictuiitate  iwle.r  ordinariiis 
atque  iiotanus  predictiim  c.remplum  proni  cuntineri  inveiti  in  diclis  ori<fintdibus  literis,  ita  hie 
fideliter  de  verbo  ud  verbuin  transumpsi,  scripsi  et  e.remplavi  et  ipsum  exempium  simul  cnin 
diclo  sito  originali  una  cnm  snpruscriplis  ser  Tavia.no,  ser  Ikddo.  xer  Ciane,  ser  CÌUmenlo  no- 
lariis  vidi,  legi  et  uscullaci:  et  (juiu  unum  cum  altero  concordari  inveni,  ideo  me  subscripsi  el 
signum  meum  apposni  anno,  die,  loco  et  leslibus  predictis. 

In  Dei  nomine  amen.  Anno  Domini  a  nativilale  eiusiiem  Millesimo  CCC  xxxvii,  indiclione  \^'; 
domino  lìcnedictu  pupa  xii  residente  et  domino  Lodovicho  romano  imperatore  et  semper  augusto, 
die  marlis  secundo  mensis  decembris.  Sapiens  vir  dominus  Maixhus  index  de  Lucha  el  assessor 
uobilis  mililis  lohannis  de  l'anciutichis  de  Pisloi-io  Iwnorabilis  potestatis  civitatis  Aretii  ad  ban- 
chum  porte  Bnrgi  et  suis  pniinentiis  ad  iiira  reddenda  ad  instantiam  Berardi  Alberti,  Rulducii 
Braccioli  ci  domini  Bonaiuncte  olim  ser  Guadagni  operariornm  ut  dixerunt  operis  Episcopatus 
civitatis  Aretii,  prò  se  ipsis  et  nomine  operis  supradicte  prò  Alpinucio  Orlandini  eorum  consocio, 
precipil  et  mandavit  ser  Cuiduni  domini  Bodulfì  presenti  el  inlelligenti  quod  (/iiasdam  lileras  epi- 
scopi tìmlielmini  et  domini  Buoni  preposili  aretini  et  Capiluli  diete  ecclesie  cum  duohns  sigillis.  uno 
silicei  episcopi  et  altero  Capiluli  aretini,  diclo  indici  obslensas  deberel  copiare  el  exemplare  cum 
oìnnibus  solempnilatihits  oppurlnnis  ad  hoc  ut  dieta  copia  el  er-emplnm  fidein  ubiqne  et  omni  tem- 
pore facere  possil  sicut  ipsum  originale. 

(Sn.)  Kgu  Vannes  fdius  quondam  Simoms  de  Subiano  mine  civis  arelinus  imperiali  aneto- 
rilate  index  ordinarins  acque  notarius  et  offitialis  dicti  iudicis  de  ipsius  mandato  scripsi  et 
publicavi. 


652. 

Il  Comune  di  Firenze   richiede  al  Comune  di  Arezzo  il  prestilo  di  dodicimila  lire 
fattogli  da  mollo  tempo. 

Ai-czzo  .  27  aprile  1278.  [R-  Ardi,  di  Si.  di  Fii-.,  Capitoti,  voi.  XXVI,  e.  238', 

XXIX,  e.  2S9',  XXXIII,  e.   183'j. 

m 
In  margine:  Instrumentum  requisitionis  {ade  Comuni  Aretii  per  Comune  Florentie  iMnti  libranm  xn. 

In  Dei  nomine  amen.  Anno  incarnationis  eius  Millesimo  ducentesimo  septuagesimo 
octavo,  indictione  sexta,  die  vigesimo  septimo  mensis  apreiis.  Actum  Aretii,  presenlihiis 
teslibus  domino  Aldobrandino  de  Piscia  et  domino  Benediclo  de  Silva  indice  et  Minialo 
lacobi  de  sancto  Miniate  notario  domini  Malpiilii  de  sancto  Miniale  potestatis  Aretii  fe- 
liciter.  Clareat  omnibus  evidenter  quod  A'exius  fìlius  Ugolini  lunte  sindicus  et  procuralor 
Comunis  Florentie  et  masse  partis  Guelforum  de  Florentia  a  domino  Guidone  de  Cori- 
gia  capitaneo  diete  masse  et  xii  bouis  viris  positis  super  bono  slatu  et  custodia  civitatis 
et  Consilio  generali  etiam  credentie  diete  masse  ad  hec  spetialiter  constitutis,  ut  in  carta 


\ 


(I)  Ad  auleniicare  la  copia  di  ser  Guido  appongono  le  loro  firme:  "Ser  Tavianus  fìlius  domini  Uuiltonis, 
ser  Baldus  quondam  B«Idi,  ser  Cione  quondam  Gabriellis  Ugucionis,  ser  Chimentus  Nicolucii,,. 


an.   1 277-1 279J  CODICE  diplomatico  445 

(lidi  sindicatus  facla  manu  Amaloris  domini  Grassi  parniensis  nolarii  dicli  domini 
capilanei  sub  prediclis  anno  (")  et  ifidiclione,  silicei  die  sabati  nono  aprelis,  plen;irie 
continelur,  tamqnam  sindicns  el  procnialor  dicli  Comunis  el  masse,  piocuralorio  no- 
mine et  sindicaliis  nomine  prò  ipsis  Comuni  Florenlie  et  massa,  coram  Berardo  nolario 
qui  predicla  logavil  ci  iniireviavil,  el  teslibus  supradiclis,  petiit  et  reqnisivii  dicium 
dominum  Malpillium  poteslatem  Ardii  el  dominuin  Ègidium  de  Viterbio  iu  iicem  el 
vicarium  domini  Corradi  do  Alviauis  capilanei  populi  Aretini  el  xxiiii,  nec  non  el  Con- 
silium  generale  ccc  dicli  Comunis  Arelii,  ul  reddant  et  restiluant  cum  elTectu  sibi  pre- 
dictis  Comuni  Florenlie  el  masse  libras  duodecim  niilia  a  dicto  Comuni  Florenlie  diclo 
Comuni  Arelii  mutu2las(''),  vel  a  diclo  Comuni  Aretii  sive  ab  eius  sindico  diclo  Comuni 
Florenlie  ex  mutuo  promissas  (1),  cum  ipse  sii  paralus  eas  recipere,  el  inde  linem 
facere  et  (|uietationem  seciindum  iuris  ordinein,  rogans  me  Berardum  nolarium  de  pre- 
diclis  facere  publicum  instrumentum. 

Ego  Giunta  condam  Spiliiati  Bui'iiecti  imperiali ('■)auctoritale  index  et  nolarius  predicla 
omnia  rogata  el  imbreviata  a  Berardo  Renaldi  Accorsi  im()eriali  ("')  auclorilale  indice 
ordinario  et  notarlo  ex  commissione  michi  ab  eo  t'acla,  predicla  omnia  hic  scripsi  et 
in  publicam  l'ormam  redegi,  idiMKpie  subscripsi  et  meum  signum  apposui. 

(So.)  £1^0  Benincasa  index  et  nolufins  'y'^)  filiìis  Bolgarelli  populi  sancii  Felicis  in  Pia^;a  au- 
tenticicm  hiiiux  exempli  vidi  et  legi.  et  que  in  e»  sc'-ipta  reperì  preler  si{ìniim  snpradicti  nolarii 
hic  («)  e.remplando  trauscripsi  feliciter. 


653. 

Convenzioni  cogli  affilluari  del  lago  del    Comune  posto  in  UroUo,  approvale   dal 
Consiglio  generale. 

Arezzo,  Palazzo  del  Popolo  -  3  ottobre  127!».  [II.  Ai  eli.  di  Si.  di  l-'ii-.,  CupitjU, 

\o\.  XXIV,  e.  2I2'|. 

In  nomine  eterni  Dei,  amen.  Anno  Christi  a  nativilale  MCCIxxviiii,  domino  Nicolao 
papa  residente,  indictione  vii,  die  martis  terlio  die  mensis  octubi'is.  Cum  lacnbus  An- 
dree  publicus  proco  populi  Aretii  lune  .syndicus,  procuralor  et  actor  Comunis  et  populi 
Arelii  ad  liec  precipue  et  legiptime  conslitulus,  ut  constabal  ex  publico  instrumento  syn- 
dicatus  et  mandati  eiusdem  scriplo  per  Orlandinum  Sinibaldi  notarium  el  per  Isaccuna 
nolarium  lune  scribas  dicti  populi  seu  per  alterum  eorum.  cum  auctoritate,  licenlia 
el  expresso  consensu  el  voluntate  domini  Ugucii  de  Cortona  lune  capilanei  dicti  populi, 
presenlis  ad  omnia,  syndicario  nomine  jiro  dicto  populo  et  Comuni,  vendideril  die  pre- 
senti alque  concesserit  Cioni  campsori  condam  Detavive  Onderascionis  civi  aretino  prò 
medietate  integra  prò  indiviso  el  Guelfo  condam  domini  Donati  Slephani  eius  concivi 
prò  tota  altera  medietate,  ibi  pre,sentibus,  ementibiis  et  slipulantibus  prò  se  ipsis  el 
eorum  lieredibus  et  prò  omnibus  et  singulis  aliis  quibus  in  liiis  concesserinl  ima  sua 


(•)  XXIX:  annis.         (>>)  XXIX:  mutuante.  (=)  XXIX:  inperiali.  (<')  XXIX:  iude^  ordinarius  et  >iol. 

publicus.  («)  XXIX:  hic  Udellter. 

(I)  Vcd.  allo  del  27  seU.  I2.>t  (n.  590). 


4U'i  DOCUMENTI    ITU    I.A    STOItU    II'  AnF.zzn  [fi53. 

stMi  (|iios  in  eisdem  hahcro  volncrinl  in  soliris  vfl  consorlfs,  omnem  usum  ol  iisiim- 
iViirliim  loliiis  laiMis  Coninnis  Ardii  (jiii  esl  in  I1i(hIo(I)  el  omnium  t'I  singulaniiii 
silvaiiiMi.  Icrrariim  ol  pn.sjspssioiinm  et  roinrti  cxisUniIium  cilra  ci  iiixla  ipsiim  liiiim, 
usqiic  ad  termino:?  immis<ns  ititfr  C.fimune  predirlum  ft  personas  privalas. 

lliMii  pltMiiim  iiis  et  lilioram  fai-ultalpm  pisrandi  ci  pisi-ari  faciendi  per  sis  el  alios 
pio  cis  ipios  voliK.'riiil  in  inlo  lU  per  loltim  diiMum  lociini,  el  etiam  Icnendi  ri  l'i  iiciidi, 
hnbi'iuli  el  iisnfiuolandi  lihere  el  expedite  lotiim  ipsiim  lacum  el  diclas  silvas,  Inias 
el  posscssinnes  omnes  ol  .-singiilas  intra  diclos  lerminos  conslilulas,  el  eliam  domimi  ihi 
prò  |iarte  (".oniiinis  Arelii  el  ad  expensas  ol  sumpliis  oiiisdom  Comiinis  i-onslriioinJain, 
nini  oniniliiis  ol  sinj,'ulis  inrilnis,  u.*ihii?,  fìniluis  ol  portinoiiliis  rerum  oiiiniiini  pio- 
(liclariim,  a  kaleiidis  octiiliris  proxime  lapsis  ad  qiiini|uo  annos  proxime  el  coiilinue  stiliso- 
qnendos  ol  complendo'S  el  per  tolnm  lem|ms  ipsuriim  (|iiini|ue  annornm,  pio  certo  prolio 
iiiter  parlos  ipsas  consliliilo  concordilor  ol  convolilo;  vcriimlamen  ohsorvala  lolaliter 
el  l'ala  manente  forma  i|iialiliei  i-i  leiion'  l'apiluliiriim  ol  ordinamenloriim  omnium  et 
singiilorum  iiil'rascri|ilorum  per  generalo  C.onsiliiim  <lii'li  popiili  approlialorum  el  firma- 
toriim.  quo  inlograliler  ol  ad  plenum  ohservari  et  rata  liabori  delioant  per  oosdom  omp- 
tores  el  per  alios  omnes  prò  qiiiljiis  emornnt  et  stipulali  siinl  et  eliam  fiio  [larle  dicli 
Comunis  el  popnli  el  siKiinni  (|iioruniii!iel  suhiei:toriiiii  absipie  aliipia  diniinnlione  seu 
addilione  vel  miilaliono  ulleriiis  l'acicnda,  quia  in  ipsa  vendiclione  el  emplione  el  in 
contrarili  venditioiiis  eiusdom  et  ante  el  posi  sic  aclum  l'iiil,  el  conventum,  positum 
ol  firmalum  Inter  partes  ipsas  conlrahenles  concorditer  el  expresse,  de  certa  scienlia 
el  consulte,  proni  predicla  et  alia  circa  ipsum  negotiiim  concepta,  coiiveiita,  piomissa 
et  acla,  principalia  et  accessoria,  satis  solempnius  el  latius  conlinenliir  in  publico  in- 
slrumonlo  prò  dictis  emptorilius  condito  et  scripto  per  me  Gerardum  nolarinm  inl'ra- 
scriptum.  Capitulorum  vero  el  oidinamenlorum,  quorum  mentio  liabetur  superius,  lenor 
el  l'orma  lalis  est: 


(1)  Il  Coiiuinc  aveva  già  cotiiincialo  ad  acquistale  i  leireni  in  Valdicliiana  per  foriiiaivi  il  Lacus  Comunis 
(ìlio  dal  1277:  il  10  aprile  "preseiuibus  l'iero  de  Caslio  Arano,  lìartliolonieo  (ilio  domini  Adami  et  domino 
Benencasa  iuris  professore  ad  hec  lialjilis  et  rogalis  testibiis,  vir  nobilis  dominus  lacopiniis  de  Uodilia  liono- 
rabilis  potcstas  civitatis  predicte,  tanquam  poteslas  predicte  civiiatis  et  prò  ipsa  civitate  et  Comnnl,,  notifica 
essere  eniialo  in  possesso,  insieme  con  Solone  balilore  "omnium  terrarum  silicei  pratorum  et  nemorum  et 
lerrorum  laboratoriarum  et  totius  ledi  aque  el  ipsius  aque  a  loco  qui  dicitur  Capanna  Riguccii  Grinte  a  la- 
teie  Casironcelli  usque  ad  recluni  Collis  Cieriole,  el  ab  alia  parte  aque  a  latere  Broili  in  loco  (jui  dicitur  Gorga 
Gniringouri  usque  ad  dicium  Collem,,.  1  susseguenti  atti  di  cessione  fatta  al  Comune  dai  diversi  proprietari 
di  terreni  prossimi,  sono  trascritti  nel  veccliio  Rcgistrum  Comunis  (oggi  volume  XXIV  dei  Capiloli  sovente 
citalo),  da  e.  201  a  e.  214,  e  sono  stipulati  "in  palatio  veteri  Comunis,,  o  "in  palatio  populi  Arelii,,.  Gli  ultimi 
sono  del  li  e  17  dicembre  1289:  con  uno,  "Ilermannus  ordinis  hospitalis  Sancte  Marie  Alamannorum  lerosolimilani 
domini  pape  hosiiarius  ac  generalis  proeurator  ordinis  et  hospitalis  predicti,,  nomina  in  lionia  "apud  sanctum 
Petrum,,  due  procuratori  "(tacobum  de  Magisiris  de  Caslill.  Aret.  et  Andream  de  Tuderto),,  per  vendere  agli 
Aretini  sette  staiora  e  nove  tavole  di  terra  di  proprietà  di  esso  spedale;  coli'  altro,  i  predelti  due  suoi  pro- 
curatori "in  domibus  lìliorum  libertini  Apparitii,  ubi  xxmi  morabantur,  presentibus  Ugucio  capitaneo  civitatis 
Ardii,  domino  Caccia  eius  iudice  et  assessore  et  Orlandino  notarlo  de  Arcorariis  lestilnis,,  accettano  dal  Co- 
mune il  prezzo  "viginli  sex  librarum,  vui  sold.  el  vi  denar.  areiinorum  nigrorum  et  pisanorum,,. 

Gli  appezzamenti  comprati,  di  terre  lavoralive  e  boschive,  erano  "in  Broilo  iuxla  aquam  Clanis,  iuxla 
viam  aque  late,,  o  "in  Caslroncello  cui  ab  una  parie  via  Brulleise,  ab  alio  via  de  le  Taxenaie  et  ab  alio 
aqua  Clanis,,  o  "in  Vado  iuxla  silvani  Caslillioiiis  el  a  capile  sunt  Clanes,,. 


AN.    1279]  CODICE   DIPLOMATICO  i47 

In  primis  quidem  statutum  et  ordinalum  est  quoti  eraplor  usus  piscandi  lacus  de- 
beai mauutenere  lacum  in  bono  stalu,  et  arginem  sive  clusam  et  sciaquatoriiim,  poii- 
leni  et  arbores  dicti  laouj  existentes  circa  arginem  dirti  lacus  et  domum  (|ue  fieri  debet 
prò  Comuni  apud  ipsum  lacum,  et  teiieatur  manulenere  et  servare  possessiones  et 
lerras  circa  dicium  lacum  existenle»,  et  in  fine  dicli  lemporis  reslituere  Comuni  oinnia 
supradicta  in  eo  slaUi  in  quo  eranl  hoc  presenti  tempore. 

Ilem  sii  licitum  diclu  emptori  piscaie  et  [ìiscari  facere  in  diclu  lacu  a  kalendis  sep- 
tembris  usque  ad  kalendas  madii  lanlum;  a  kalendis  vero  madii  usque  ad  kalendas 
septembris  non  possit  nec  sibi  liceat  allo  modo  piscare  seu  piscari  facere  in  dirlo  lacu 
sub  pena  xxv  librarum  prò  qualibet  vice.  Ilem  sii  iicilum  diclo  emplori  uli  et  fruì 
possessionibus  et  lerris  et  silvia  Comunis  exislenlibus  circa  ipsum  lacum  usque  ad  ter- 
minos  inler  Comune  et  spetiales  personas  immissos,  non  tamen  possit  uti  dictis  silvis 
ni(si)  solum  prò  suis  necessitatibus  et  dicli  lacus,  neque  vendere  nec  alienare  sive  donare 
alieni  ligna  ipsarum  silvarum  neqiie  mutare  neque  facere  roncari  (*).  Si  vero  conlrafecerit 
puniatur  banno  decem  librarum  pio  quabbet  vice. 

Ilem  lenealur  empier  lolum  piscem  quem  exlraxerit  seu  traili  l'eceril  de  lacu  pre- 
dicto  a|)porlare  seu  apportar!  f;ii-ere  in  civiiale  Aretii  et  ibidem  in  platea  Comunis  Aretii 
ipsum  tolum  vendere  et  vendi  lacere.  Et  si  conlrafecerit  puniatur  prò  qualibet  vice  et 
quolibet  capilulo  non  servalo  banno  decem  libiarum.  Ilem  oidinatum  est  et  sUilulum 
quod  nulla  persona  piscare  debeai  in  diclo  lacu  sine  licentia  emploris;  el  qui  conlra- 
fecerit puniatur  banno  xxv  librarum.  Cum  licentia  tamen  piscari  possit  eo  tempore  quo 
concessum  est  emptori,  videlicela  kalendis  septembris  usque  ad  kalendas  madii  tantum,  a 
kalendis  vero  madii  usque  ad  kalendas  septembris  nullus  piscare  possit  cnm  liceiilia 
ne(|ue  sine  licentia;  el  qui  contrafeceril  puniatur  pena  xxv  librarum.  Ilem  quod  super 
prediclis  capituiis  quilibet  possit  denumpliare  et  accusare  el  probare  lenealur  talis  denun- 
|)liator  usque  ad  quanlitatem  decem  librarum  el  in  decem  libris  cum  uno  leste,  et  a  decem 
libris  credalur  sibi  supra  cum  duobus  leslibus;  el  liabeal  denumplialor  quailam  partcm 
banni  el  teneatursibi  credentia  et  leslibus.  Et  [uopleiea  siipiadicti  emplores,  videlicel  dic- 
tus  Clone  campsor  prò  loia  medietale  integia  prò  indiviso  el  diclus  Gueifus  domini  Do- 
nati prò  tota  altera  medietate,  Sfionte,  de  certa  scienlia  et  consulte  et  non  [ler  errorem 
aliquem  el  quia  ea  expressa  inlentione  et  convenlione  ventum  est  [ter  parles  ipsasconlra- 
hentes  ad  venditionem  el  emptionem  prediclam  concordiler  ut  predicla  ordinamenla  et 
rapitula  omnia  et  singula  rata  et  firma  maneant  et  quod  omnia  el  singula  infrascripta 
piene  et  integre  observentur  Comuni  predicto  el  fiant  per  se  el  eorum  heredes  et  suc- 
cessores  quoslibet,  promiserunt  solemniter  el  convenerunl  supradiclo  lacobo  syndico  et 
adori  Comunis  et  populi  Aretii  stipulanti  et  recipienti  prò  ipso  Comuni  et  populo  et  eius 
nomine,  supradiclum  lacum  et  eius  arginem  sive  clusam,  sciaquatoriura,  pontem  el  ai- 
bores  dicti  lacus  existentes  videlicel  circa  dictum  arginem  sive  clusam,  et  insnper  do- 
mum ibi  prò  parte  Comunis  Aretii  ut  supra  dicitur  conslruendam,  el  eiiam  lerras  et 
possessiones  onnes  dicti  Comunis  circa  lacum  el  intra  diclos  lerminos  exislentes  manu- 
lenere et  conservare  in  bono  slatu,  el  in  fine  supradictorum  quinque  annoruin  piedic- 
tas  res  omnes  et  singulas  reslituere  inlegraliter  diclo  Comuni  in  eo  stalu  in  quo  eranl 
hoc  presenti   tempore.  Et  fiec  omnia  et  singula    confileri  el   non  negare  el  contea  ea 


(•)  rancar I. 


448  nOCUMl'NTI    Pili    I.A   STORI*    I)'  ARF.ZZO  lOfiS-G'JC. 

nirhil  obicpi-e  nec  pretendere  et  icimtain  et  possessionom  rerum  (lirtaiiim  non  perverlero 
il)  losionem  aliquam  seii  (lami)niiin  ilicli  Comunis  et  alias  nullo  modo  contra  venire  in 
ali(]iio  sub  pena  iiuinf;enlarnm  lilM-.iium  bnnorum  fjeriarioriim  lìisaiiorum  et  aretinornm 
nigrorum  parvorum.  <)\\:\m  peiiam  eiilein  syniiico,  ut  (lii'Ium  est  slipnlaiili,  dare  et 
solvere  promiserunt  si  in  totnm,  ut  siipia  promiserunt,  non  fererinl  et  non  servave- 
rint  ani  si  in  aliqno  cniilra  veneriiil,  et  rpiotiens  contra  vontum  fueril  per  eos  in  so- 
lidnni  prò  quolihel  nicniliro  non  servato  et  omnia  dampna  et  expensas  i-t  interesse 
relicero  i-itegre,  restiluerc  et  emendare  propter  iioc  ad  simplex  inramcnliim  syndici  Co- 
munis preilioti.  El  prò  predictis  servandis  obligaveinnt  dido  syndico  stipulanti  se  el 
omnia  sua  bona  et  ca  se  |tro  dirlo  Comuni  possidere  constituerunt,  et  pena  soluta  vel 
non.  ralis  manenlibus  omnibus  supradinis.  i'relerea  ego  Cerardus  notarius  infrascriplus 
auc.torilate  capituli  conslitutiis  Arelii  d^\  (luarenlisgia  precepi  diolis  Cioni  et  r.uelfo 
volenlibus  sponte  el  conliteiitibus  quod  omnia  su[)radii'ta  observent  et  adimpleant  Co- 
muni  pre'dii'to. 

Ada  suol  iiec  in  palatio  didi  populi,  presentibus  dirlis  domino  l'guccio,  Orlamlino 
Sinibaldi  notai'io,  Boiiagionta  Clarielli,  ilomino  Berardino  de  Talliabovis  el  Nulo  de 
Camaianis  lestibus  rogatis. 

Ego  derardus  olim  Corbed  notarius  predidis  omnibus  inlerfui  el  ni  supia  legiliir 
rogatus  scripsi  el  publicavi. 

654. 

7/  cardinale  Latino  concede  al  Monaslero  ds  s.  Fiora  e  Lucilla  di  crlebrare  i  divini 
ii/lici  durante  V  inlcrdello  generale. 

Firenze  -  li  dicembre  1279.  [Arili.  Capii.  d'Ar.;  Caite  di  s.  Fiora  e  Lucilla,  n.  II.jG]. 

min.  2.'?5X2.30.  -  Dal  mezzo  della  piegatura  pendeva  il  sigillo  cardinalizio  ora  perdutosi. 

Fr.\ter  L.\tinus  permissione  divina  Osliensis  et  Vellelrensis  episcopus  aposlolice  sedis 
legatus  diledis  in  Cliristo  (Gnillielmo)  abbati  et  coiiveuUii  inonaslerii  sande  Fiore  de 
Aretio  ordinis  sancii  Benedidi  salutem  in  Domino.  Devolionis  veslre  precibus  inclinati 
vobis  audoritate  ipia  fungimur  indulgemus,  ut  cum  generale  terre  fueril  interdictum, 
liceat  vobis,  iiuibuslibel  aliis  presertira  interdiclis  et  excommunicatis  exclusis,  clausis  ia- 
nuis,  non  puisatis  campanis  el  submissa  voce,  divina  officia  celebrare,  dummodo  vos  cau- 
sam  huiusmodi  non  dederilis  interdido,  nec  id  vobis  contingat  specialiler  interdici, 
presenlibus  usque  ad  triennium  valiluris.  In  cuius  rei  testimonio  presenles  lilteras  fe- 
cimns  fieri  el  nostri  sigilli  appensione  niuniii.  Daluin  Florentie,  ii  id.  decembris,  pon- 
lificatus  domini  Nicolai  pape  tercii  anno  secundo. 

G55. 

Il  vescovo  Guglielinino  concede   diversi  privilegi   alla  Fraiernila  di  ,v.  Maria  della 
Misericordia  di  Arezzo. 

Arezzo  ■  3  marzo  12S0.  [Ardi,  della  Fratern.  di  s.  Maria  di  Arezzo,  Statutum,  e.  6']. 

Copia  di  poco  posteriore. 


AN.  1278-1280]  CODICE  diplomatico  449 

live  est  exemplum  cuhisdam  privUegii  venerubilis  palris  uostri  GìtUUelmiìii  episcopi  aretini, 
cum  sigillo  pendente  de  cera  viridi,  in  quo  quidem  sigillo  erat  ymago  cuiusdam  episcopi  cum 
pastorali  in  mann: 

Vilìielmus  divina  miseratione  arelimis  episcopus  dilectis  in  CJirislo  lìliis  ...  recto- 
ribus  et  consiliariis  Fraternilalis  in  civitate  Aretina  ad  honorem  beale  Marie  Virginis 
de  Misericordia  constilute  eonimque  successoribus  salutem  et  benediclionem.  Eo  fortius 
ad  cultum  divini  noniinis  ampiiandiim  prò  viribus  tenemur  adsurgere,  quo  dignius  ex 
debito  offilii  nobis  a  Deo  crediti  leneainur  populo  nobis  divinitus  comraisso  per  bone 
operationis  studia  pielatis  exempla  monslrare  alque  Christi  fidelibus  exequentibus  cari- 
talis  opera  in  suis  iuslis  et  [liis  propositis  in  Domino  confovere.  Ut  igitur  circa  pau- 
perum  verecundorum  subslenlamina  et  misericordie  opera,  prout  haclenus  incepislis, 
persistere  valeatis  et  cotidie  de  bono  in  melius  augmenlari,  vestris  iustis  pelilionibus 
annuentes  auctoritate  vobis  presenlium  indulgemus,  quod  quater  in  anno  vidclicet  de 
tribus  mensibus  in  quacumque  ecclesiariiin  civitalis  Arelii  vobis  raagis  videbitiir  possitis 
populum  convocare  ibique  facere  per  fidelem  sacerdolem  celebrari  divina,  et  proponi 
populo  verbum  Dei.  Kos  ilaque  omnibus  Christi  fidelibus  qui  ad  diclam  ecciesiam  tunc 
venerint  vel  miserint  aperuerintque  per  elemosinarum  exhibitionem  viscera  pietatis, 
lesu  Christi  misericordia  et  beati  Donali  marliris  patroni  nostri  patrociniis  coofidentes, 
de  omnibus  peccatis  de  quibus  vere  contriti  fuerint  et  confessi,  quadraginla  dies  cri- 
minalium  et  quarlam  partem  venialium  de  iniuncta  eis  penitenlia  misericordiler  in 
Domino  relaxamus.  Concedimus  quoque  quod  precedenti  die  possitis  per  preconem  vel 
alium  fidelem  nunlium  prefatam  indulgentiam  intra  civitatem  prediclam  et  burgos  eius- 
dem  facere  publice  nuntiari.  Dalum  Arelii,  tertio  die  mensis  martii,  viii"=  indiclionis, 
anno  Domini  a  nativitate  M  .  CC  .  ixxx,  domino  Nicolao  papa  in  residente. 


856. 

il  sindaco  dei  Castiglionesi  professa  fedeltà  e  sudditanza  al  Comnne  di  Arezzo. 

Castiglionflor.,  Chiesa  di  s.  Angelo         [R.  Arch.  di  St.  di  Fir.,  Capitoli,  voi.  XXIV,  e.  89;  Arch.  Com. 
-  23  ottobre  1280.  di  Arezzo,  Instrumenta  submissionis  Cattili.  Aretini,  e.  4]. 

Ih  nomine  Dei  eterni  amen.  Hoc  est  exemplum  cuiusdam  publtci  inslrnmenli  syndicatus  Comu- 
nis  et  huminum  de  Castillione  Aretino,  scripti  manu  Catalani  noiarii.  Cuius  tenor  et  forma  talis  est: 

In  nomine  eterni  Dei  amen.  Anno  eiusdem  a  nativitate  MCCIxxx,  indictione  viii*, 
nemine  imperante  ut  dicitur,  die  xxiii  mensis  octubris.  Convocato  et  congregato  gene- 
rali Consilio  Comunis  Castillionis  Aretini  in  plebe  sancii  Angeli  more  solito  ad  vocem 
tube  et  ad  sonura  campane,  de  volunlate  et  preceplo  sapientis  viri  domini  Ubertini 
iudicis  et  assessoris  dicti  Comunis  Castillionis,  et  auctoritate  nobilis  viri  domini  Rodul- 
fini  de  Catenaria  potestatis  dicti  castri  Castillionis  Aretini,  dictus  dominus  Ubertinus 
una  cum  predictis  consiliariis  et  ipsi  consiliarii,  nullo  contradicente,  una  cum  predicto  iu- 


450  DOCUMKNTl    l'IUi    l.\    STOlUA    li'  AIIKZZO  [G56-GÌJ8. 

(lice,  coiisliliiciunl  et  creaveruiil ...  (*)  m()(lo(?)  (]u;iin  inoliiis  poUierunt  do  iure  Ghiberlum 
Baroli!,  liiu'l  ;il)sciilom,  de  tliclo  castro,  syndiciim,  [ironiralorem,  aclorcm,  farlorem  ci 
iHinijiliiim  .-^piiialcni  coniiii  ci  dirli  Commiis  ad  r('|)rcsi!iilaiidiiin  se  prò  dirlo  Coimnii 
corani  iioldli  viro  domino  Ugiicio  Dei  gralia  poteslale  Coimiiiis  Arelii  et  corani  iiohili 
viro  domino  Uiislichcllo  Dei  gralia  capitaiieo  Comunis  et  populi  Arelii,  et  coram  pru- 
dentibus  viris  dominis  xxnii  popnii  iiredicti,  ad  audiendiim  et  intelligendiim  et  ad  fa- 
ciendum  et  coniplcndiini  et  ob.servainhim  mandala  seu  precepta  dictoruni  dominorurn 
potestalis,  capilaiiei  et  xxiiii'""  Comunis  et  populi  supradicti;  et  ad  promictendum  et 
salisdandum  predici is  domiiiis  et  cuilibel  eorum,  et  ad  promictendum  fideiiler  de  con- 
servamlo  ipsos  et  (luemlibet  iiuiempncs,  et  ad  omnia  et  singnla  facicndiim  (|ue  ordo  iiiris 
postulai  et  requirit.  rromictenles  diclus  dominus  Ubertinus  index  ci  vicarius  prelibalus 
domini  Redulfini  et  dicti  consiliarii  et  (luilibet  eorum  liabere  raliim  et-  firmum  quic- 
quid  prediclus  syndicus  l'ecerit  circa  predicla  sub  obligalione  et  ypotheca  honorum  dicti 
Comunis.  Aduni  in  plebe  sancii  Angeli  Caslillionis  Aretini,  die  (predicla)  et  in  ipso 
Consilio,  presentibus  Baskiera  condam  Pepi  precone  dicti  Comunis  et  Kanerio  Corneti 
de  dicto  castro  et  Iacopo   filio  Ferri  eiusdem  loci  testibus  ad  hec  adhibitis,  vocalis  et 


rogatis. 


Et  ego  Catalanus  Silvestri  Bcncivennis  de  Casldlione  dicto  nolarius  et  index  ordina- 
rius  ex  aucloritate  imperiali  michi  concessa  et  lune  scriba  dicti  Comunis  interfui  et  ut 
supra  legilur  sss.  et  publicavi,  menmque  signum  apposui. 

Ego  Delesaioi  fdiiis  condam  Fo7nascii  {^)  imperiali  auclorilale  notarius  predidum  exemplum 
prout  iìiveni  in  dicto  inslrumento  syndicatus  ila  scripsi  et  publicavi. 


657. 

Gli  uomini  di  Raginopoli,   Lierna,  Par  lina  e  Carezzo  promellono  fedeltà  e  suddi- 
tanza al  Comune  Aretino  per  Dolere  del  conte  Guido  e  Aghinolfo  di  Romena. 

Raginopoli,  Cliiesa  di  s.  Lorenzo  - 19  febbraio  1281.  [H.  Ardi,  di  St.  di  Fir.,  Capitoli, 

voi.  XXIV,  e.  190]. 

In  Dei  eterni  nomine,  amen.  Hoc  est  exemplum  cuiusdam  publici  instrumenti  scripti  manu 
Parenti  notarii  registrati  per  me  Fantem  noiarium  infrascriptum  mandato  magnifici  viri  do- 
mini .librici  de  Landò  potestatis  Aretii,  currentibus  annis  MCClxxxi,  indiclione  vini.  Cuius 
tenor  talis  est: 

In  nomine  Dei  eterni,  amen.  Anno  eiusdem  a  nativitate  MCClxxxr,  indiclione  vini, 
die  xviiii  mensis  februarii.  Pateat  omnibus  evidenter  quod  Rapus  Scarlatti,  Dadeus 
Mencionis,  Pagnus  Albertini,  Adattus  Ingoli,  lohannes  Ugolini  et  Amatus  Passarini  con- 
siliarii Comunis  castri  curie  de  Raginopoli,  nomine  diete  universilatis  et  prò  ipsa  uni- 
versitate;   el  Ardomannus   Trechi   el   Mugnarius   Bucinolli  consiliarii    castri   curie  de 


(•)  Lacuna  nelle  due  trascriJioni;  forse  si  leggeva:  omni  vta  et.  (•>)  sic. 


AN.    1280-1281]  CODICE  DIPLOMATICO  /|.51 

Lieiiia  nomine  diete  universitalis  el  pio  ipsa  iiniversitalc,  et  Rainerius  Higoliiosi  et 
ser  Mannus  notaiius  filius  Ristori  consiiiaiii  Comiinis  castri  et  curie  de  Tartina  nomine 
ipsiiis  universitalis  et  prò  ipsa  univcrsitale,  et  Morandiis  Boiifalli  et  FeusC)  Vivo  consiiiarii 
Comiinis  castri  et  curie  de  Corecco  nomine  diete  universitalis  et  prò  i[)sa  universitate, 
predicti  omnes  consiiiarii  et  quilihet  prediclornm  prò  sua  universitate  et  nomine  sui 
caslri,  congregali  in  domo  ecclesie  sancii  Laurenci  de  Raginopoli,  de  mandato  domi- 
norum  comilis  de  Romena  Guidonis  et  Agiiinolfi  Dei  gratia  Tuscie  palatini,  et  vocali 
per  numptium  curie,  in  presentia  domini  Bene  iudicis  et  assessoris  dictorum  domi- 
norum  comitum  et  comitalus  eorum,  fecerunt  (et)  creaverunt  Mancinum  olim  Manentis 
de  Reggenopoli  (*>)  licei  absenlem  eorum  et  omnium  predictarum  universitatum  et 
cuiuslibet  earum  et  prò  ipsis  universitatibus  et  qualibet  earum  syndicum,  procurato- 
rem,  actorem  et  certuni  numptium  ad  eunduni  ad  civitatem  Aretii,  qui  iurel  observare 
mandala  potestalis,  capilanei  et  ancianorum  civilatis  Aretii  et  adimplere  secundnm  mo- 
dum  et  formam  concordie  et  pactorum  iniloium  inter  Comune  Aretii  ex  parte  una  et 
illuslrem  virum  olim  bone  memorie  dorainnm  Guidonem  de  Romena  Dei  gratia  de  Tu- 
scia palatinum  fliium  olim  domini  comilis  Aghinolfi  et  palrem  dictorum  dominorum 
comitum.  Promictenles  ratum  et  firmum  habere  et  tenere  quicquid  per  dictum  syndi- 
cum factum  fuerit,  dummodo  non  excedal  formam  pactorum  prediclorum  de  quibus  fit 
menilo  superius,  sub  obligalione  bonoiuin  diclarum  universitatum. 

Ada  sunt  hec  omnia  in  domo  ecclesie  de  Ragginopoli  (^),  presenlibus  presbitero 
Bogna  reclore  ecclesie  predicte,  ser  Iacopo  notario  monacho  de  Regenopoli  C*)  leslibus 
el  aliis  pluribus  ad  hec  adhibitis  el  vocatis. 

Ego  Parencus  iudex  ordinarius  et  notarius  filius  olim  Garci  (")  de  Ancisa  et  nunc 
dictorum  dominorum  scriba  publicus  conslitutioni  comuni  et  creationi  dicti  syndici 
iuterfui,  et  ut  supra    legilur  de  mandato  dictorum  consiliariorum  scripsi  et  publicavi. 

Ego  Fante  filius  divi  Malhei  {^)  Baitdini  ab  imperiali  maieslate  nolarius  sicut  inveni  in  dieta 
caria  autentica  ita  scripsi  et  exemplavi,  et  mandato  magnifici  viri  domini  Albrici  de  Laudo  pote- 
statis  Aretii  registravi  et  nieum  signum  appositi. 


658. 

Gli  olio  sapienti  del  Comune  provvedono  che  siano  dal  vescovo  rispettati  i  diritti 
che  esso  Comune  ha  sopra  i  castelli  di  Giogaltu,  Caposelvoli,  Galatrona,  Torre 
Rennola  e  Bucine. 

—  1381.  [R.  Arci),  di  St.  di  Fir.,  Capitoti,  voi.  XXIV,  e.  128']. 

Convocatis  viii  sapienlibus  in  domo  palatii  Comunis  Aretii  sub  anno  MCClxxxi,  (") 
stabilitum  full  per  dictos  sapientes,  duobus  contradicentibus,  quod  dominus  polestas 
mictat  illos  sapientes  quos  voluerit  ad  dominum  episcopum,  qui  dicanl  sibi  quod  debeat 
abslinere  a  molestia  el  ad  ea  C")  que  se  intromictit  de  Giogallo,  cum  in  veritate  appareat 


(•)  Feo.  (b)  Sic.  {"]  erroneamente:  Ganzi.  (•')  Mathei  ripetuto.  (e)  ripetuto:  in  domo 

palatii  Comunis  Aretii. 


453  DOCUMKNTl    l'EK   LA   STOlllA   d'  AUKZZO  [GoS-O.'jO. 

diflam  lorraiii  osse  de  iurisdiclione  Comiinis  Ardii,  et  debeaiil  sii)i  monslrare  que 
repella  suiit  pii)  l'.omiuii  Arelii,  el  in  volitale  appareat  por  piiblic.a  iiislriiinenta  quod 
Comune  liabiiil  el  liabcl  possessioncm  de  dieta  terra  ante  |)acla  el  post  pacla  facta 
inler  Comune  Arelii  el  doininnm.  Kl  si  predicla  leceril  heiie  quidem,  alias  domiiius 
poleslas  el  domimis  eapilaiieiis  el  xxiiii'"'  faiiiaiil  circa  predicla  (pie  vido(n)tiir  cisdera. 

llem  slabililum  fiiit  per  diclos  sapienles.  quod  poleslas  miclat  prò  syndicis  terrarum 
de  Caposelvole,  Galalrona,  deTorre(')  Reiinola,  ut  ipsi  veniant  cura  pieno  mandato  ad 
parendum  mandalis  predicle  potestatis,  et  ad  faciendnm  servilia  hacleniis  consueta  et 
ea  omnia  (|ue  lacere  iene(n)tur  secundiim  formam  paclorum. 

Itera  quod  poleslas  mictat  ad  caslrum  de  Bucino,  ut  miclat  syndicum  coram  pole- 
slale,  qui  facial  ea  que  facerc  tenetur  secundum  formam  paclorum. 

Registrata  sunt  hec  omnia  per  me  Fante  notarium  infrascriplum  mandalo  magnifici 
viri  domini  Alberici  de  Landò ('*)  potestatis  Arelii.  Sub  anno  .MCCIxxxi,  indictione  vini  (1). 

Ego  Ffanle  (■=)  filius  olim  Mathei  Bandini  ab  imperiali  maiestale  uotarius  predicla  scripsi 
mandalo  diete  potestatix  et  piiblicavi  et  meum  signum  appositi. 


659. 

Rodolfo  cancelliere  e  vicario  del  re  Rodolfo,  conferisce  a  Gtiglielmino  vescovo 
d'Arezzo  e  alla  sua  Chiesa  un  privilegio,  col  quale  gli  conferma  per  la  sua  fe- 
deltà e  per  i  suoi  servigi  tulle  le  possessioni  e  tutti  i  dirilli. 

S.  Miniato  -  (1282).  [Bibliot.  Angelica  di  Roma,  Cod.  Sii,  e.  96]. 

11  manoscritto  è  un  formulario  composto,  con  scritture  di  varia  provenienia,  nei  primi  del  sec.  XIV. 
Gami'rrini  G.  F.,  Documenti  del  Cod.  dell'  Angelica  D.  8.  17  (in  Ardi,  della  r.  Società  Romana  di  Star. 
Patria,  X,  192).  -  Uòhsier,  Acla  Imperli  selecta,  703,  n.  1002. 

Rudolfus  C)  imperialis  aule  cancellarius  el  serenissimi  domini  R(udolfi)('')  Romano- 
rum  regis  semper  augusti  in  Tuscia  vicarius  generalis  universis  sacri  Romani  imperii 
fidelibus  amicis  suis  salutem  et  sincere  delectionis  affectum.  Etsi  munificentie  imperialis 
gratiam  libenter  singulis  exibemus,  quos  fideles  imperio  ab  operum  experimento  co- 
gnoscimus,  quadam  tamen  prerogativa  sollicite  cogilalionis  inducimur  el  assidua  medi- 
tatione  pensamus,  qualiter  personis  ecclesiaslicis  gratiosius  el  libenlius  liberalilatis 
dexteram  extendamus.  Eapropter  per  presens  privilegiura  vobis  volumus  esse  nolum, 
quod  nos  attendenles  fidem  puram,  devotionem  sinceram  et  grata  servitia  que  venera- 
bilis  pater  dominus  G(uilielmus)  episcopus  aretinus  devotus  et  fidelis  princeps  imperii 
exhibuit  bactenus  et  exhibet  incessanter  ac  exhibere  poterli  in  fulurum  ad  honores  et 
profectus  eiusdem  domini  Regis  et  imperii  ampliandos,  volentes  quoque  ipsum  episco- 
pum  propterea  amplecli  benignius  gratia  et  favore,  recepto  ab  eo  corporeo  iuramento 
quod  ab  hac  bora  in  anlea  fidelis  erit  eidem  domino  nostro  Regi  et  imperio  Romano, 


(•)  de  Torre  et.  («■)  de  delando.  (■=)  Sic.  C)  Ro;  uà  rigo  obliquo  attraversa  la  o. 

(I)  Seguono  gì'  "instrumenta  de  focularibus  castri  de  Galatrona  et  de  Caposelvoli,,  cioè  l'elenco  degli  abi- 
lanti.  (e.  129). 


AN.    1281-1282]  CODICE   DIPLOMATICO  453 

et  non  erit  in  Consilio,  consensu,  facto,  verbo,  opere  ubi  ipse  dominus  Rex,  eius  filli, 
nuntii  vel  ofliciales  perdanL  vilam,  membrum  vel  suum  recium  honorem,  aul  mala 
captione  capia(n)lur;  consili um,  quod  per  se  aut  per  nunlios  suos  seu  licteras  sibi  credi- 
turas  erit,  se  sciente,  ad  eius  dampnum  seu  preiudicium  nulli  pandel;  si  dampnum 
eius  traclari  sciverit,  prò  posse  suo  impediet  ne  fiat;  quod  si  per  se  impedire  non  po- 
terit,  per  nunlios  aut  licteras  ei  (")  significare  curabit  ut  ad  eius  notitiam  perducatur; 
Impei'ium  Uomanum  et  regalia  eius  et  specialiter  in  Italia  manuienebil  propriis  viiibus, 
et  defendet  que  habet  ubicumque  seu  tenet;  ad  acquirendum  vero  adiulorio  erit;  of- 
fìcium  sibi  commissum  dignitali  sue  conveniens,  in  It;ilia  bene  et  fideliler  exercebit; 
iura  et  iurisdictioues  Romani  imperii,  ubicumque  consislere  sciet,  revelabit  et  conser- 
vabil,  et  eorum  aiutor  (_^)  et  aclor  erit;  nuntios  predicti  domini  Regis  recipietet  fideliler 
ac  benigne  in  eundo,  slando,  redeundo  tractabil:  aucloritale  nobis  commissa,  omnia 
iura,  iurisdictioues  et  regalia  que  habet,  tenet  et  possidet  ipse  vel  alia  persona  prò  eo 
seu  predecessores  sui  habuerunt,  lenuerunt  et  hactenus  possederunt  in  feudum  olim 
a  divis  augustis,  que  taraen  ab  ipso  vel  predecessoribus  suis  alienata  non  essent  in 
civilate  Aretina,  eius  districtu  et  in  castris,  opidisC*),  burgis,  villis  et  loci»  aliis  quibus- 
cumque,  nec  non  universUatibus,  collegiis,  personis,  possessionibus,  honoribus,  usibus, 
patronatibus  ecclesiarum,  terris  lultis  et  incultis,  aquis  et  aquarura  decursibus,  nio- 
iendiniS,  piseariis,  silvis,  venationibus,  montibus,  planis,  vallibns,  pascuis,  iuslitiis, 
pas(sagiis),  pedagiis  et  rationibus  singulis  ubicumque  et  in  quibuscumque  consislant, 
eidem  episcopo,  vice  et  nomine  Aretine  ecclesie,  in  perpeluum,  de  speciali  gralia  et  ex 
certa  nostra  scientia  damus,  concedimus  et  eliam  confirmamus,  honore  et  iurisdictione 
imperii  sem[)er  salvis.  Investientes  eumdem  episcopum  sollenipniler  per  librum  sacre 
scripture  iure  honorifici  et  recti  feudi  de  omnibus  et  singulis  supradiclis,  ita  quod  ipse 
ea  omnia  habeat,  teneat  et  possideal  pacifice  et  quiete  sine  contradictione  domini  Regis 
et  Romani  imperii,  predictorum  et  alicuius  persone  parve  vel  magne,  ecclesiaslice  vel 
secularis,  Comunis,  collegii  et  universitatis  vel  alterius  cuiuscumque.  Siquis  autem 
predicta  vel  aliquod  predictorum  violare,  infiingere  aut  conlradicere  |»resumpseril,  pre- 
ter  indignationera  eiusdem  domini  Regis  et  nostram,  quam  eum  volumus  incurrisse, 
penam  Mille  marcliarum  boni  argenti  componat;  cuius  pene  medietas  fisco,  alia  vero 
eidem  episcopo  applicetur.  In  cuius  rei  teslimonium  et  cerliludinem  plenariam,  pre- 
sens  privilegium  publicari  manu  (Donati)  (')  notarii  nostri  et  eidera  episcopo  iradi  fe- 
cimus,  nostri  pendentis  sigilli  ac  subscriptione  dicti  notarii  roboratum.  Dalum  in  arce 
sancii  Miniatis,  presentibus  et  e,  in  anno  Domini  a  oativitate  et  e.  (1). 


(•)  ei'is.  (»)  Sic.  (,')  ne!  Cod.  invece  di  questo  nome  è  uno  spazio  bianco. 

(1)  Un  altro  privilegio  dato  dallo  .stesso  Cancelliere  di  re  Roberto  a  Rogerio  abbate  di  s.  Michele  in  Pas- 
signano  e  scritto  in  principio  e  in  fine  con  identiche  formole,  porta  questa  nota  cronologica:  "Datum  in  arce 
sancii  Miniatis,  presentibus  domino  Guidone  de  Sii(;caria  legum  doctore,  religioso  viro  domino  Barone  abbate 
monaslcrii  Montis  Scalarum,  domino  lohanne  de  Marconibus  iudice  de  Sufcaria,  domino  Conrado  indice  olim 
domini  Ciampoli  et  Davi^co  quondam  domini  Michaelis  de  Fracassinis  teslibus  ad  liec  vocatis  et  rogaiis,  sub  anno 
dominicc  incarnationis  Mcclxxxii,  xxviiii  octobris,  x  indictionc,  regni  eiusdem  domini  regis  vmi„.  Quindi  la 
recognizione  seguente:  "Ego  Donatus  Benci  Ricoveri  de  Florentia  notarius  publicus  et  familiaris  dicti  domini 
cancellarii  et  vicarii  predictum  privilegium  de  mandato  dicti  domini  cancellarii  et  vicarii  scripsi  et  in  publi- 
cam  formam  redegi,,.  Lami,  Delidae  eruditor.,  Ili,  263.  Cfr.  la  carta  29  olt.  1282  del  Diplom.  Fior.,  S.  Mi- 
chele in  Passignano. 


454  DOCUMIilSTl    PEH   LA   STORIA   »'  AREZZO  [CC0-C61 . 


660. 

//  poti'slà,  con  ardine  del  Capilanu  e  del  Consiglio  del  l'opola,  affilia  la  caHlellania 
di  )]o)Uecchio. 

AreiiO,  Palazzo  del  Popolo  -  30  (rìutrno  12%2.  |ll.  Ardi,  di  Si.  di  Fir.,  Capitoli, 

voi.  .\X1V,  e.  12.'i'l. 

In  mnrgine:  Vendilio  ususfruclus  Monteccìtii. 

In  nomine  Dei  eterni  amen.  Cum  dominus  poleslas  lenereliir  secundum  forniam 
Statuti  vendere  iisiim  et  caslelianiam  Monteccliii  et  fructus,  census,  reddilns  et  proven- 
tus  ad  Comune  Aretii  speclanles  in  dicto  castro  et  eiiis  curia  et  districtu  alieni  plus 
olTerenti,  et  facta  subustalione  per  civitatem  Aretii  et  in  Consiliis  voce  preconia,  ut  moris 
est,  non  l'uerit  quisquis  repertus  qui  plus  offerret  pretio  infrascriplo,  idcirco  Berraidus 
syndicus,  aclor  et  procurator  Comunis  et  populi  Ai'etii  ad  hec  facienda  legiplime  con- 
stitutus,  ut  patet  publico  inslrumento  inde  scriplo  manu  mei  nolarii  infrascripti,  de 
mandato  nobilis  viri  domini  Bongianelli  de  Vigonca  capitanei  et  dominorum  viginti 
quatuor  et  Consilii  populi  Aretii  tunc  firesenlis,  et  auctorilale  dicti  sui  mandati  et  per 
omnem  viam  et  modum  qua  et  quo  nielius  fieri  potest  de  iure  et  facto,  vice  et  'nomine 
dictorum  Comunis  et  populi,  vendidit,  dedit,  tradidit,  mandavit  et  transtulit  et  concessit 
Ghiscio  carnifici  lìlio  condara  Guadagni  Guidonis  .Monlonis,  stipulanti  prò  se  et  suis 
heredibus  et  habenti  ius  suum  et  prò  omnibus  quos  secum  habere  voluerit  in  sotios 
■vel  consorles,  usum  et  castellaniam  castri  Montecchii  et  eius  curie  et  districtus,  et  omnes 
et  singulos  fructus,  census,  reddilus  et  proventus  ad  Comune  Aretii  spectantes  quali- 
cumque  occasione  vel  iure  in  dicto  castro  et  eius  curia  et  districtu,  omnium  domorum, 
terrarum,  silvarum,  pasturarum,  iiemorum,  pratorura,  Clanium  et  aliarum  possessio- 
num  et  rerum  existentium  in  locis  predictis  que  fuerunt,  sunt  et  erunt  a  duodecima 
die  meusis  iunii  presentis  in  quo  sumus  ad  unum  annum  proximum  fnturum,  ad  ha- 
bendum,  lenendum,  vendendum,  frnendura  et  faciendnm  exinde  quicquid  ei  placuerit 
secundum  formam  Statuti  Comunis  Aretii  et  consueludinem  hacienus  observatam. 

Item  ex  dieta  causa  idem  syndicus  dedii,  cessit,  transtulit  alque  mandavit  dicto 
Ghiscio,  stipulanti  ut  supra,  omne  ius  et  actionem  utilem  et  direclam,  realem  et  per- 
sonalem  et  procuratoriam,  mediam  sive  mixiam,  et  omnem  aliam  quod  et  quam  habet 
dictum  Comune,  habuit  et  habere  posset  in  dictis  rebus  per  totum  dictum  tempus 
adversus  quascumque  personas  et  loca.  Constituens  eum  procuralorem  exinde  tamquam 
in  rem  suam  et  ponens  eum  in  locum  dicti  Comunis,  ita  quod  amodo  suo  nomine 
actionibus  utilibus  et  directis  possit  agere  et  causari,  excipere  et-  replicare,  experiri  et 
se  tueri.  Et  dictos  fructus,  census,  reddilus  et  proventus  petere.  recolligere  et  consequi 
et  dictum  usum  habere  et  castellania  predicta  uti  pacifice  et  quiete,  et  omnia  et  singula 
facere  et  libere  exercere  que  dictum  Comune  et  que  quilibet  dominus  de  re  sua  facere 
potest  et  poluerit  per  totum  dictum  tempus,  prò  pretio  I.  libiarum  pisanarum  et  are- 
tinarum,  quas  diclus  syndicus  confessus  fuit  Brancham  Alpinelli  camerarium  Comunis 
Aretii,  presentem  et  confìtentem  hec  omnia,  habuisse  et  recepisse  numeratas  et  tradilas 
esse  a  dicto  domino  G(hiscio)  tamquam  a  plus  omnibus  offerenti.  Renuntians  exceptioni 


AN.     I282J  CODICE   DIPLOMATICO  4")J> 

dicli  pielii  non  lial)iti,  non  nunieiati  et  non  soluti,  fori  prescriplioni  doli  et  in  factum, 
conditioni  indebiti  sine  causa  et  ex  in(i)usta  causa  et  diete  subastationi  non  facte  et 
omni  alii  legum  auxilio  prò  eo  facienti  personaliter  vel  in  rem.  Quas  res  se  prò  eodem 
empiere  idem  syndiciis  conslitiiit  possidere  donec  ipsarum  rerum  possessionem  vel  f|uasi 
adeplus  fnerit  eie.  Quod  si  ut  dictum  est,  factum  vel  observatum  non  fuerit,  aut  si 
fuerit  in  aliquo  contra  ventum,  tunc  nomine  pene  duplum  dicti  prelii  supradiclus  syn- 
'dicus  dicto  emptori,  ut  supra  stipulanti,  dare  et  solvere  promisit  lotiens  quoliens  fnerit 
contra  ventum  et  in  solidum  |)ro  quolibet  capituio  non  servato.  Et  insuper  refirere  omnia 
dampna  eie. 

Factum  fuit  hoc  instrumentum  in  Consilio  populi  Aretii  congregato  in  palatio  po- 
puli  predicli,  ut  raoris  est,  sub  MCCIxxxii,  indiclione  x,  nemine  imperante,  die  martis 
ultimo  iunii,  presentibns  Guadagnesco  notario,  Restauro  Slrufli  notarlo,  Ventura  et 
Monte  notariis  xxiiii  leslibus  ad  hec.  Fuit  insuper  leclum  per  me  notarium  infrascrip- 
tum  in  Consilio  ccc  et  populi  civitalis  Aretii  et  aprobatum  per  nobilem  virum  domi- 
num  Ghisalberlum  poleslatem  el  per  dictos  capitaneum  et  xxiiii  et  Consilia  predicla 
congregata  in  palatio  Comunis  ut  moris  est,  die  xxvi  iunii  dicli  millesimi  et  indictionis, 
f)resentibus  Ventura  et  Monte  notariis  predictis  lestibus  ad  hec. 

Ego  Orlandinus  nolariùs  filins  condam  Sinibaldi  tunc  cancellarius  Comunis  et  custos 
librorum  eiusdem  predictis  inlerfui  et  de  predictorum  dominorum  mandato  et  dicli 
officii  auclorilale  predicla  scripsi  el  [mblicavi. 


661. 

Il  vescovo  Guglielmino  dà  licenza  all'  abbate  d'  Agnano  di  alienare  alcuni  possessi 
e  contrarre  dei  mutui  per  redimere  il  monastero  dalla  giurisdizione  che  vi  ave- 
vano i  Nobili  del  Manie  s.  Savino. 

Arezzo,  Palazzo  episcopale  -  23  noTcmbre  1282.  [Arch.  Capii,  d'  .Kr..  Carte  di  s.  Maria 

i(i  Gradi,  n.  284]. 
mm.  ISOX300. 

In  nomine  Domini  amen.  Venerabilis  |taler  dominus  Guillielmus  arelinus  e[)iscopus, 
exaudiens  quod  in  Iractatu  habito  islo  anno  Inter  (lohannem  abbatem)  sancle  Marie  de 
Agnano  aretine  diocesis  el  aliquos  cataneos  et  nobiles  de  Monte  sancii  Savini(l),  di- 
centes  se  palronos  esse  dicli  monaslerii  de  Agnano,  processum  erat  in  tantum  quod 
credebantur  perveniri  posse  ad  coocordiam  hanc,  videlicet  quod  ipsi  catanei  donarenl, 


(!)  Di  costoro  era  quel  "dominus  lldibrandinus  olim  domini  Tramonti,,  che  il  23  ottobre  1283  stipula 
un  atto  di  concordia  con  "Farinata  olim  domini  Gualtieri  de  Songna,,  (degli  libertini);  e  queir  "Ubertinus 
olim  domini  Tramonti,,  cui  il  medesimo  monastero  d'Agnano  doveva  soddisfare  un  credito,  per  redimersi  dal 
quale  e  dal  patronato  di  quei  nobili,  1'  abbate  d'  Agnano  riceve  facoltà  da  Guglielmino  vescovo  di  alienare 
dei  beni  per  1125  fiorini  d'  oro.  Questo  secondo  decreto  episcopale  è  del  1°  aprile  128.3  e  "actum  Peruscii, 
in  hospitìo  quod  habitat  venerabilis  pater  dominus  Guillielmus  episcopus  aretinus,  in  curia  Romana  existens, 
coram  Spinello  archidiacono  aretino,  donno  lohanne  de  Capolona  et  Accursucio  magistri  Benencase  Bonadote 
de  Aritio  testibus,,.  (Carte  citate,  nn.  286,  292). 


45(j  DOCUMENTI   PER   LA   STORIA    D'  AREZZO  [661-002. 

remicierenl  vel  venderenl  palronaluni  el  iura  si  qnn  ci  queoiinKjue  liaheiil  in  ipso  ino- 
naslerio,  recepta  proiiidc  pecunia,  quam  eis  ilare  moiiasterium  non  poterai  nisi  ven- 
derei de  imniobilibus  vel  muluo  aqnirerel  ipsam:  el  recogiiosceiis  hoc  facUim,  si  possit 
pervenire  ad  concordiam,  esse  ipsi  monasteiio  ai)  hiis  exonerando  utile  salis,  ex  certa 
scienlia  dedit  donno  lohanni  priori  monaslerii  sancii  Egidii  de  sancto  l'ancratio  et  donno 
Rodulfo  monacliis  dicli  monaslerii  de  Agnano,  recipienlibus  nomine  loliannis  abbalis 
el  nomine  Capiliili  de  Agnano,  licenliam  quod  procedalur  in  eodem  iraclalu  el  facto 
et  perdiicalnr  ad  complenienlum.  El  insuper  dedit  eis,  ul  supra  el  nomine  cuiuscnmque 
inleieril  [recijpienlibiis,  licenliam  acquircndi  jiecuniam  muluo  el  cavendi  per  (ideius- 
sores  el  obligandi  proplerea  [monajsterium  et  bona  eius  et  domum,  vendendi  ad  pro- 
prium  niolendina  ipsins  monaslerii  de  Agnano  posila  apud  Montem  sancii  Savini  et  in 
eius  curie  (I),  el  faciendi  circa  hec  conlraclus  solempnes,  prout  dicto  abbati  et  eius 
Capilulo  vel  malori  parli  eiusdem  Capituli  videbilur  bonum  el  alile  prò  acqnirendo  et 
habendo  iura  ipsorum  calaneorum,  et  lil)eralionem  et  exeniptionem  ab  omni  patronato 
el  nexu  ab  eis  omnibus  vel  aliquibus  ex  eis  ad  hec  intendenlibus,  proviso  quod  pecunia 
de  ipsis  molendinis  vel  aliqur)  eorum  consequenda  piocedal  omnino  in  prediclarn  cau- 
sam  vel  in  salisfaclionem  debilornm  isla  occasione  in  anlea  commiclendornm.  El  sic 
placuit  sibi  domino  episcopo  quod  hec  fieri  el  expediri  possint  licite,  suis  conslilutio- 
nibus  de  debilis  non  commiclendis  ultra  cerlas  quanlilates  eidem,  non  alienandis  immo- 
bilibus  aul  alio  impedimento  non  obstanle,  dum  tamen  abbalis  et  Capituli  vel  maioris 
partis  Capituli  de  Agnano  sponlaneus  ad  eadem  et  quodiibel  eorum  consensus  accedat, 
et  quod  sic  fiet  in  hiis  ralum  et  firmum  existat. 

Actum  Arelii,  intra  palacium  dicti  domini  episcopi,  sub  anno  a  nativitate  lesu  Christi 
Millesimo  CCIxxxu,  indictione  undecima,  domino  Martino  papa  presidente,  nemine  im- 
perante, die  martis  xxiii  die  mensis  novembris,  coram  domino  Spinello  arcbidiacono 
aretino,  domino  Petro  canonico  aretino  et  domino  Guiilielmino  de  Ricasolis  testibus 
Yocatis. 

(Sn.)  Ego  Bonaventura  filius  quondam  Guidonis  de  Pullia  civis  arelinus  ordinarius 
iudex  atque  notarius  interfui  supradictis,  et  eadem  ul  supra  legunlur,  mandante  dicto 
domino  episcopo,  subscripsi  et  publicavi. 


662. 

Lettera  di  Renaldo  vescovo  di  Siena,  ai  fedeli  della  città  e  diocesi,   esorlandoli  ad 
elargire  elemosine  per  la  costruzione  della  Cattedrale  di  Arezzo. 

Siena  -  7  aprile  1283.  [Arch.  Gap.  d'  Ar.,  n.  739]. 

mm.  500X430.  -  11  sigillo  cereo  episcopale  non  è  più  pendente  nel  mezzo  della  piegatura. 
Pasqui  a.  e  U.  -  La  Cattedrale  Aretina  e  i  suoi  Monumenti,  166. 


(I)  Quello  "de  Moritesele   in   pendiciis   Mentis  sancii   Savini,,  fu  venduto  per  1000  fiorini  d'  oro  "Civee 
quondam  domini  Udibrandini  de  Montebono,,  con  istrumento  del  28  maggio  1284.  (Carte  cit.,  n.  288). 


AN.   1282-1283]  CODICE  diplomatico  457 

Renaldus  divina  miseralione  humiiis  senensis  episcopus  universis  Chrisli  fidclibus  per 
civitalem  Senensem  et'diocesim  consliliilis  ad  quos  liitcre  iste  perveneriiit  elernam  cum 
benedictione  salulem.  Quolieris  vos  ad  opeia  [ìielalis  induoimus  ponlificalis  ofTìcii  nostri 
cuitum  exequimur  et  aniniaium  vestiaruni  salali  iilililer  providemus.  Cum  igilur  ralhe- 
dialis  ecclesia  Aretina,  in  qua  beati  Donali  marliris  et  sancte  recordationis  Gregorii  pape 
decimi  corpoia  requiescunt,  qua  maxime  vigel  iiiler  alias (°)  patrie  veneranda,  magna 
reparalioiie  ac  decenti  conslruclione  iiidigeal,  et  (...)  Capiluliim  ipsius  ecclesie  hoc  opus 
inceperiiit,  cupienles  eam  honorabililuis  in  conspeclu  Dei  et  hominum  con.slruclionibus  et 
hedificiis  decorare,  nec  ad  tanli  operis  fabricam  et  conslriictionem  cisdem  proprie  sup- 
pelant  facullales  nisi  vestro  et  aiiorum  Christi  fidelium  suffragio  adiuvetur,  et  opus 
huiusmodi  sit  Deo  gratissimum  Inter  celerà  opera  pietatis  tum  quia  ibidem  convenit 
ad  oraliones  populus  chrislianus,  tum  quia  divinus  cultus  colidie  celebralnr;  nos  vo- 
lenles  vos  esse  tanti  boni  participes,  universilatem  vestram  monemus,  inducimus  et 
hortamur  in  Domino,  quatenus  nunlio  super  hoc  deputato  ve!  deputando  cum  per  vos 
venerit  suffragium  petilurus,  de  bonis  a  Deo  vobis  collatis  grata  earilalis  subsidia  ero- 
getis,  ut  per  hec  et  alia  bona  que  Domino  inspirante  feceritis,  ad  felicitatis  eterne  possitis 
gaudia  pervenire.  Nos  enim  de  omnipotentis  Dei  misericordia  et  beate  Marie  semper 
Virginis  et  sanclorum  marlirum  Crescentii,  Ampsani,  Savini  atque  Victoris  patrociniis 
confidente?,  omnibus  vere  penitentibus  et  confessis  qui  ad  prefatum  opus  manum  por- 
rexerint  adiutricem,  quadraginta  dies  de  iniuncta  sibi  penitentia  in  Domino  misericor- 
diler  relaxamns  singulis  diebus  et  vicibus  quibus  huiusmodi  faerint  sudragia  imperliti. 
Addicienles  ut  quicumque  ad  ipsius  ecclesie  fabricam  nnius  magistri  vel  manualis  pre- 
tium  solverli  una  die  aut  xii  denarios,  vi  aut  plures  secundum  qualilalem  persone, 
quicquid  de  iniuncta  sibi  penitentia  el  votis,  siipei'  quibus  dispensare  possumus,  lero- 
solimitano  dumlaxal  exceplo,  per  negligentiam,  obliviouem,  ignorantiam,  debililatem 
aut  infirmilalem  corporis  obmiserit,  eidem  propter  hoc  io  Christi  nomine  misericorditer 
indulgemus  et  talem  auctorilate  nostra  vos,  presbiteri,  absoivalis;  absolventes  eliani  sa- 
cerdoles  el  alios  ciericos  qui  divinum  offìcium  seu  horas  canonicas  per  aliquem  pre- 
dicturum  modorum  dimiserinl  dummodo  contriti  sint  el  confessi  ex  deliclo  huiusmodi 
si  unius  diei  vel  duorum  solverint  pretium  magislrorum;  vos  aulem  omnes  et  singulos 
in  suis  parrochiis  ad  colligendas  el  recipiendas  helemosinas  prediclas  et  conservandas 
ad  beneplacilum  nostrum  speciales  noslros  nuntios  ordinanles,  ac  eliam  cuilibet  veslrum 
mandanles  sub  pena  excomunicalionis  dislricle,  ut  omnes  prediclas  indulgenlias  et  gra- 
tias  populis  vestris  nuntielis  et  publicetis  singulis  diebus  dominicis  et  feslivis;  et  quod 
exinde  vel  propterea  colligelis  vel  perceperitis  fìdeliler  conservanles,  id  lotum  sine  dimi- 
nulione  aliqna  discreto  viro  domino  Renaldo  plebano  sancte  Innocenlie  die  kalendarum 
singulorum  mensium  assignanles  et  inlegraliler  exibentes,  conservandum  et  resignandum 
nobis  vel  operariis  diete  ecclesie  secundum  quod  ipsis  postmodum  per  nostras  lilteras 
iniungelur.  Vobis  autem  ecclesiarum  prelatis  el  recloribus  dislricle  precipimus  el  man- 
damns,  qualenus  fratrem  Gaudenlium  latorem  presentium  et  dicli  operis  nunlium  a'd 
petendum  el  acquirendum  dictas  helemosinas  in  ecclesiis  Arelinis  benigne  recipienles 
et  honesle  traclanles,  populum  vobis  commissum  ad  benefaciendum  eidem  sollicile  in- 


(>)  altot. 


4.'JS  DOCUMKNTl   l'KR   LA   STORIA   I)'  A11KZ7.0  [f)fi2-G03. 

iliualis,  iiioiicalis  cli;iiii  ci  iiiilucalis  fUicacilcr  ut  illa  die,  liora  ci  loco  couveniaiil,  (jua 
vel  quo  diclus  IValcr  pioitoiien;  voluoril  iiidulgciilias  ci  gratias  de  quibus  dieta  ec- 
clesia noscilur  occasiono  dicli  operis  esse  dolala  el  maxime  a  vcnerabilibus  in  Chrislo 
fraliibns  doniiiiis  Rollioiiia^'e(n)se,  ...  Barense,  ...  Creleiise  arcliicpisi-opis,  et  a  ...  Urulino, 
...  ÌSarniense,  ...  (ladigense,  ...  l'orlugallionse,  ...  Lunense,  ...  Baliieoregense,  ...  Cene- 
tense,  ....  Massano,  ...  Cremonense, ...  Parmense, ...  Grossetano, ...  Uli(s)bonense,  ...  Are- 
lino,  ...  Urbevelano,  ...  Hegilanenseel  Crelense  episcopis  cum  devolione  humili  audituri, 
cimi  ipiilibet  predictorum  ariiru!piscopornm  et  episcoporum  omnilìiis  snfTragiiim  |)re- 
slanlibiis  in  opere  supradiclo  xl  dics  de  iniiincla  eis  peiiilenlia  misericordiler  induigeat 
el  relaxel.  Voluinns  etiam  et  niandamus  ut  vos,  sacerdotes,  illos  quos  vobis  idem  fraler 
el  nunlius  prediclo  modo  presentaveril  absolvendos,  si  exhibuerint  congruam  salisfactio- 
nem  exinde,  al  snpra  diximn.<,  ab.^oivalis  el  absolulos  publice  nunlielis.  Datum  Senis, 
in  anno    Domini    iMiliesinio  CClxxxiii,  indictione  xi",  die  vii°  raensis  apreiis. 


663. 

Lettera  di  Ranieri  degli  i'berlini,  vescovo  di  Volterra,  con  cui  esorla  i  fedeli  della 
sua  cillà  e  diogesi  affinchè  concorrano  con  elemosine  alla  costruzione  della  nuova 
Cattedrale  di  Arezzo. 

Beri^uonc  -  30  aprile  1283.  [Arch.  Capit.  d'  Ar.,  n.  7il,  7i2]. 

nim.  Ì70X530.  -  Una  larga  rosicatura  di  sorcio  ha  fatto  sparire  nioite  parole.  11  sigillo  episcopale  manca. 
Nel  tergo,  di  scrittura  del  sec.  XIV:  Indulgentia  vulterrani  episcopi  fabrice  ecclesie  Aretine  concessa. 

La  pergamena,  recante  il  n.  742,  è  pure  originale.  Anche  in  essa  manca  il  sigillo.  È  quasi  identica  all'altra, 
ma  data  in  "Vullerris,  anno  Domini  Millesimo  ducentesimo  octuagesimo  tertio,  indictione  undecima,  die  quinta 
mensis  maj„. 

Pasqi'i  a.  e  U.,  La  Cattedrale  Aretina  e  i  svioi  Monumenti,  i69. 

Ranerius  miseratione  divina  vullerranus  episcopus  universis  Christi  fidelibus  tam 
clericis  quara  iaicis  per  Vulterranam  civilalem  et  diocesim  constitutis  ad  quos  liltere 
presentes  pervenerinl  salulem  in  Domino  sempiternam.  Quotiens  universilalem  vestram 
ad  pietatis  et  caritalis  opera  invilamus  et  pontificalis  otfitii  cultum  exequimur  el  saluti 
veslre  utiliter  providemus.  Cum  igilur  Cathedralis  ecclesia  Aretina,  in  qua  beali  Donati 
martyris  et  sancte  recordalionis  Gregorii  pape  decimi  corpora  requiescunt,  que  maxime 
viget  inter  alias  patrie  veneranda,  magna  reparatione  ac  decenti  [cons]tructione  indi- 
geal  el...  Capitulnm  ipsius  ecclesie  hoc  opus  inceperint,  cupientes  eam  honorabilibus  ia 
conspectu  Dei  et  hominum  conslructionibus  et  hedifitiis  deco[rare,  nec  ad  tanti  ojperis 
fabricam  el  consumalionem  eisdem  proprie  suppetant  facullales  nisi  vestro  et  aliorum 
Christi  fidelium  suffragio  adiiiventur,  el  opus  huiusmodi  sii  Deo  grali[ssimum  in  ter  ce- 
lerà opejra  pietatis  tum  quia  ibidem  convenit  ad  oralionem  populus  chrisliaaus  lum 
quia  divinus  cultus  cotidie  celebratur;  nos  volenles  vos  esse  tanti  boni  participe[s,  uni- 
versilalem vestram  monem]nus,  inducimus  et  hortamur  in  Domino  in  remissionem 
peccaminum,  vobis  nichiiominus  iniungentes,  qnatenus  nunlio  super  hoc  deputato  vel 
deputando  c[um  per  vos  veniret  ad  di]ctum  opus  suflfragium  petiturus  de  bonis  vobis 


AN.    1283]  CODICE  DIPLOMATICO  4o9 

a  Deo  collatis  largas  elemosinas  et  grata  caritatis  subsi(l[ia]  crogetis,  ul  per  subven- 
tionem  veslram  opus  incefpluni  perficialur,  vo]sqne  per  hoc  et  alia  bona,  qiie  Domino 
feceritis  ins[)iraiite,  possilis  ad  eterne  felicitalis  gaiKh'a  pervenire.  Nos  enim  cofifisi  de 
misericordia  Domini  nostri  lesu  Christi  et  beale  [Marie  semper  virginjis  nec  non  sanc- 
tornm  Victoris  et  Octaviani    patrononim   noslroriim  suffragio  roborali,   omnibus   vere 
penitenlibus  et  ronfessis  qui  ad  prefatum  opus  manum  porrexerinl  adiutricem,  qua[dr]a- 
ginta  dies  criminalium  et  quarlam  partem  veniaiium  de  iniuncla  sibi  penilentia  singuiis 
diebus  et  vicibus  quibus  buiusmodi  fuerint  suffragia  impartiti  misericorditer  iu  Domino 
reiaxamus.  A(d)dicien).es  ut  quicunque  unius  magislri  ve!  unius  manualis  pretium  solverit 
una  die,  ant  duodecim  denarios  ve!  sex  aut  plus  secundum  qualitatem  persone  dederit, 
quicquid  de  iniuncla  sibi  penitentia  et  volis  super  quibus  dispensare  possumus,  lero- 
solimilano  dumlaxat  exceplo,  per  negligentiam,  oblivionem,  ignorantiam,  debilitatem  vel 
infirmitatem  corporis    pretermiserii,  ei  propler  hoc  in  lesu  Christi  nomine  misericor- 
diter condonamus  et  buiusmodi  taies  aucloritate  nostra  vos  eliam,  presbiteri,  absolvalis; 
absolventes  nicliilominus  sacerdotes  et  alios  clericos  qui  divinum  offioium  seu  oras  ca- 
nonicas  per  negligentiam,  oblivionem,  ignorantiam,  debilitatem  seu  inlirrailalem  corporis 
dimiserunt,  si  unius  diei  solveri(n)t  duorum  pretium  magistrorum,  dummodo  de  peccatis 
suis  confessi    fuerint    et  conlrili  (*).  lilis  autem   qui   usuras,   rapinas  ot  alia   male  et 
illicile  acquisita  receperunt  vel  habuerunl  et  personas  et  loca  ignorant  quibus  restitulio- 
nem  debeant  buiusmodi  peccatum  remitlimus  si  ea  contulerint  in  opere  supradicto.  Vobis 
aulem  prelalis  et  ecclesiarum   rectoribus  districte  precipimus  et  mandaraus,  quatenus 
fratiem  Gaudentium  latorem  presentium  et  dicti  operis  nuntium  ad  pelendum  et  acqui- 
rendum  elemosinas  in  ecclesiis  veslris  benigne  recipienles  et  caritative  Iractanles,  com- 
missnm  vobis  populum  ad  benefaciendum  eidem  verbis  favorabilibus  monitis  et  exorta- 
tionibus  inducalis;  moneatis  eliani  et  inducatis  effìcaciter  populos  vestros  ut  Illa  die, 
bora  et  loco  conveniant.  qua  vel  quo  dictus  frater  proponere  voluerit  gralias  et  indul- 
genlias  de  quibus  dotata  noscitur  occasione  dicti  operis  ecclesia  Aretina  maxime  a  ve- 
nerabilibus   in    Christo  palribus    dominis  ...  Rolhomageose,  ...  Barense  et  ...  Cretense 
archiepiscopis,  et  ...  Brulino,  ...Narniense,  ...  Gadigense,  ...  Portugaliense,  ...  Lunense, 
...  Balneorense,  ...  Cenetense,  ...  Massano,   ...   Cremonense,  ...  Parmense,  ...  Grosse- 
tano C"),  ...  Ulisbonense,  ...  Aretino,  ...  Clusino,  ...  Urbevetano, ...  Egilanense  et  ...  Cre- 
tense episcopis  cura  devotione  humili  audituri  cum  quilibet  predictorum  archiepiscoporum 
et  episroporum  omnibus  suffragium  preslantibus  in  opere  supradicto  quadraginla  dies 
de  iniuncta  eis  penitentia  misericorditer  indulgeat  et  relaxet.  Volumus  etiam,  et  vobis 
sub  excomunicalionis  pena  mandamus,  ut  vos  sacerdotes    absolvatis   illos   quos  vobis 
idem  fraier  et  nunlius  prediclo  modo  presenlaverit  absolvendos  si  exibuerint  congruam 
salisfaclionem  ut  supra  diximus,  et  absolulos  publice  nunlietis.  Et  quod  vos  ecclesia- 
rum  prelati  et  rectores  alii  quilibet  veslrum,  tribus  diebus  dominicis  proxime  venturis 
et  singuiis  diebus  festivis  existentibus  intra  septimanas  easdem  in  ecclesiis  vestris  ele- 
m(jsinas  prò  opere  memoralo  quilibet  veslrum  fideliter  per  se  vel  per  alios  colligat  et 
infra  triduum    postmodum   quilibet   rector  ecclesie   parrochialis  collectas  et  perceptas 
elemosinas  suo  plebano  presenlet  et  det  integre  et  quilibet  plebanus  collectas  et  per- 


(•)  confessut  fuerit  et  contrittis.  (')  Grossetano. 


lèO  DOCUMENTI   PER   LA   STORIA   D'aiìRZZO  [063-004. 

ceplas  ;i  suo  populo  et  clericis  plebalus  sui  presenlcl,  millal  et  det  postea  infra  iriduum 
aliiid  fidelilcr  et  inte{,'re  iiobis  vel  cui  ad  liec  duxorimus  depulaiidiim.  Dalum  a|)ud 
Bt'iii'noiipni,  ultima  die  monsis  aprelis,  sul)  aunis  a  nativilale  domini  nostri  lesu  r.liristi 
Millesimo  CC.Ixxxiii,   lomporilius  domini  Martini  pape  (juarti. 


666. 

Filippo,  rcscoio  di.   Fiesole,  esorta  i  fedeli  drlla  sua  chiesa  ad  elargire  elemosina 
per  la  coslriizionc  della  nuova  Cattedrale  di  Arezzo. 

FIren/o,  Chiesa  di  s.  ìttiirìii  In  Cumpo  -  fi  luglio  1288.  [Aioli.  Capii,  d'  .\i'.,  n.  7i3]. 

min.  baoXJioO.  •  l'ai  l'ori  dfl  meuo  dello  piegatura  non  pendono  più  né  le  cordicelle  né  il  sigillo  c«reo 
vescovile. 

Fraler  Phylippus  Dei  el  aposlolice  sedis  gratia  episcopus  Fesulanus  universis  Chrisli 
fidelibus  per  Fesulanam  diocesim  couslitutis  ad  quos  lictere  iste  pervenerint  in  salutis 
actione  salutem.  Quoliens  vos  ad  opera  pietatis  inducimus  ponlificalis  ofRtii  nostri 
cultum  e.xequimur  et  animarum  vestrarum  saluti  utililer  providemus.  Cum  igitur  Ca- 
thedralis  Ecclesia  Aretina  in  qua  beali  Donati  marliris  el  sanete  recordationis  r.regorii 
pape  X""  corpora  requiescuol,  que  maxime  viget  inter  alias  (°)  patrie  veneranda,  magna 
reparalione  ac  decenti  construclione  indigeat  et(...)  Capitulum  ipsius  ecclesie  hoc  opus 
inceperinl,  cupientes  eam  honorabilius  in  conspeclu  Dei  et  hominum  conslruclionibus  et 
hediflliis  decorare  nec  ad  sancii  operis  fabricara  et  consumationem  eisdem  proprie  sup- 
petaut  facullates  nisi  vestro  et  aliorum  Chrisli  fidelium  suffragio  adiuvetur,  el  opus 
huiusmodi  sit  Deo  gratissinium  inler  celerà  opera  pielalis  tum  quia  ibidem  convenit  ad 
orationes  popuius  chrislianus  tum  quia  divinis  cultus  cotidie  celebratur,  nos  volenles 
vos  esse  tanti  boni  operis  parlicipes,  universitalem  veslram  monemus,  inducimus  et 
horlannur  in  Domino,  qualenus  nuntio  super  hoc  deputalo  vel  deputando  cum  per  vos 
venerit  sulTragium  pelilurus,  de  bonis  a  Deo  vobis  collatis  grata  carilatis  subsidia  ero- 
getis,  ut  per  hec  et  alia  bona  que  Domino  inspirante  feceritis  possilis  ad  eterne  felici- 
talis  gaudia  pervenire.  Nos  enim  de  omnipolenlis  Dei  misericordia  et  bealorum  apo- 
stolorum  Pelri  et  Pauli  ac  beati  Romuli  patroni  nostri  confisi  meritis,  omnibus  vere 
penitenlibus  et  confessis,  qui  ad  prefatum  opus  manum  porrexerint  adiulricem,  qua- 
draginta  dies  de  iniuncta  sibi  penitentia  in  Domino  misericorditer  relaxamus  singuiis 
diebus  et  vicibus  quibus  huiusmodi  fuerint  suffragia  imperlili.  Addicientes  ut  quicumque 
ad  ipsius  Ecclesie  fabricam  unius  magistri  vel  manualis  prelium  solverli  una  die,  aut 
duodecim  denarios  vel  sex  aul  plures  secundum  qualilalem  persone,  quicquid  de  in- 
iuncta sibi  penitentia  et  votis  super  quibus  dispensare  possumus,  lerosolimitano  dumtaxat 
exceplo,  per  negligenliam,  oblivionem,  ignorantiam,  debililalem  aut  infirmitatem  cor- 
poris  obmiserit,  idem  propler  hoc  in  Chrisli  nomine  misericorditer  indulgemus,  et  talem 


(•)  aliOo. 


AN.     1283]  CODICE   DIPLOMATICO  46  < 

auctorilate  nostra  vos,  presbiteri,  absolvalis;  absolventes  eliam  sacerdotes  et  alios  eleri- 
cos  qui  divinum  oflitium  seii  lioras  caiionicas  per  aiiquos  predictorum  modorum  dimi- 
serinl,  dummodo   contriti   sinl  et  confessi  ex  deliclo  Imiusmodi  si  unius  diei  vel  dao- 
rum  solverint  prelium   magistrorum;  vos  autein   omues  et  singulos  in  suis  parrochiis 
ad  coiligendas  et  recipiendas    helymosinas  prcdictas  et  conservandas  ad   beucpiacitum 
nostrum  spetiales  noslros  nunlios  ordinante^;  ac  etiam  cuilibel  vestrum  mandanles  sub 
pena  excomuiiicationis  dislricte,  ut  omnes  prediclas  indulgentias  populis  veslris  nun- 
tietis   et   publicelis   singuiis  diebus   dominicis  et  feslivis,  et  quod   exinde  vel  prople- 
rea  colligeritis  vel  perceperitis  fideliter  conservantes.  id  intum   siiie  diminutione  aliqua 
discreto    viro    domino    Chrisloforo   priori   ecclesie  de  Montevarchi  Fesulane  diocesis  in 
termino  vobis  a  latore  presentium  prefigendo  assignetis  et  curetis  integraliter  exhibere. 
Vobis  autem  ecclesiarum  prelati»  el  rectoribus  districte  precipimus  et  mandamus,  qua- 
linus  fratrem  Gaudenlium  laloreru  presentium  et  dicti  operis  nuntium  ad  petendum  et 
acquirendum  dictas  helymosinas  in  ecclesiis  aretinis  benigne  recipientes  et  honeste  trac- 
taotes,  populum  vobis  comraissura  ad  benefaciendum  eidem  sollicite  inducalis;  moneatis 
etiam  et  inducatis  efficaciter  ut  illa  die,  bora  et  loco  conveniant,  qua  vel  quo  dictus  fra- 
ter  proponere  voluerit,  indulgentias  et  graiias  de  quibus  dieta  Ecclesia  noscitur  occasione 
dicti  operis  esse  dotata  et  maxime  a  venerabilibus  Christi  patribus  dominis  ...  Rotho- 
mage(n)se,  ...Barenseet  ...  Cretense  archiepiscopis,  età...  Brutino, ...  Narniense,  ...  Ga- 
digense,  ...  Portugalliense,  ...  Cenetense,  ...  Massauo,  ...  Cremonense,  ...  Parmense,  ... 
Grossetano,  ...  Ulisbonense,  ...  Aretino,  ...  Urbevetauo,  ...  Egitanense  et  Cretense  episco- 
pis  cum  devotione  humili  audituri  cum  quilibet  predictorum  archiepiscorura  et  episcoporum 
omnibus  sutTragium  preslantibus  in  opere  supradicto  quadraginta  dies  de  iniuncta  eis 
penileotia  misericorditer  indulgeat  et  relaxet.  Volumus  eliam  et  mandamus,  ut  vos,  sa- 
cerdotes, illos  quos  vobis  idem  fialer  et  nuntius  predicto  modo  presentaveril  absolvendos 
et  exhibuerint  coogruam  satisfaclionem  exinde,  ut  supra  diximus,  absolvatis  et  absolutos 
publice  nunlietis.  Dalum  Florenlie,  apud  ecclesiam  sancte  .Marie  in  Campo,  sub  anno 
Domini  ab  incarnatione  eiusdem   Millesimo  ducenlesimo  octuagesimo  tertio,  indictiooe 
undecima,  die  sexta  iulii,  tempore  domini  Martini  pape  un"  anno  terlio(l). 


(1)  11  n.  744  del  cilato  Archivio  Canonicale  comprende  sei  piccole  pergamene  (mm.  170X130— 1.50X85) 
senza  datazione,  scritte  da  mani  diverse,  di  uguale  tenore.  Servirono  come  avvisi  pubblici  da  divulgarsi  ovun- 
que, e  furono  emessi  da  vescovi  ed  arcivescovi  d'  Italia  e  di  lontane  regioni,  i  quali  per  la  deferenza  o  ami- 
cizia del  vescovo  Guglielmino  si  prestarono  a  facilitare  la  raccolta  delle  oblazioni  per  la  grande  opera  a  cui 
egli  e  i  suol  Canonici  si  erano  accinti.  Ma  il  bello  edificio  non  fu  inalzato  se  non  in  parte,  la  sua  costruzione 
rimase  sospesa  per  lunghi  anni  a  causa  principalmente  della  morte  del  vescovo  a  Campaldino  (Il  giugno 
1289)  e  delle  misere  condizioni  che  gravarono  la  città  dopo  la  guerra. 

Di  tali  piccole  carte  il  contenuto  è  il  seguente: 

"Hec  sunt  indulgente  concesse  ab  infrascriplis  dominis  archiepiscopis  et  epìscopis  prò  hedifìcatione  Ca- 
thedralis  Ecclesie  Aretine  in  qua  beatorum  Donati  et  Gregorii  pape  x"'  corpora  requiescunt.  In  primis  domini 
Rolhomagensis,  Barensis  et  Cretensis  archiepiscopi,  Abrotini  ('),  Narniensis,  Guardiensis  (»),  Portugaliensis,  Lunen- 
sis,  Balneorensis,  Canetensis,  Massani,  Cremonensis,  Parmensis,  Ulibonensis  ('),  Egittanensis  {'),  Cretensis  (*),  Grosse- 


(•)  Cosi  io  tutte  e  sei  le  membr^oe.  ("j  in  e^lcuoa:  Uitsbonensls.  (°)  in  alcune:  Effiianen- 

slt.  C)  nella  più  piccola  pergamena  fu  omesso:  Cremonensis.  Parmensis,  Ulisbonensts,  Egitanensis, 

Cretensis. 


ÌC2  DOCUMENTI    PKH    LA   STOBIA    D'  AFIKZZO  [655. 


665. 

Gli  otto  sapiculi  del  Comune  per  procurare  denaro  e  pagare  debili  fanno  degli 
ordinamenti,  in  virtù  de'  quali  vengono  condonati  i  delitti  ai  banditi  purché 
paghino  in  proporzione  delle  loro  condanne. 

Arezzo,  Palazzo  del  Popolo  •  9  lusrlio  l'2S5.  [lì.  .\rcli.  Fior.,  Diplom.,  Olivelani  di  Arezzo]. 

nini.  UiOX^SO. 

In  nomine  Domini  amen.  Hec  sunl  onlinamenla  quedam  facla  per  odo  sapientes 
viros  civitatis,  sciiiret  diios  [)er  qnamliln'l  portam  civilalis,  deputalo.^  et  posilos  ad  in- 
veniendum  viam  el  modum  quibus  pecunia  deveiiial  in  Comune  pio  debilis  Comunis 
Aretii  distrihuendis,  correda,  revisa  el  emendata  per  dominum  Meum  capitaneiun, 
dominum  Giielfiini  iudicem  appellalionum  et  dominos  xx!!!!"  Comunis  et  populi  Aretii 
et  dominum  Angelum  priorem  xv""  arliuni  et  subpriores  el  eorum  consiliarios  [et 
adiunctos]  dicli  populi,  et  firmata  el  approbala  per  generale  Consilium  populi  civilalis 
prefale  ad  bussolos  el  medaliias  secundum  formam  statuti,  proni  palei  [manu  ser] 
Bonaventure  notarii  infrascripti,  die  lune  nona  mensis  iulii  intrantis,  sub  anno  a  nati- 

o        e     o 

vitate  Millesimo  CClxxxv,  domino  Honoiio  papa  residente,  indidione  xiii*. 

In  primis  ordinatum  est  et  firmalum,  quod  quiiibet  exbannilus  et  condempnatus 
prò  homicidio  habens  a  suo  adversario  seu  non  habens  inimicnm  prò  ipso  homicidio 
in  civiiale  ve!  comilalu  Aretii.  si  solveril  ducenlas  libras  de  snmma  sue  condempna- 
tionis,  debeat  rebanniri;  et  si  plura  comraiseril  homicidia,  de  quibus  et  quolibet  eorum 
pacem  habueril  seu  non  habens  inimicum  prò  ipsis  homicidiis  in  civitale  et  comilalu 
Aretii  et  prò  quolibet  solverli  ce'"'  libras,  rebanniri  debeat  el  sue  condempnaliones 
de  libris  debear.t  cancellar!. 


taoi,  Clusini,  Senensis,  Aretini  episcopi.  Quorum  predictorum  omnium  quiiibet,  qui  ad  ipsìus  ecclesie  fabricam  ma- 
iium  porrexerint  adiutricem  singulis  diebus  et  vicibus  quibus  aliqui  subsidia  contulerint,  relaxat  de  gratia  speciali. 
Dominus  autem  nosler  episcopus  hoc  addit  quod  quicumque  ad  ipsius  ecclesie  fabricam  unius  magistri  vel 
manualis  sive  xii  denarios  aut  plures  secundum  qualitalem  persone  solverli,  quicquid  de  iniuncta  sibi  penilentia 
et  votis  super  quibus  dispensare  potesl,  lerosolimilano  dumtaxat  excepto,  per  negligenliam,  oblivionem,  igno- 
rantiam,  debilitatem  aut  infirmitatem  corporis  obmiserit  relaxet  in  domino  lesu  Cristo,  et  vult  quod  sua  auc- 
toritate  hos  tales  presbiteri  sibi  subiecti  absolvant.  Rem  absolvant  sacerdoles  et  clericos  alios  sibi  subiectos 
qui  divinum  olKcium  seu  horas  canonicas  per  aliquem  predictorum  modorum  dimiserunt,  dum  tamen  de  bis 
contriti  fuerint  et  confessi^  si  pretiuni  duorum  magistrorum  vel  unius  ad  minus  diixerint  persolvendiim.  Item  illis 
qui  usuras  et  alia  illicita  acquisita  receperunl  et  habuerunl  ingnorantibus  personas  et  loca  quibus  restituì  debe- 
ant  si  ea  contulerit  operi  supradiclo.  Item  precepit  sub  pena  excomunicationis  omnibus  prelatis  et  omnibus 
ecclesiarum  rectoribus,  ut  has  omnes  indulgentias  populis  eorum  denuntient  et  publicent  tribus  dominicis 
proxime  venturis  et  aliis  diebus  feslivis  existentibus  infra  ipsas  dominicas  eosque  inducant  fldeliter  ad  ele- 
mosinas  dicto  operi  erogandas,  ac  eas  colliganl  ac  colligi  faciant  cum  effectu.  El  quod  quiiibet  rector  parro- 
chialis  ecclesie  infra  triduura  post  elimosinas  quas  ecclesia  predicla  perceperit  singulis  ebdomadis  reasignel  et 
del  suo  plebano:  et  quiiibet  plebanus  omnes  elimosinas  quas  de  populo  et  plebatu  suo  perceperit  per  se  vel 
alium  mittat  integre  sibi  episcopo  vel  alteri  quem  ad  hoc  duxerint  ordinandum. 


AN.    1285]  CODICE   DIPLOMATICO  463 

Item  quod  quilibet  exbannilus  et  condernpnalus  prò  aliqno  vel  ali(|iiibiis  malefitiis 
persocialibus  ab  homiciilio  vel  extra  usque  in  sexceiitis  libris  vel  ab  inde  infra  usq uè  ad 
C  libris  pa(cem)  non  habens,  si  solverit  medielatem  sue  condempnationis,  tolaliter  debeat 
rebanniri.  Si  vero  pacem  habuerit  vel  non  habuerit  inimicum  prò  ipso  excessu  solvendo 
quartam  partam  sue  condenopnationis  in  totum  debeat  rebanniri  et  sue  condempnatio- 
nes  de  libris  Comunis  Aretii  debeaiit  penitus  cancellari. 

Item  quod  quilibet  exbannitus  et  condempnatus  [irò  aliquo  maleficio,  uno  vel  plu- 
ribus  ab  homicidio  extra  in  viii'  lihras  vel  ab  inde  supra  non  habeos  prò  ipso  excessu 
specialem  inimicum  in  civitate  vel  comitatu  Aretii  et  fuerit  condempnatus  a  xv  annis  retro, 
si  solverit  I.  libras,  in  totum  debeai  rebanniri,  et  sue  condempnationes  et  exbannitiones 
de  libris  Comunis  debeant  totaliter  cancellari. 

Item  quod  quilibet  exbannitus  et  condempnatus  prò  quocumque  malefitio  ab  homi- 
cidio infra  in  m  libris  vel  ab  inde  supra,  si  solverit  Ires  solidos  prò  qualibet  libra  sue 
condempnationis  penitus  debeat  rebanniri,  et  sue  exbannitiones  et  condempnationes  de 
libris  Comunis  totaliter  canceilenlur. 

Ilem  quod  quilibet  exbannilus  et  condempnatus  in  C  libris  et  ab  inde  infra  prò 
quocumque  malefìcio  ab  homicidio  infra  non  habens  specialem  inimicum  prò  ipso  ex- 
cessu nisi  Comune,  si  solverit  duos  solidos  prò  qualibet  libra  sue  condempnationis 
debeat  totaliter  rebanniri,  et  sue  condempnationes  de  libris  Comunis  penitus  cancellen- 
tur.  De  omnibus  autem  aliis  condempnationibus  et  exbannilionibus,  malefiiciis  et  exces- 
sibus  in  centum  libris  et  ab  inde  infra  nude  pax  facla  non  fuerit,  semper  ab  homicidio 
extra,  si  condempnatus  solverit  mi'"'  solidos  prò  qualibet  libra  sue  condempnationis  in 
totum  debeat  rebanniri.  Si  autem  pax  inde  facta  fuerit  vel  prò  ipso  excessu  non  habue- 
rit inimicum,  solvendo  duos  solidos  prò  qualibet  libra  sue  condempnationis  totaliter 
absolvatur,  et  sue  condempnationes  totaliter  debeant  cancellari. 

Que  quidem  benefilia  valeant  et  leneant  et  prosint  omnibus  qui  solveriiil  Comuni 
Aretii  quantilales  supradictas  bine  ad  proxìmum  ventarum  festum  sancii  Angeli  sep- 
tembris,  et  ab  inde  in  antea  uullum  comodum  possint  habere  sentire  exbanniti  et  con- 
dempnati  Comunis  Aretii,  nec  possint  in  comitatu  Aretii  morari,  nec  aiiqua  universitas 
ipsos  debeat  tenere  vel  morari  [)ermictere;  et  siqua  universitas  retinuerit  vel  stare  per- 
miserit  in  suo  territorio  aliquem  exbannitum  et  hoc  liquidum  fuerit  domino  capitaneo 
vel  potestati,  in  quibus  habeant  ipsi  domini  vel  quilibet  eorum  liberum  arbitrium  inqui- 
rendi  et  puniendi  debeat  ipsa  Comunilas  cogi  solvere  condempnationem  exbanniti  taliter 
retenti  et  morari  permissi.  Et  idem  inlelligatur  et  observelur  in  omnibus  specialibus 
personis  et  nobilibus  civitatis  Aretii.  Qui  tales  exbannitos  et  condempnatos  recepta- 
verint  vel  slare  permiserint  in  domibus  ipsorum,  qua  condempnalione  soluta,  semper 
in  suo  hanno  exbannilus  et  condempnalione  perpetuo  perseverel.  A  quibus  benefiliis  et 
ordinamenlis  sinl  penitus  alieni  et  exclusi  et  exceptali  et  sine  aliquo  comodo  et  benefitio 
omnes  assessini  et  falsarii  monete  et  omnes  illi  qui  pacem  fregerunt  homicidium  per- 
petrando vel  perpetrari  faciendo  et  qui  ob  dictas  causas  condempnati  et  exbanniti  sunt, 
et  omnes  illi  exbanniti  qui  exceptali  sunt  a  mora  episcopatus  Aretii  per  pacta  facla 
inter  Comune  et  episcopum  Arelinum  in  Romana  curia,  et  omnes  plagiarli  seu  qui  fu- 
rantur  fìlios  aliorum,  et  omnes  condempnati  a  iribus  libris  infra  et  in  omnibus  exban- 
nitis  el  conderapnatis  pacem  habentibus  nunc  ve!  qui  pacem  facient  cum  eorum  adver- 


46*  DOCUMRNTI   PK«   Ik   STORIA   I)'  AIIEZZO  [0C5-CC7. 

sariis  hinc  ad  proximum  vonlnrum  fostum   sancii  Angeli  de  mense  scplembris,  locum 
habeaiU  Lieiielìlia  siipradicla  u!)i  do  pace  aliqnid  nominaliir  (1). 

Ada  sunl  predicla  in  palalio  dicii  populi,  in  |)leno  el  generali  Consilio  populi 
Arelii,  more  solilo  congregato,  sii|ìradicla  die  lune,  presenlibus  Stefano  notarlo  do- 
mini Ciiiidonis,  Lamberlesco  notario  laropi,  Ciurrio  Bf(n)veiiuli  el  Manoclieru  precone 
teslibns. 

(Sit.)  Ego  Bonaventura  lilius  Agliinolfi  de  Beccis  tunc  dominorum  xxini"  dicli  po- 
litili scriba  predicta  omnia  coram  me  acta  de  ipsorum  mandato,  etiam  auctoritate  ttiei 
offitii,  scripsi  el  publicavi. 


666. 

Lettera  del  vescovo  Gugiidmino,  colla  qvale  esorta  i  fedeli  a  prestar  caritatevole 
offerta  per  la  costruzione  del  monastero  e  della  chiesa  di  Giuncheto  presso  Ca- 
stiglione Aretino. 

Cortona  ■  24  marzo  1286.  [B.  Arch.  Fior.,  Diplom.,  Riformagiom]. 

mm.  260XÌ20.  -  Nel  mezzo  della    piegatura    pendeva  il  sigillo  cereo  del  vescovo;   rimangono  tuttora  i 
nastri  di  lino  a  cui  esso  era  legato. 


(1)  Questi  ordinamenti  vennero  approvali  colla  seguenie  deliberazione  dell'intero  Consiglio  del  popolo: 

o  e 

"In  nomine  Domini  amen.  Anno  eiusdem  a  nalivilats  Millesimo  CGlxxxv,  domino  papa  Honorio  residente, 
indiclione  lertiadecima,  die  sabbati  xviii»  monsis  augusti  intranlis.  Convocato  et  congregato  generali  Consilio 
populi  civitatis  Aretii  in  palatio  populi  aretini,  de  mandato  nobilis  viri  domini  Mei  domini  Guillielmi  capita- 
nei  populi  Arelii,  ad  sonum  campane  et  tube  et  vocem  preconiam  ut  moris  est,  Inter  celerà  que  ipse  domi- 
nus  capilaneus  in  diclo  Consilio  proposuerit  de  consensu  et  volnntate  dominorum  kshu"  ibi  presentium 
proposuit  hoc  silicei:  Cum  multi  exbannili  Comunis  dicant  se  non  habere  inimìcos  prò  hiis  excessibus  prò 
quibus  condempnali  sunt  et  beneflcium  querant  tamquam  non  habentes  inimicos  secundum  formam  ordina- 
mentorum  faclorum  super  exbannitis,  et  dominus  capilaneus  facial  cxbanniri  in  contrala  illius  qui  dicilur 
recepisse  iniuriam  ex  l'orma  ipsius  condempnaiionis  et  per  civitatem,  publice,  voce  preconìa  et  sono  tube, 
quod  siquis  vull  opponere  seu  dicere  centra  tales  exbannitos  qui  sic  rebanniri  se  peiunt  et  niillus  inveniatur 
qui  dicat  se  inimicum  illius  vel  illorum  petenlium  sese  rebanniri,  si  placet  Consilio  quod  illi  tales  exbannili, 
prò  quibiK  ita  bannilur,  recipiantur  et  rebanniantur  secundum  formam  diclorum  ordinamentorum  et  intellì- 
gantur  non  habere  inimicum,  el  beneficinm  diclorum  ordinamentorum  sequantur  tamquam  non  habentes  inimi- 
cos; el  super  predictis  petit  esse  utile  Consilium  prò  Comuni  et  populo  exhiberi.  Cum  predicta  miclit  ad  Consi- 
lium,  domini  xxmu»''  numero  xx"  stantiaverunt  secundum  formam  statuti. 

Dominus  Minus  domini  Gronde  iudex  surgens  in  diclo  Consilio  arengando  consuluit  supra  dieta  propo- 
sita,  quod  ila  sit  fìrmum  et  fiat  ut  in  dieta  proposila  superius  conlinelur.   . 

Supradicto  reformato  Consilio,  et  facto  el  misso  partito,  solempniter  in  ipso  Consilio  per  dìctum  Petrum 
militem  et  solium  domini  Mei  capitanci  supradicti,  de  ipsius  mandato  supradicta  proposila  de  sedendo  ad 
levandum,  secundum  formam  statuti,  placuit  duobus  parlibus  dicli  Consilii  et  etiam  loti  illi  Consilio,  nullo  con- 
tradicente,  quod  in  dieta  proposila  conlinelur,  et  ita  fiat  el  mandelur  executioni,  capitulo  aliquo  non  obstante. 

Acta  sunt  predicla  in  palatio  dicli  populi,  presenlibus  Stefano  notarlo  domini  Guidonis,  Lambertesco  no- 
tarlo lacopi.  Fante  notario,  Talbrecaldo  precone  populi  et  Guidone  Bernardi  balilore  testibus  ad  hec. 

(Sn.)  Ego  Bonaventura  filius  Aghinolfl  de  Begfis  iudex  ordinarius  atque  notarius  ut  tunc  scriba  domino- 
rum  xxuii'"'  dicli  populi  el  Comunis  Aretii  predicta  omnia  coram  me  acta  de  mandato  dictorum  dominorum 
capilanei  et  xxuu'"'  etiam  auctoritate  mei  officii  scripsi  et  publicavi,,.  (Diplom.  di  Fir.,  Olivetani  di  Arezzo). 


AN.   1285-1286]  CODICE  diplomatico  465 

Guiliieitnus  divina   miseratione   episcopus   arelinus  unirersis  Christi   iidelibus  tuu 
clericis  quam  laicis  per  Aretinam  civitalem  et  diocesim  conslitulis  ad  quos  liclere  "pre- 
senies  advenerint  salulem  in  Domino.  Ad  peccandam  omnis  elas  de  facili  labilur  et  a 
prime  nature  vitiiim  mutalur  vesligiis,  quia  non  humanum,  sed  polius  divinum  existe- 
rel  si  homo  formatus  ex  corructa  (*)  materia  non  peccaret.  Porro  ut  a  peccalis  possint 
lapxi  (•)  resurgere  qui  de  commissis  cupiunl  penitere,  multa  sunt  eis  proposila  opera 
pielatis,  inter  que  construendis  ecclesiis  ac  religiosarum  personarum  locis  subvenire,  et 
tanto  salubrius   credilur   quanto  id  in  Christi  oculis    aceplabilius   reputatur,   quoniam 
ore  sacerdolis  in  ipsis  immolalus  adsumitur  ut  noslrorum  macula  deieatur.  Hinc  est 
quod  cura  dilecla  in  Christo  filia  ...  abbatissa  et...  conventus  monasterii  de  Gioncheto, 
in  districtu  Castiglionis(*)  Aretini  ad  positura,  edificalionem,  constructionem  ac  reparalio- 
nem  ecclesie  ipsius  monasterii  ac  doraorum  elaborare  viribus  tolis  exponanl,  nec  posset 
per  easdem  laborerium  ipsum  compleri  nisi  sinl  aiuta (*)  auxilio  Christi  fidelium  quoniam 
ad  tanti  operis  consumationem  eis  proprie  non  suppetunt  facultates,  universitatem  ve- 
stram  rogamus,  monemus,  et  hortamur  in  Domino  ac  in  remissione  vobis  iniungimus 
peccalorum,  quatenus  actendentes  quod  inter  olocausta  virtutum  illud  Deo  acceptabilius 
creditur  quod  de  pinguedine  caritalis  affertur  ad  perfectionem  tanti  operis  pias  ei  ely- 
mosinas  de  bonis  vobis  a  Deo  collatis  et  grata  caritatis  subsidia  misericorditer  erogetis, 
ut  per  hec  et  alia  bona,  que  Domino  fecerilis  inspirante,  ad  eterne  vite  gaudia  merea- 
mini  feliciter  pervenire.  [Nos]  enim  de   omnipotentis  Dei  misericordia  et  beati  Donati 
marliris  patroni  nostri  suffragiis  roborali,  omnibus  vere  penitentibus  et  confessis,  qui 
tanto  operi  manus  porrexerint  caritatis  auxilii  vel  favoris,  quadraginla  dies  de  iniu(nc)ta 
sibi  penitentia  et  devote  recepla  misericorditer  in  Domino  relaxaraus.  Data  Cortone,  anno 
Domini  Millesimo    ducentesimo  ocluagesimo  sexto.  indictione   xiiii*,   domino   Honorio 
papa  mi"'  residente,  die  xxiiii  martii. 


667. 

Il  vescovo  Guglielmino  sanziona  l'  istituzione  e  gli  statuti  della  Fraternità  di  s.  Ma- 
ria della  Misericordia  di  Cortona. 

Cortona  ■  26  marzo  1286.  [R.  Arch.  Fior.  Diplom.,  S.  M'  detta  Miserie,  di  Cortona]. 

mm.  420Xi'0.  -  Copia  sincrona.  Pergamena  corrosa  dai  topi  nelle  vecchie  piegature:  i  fori  sono  stati 
di  recente  rattoppali  con  sottile  membraDa. 

Ad  hec  autem  omnia  supradicta  de  fraternitate  sancte  Marie  de  misericordia,  Nos 
Guillielmus  Dei  gratia  episcopus  arelinus,  cum  ex  offilio  nobis  incumbat  salubribus 
semper  favere  insti[lutis],  diiigenter  perlectis  singulis  capitul[is]  suprasGriptis(l),  grato 


(')  Sic. 

(1)  S' indicano  gli  Statuti  di  questa  eonfraternita  di  Cortona  compilati  nel  1286.  Vedansi  stampati  dal 
p.  Lodovico  da  Pelago,  Antica  leggenda  della  vita  e  de' miracoli  di  s.  Margherita  da  Cortona  scìitta  da  (r. 
Giunta  Bevegnati,  parte  II,  150. 


4G(>  UOCUMKNTI  PEH  LA  STORIA  D'  AREZZO  [6G7-G09. 

animo  et  affectiioso  liane  fraternilalem  sancte  [Marie  de]  Misericordia  in  omnibus  et 
singulis  ipsius  [capiUiiis  ci  oniiiiajlionibus  i[audamus  et  adiirojhainus,  al(|uc  ex  aucto- 
rilate  r)|ei  el  nostra  in  qna]ntum  valemus  robiir  firmitatis  eidem  digiium  dnximus  im- 
porli[riJ;  omnos  el  singulos  clericos  [el  iaicos,  viros  et  muii|eres  de  Cortona  el  de  suo 
dislrictu  el  de  tota  nostra  diocesi  proxima  ve!  remota  pie  et  stud[iose  exliorlajntes, 
ad  Julius  fralernilalis  venire  consorliiim  el  eius  observanlias  custodire  prò  posse  ut 
parlicipes  esse  mer[eanlur  in  vita]  et  post  mortem  omnium  bonorum  que  per  illos  de  hac 
fralernilale  el  recipienles  ciemosinas  ex  ead[em  (ierij  donaverit  per  suam  graliam  auclor 
bonorum  omnium  de  gratia  lesu  Christi.  Volenles  igitur  lam  laudabili  [fralernijlati  ef- 
ficaciler  l'avere  el  lam  priores,  reclores  el  coiisiliarios  eiusdem  ([ui  erunl  prò  tempore 
quam  celeros  qui  de  corpore  sunl  fraternit[atis]  ac  alios  quoque  benefactores  ipsius 
obsequii  sui  seu  benelilii  prestiti  digna  gaudere  mercede,  omnibus  prioribus  et  consilia- 
rii[s  qui]  singulis  monsibus  sui  offitii  et  omnibus  rectoribus  prò  singulis  diebus  men- 
dicatiouis  eorum  prò  fralernitate  sive  |)ro  panibus  si[ve]  prò  denariis  et  omnibus  fra- 
ternitatem  promiclentibus  tam  prò  die  promissionis  lam  prò  diebus  convocationis  ad 
audiendum  verbum  (Dei  sijngulis  mensibus  semel  fiende  el  in  quinque  festivitatibus 
supradiclis  in  dieta  fraternitale,  xl.  dies  el  omnibus  aliis  ad  id  [intervjenientibus  xx 
dies  atque  omnibus  rraternitati  sive  in  pane  sive  deuariis  elemosinam  prebenlibus  x  dies 
vere  [|teoil]entibus  et  confessis  de  iniuncta  sibi  penitentia,  de  divina  confisi  misericordia, 
misericorditcr  in  Domino  relaxamus.  INulli  ergo  liceat  [huijc  frateruilati  a  nobis  appro- 
bate  et  confirmale  ausu  temerario  uullalenus  se  opponere  vel  eius  irritationem  atlem- 
plare,  alioquiu  [indi]gnationem  Dei  et  beati  Donati  et  nostram  se  noverit  incursurum. 
Data  Cortone,  sub  anno  Domini  a  nativitate  M  .  C[C  .  Ixxx]vi,  indiclione  xuii",  domino 
Honorio  papa  quarto  residente,  die  [xjxvi  mensis  martii,  presentibus  domino  Donato 
preposilo  [aretino],  Palamide(sse)  plebano  da  Press[ciano  C),  Pa]ren(jo  n[olario],  R[e- 

slauro   StrulB(?)   noiario]  et  Guiduccio  d[e  ]  teslibus  ad  h]ec  vocatis.   In  cuius 

rei  testim[onium  presentes  lite]re  scribi  [iussimus  et  nostri  pendenjtis  sigilli  mun[imine 
roborarij. 

(Su.)  Ego  Recabene  notarius  condam  Bonacose  predicta  de  mandato  dicti  domini 
episcopi  scripsi  et  publicavi  rogatus. 


668. 

Onorio  IV  sospende  l' interdetto  promulgato  sulla  città  dal  vescovo  Guglielmino  e, 
a  richiesta  del  clero  Aretino,  anche  l' interdetto  inflitto,  alla  città  di  Siena  dal 
proprio  vescovo. 

Tivoli  -  23  luglio  1286.  [Ardi.  Vatic,  Regest.  Honorii  IV,  an.  II,  voi.  43,  e.  146',  ep.  66]. 

Dilectis  filiis  ...  clero  civitatis  Aretine. 

Dudum  ecclesiastici  sententiam  inlerdicti  in  civitalem  Arelinam   promulgatam  per 
venerabilem  fratrem  nostrum  (Guillielmum)  episcopum  aretinum  ex  ceteris  et  rationa- 


(•)  Sic. 


AN.    1286]  CODICE  DIPLOMATICO  467 

bilibus  caiisis  usque  ad  rertum  terminum,  dictoque  elapso  lermiiio,  volenles  benignius 
providere  ac  populo  civitalis  eiusdem  maiisueUidinis  apostolice  graliam  aperire,  usque 
ad  festum  Omnium  Sanctorum  proxime  fuluriim  per  nostras  litleras  suspendimus  gra- 
tiose.  Verum  quia  vcnerabilis  fraler  nosler  Senensis  episcopus  civitatem  eamdem  aucto- 
rilale  venerabilis  fratris  nostri  B(ernardi)  Porluensis  e()iscopi  tunc  in  illis  [larlibus 
apostolice  sedis  legati  prò  eadem  causa  simili  supposuit  interdicto,  iiobis  humililer 
supplicastis,  ut  providere  vobis  in  hac  parte  raisericorditer  curaremus.  Nos  igitur  ve- 
stris  supplicationibus  inclinali,  interdictum  huius  per  eundem  dominum  episcopum 
senensem  promulgatum  usque  ad  supradictum  terminum  festivitatis  Omnium  Sanctorum 
duxiraus  suspendenduni.  Datum  Tiburis,  x  kl.  augusti,  anno  ii. 


669. 

Trattalo  di  pace  e  concordia  concluso  tra   Giiglielmino  vescovo  di  Arezzo,  i  suoi 
Canonici  e  il  Comune  e  la  parte  Guelfa  di  Siena. 

Siena  •  26  settembre;  Castello  di  Ciritella  -  6  ottobre;        [R.  Ardi,  di  SI.  di  Siena,  Rifonnagioni]. 
Arezzo,  Cattedrale  •  7  ottobre  1286. 

mm.  SIOX'^OO.  -  L' istrumento  è  scritto  in  due  colonne.  Nel  tergo  della  membrana,  a  lettere  grandi  cor- 
sive, si  legge:  Carta  de  la  pace  et  de  la  concordia  del  vescovo  daremo. 

In  nomine  Domini.  Anno  Domini  Millesimo  ducentesimo  octuagesimo  sexto,  indictione 
quintadecima,  die  vigesimo  sexto  setembris.  Ego  Renaldus  quondam  domini  Orlandi  de 
Maiavoltis  canonicus  senensis  et  plebanus  plebis  sanate  Innocentie,  procurator  et  nuntius 
specialis  venerabilis  patris  domini  Guiielmiiii  episcopi  aretini  ad  infrascripta  specialiter 
conslitutus,  ut  de  procuratione  constai  in  publico  instrumento  facto  manu  ser  Gualcherini 
notarli  prioris  sancii  Petri  canonico  in  Villolis,  conslitutus  in  presentia  nobilis  et  sapientis 
viri  domini  Bettolini  de  Madiis  de  Briscia  Dei  gratia  senensis  potestatis  et  eliam  in  presentia 
dominorum  quindecim  gubernatorum  et  defensorum  Comunis  et  populi  Senarum,  et  pru- 
dentum  virorum  quatuor  provisoium  dicti  Comunis,  in  domo  Mei  Nastasii  in  qua  morantur 
dicti  XV  prò  eorum  otfitio,  et  procuratorio  nomine  prò  ipso  domino  Gulielmino  episcopo, 
libi  infrascripto  (^)  Gulielmo  notarlo  quondam  lohannis  sindico  et  procuratori  Comunis 
et  hominum  civitalis  Senarum  ad  infrascripta  spetialiter  constituto,  ut  de  sindicatu  pre- 
dicto  constai  in  publico  instrumento  facto  manu  Cennis  nolani  infrascripti,  sindicario 
et  procuratorio  nomine  prò  diete  Comuni  et  hominibus  recipienti  et  prò  polestate  Sena- 
rum  et  tota  eius  familia,  facio  et  reddo  veram  et  puram  pacem  et  concordiam  de  omni- 
bus et  singulis  guerris,  iniuriis,  homicidiis,  offensionibus  quibuscuraque  realibus  et 
persoiiaiibus,  et  de  omnibus  et  singulis  robbariis,  predariis,  capluris  hominum  seu  be- 
stiarum,  vaslis,  dampnis  seu  arsionibus  commissis,  perpetralis  et  factis  per  ipsum 
Comune  Senarum  vel  aliquam  civitatem  comitatus  Senarum  vel  aliquam  singularem 
personam  civitalis  et  districtus  Senarum  vel  soldalos  et  stipendiarios  dicti  Comunis  vel 


(•)  suprascripto. 


,i68  DOCUMENTI  PER  LA   STORIA   D'  ARF.ZZO  f6G9. 

aliquem  vel  aliquos  ex  predictis  conlra  dictum  episcopum  el  suos  fideles,  sequaces, 
faulorcs  et  adiulores  vel  conlra  episcopatum  el  fidcles  et  lerras  episcopalus  prefali.  Et 
fario  libi,  recipienti  sindicario  nomine,  ut  dictum  est,  generalem  linem,  refulalionem  et 
liberutiouem  d«^  omnibus  et  singulis  iniurìis,  oiTensionibus,  dampnis,  vaslis,  arsionibus, 
piedariis,  robhaiiis,  capluris  el  rebus  quibuscumqiie  abiatis  quocumque  modo  eidom 
domiuG  episcopo  vel  episcopatui  vel  suis  fidelibus,  aiulatoribus,  sequacibus  el  fauctori- 
bus  per  Comune  Senaium  el  lerras  tomilatus  Senarum  vel  singuiarem  personam  civilalis 
vel  comilalus  Senarum  vel  soldatos  et  slipendiarios  dicli  Comunis  vel  aliquem  vel  aliquos 
ex  predictis.  El  facio  libi  generalem  linem,  reslilulionem,  absolulionem,  liberalionera 
el  paclum  de  uileriils  non  peleudo  Comuni  Senarum  el  parli  Guelforura  civilalis  et  co- 
milalus Senarum  el  singulis  |)ersonis  el  liominibus  diete  civilalis  el  parlis  vel  alteri  prò 
eis,  de  omni  eo  quod  ipse  dominus  episcopus  prò  se  vel  episcopatu  prefalo  petere  posset 
eidem  Comuni  Senarum  et  parli  Guelforum  et  singularibus  liominibus  diete  civilalis  et 
parlis  ralione  el  occasione  alicuius  capitanarle  vel  poteslarie  seu  cuiuscumque  oflìtii 
quocumque  nomine  censeatur,  quam  el  quod  habuit  seu  habere  debeat  seu  electus  fuisset 
vel  fuisset  promissum  eidem  domino  episcopo  a  parte  guelfa  civilalis  Senarum  vel  ali- 
quibus  diete  parlis  quod  eligeretur  ipse  vel  alius  quem  vellel  in  potestalem  vel  capitaneum 
Senensera  vel  in  aliam  signoriam  quamcumque  civilalis  Senarum  et  parlis  predicte;  et  ra- 
lione el  occasione  (|uorumcumque  paclorum  et  conventionum,  que  eidem  domino  epi- 
scopo facta  fuissenl  ab  ipsa  parte  guelfa  vel  a  singularibus  hominibus  diete  parlis  prò  dieta 
potestaria,  capitaneria  vel  signoria  danda  et  conferenda  eidem  domino  episcopo  vel  cui 
ipse  vellet;  el  ralione  el  occasione  feudorum,  salariorum  et  denariorum  promissorutn 
eidem  domino  episcopo  vel  alteri  prò  eo  ab  ipsa  parte  guelfa  vel  singularibus  personis 
diete  parlis  per  diclam  potestariara,  capilaneriam  vel  signoriam  quam  fecissel  vel  facere 
deberet  extra  civilatem  Senarum  vel  intra  civilatem;  el  ralione  et  occasione  expensarum, 
interesse  el  danpni  que  ipse  dominus  episcopus  fecisset  vel  substinuisset  in  predictis 
vel  prò  eis  vel  eorum  occasione;  et  ralione  et  occasione  obligationis,  promissionis  et 
confessionis  et  causa  depositi  vel  alia  quacumque  causa  faclorum  Latino  Bonacorsi  de 
Florentia  per  Comune  Senarum  ve!  aliquos  singulares  homines  et  personas  diete  civilalis; 
el  ralione  el  occasione  promissionis  el  obligationis  factarum  a  Comuni  Senarum  vel  a 
parte  guelfa  vel  singularibus  personis  diete  civilalis  el  parlis  cuicumque  alii  recipienti 
prò  se  vel  prò  parte  guelfa  seu  capilaneis  parlis  Guelforum  de  Florentia,  vel  recipienti 
prò  ipso  domino  episcopo,  occasione  discordie  et  dissensionis  qne  eral  inter  Comune 
Senarum  vel  parlem  guelfam  vel  singulares  personas  diete  parlis  ex  una  parte,  et 
dicium  dominum  episcopum  ex  altera  parie;  el  occasione  senlenlie  seu  pronuntialionis 
seu  laudi  et  arbitrii  lati  el  dati  per  partem  guelfam  seu  capitaneum  partis  guelfe  de 
Florentia  vel  quoslibel  alios  prò  ipsa  parte  super  predictis  et  infrascriptis,  el  circa  ea  et 
eorum  occasione;  et  generaliter  de  omni  et  quolibel  eo  quod  idem  dominus  episcopns 
petere  posset  a  Comuni  Senarum  vel  a  parte  Guelforum  diete  civilalis  el  comilalus 
Senarum  vel  a  quacumque  alia  persona  singuiari  civilalis  vel  comilalus  Senarum  pre- 
dietis  rationibus  vel  occasionibus  seu  aliqna  earum,  et  quacumque  alia  ratJone,  occa- 
sione vel  modo  procedente  vel  descendeole  ex  piedicto  facto  signorie  cuiuscumque. 

El  promiclo  et  convenio  predicto  nomine,  ut  dicium  est,  libi  diclo  sindico  recipienti 
sindicario  nomine,  ut  dictum  est,  facere  libi  reslitutionem  et  redditionem  de  omnibus 


AN.    1286]  CODICE  DIPLOMATICO  460 

et  singulis  inslrnmenlis  que  ipse  dominns  episcopiis  habet  seii  alins  prò  eo  haberet 
centra  cliclum  Comune  vel  parlem  giielfam  civitalis  vel  comitatus  Senarum  vel  aliquam 
singulareni  personam  diete  civilatis  vel  parlis,  prò  vanis,  cassis  et  cancollalis;  et  quod 
ipsa  instrumenla  faciam  annullari  et  cancellari;  et  presenliuliter  libi  reslituo  prò  cassis 
et  vanis  tria  instrumenla  publicala  manu  lacobi  quondam  Dielisalvi  notarii.  Et  renuntio 
crani  liti,  cause,  questioni,  aclis  et  crani  prccessui  liabilis  et  geslis  inter  ipsum  domi- 
num  episccpum  aretinum  et  Comune  Senarum  et  partem  gnelfam  civilatis  Senarum  vel 
eorum  sindicum  vel  singulares  personas  diete  civitalis  vel  parlis  vel  eorum  procura^ 
tores. 

Et  proraiclo  et  convenio  libi  procuratorio  nomine,  ut  dictum  est,  quod  idem  domi- 
nus  episcopus  faciet  et  curabit  bona  fide  et  sine  fra-ude  quod  Latinus  Bonacorsi  dieta 
instrumenla  que  habet  restituet  Comuni  Senarum  prò  vanis,  cassis  et  cancellatis;  et 
quod  inbreviature,  siqne  apparuerint,  faciet  cancellari  et  annullari,  ita  tamen  quod  de 
hoc,  silicei  de  restitulione  inslrnmenlorura  et  de  cancellandis  inbreviaturis,  non  cblige- 
lur  ad  penam  ipse  dorainus  episcopus,  nec  ad  aliquid  aliud  quain  ad  procurandum 
bona  fide  quod  dieta  instrumenla  Latino  resliluanlur. 

Et  proraiclo  et  convenio  libi  procuratorio  nomine,  ut  dictura  est,  recipienti,  quod 
occasione  alicuius  prcmissicnis  vel  alicuius  ccntraclus  que  et  qni  facli  essent  a  Ghi- 
bellinis  civitalis  Senarum  vel  ab  aliquibus  singularibus  perscnis  quacumque  ralione 
vel  causa,  ipse  non  inquietabit  vel  moleslabit  Comune  Senarum  vel  comitatum  Sena- 
rum  vel  aliquos  singulares  homines  civitalis  vel  comitatus  Senarum;  et  quod  ab  ipso 
Comuni  Senarum  vel  ab  aliquibus  aliis  hcminibus  et  personis  civitalis  et  comitatus 
Senarum  non  pelei  vel  peli  faciet  aliquod  de  prediclis  vel  eorum  occasione  in  iudicio  vel 
extra,  de  iure  vel  de  facto;  exceplis  illis  Ghibellinis  lune  qui  nominalim  eidem  domino 
episcopo  se  obligaveruot  extra  quameumque  causam  ab  uno  anno  citra,  de  quibus 
apparet  publicum  instrumentum,  contra  quos  et  eorum  heredes  et  bona  taiilum  possit 
agere  dictus  dominus  episcopus  el  sibi  promissas  pelere,  exigere  et  recipere  ex  omni 
et  qualibet  obligationè  sibi  faeta  ab  anno  citra  et  non  contra  alios.  Et  non  inlelliganlur 
bona  esse  diclorum  Ghibellinorum  illa  bona  que  possidet  Comune  Senarum  occasione 
seotentie  late  contra  eos. 

Et  promicto  el  convenio  libi  procuratorio  nomine,  ut  dictum  est,  quod  diclus  do- 
minus episcopus  cassabit  et  cassari  el  cancellari  faciet  omnia  et  singula  banna  per 
ipsum  dominum  episcopum  vel  suos  officiales  et  terras  suas  et  omnes  eorum  possessio- 
nes  data  vel  habita  contra  Comune  Senarum  vel  civilatem  seu  aliquam  lerram  comitatus 
et  districtus  aut  personas  speciales  eiusdem  civilatis  et  comitatus  Senarum.  Et  promicto 
procuratorio  nomine  exinde  rebannire  eosdem  el  quamlibet  personam  vel  universilalem 
de  prediclis,  et  eos  prò  rebannilis  el  absolutis  exinde  per  ipsum  dominum  episcopum 
perpetuo  habebunlur. 

Et  libero  et  absolvo  procuratorio  nomine,  ut  dictum  est,  omnes  et  singulos  homi- 
nes et  personas  civitalis  et  comitatus  Senarum  et  alios  qui  stelerunt  in  terris  comitatus 
et  districtus  Senarum  ad  faciendum  guerrara,  hostem  vel  cavalcatam  el  insultus  hostiles 
contra  ipsum  episcopum  vel  suos  fideles  et  familiares  et  terras  suas  el  dicli  episcopalus 
Aretii  a  tempore  quo  caslrum  Podii  sancle  Cecilie  fuit  rebelle  Comuni  Senarum,  cur- 
rente  tnnc   anno   Domini  Mcclxxxv  usque  in  presens  tempus,  de  omnibus  et  singulis 


470  DOCUMKNTI  PER  IK   STORIA  I)'  ABEZZO  [669. 

(Inmpnis,  vastis,  arsionibus  et  ìniurìis,  incondiis,  offensis,  scu  odonsionibiis,  qiiibuscum- 
qiit'  prodariis,  robbariis  et  quibusnuraquo  iei)ns  aliis  cidcm  domino  fì|)is(0[)o  voi  suis 
iidelibus  vel  terris  siiis  et  episcopaliii  Ardii  voi  aiicui  eorum,  vul  suis  familiaiibus  voi 
tetris  suis  et  opiscopatiis  Arelii  vel  alieni  eorum,  vel  suis  familiaiibus  vel  aiicui  eorum 
per  dicium  r.omune  Senarum.  vel  personas  et  homines  dicli  Comunis  vel  i)or  masna- 
derios  vel  soldalos  dicli  Comunis  vel  per  aliquos  ex  eis  factis  el  ilialis:  non  tameii  hec 
\el  aliquod  de  premissis  exlendanlur  vel  exlendi  aul  irahi  debeanl  seu  possinl  in  ali- 
quo  ad  dominos  Corailes  de  Casentino  aul  ad  ipsorum  dominorum  Comilum  terras  seu 
fideles. 

Tieni  procuralorio  nomine,  ut  dicium  esl,  promicto  el  convenio  libi  sindicaiio  no- 
mine lecipienli,  ut  dicium  esl,  quod  ipse  dominus  episcopus  eiciet  et  expellet  et  eici 
el  expelli  faciel  de  tota  supradicla  forila  et  terris  suis  et  episcopatu  Arelii  omnes  el 
singulos  dicli  Comunis  Senarum  iiiimicos  el  rebelies  et  exbannitos  presenles  el  fnluros, 
qui  sint  de  civilale  el  comilalu  et  iurisdiclione  Senarum,  qui  facienl  guerram  Comuni 
Senarum  vel  conlra  terras  comilalus  Senarum;  et  quod  eiciet  el  expeliel  et  eiri  el  expelli 
faciel,  sive  facianl  guerram  sive  non,  omnes  et  singulos  infrascriplos  Ghibellinos  et 
rebelies  Comunis  Senarum,  et  quod  eos  omnes  el  singulos  rebelies  et  exbannitos  co- 
munis Senarum  presenles  et  fuluros  cum  omni  eorum  solietate  scienler  non  relinebit 
nec  receplabit,  nec  permictet  quod  slent  vel  receptenlur  in  tota  sua  forila  vel  suis 
terris  el  episcopatu  Arelii  vel  in  aliqua  earum.  El  quod  non  relinebit  et  non  receplabit 
aliquam  gentem  vel  masnadam  vel  singularem  personam  que  facient  guerram,  hostem 
vel  cavalcatam  Comuni  Senarum  vel  terris  suis  vel  contra  terras  vel  comilatinos  vel 
districtuales  civitalis  Senarum. 

El  promicto  el  convenio  libi  procuratorio  nomine,  nt  dictum  est,  quod  ipse  domi- 
nus episcopus  vel  sui  fideles  et  familiares,  aut  aliquis  ex  eis  non  dabit  nec  prestabit 
prefalis  inimicis,  rebellibus  vel  exbannilis  Comunis  Senarum  vel  alieni  alii  facienli  guer- 
ram, hostem  vel  cavalcatam  contra  dicium  Comune  Senarum  vel  homines  comilalus  et 
districtuales  dicli  Comunis  Senarum  aliquod  auxilium,  consilium  vel  favorem  per  se 
vel  per  inlerpositam  personam  publice  vel  occulte. 

El  promicto  el  convenio  libi  procuratorio  nomine,  ut  dictum  esl,  quod  dictus  do- 
minus episcopus  non  offendei  nec  offendi  faciel  vel  permiclet  offendi  in  terris  vel  di- 
strictu  episcopatus  Arelii  aliquos  Senenses  vel  cives  vel  comilatinos  vel  districtuales 
ipsius  eivitatis  Senarum;  de  bis  exceptatur  terra  Cortoae,  prò  qua  nec  promictitur  nec 
stipulatur. 

Ilem  promicto  et  convenio,  procuralorio  nomine,  ut  dictum  est,  libi  sindicario  no- 
mine recipienti,  ut  dictum  est,  et  etiam  nomine  infrascriptorum  hominum,  et  facio  libe- 
rationem,  absolulionem  de  omnibus  et  singulis  bannis,  senlenliis,  condempnationibus 
et  quibuscumque  processibus  factis  per  ipsum  dominum  episcopum  et  eins  vicecomites 
seu  vicarios  et  ofBciales  eorumque  curias  contra  eos  vel  aliquem  ex  eis  occasione  ali- 
quorum  malefìliorum  vel  excessuum  per  ipsos  vel  aliquem  ipsorum  commissorum  contra 
ipsum  dominum  episcopum  vel  episcopalum  et  terras  seu  fideles  et  in  bonis  eorum 
vel  episcopatu  Arelii  a  tempore  quo  prediclum  castrum  Podii  sancle  Cecilie  se,  ut  pre- 
dicitur,  rebellavit  Comuni  Senarum,  et  ab  iniuriis  per  eos  commissis,  ut  predicitur, 
adherendo  Senensibus,  et  occasione  guerre  que  olim  fuit  inter   Senenses  et  domiuam 


AN.    128  6]  CODICE    DIPLOMATICO  471 

episcopuDQ  arelinum,  vel  per  ipsum  tempus  adherendo  dominis  Comilibus  do  Casentino 
coiisorli(bu)s  Senensium   ad  faciendum  guerrain. 

Et  coovenio  et  promicto  tibi,  recipienti  ut  dicium  est,  quod  proplerea  dominus 
episcopus  aretinus  per  se,  suos  familiares,  fideles  vel  sequaces  non  offendei  vel  offendi 
faciet  ipsos  vel  aliquos,  unum  vel  piures  ex  eis  in  persona  et  avere  aul  aliter  occa- 
sione predicla. 

Nomina  ipsorum  hec  (sunt): 

Sere  Baffo  nolarius  filius  olim  Cilecli  Michus  fiiius  olim  Tondi 

Pago  Panci  Tempus  filius  olim  Ami 

Anibaldus  et  fratres  de  Bibiena  Bertiuus  filius  olim  Guillielmi 

Arlinus  filius  olim  Concedi  Andreas  filius  olim  Duccii 


'B'- 


(de  Foiano 


Dinus  filius  olim  Boce  Naidus  Uguiccionelli 

Slefanus  eius  frater  Guiduccius  domine  Bellafantis) 

Andreas  frater  Stefani  Dorainus  Farolfuccius 

Andreas  filius  Benvenuti  Albertuccius  domini  Farolfi  i  jg  Monte 

Maffeuccius  filius  olim  ....  (*)  Boga  (  s.   Savini. 

Marchus  frater  dicli  Maffeuccii  Micheluccius  eius  filius 

Guiduccius  de  Grignano 

Item  procuratorio  nomine  ipsius  domini  episcopi  promiciendo  de  rato  prò  eo  facio 
tibi  dicto  sindico,  siudicalus  nomine  prò  Comuni  Senarum  recipienti,  ut  dictum  est,  et 
convenio  nomine  dominorum  Ubertinorum  de  Songna  et  terrarum  ac  fidelium  eorum- 
dem  treguam  bine  ad  calendas  ianiiarii  proxime  venturas  et  ab  inde  ad  septem  annos 
de  non  offendendo  et  de  non  faciendo  guerram  uec  fieri  faciendo  ab  ipsis  dominis  Uber- 
tinis  vel  alio  prò  eis  contra  Comune  Senarum  et  homines  dicli  Comunis  et  eius  districtus 
ve!  terras  comitatus  Senarum  et  bona  eorum. 

Et  promicto  tibi  recipienti,  ut  dicium  est,  quod  ipse  dorainus  episcopus  faciet  et 
curabit  ita  quod  dicti  domini  libertini  de  Songua  et  quilibet  eorum  dictam  treguam 
procurabuni  et  eam  ratam  et  firmam  habebunt,  et  contra  eam  non  facieot  vel  venient 
ullo  modo;  et  quod  ipse  dorainus  episcopus  faciet  et  curabit  ila  quod  prefati  domini 
Uberlini  non  relinebunt  nec  receplabunt  nec  stare  permiclent  scienter  in  terris  eorum 
seu  aliqua  earum  aliquem  inimicum  et  rebellera  Comunis  Senarum  qui  faciet  guerram 
Comuni  Senarum  vel  contra  Comune  Senarum  vel  terras  comitatus  vel  iurisdictionis 
Senarum,  nec  Ghibellinos  et  rebelles  infrascriptos  vel  aliquem  eorum,  sive  faciant  guer- 
ram sive  non. 

Que  omnia  et  singula,  ut  suprascripta  sunt,  procuratorio  nomine  supradiclo,  domino 
episcopo,  ut  dictum  est,  dicto  sindico  Comunis  Senarum  sindicario  nomine  recipienti, 
ut  dictum  est,  attendere  et  observare  et  adimplere  in  totura  et  nichil  inde  retraclare 
nec  aliquod  pactum  vel  contracium  ateratare,  et  hec  eidem  confileri  promicto,  ubicum- 
que  ad  hec  requisitus  ero,  et  non  negare  nec  in  aliquo  contra  facere  vel  venire  sub  pena 
et  ad  penam  decem  railia  marcarum  argenti  boni  et  puri  sine  malitia.  Quam  penam 
tolam  in  siogulis  capitulis  predictis  in  solidum  et  quotiens  commictentur  in  ea  libi, 
ut  snpra  dictum   est  recipienti,   promicto  et  convenio  et  dare  promicto.  Et  hec  idem. 


(')  Il  nome  fu  omesso. 


472  DOCUMKNTl   PKH   I.A   STOKU    U'  AHKZZO  |()09. 

Ut  prcscriltilur,  conveiiio  ol  facio  et  libi,  ut  dicliim  esl  slipulaiili.  piomiclo  alque  paciscor 
pio  eviileiili  et  maligna  iilililale  domini  episcopi  ol  episcopalus  alque  lerrarum  et  fìde- 
lium  ecclesie  et  episcopalus  Arelii  et  eoruui  (|ui  (ledcrunl  eideiii  domino  episcopo  adiu- 
toiium,  coiisilium  el  favorcm;  el  pieseilim  pio  pace,  concordia,  fine,  (|uielalione,  libe- 
ralioiie,  absuiulioiie  aUpic  paclis  circa  lice  iiiilis,  super  coiiveiilis,  iniuriis,  olTensis. 
predariis.  excessibus  et  danipiiis  quibuslibel,  hodie  pio  parie  (Guelforum)  sindicario  no- 
mine Comunis  Senarum  et  suorum  sequacium  quorum  interesse  michi  recipienti,  nomine 
el  vice  ipsius  episcopi  el  cpiscofialus  Arelii  eius(|iie  lerrarum  lidelium  el  sequacium, 
faclis,  reddilis  el  iirmatis  proul  in  inslruiiienlo  exinde  per  manuni  Bonaionle  Gua- 
dagni nolarii  pubiice  scripto  iatius  et  plenius  conlinelur;  el  prò  salisfaclione  recepta 
per  me  vice  dicli  domini  episcopi  el  per  le  vice  dicli  Comunis  Senarum  et  specialiura 
obligaloium  tradita  in  pecunia  nninerala,  vidclicel  in  duobus  miiibus  el  cenlum  florinis(*) 
auri  bnnis  et  bene  expendibilibus  ad  recliim  poiidus  el  cursum  bonorum  florinorum 
aurcoiuni  in  civilale  Fiorcnlie  currenliiim,  de  quibus  et  numeratione  quorum  me  pro- 
curatorio nomine  prediclo  voco  tacitum  el  quielum  et  inde  conlentum  slare  promicto, 
asseverando  eam  qiianlilalciii  pecunie  siifficientem  satisfaclionem  esse  prò  omnibus  ipsi 
domino  episcopo  debilis  ex  conlraclibus  [irefalis  el  ex  causis  el  obligalionibus  ibi  coiitea- 
lis.  Pro  quibus  omnibus  el  singulis  observandis,  adimplendis,  ratis  habendis  et  non  relrac- 
tandis  et  non  conlra  facienilo  vel  veniendo  in  aliquo  ex  certa  scientia  obligo  me  lam- 
qnam  procuralorem  dicli  domini  episcopi  el  ipsum  dominum  episcopum  el  eius  suc- 
cessores,  et  diclum  episcopum  et  bona  dicli  domini  episcopi  el  episcopalus  et  eorum 
fideles  pignori  libi  diclo  sindii'o  Comunis  Senarum,  recipienti  el  stipulanti  ut  dictum  est 
sindicario  nomine.  Et  renuntio  in  hiis  et  circa  hec  exceplioni  convenlionum,  promis- 
sionum,  paclorum  el  oblig  ilionum  non  faclarum  el  non  rite  el  ex  iusta  causa  non 
factorum,  condilioni  in  delulum  sine  causa  ex  iusta  causa  el  doli  et  in  factum  et  iuri 
omni  et  facti  auxilio,  michi  vel  ei  cuius  sum  procurator,  palrocinator  vel  palronattus  (') 
adversus  bec  vel  aliquod  emum  in  aliquo  casu  aut  evento.  Et  specialiter  renuntio  exce- 
plioni non  habite  el  non  recente,  non  numerale  ac  tradite  michi  pecunie  debite,  ex  causis 
supradiclis  et  benefitiis  insnumeiilorum  el  aliarum  prohibilionum  inde  apponendarum, 
et  paciscor  de  non  uiendo  ipsis  inslrumenlis  el  probationibus  in  aliquo  casu  aut  be- 
nefitiis, exceplionibus  vel  .uixiliis  prediclis  seu  aliis  sub  dieta  pena;  qua  soluta  vai 
non,  semper  hec  rata  perdnrenl  utC)  aclnm  esl,  (el)  plenam  et  perpetuam  in  singulis 
membrisf")  oblineant  firmii  item.  Trelerea  notarlo  infrascriplo  precepi  nomine  iuramenti 
et  ouarentigie  secundum  foimam  capituli  conslituli  Senarum  diclo  domino  Renaldo  pro- 
curatori dicli  domini  episci'M  volenti  el  predicta  confitenti  ut  hoc  instrumentum  obser- 
vet  per  singula  ut  supra  duium  esl. 

Nomina  predictorura  Gbbellinorum  el  rebellium  sunl  isla-,  videlicel: 

Illi  de  domo  Incontri  Fi'ii  Mariscotli 

Filli  Henrigi  lacobi  P'iii  Ar(jochi 

Naldus  de  sanclo  l'ielio  IHi  de  domo  Ugonis  Rogerii 

Filii  Angiolerii  Guardadei  Paliarenses 

Concinns  Signorucoli  Piro?Qus  el  fratres 

Cervelliera  domini  Slerpoli  Aldellus  lacobi 


»)  sic.  (•>)  et.  (=)  di  pò  membris  si  ripete:  perpetuati 


aN.    128G]  CODICE  DIPLOMATICO  473 

Dominus  Meo  (*)  domini  Palmerii  iiidicis  Filii  Cancellerii 

Turchius  Palili  Barlaliis  fornerius 

Veliaccius  ile  .Monte  sancte  Marie  Srolariiis  Fortaguidi 

llli  de  domo  de' Belmonli  (*)  Socus  domini  Dei  et  fratres 

Cacciaconte  notariiis  et  lìiii  Domini  de  Praia 

Filli  Ballali  Pedoris  Aimaleo  de  Montenero 

llli  de  domo  Salvani  Gliinus  Tgolini  de  Fracli  (?) 

Filii  Bernardiicri  Poppus 

Eboccaccii  (•)  Meus  /  filli  Manecli   Honaparte 

Armatellus  i:orradinuset\  de  Farnelella. 

Filii  Guisberti  Ghinus 

Facla  fuit  dieta  pax  et  tregua  Senis,  in  domo  Mei  Nastasii,  roiam  presbitero  In- 
hanne  rectore  ecclesie  sancii  Gilii,  domino  Spinello  de  Cerreto  et  Morighelto  Ranerii, 
Provenclno  Ughi,  ser  Armini)  Arniini,  Rigo  domino  Ranerii  Rustichini  et  ser  Ionia  no- 
lario  de  Arelio  quondam  Guadagni  leslibus  presentibus,  in  anno  Domini  M  .  Ci'.lxxxvi, 
iiidiclione  xv.  dif  xxvi  selembris  suprascriplis. 

Fnsnper  in  anno  Domini  Millesimo  dueeMlesimo  ocluagesimo  sexlo,  indictione  ijuin- 
tadecima,  die  sexlo  octubrls.  Omnibus  appareat  eviilenler  quod  venerabilis  pater  dominus 
Gulielminus  Dei  gialla  episcopus  arelinus  supradicto  contraclui,  promissionibus  et  obli- 
gatlonibus  et  paclis  factls  et  promissis  per  discrelum  et  sapienlem  vlrum  dominum  Re- 
naldum  suprascriplum  procuralorem  ipsius  domini  episcopi,  procuratorio  nomine  prò  eo 
Comuni  Senarum  et  suprascrijilo  sere  (ìullelmo  notarlo  sindico  Coraunis  Senarum  sindica- 
rio  nomine  prò  [uediclo  Comuni  Senarum  recipienti,  in  omnibus  et  de  omnibus  et  slngulis 
supradictis  consensit  el  ea  omnia  et  singuia  ratificavil,  confirmavit  et  aprobavit,  el  firma 
et  rata  promisi!  habere  et  tenere  per  se  et  successores  suos  et  dictum  episcopatum  et 
(ideles  et  sequaces  et  adiutores  ipsius  supra<liclo  sere  Gullelmo  notarlo  sindicario  no- 
mine recipienti  ut  dictum  est.  Et  eandem  pacem  leddidit  el  fedi  diclo  sindlco  et  rece- 
pii ab  eo  super  predlctls  sub  dieta  pena  decem  milia  marcarum  argenti  quam  eidem 
sindico  dare  promisll  si  commissa  fueril  el  quotlens  commissa  fuerll,  et  ea  soluta  ve! 
non,  predicla  servare  promisit  sub  obligatione  bonorum  suorum  et  dicti  episcopatus. 
*Et  renuntiavit  exceplioni  non  facti  consensus,  ralificatlonis  et  confirmationis  et  non 
facte  pacis  et  concordie,  condlclionl  Indeblle  el  slne  causa,  fori  privilegio  et  omnI  lurls 
et  legum  auxillo*('').  Actum  full  hoc  in  cassaro  (*)  de  Civiteila  dictI  domini  episcopi, 
coram  Merigheclo  Ranerii,  Ionia  Guadagni  notarlo  el  sere  Gualcherino  notarlo  priore 
canonice  sancii  Pelri  in  Vilioiis  leslibus  presentibus  el  rogalls. 

Insuper  in  anno  Uomini  M" .  CClxxxvi",  indiclione  xv,  die  vii"  oclubris.  Omnibus  appa- 
reat evidenter  quod  dominus  Donalus  preposilus  arelinus,  dominus  Orlandus  arclpresbi- 
ler  (*)  aretinus,  dominus  lohannes  primicerlus  arelinus,  dominus  Ranerius  de  Gressa,  do- 
minus Ubertus,  dominus  Palamides,  dominus  Petrus,  dominus  Loctus,  dominus  Rani«;-,: 
cius  el  dominus  Orlandus  canonaci  (')  Episcopatus  Aretii,  qui  sunl  Capitulum  et  con- 


(»!  Sic.         (')  aggiunto  in  flne  con  due  lineette  oblique  di  richianao.  avanti  le  sotlogcriiioni  dei  notari. 


Mi  DnClIMF.NTl   PKR    I.A   STOBIA   D'  AREZZO  [669-671. 

venliis  dilli  Episcopatns,  habita  iide  de  omnibus  et  singulis  suprascriptis  et  exposita 
diligcnter  corani  eis,  pio  maxima  et  evidenti  ulilitate  dicti  episcopalus  et  [)ro  guerris 
et  disrordiis  ol  lilibus  sedondis  et  expcnsis  (lieto  episr.opatui  tollendis  et  cessandis,  su- 
pradiclo  contracliii  ci  omiiilms  et  singulis  siipiasciiplis  faclis  et  piomissis  per  dicium 
dominum  Reiialduin  procuraloreni  dicli  domini  episcopi,  procuratorio  nomine  prò  eo,  et 
eliani  per  eumdeni  dominum  episcopum,  consenserunt  et  eorum  auctoritateni  et  parabo- 
lam  preslilerunl  supiadicto  sere  Oiilieimo  nolario  sindico  Coinunis  Senarilm  et  prò  ipso 
Comuni  reciitienli  el  slipiilanti.  Exceplo  quod  non  consenserunt  supradicte  tregue  facte 
per  dicium  dominum  Renaldum  nomine  dominorum  Ubertinorum  de  Songna.  Renun- 
liantes  excepLioni  non  lacti  consensus  el  non  prestile  auctoritalis  et  parabole,  condictioni 
indebito  et  sine  causa,  fori  privilegio  et  omni  iuris  el  iegum  auxilio.  Aclum  fuil  hoc 
Aretii,  apud  E|)iscopalum  Arelinum,  corarn  Ionia  Guadagni  nolario,  Merighecto  Ra- 
nerii,  sere  Incontro  Incontri  nolario  et  me  Gualcherino  notarlo  priore  canonica  sancii 
Petri  in  Villolis  lestibus  presenlibus  et  rogatis. 

(Sn.)  Ego  Cenne  notarius  iilius  quondam  Henrigi  notarli  el  nunc  scriba  dominorum 
quindecim  gubernalorum  et  defensorum  Comunis  el  popull  Senarum  predlclls  omnibus 
interfui,  et  quod  supra  conlinelur  de  mandato  diete  poteslatis  et  dictorum  xv  el  etiam 
rogatus  [a]  supradlclo  domino  Renaldo  procuratore  dicli  domini  episcopi  el  a  dicto 
domino  episcopo  el  canonacis  (*)  suprascriptis  scripsi  et  publicavi. 

(Sn.)  Ego  Bonaiuncla  fìlius  quondam  Guadagni  de  Pullia  clvls  arellnus  ordinarius 
iudex  alque  notarius  qui  prescriplls  omnibus,  ut  predicilur,  actis  interfui  una  cum 
Cenne  notarlo  prenotalo,  nunc  ad  hec  eadem  per  Ipsum  Cenne  fidellter  el  rite  scripta 
me  subscribo  et  ad  rei  gesle  fidem  solempniorem  appono  meum  signum  auteniicum. 


670. 

H  sindaco  dei  Castiglionesi  presta  giuramento  di  fedeltà  a  Percivalle  vicario  im- 
periale in  Toscana,  salvi  i  diritti  che  su  loro  tiene  il  Comune  Aretino. 

Arezzo,  Camera  del  tcscoto  •        [R.  Arch.  Fior.,  Capitoli,  voi.  XXIV,  e.  89;  Arch.  Corti,  di  Ar.,  n.  3, 
6  noTembre  1286.  Instrumenta  submissionis  Costili.  Aret,  e.  4']. 

In  Dei  nomine  amen.  Anno  Domini  a  nativilale  eiusdem  MCCIxxxvi,  indiclione  xiiii, 
domino  Honorio  papa  residente,  die  vi°  mensis  novembris  inlrantis.  Tarlatus  oiim  ,...  C") 
sindicus  el  actor  Consllli  et  Comunis  castri  Castilllonis  Aretini,  ut  apparet  carta  sui 
sindicatus  manu  ....  ("),  sindicario  el  actorlo  nomine  prò  dicto  Consilio  el  Comuni  et 
hominibus  diete  terre,  existens  coram  reverendo  viro  domino  Percivallo  domini  pape 
subdiacono  et  cappellano  et  sacri  imperii  in  Tuscia  vicario  generali  ante  prestationem 
iuramenti  fidelitalis  quam  prò  dicto  Comuni  Castilllonis  facere  el  prestare  incontinenti 
intendebat  dicto  domino  vicario,  et  In  ipsa  prestallone  iuramenti,  dixit  et  protestatus 
full  qaod  nomine  dicti  Comunis  Castlllionis  prestare  Intendebat  fidelitatem;  salvis  tamea 


(•)  Sic.  (k)  spailo  bianco  in  ambedue  le  copie 


AN.    1286]  CODICE   DIPLOMATICO  475 

omnibus  iuribus  que  Comune  civilalis  Arelii  liabel  seu  liabere  debel  in  iliclo  castro 
Caslillionis  eiiisque  curie  et  ilislrictu  (|uornmque  modo;  et  salvis  paclis  iiiitis  inler 
dictum  dominum  vicarium  ex  parie  una  et  dictum  Comune  Arelii  (*)  ex  ailoia,  ita  quod 
per  lalem  preslationem  iurameiiti  lidelilalis  non  intelligatiir  derogari  vel  aliqnid  de- 
trahi  dictis  paclis  et  iuribus  Comunis  Ai'elii  supradicli,  nec  intelligantur  in  aliquo  im- 
mutala vel  lesa;  et  sub  tali  modo  dictam  fidelitalem  fecit. 

Facta  l'uil  dieta  proleslalio  ante  preslationem  iuramenli  et  in  ipsa  prestatione  et  post. 

Facla  fuil  dieta  proleslalio  coram  diclo  vicario,  in  camera  domini  episcopi,  presen- 
tibus  domino  lohanne  de  Orlo,  ÌVeriooiim  Pavesarii,  domino  Ricciardo  de  Teslis,  Oddo('') 
olim  Cesaris  de  Gaioro  et  niagislio  Guallerio  oiim  Sancii  teslibns  ad  liec  vocalis,  ha- 
bitis  et  rogalis. 

Ego  Salamon  filius  quondam  Astuldi  de  sancto  Quirico  imperiali  auctorilale  iudex 
ordinaria?  alque  notarius  hiis  omnibus  supradiclis  inlerfni,  et  lune  cancellarius  Comu- 
nis Arelii  ad  cuslodiam  armarii  et  scripturarnm  Comunis,  ut  legilur  sss.  et  publicavi. 


671. 

Onorio  IV  scrive  al  rescoro  di  Arezzo  in  lima  n  do  gli  die  faccia  restituire  dai  Gin- 
bellini  di  Città  di  Castello,  unitisi  alle  genti  sue,  i  quattro  castelli  usurpali, 
liberare  i  prigionieri  e  ricompensare  dei  danni,  e  che  impedisca  che  si  commettano 
simili  ingiurie  contro  i  fedeli  della  Chiesa. 

Roma,  S.  Maria  Masr^iore  -  20  dicembre  1286.  [Bibliol.  Naz.  di  Parigi,  Lat.  i047 

lìegestum  Camerate,  e.  35]. 

Venerabili  fratri  (Guillielmo)  episcopo  Aretino. 

Xuper  ad  nostrum  pervenit  audilum,  quod  Gebellini  Civilalis  Castelli  conlra  pacem 
inler  eos  et  Guelfos  civilalis  eiusdem  pridem,  proni  asserilur,  rel'ormalam,  temere  ve- 
nientes,  associata  sibi  gente  tua,  moram  Arelii  contrahenle,  conlra  civitatem  ipsam  et 
eius  diclrictum  hoslililer  processerunt,  quatluor  castra  civilalis  eiusdem  in  eodem  con- 
stiluta  districtu  per  vioientiam  occupando,  et  nonnullos  ipsorum  caslrorum  capiendo 
nequiter  incoias,  eisque  alias  ilampna  giavia  et  alroces  iniurias  inferendo,  in  non  mo- 
dicum  apostolica  sedis  contemptum  et  grave  scandalum  circum  posile  regionis.  Quia 
igilur  excessus  huiusmodi  displicel  valde  nobis  ac  dampna  et  iniurias  que  fidelibus  ìd- 
ferunlur  ecclesie  moleste  ferimus  non  indigne,  volumus  et  per  apostolica  libi  scripta 
districte  precipiendo  mandamus,  qualinus  prò  nostra  et  apostolice  sedis  reverentia  sol- 
licite  sludeas  procurare,  quod  dieta  castra  civitati  restiluanlur  eidem,  predictis  captiyis 
pristine  redditis  liberlati,  quodque  de  dampnis  et  iniuriis  in  hac  parte  illatis  piena  satis- 
factio  impendatur,  nullatenus  permitlendo  quod  per  genlem  prediclam  vel  per  favo- 
rem  ipsius  contea  quoscumque  ecclesie  predicte  fideles  similia  commiltantur,  sic  le  in 
hoc  devote  ac  efficaciter  liabiturus,  ut  exinde  pogsis  a  nobis  non  immerito  commendari. 


(•)  Capii.  ci(.'.  Comune  Arelii  teu  eiui    tintiicum.  (')  sic. 


476  DOCUMENTI  PEB  LA  STORIA  D"  AREZZO  [671-673. 

ncf  oporteal    in    hac  parte  remedium  aliud   adhiberi,  et  rescribas   nobis  quod   saper 
premissis  duxeris  faciendum. 

Datnm  Rnnie,  apud  Sanctam  Mariani  Maiorem,  xiii  kalendas  ianuarii. 

Ih  eodi'ui  modo  l'arcivallu  capellaiio  nostro,  carissimi  in  Chrislo  fiiii  ìioslri  l{(o- 
berli)  regis  Roìnanorum  illuslris  in  parlibtts  Tuscie  vicario  generali.  Dalum  ul 
supra. 


872. 

/  Fiorenlini  prendono  possesso  del  castello  i:escovile  di  L'ivilella  consegnalo  dagli 
ttomini  del  medesimo. 

Castello  di  Civitolla  -  3  e  4  loglio  1389.  [h.  Ardi,  di  Si.  di  Fir.,  Capitoli,  voi.  \L,  e.  (]. 

Iti  Dei  nomine  amen.  Dominice  incarnationis  anno  Millesimo  ducentesiino  octuage- 
simo  nono,  indiclione  secunda,  die  dominico  in  mane,  die  terlio  mensis  iullii.  .4ctum 
in  cassero  castri  Civiielle,  presenlibus  testibus  Palmerio  Bonomi  de  sancto  Minialo  qui 
hodie  moratur  cum  jirioribus,  Pino  Bonamici,  Bandino  Bigalli  nuntio  Comunis  Floren- 
lie  populi  sancii  Petri  in  Galolino,  Maffeo  filio  lunte  de  Capodimonte,  Nicholoso  filio 
Falchi  Chiarissimi  de  la  Luoda  de  Floreiitia  de  populo  sancii  Michaelis  Vicedominorum 
et  Bettino  Grosso  (*)  de  Ubertinis  de  (iaville  testibus  ad  hec  receptis  et  rogatis.  Pateat 
omnibus  evidenter  quod  nobiles  et  potentes  viri  Lippus  de  Velintis  prior  arlium  civi- 
talis  Florentie  et  Bernardus  olim  domini  Manfredi,  olim  prior,  prò  Comuni  Florentie 
acceperunl  tenulam  et  corporalem  possessionem  casseri  seu  rocche  Civitelle,  ponendo 
prò  Comuni  Florentie  banderiam  ipsius  Comunis  super  palatio  seu  turri  diete  rocche, 
et  accipiendo  claves  portarum  dicti  casseri  et  rocche  et  palatii  seu  turris  ab  Alberto 
filio  .4ll)erli  de  castro  Civitelle  sindico  hominum  et  personarum  castri  Civitelle,  ut  de 
sindicatu  est  scriptura  publica  facta  manu  Becchi  Donali  notarii  dicti  castri  Civitelle, 
visa  et  leda  a  me  Barlecto  notano  infrascriplo,  in  presentia  etiam  infrascriptorum 
hominum  de  Civitella  ibidem  presentium,  videlicet  in  primis  in  presentia 
Ser  Stephani  fili!  Tancredi  sacerdoti(s)  Guidi  fili!  Becchi 

ecclesie  Montislici  Fei  filli  Martini 

lacomuccii  filli  Boccaccii  lohanoucii  filli  Bonmartini 

Bandini  filii  Bencivenuis  Mucii  filli  Orlandi 

"Vive  filii  lohannis  Alberici  filli  Guidi 

Furie  filii  Orlandi  Bonamati  filii  Pieri 

Cieniii  filii  Bonaventure  libertini  filii  Stephani 

Kaldi  filii  lohannis  Casucii  filii  Lungie 

Tuccii  filii  Pecelli  Laudi  Ugulini 

Ghe?ci  filii  Merghi  Brocardi  filii  Bandi 

Bentacurde  filii  Bonaiuti  qui  full  de  Fio-  Ubertinucii  filii  Guardi 

renila  de  populo  sancii  Romei  Ugolini  filii  lohannis 


(•)  Grasso,  ma  io  tutta  le  scritture  aretine:  Ubertinus  Qrossus. 


AN.    1286-1289]  CODICE   DIPLOMATICO  477 

Venture  filii  lohannis  Benincase  filli  KidoKini 

Bruni  filii  lunte  Milliani   qui  dicilur  Grengnone  filii  lo- 

Nichole  Balestri  liannis 

Bruni  filii  Lungie  •  Guerrucii  filii  Danielis. 

(Sn.)  Ego  Barlectus  lilius  olim  Glierardi  imperiali  auctoritale  notarius  predicta 
omnia  mandalo  priorum  civilatis  Florentie  et  lune  in  offitio  residentium  publice  scripsi 
et  in  publicam  formam  redegi,  ideoque  subscripsi  feliciter. 

In  Dei  nomine  amen.  Dominice  incarnationis  anno  Millesimo  ducentesimo  ocluage- 
simo  nono,  Indictione  secunda,  die  quarta  mensls  iullil.  Actum  in  ecclesia  seu  capella 
episcopi  aretini  posila  in  cassero  Civilelle,  presentibus  lestibus  Ridolfo  filio  domini  Lapi 
Alamanni  et  Nicholoso  filio  Falchi  Chiarissimi  della  Luoda  de  Florentia  lune  ad  hec 
vocatis  et  rogalis  feliciter.  Lippus  del  Velluto  prior  arlium  civilatis  Florentie  et  Bernar- 
dus  filius  olim  domini  Manfredi  de  Adimaribus,  olim  prior,  prò  Comuni  Florentie  et 
vice  et  nomine  ipsius  Comunis,  dederuntC)  et  consignaverunl  claves  porlarum  casseri 
et  rocche  de  Civitella  in  presentia  mei  Barlecli  notarli  et  teslium  suprascriplorum  C") 
Guidoni  Renci  filio  domini  Lapi  de  Adimaribus  de  Florentia  et  in  suis  manibus  ponendo, 
castellano  et  guardiano  rocche  et  casseri  de  Civitella  prò  Comuni  Florentie,  mandato 
priorum  existentium  in  exercitu.  Qui  Guido  promisi!  dictis  Lippo  et  Bernardo  prò  Co- 
muni Florentie  recipientibus  ipsum  casserum  et  ro[cchaJm  bene  prò  Comuni  Florentie 
custodire  et  salvare  et  guardare  et  de  ipso  non  discedere  nisi  ad  voluntatem  Comu- 
nis Florentie  et  dominorum  tunc  existentium.  el  ipsum  Comuni  Florentie  reassingnare 
pena  et  banno  Mille  marcarum  argenti  et  plus  ad  voluntatem  dominorum  priorum  et 
Comunis  Florentie  auferendis.  Renuntians  exceplioni  non  celebrali  conlraclus  et  non 
facte  promissionis  et  confessionis  eie.  Cui  Guidoni  castellano  sic  volenti,  confitenti  et 
giuranti  (")  se  ita  observare  debere  ut  promisi!  el  ut  superius  conlinelur  precepi  ego 
Barlectus  notarius  infrascriptus  sicut  michi  licet  ex  forma  Statuti  Comunis  Florentie 
de  Guarentigia,  quod  predicta  omnia  et  singula  observare  et  firma  tenere  deberet  ut 
promisit  et  ut  superius  scriptum  est. 

(Sn  )  Ego  Barlectus  filius  olim  Gherardi  imperiali  auclorilate  notarius  predicta  om- 
nia mandato  priorum  civilatis  Florentie  nunc  in  officio  residentium  publice  scripsi  et 
in  publicam  formam  redegi,  ideoque  subscripsi  feliciter. 


673. 

//  ponUjice  Mccolò  IV  conferisce  il  vescovado  di  Arezzo  a  lldebrandino   dei  Conti 
Guidi  di  Romena. 

Eieti  -  26  settembre  1289.  [Ardi.  Vat.,  Reg.  Nicolai  IV,  an.  Il,  voi.  44,  ep.  542,  e.  232']. 

Venerabili  fratri  Ildibrandino  episcopo  Aretino. 

In  supreme  dignitatis  specula,  licet  immerili,  disponente  Domino,   constilufi,  curis 
continuis   augmentum   et    pulsam   insultibus  successivis,  ut  de   prius  talibus  provi- 


(•)  dedarunl.  (,»)  infratcriptorum.  (=)  Sic. 


478  DOCUMENTI   PEB   LA   STORIA  D'  AREZZO  [tì73-674. 

tlealur  ecolesiis  pasloribus  vidiialis  quorum  industria  el  virtulc,  eoileni  ecclesie  in  suis  iu- 
ribus  l'I  liberlalibus  rouservenUir,  retlilalur  li'aiii|uillior  cleri  slalus,  ac  comoilis  salulis 
et  gautlii  plebs  letelur.  Uudum  siquiilem  Aretina  ecclesia  prò  morte  bone  memorie  fiuii- 
lielmi  episcopi  aretini  pastoris  solatio  destituta,  nos  ad  ecclesiam  ipsam  habentes  de- 
bite compassioiiis  alTeclum  ac  desideranles  eius  statuì  prospeie  constili  et  ipsam  a 
dispendiis  preservari,  ordinatioiiem,  dispositionem,  provisionem  eiusdeni  ei;clesie  ea 
vice  sedi  apostolice  du\imus  reservandam;  decernentes  ex  lune  irriluni  et  inane  scien- 
ter  ve!  ignoranler  conlra  reservationem  nostram  huius  per  (juemcumque  ipiavis  aucto- 
ritate  contigercl  allemptari.  Voientes  igitnr  paterna  solliciliidine  precavere,  ne  prefata 
ecclesia  prolixioris  dispendia  vacationis  incurreret,  et  cnpientes  ut  ipsa  ecclesia  utili 
presidio  fulta  pasloiis,  Deo  propitio,  relcvetnr  a  noxiis  et  optatis  proficiat  iricremenlis, 
ad  personain  tuam  (piam  decor  nobilitalis  insignit,  cuique  nioruni  honeslas,  laudabilis 
conversalionis  industria,  vile  munditiact  litlerarum  scientia  suffragantnr,direximus  aciem 
mentis  nostre:  liiis  itaque  digna  medilalioiie  pensatis,  te  tunc  canonicum  ipsius  ecclesie 
de  fratruni  nostrorum  Consilio  et  apostolice  piene  poteslatis  eidem  ecclesie  Aretine  in 
episcopum  preficinius  et  |»aslorem  deintle  consecrationis  munus  libi  noslris  manibus 
impendendo;  summam  spem  fiduciam(|ue  tenentes,  quod  memorata  Aretina  ecclesia 
per  tue  circunispectionis  industriam  et  providenliam  in  spiritualibus  et  lemporalibus  cir- 
cumspeclam,  dextera  Douiini  libi  assislenle  propilia,  prospere  dirigatur,  ac  eam,  auclore 
Domino,  salubri  regimine  gubernabis.  lolle  igilur  iugum  Domini  tam  leve  collis  humi- 
libus  quam  suave  et  in  Dei  caritate  pascendum,  suscipe  gregem  eius  super  quem  noc- 
tis  vigilias  diligens  soilicìtusque  custodi  ut  liber  non  pateat  aditus  invasori,  et  Dominus 
in  suspicabili  bora  venturus  si  le  inveneril  sic  agentem  cursu  consumato  qui  tuo  la- 
bori proponitur  et  eorum  fide  servata  que  tue  sollicitudini  committuntur,  te  fidelem 
compertum,  in  medio  supra  multa  constituat  ac  in  dilecta  sua  tabernacula  introducat. 
Datum  Reale,  vi  kl.  oclobris,  anno  secundo. 

In  codem  modo  dilecUs  filiis  Capilulo  Arclino,  ac  Clero  el  Populo  civilalis: 
ut,  eumdem  episcopum  lamquam  palrem  et  paslorem  nnimarum  vestrai'um  sìisci- 
pienles.  . 


674. 

La  Parte  Guelfa  prende  in  prestito  centocinquanta  fiorini  d'  oro  per  pagare  gli  am- 
basciatori mandati  a  Civitella  per  trattar  la  pace  coi  Fiorentini. 

Castisrlìonflorentino,  Palazzo  del  Comune  ■  24  noTcmbre  1289.         [R.  Arch.  Fior.  Diplom.,  Oli- 
vetani (t  Arezzo']. 

mm.  150X520. 

In  nomine  Dei  amen.  Hoc  est  exemplum  cuiusdam  publici  et  autentici  instrumenti  scripti  et 
publicati  marni  Berardi  quondam  Giiittonis  notarli  et  exemplali  per  me  lacopum  notarium  infra- 
scriptum:  cuius  quidem  instrumenti  tenor  talis  est: 


AN.    I289J  CODICE  DIPLOMATICO  479 

In  nomine  Dei  amen.  Anno  ipsius  a  nativitate  Millesimo  CC  ocluagesimo  nono,  in- 
diclione  seciincla,  domino  Nicolao  papa  residente,  die  xxiiii  novembris,  presentibus 
Maffeo  sensale  Viviani.  luncla  Venture,  Lapuccio  Melliorali,  Barduccio  Arrihi  (*)  de 
Florentia  et  populo  sancii  Laurentii  berevariis  domini  Niepi  de  la  Tosa  polestatis  Ca- 
stillionis  Aretini  testibus  ad  hec  vocatis.  Dominus  Spreha  (')  de  Teslibus,  dominiis  Al- 
bertus de  Montebono,  Nerius  domini  Bencevennis,  Cioiie  (*)  Rainerii  domini  (luidonis, 
Nicoluccius  domine  Kiguccie,  Testuccius  domini  Rainerii,  ser  lacopus  notarius  Vegnatis, 
Rerlramus  de  Albergoltis,  Mannus  de  Ardemannis,  Borghese  Guidonis,  Gabriellus  loseppi, 
Federigus  de  Sinigardis,  Amadore  Amadei,  Gratia  Martinelli,  Maffeus  Guidonis  Moscio- 
nis,  Guidottus  Cittadini,  Fioranus  Adatti,  Amanatus  nolarius.  Pace  de  Totis,  Varclia 
Pagani,  Perinus  Alberti,  ser  Salvi  notarius,  Ubertinus  Godoli,  ser  Rugerius  iudex  Gui- 
donis, Streliia  domini  Gratie,  dominus  Maffredus  (*),  Falius  domini  Rudulfini,  Landns  de 
Albergottis,  Landus  Guidonis  Moronlis,  Ensus  ser  Braccii,  Gratia  calcolarius,  NicolausC") 
calcettarius,  Clone  Contis,  Argumenlus  de  Celalo,  Grigorius  de  sancta  Fermena,  Vitali(s) 
Rubei,  lohannes  Rainerii  de  la  Parie,  Rudulfus  Bonsignoris  Scorcie,  Rainerius  sartus 
domine  Marie,  ser  Caccia  nolarius,  Benedictus  laiiaiolus  Cambii,  dominus  Ciucka  de 
Sassoli,  dominus  Carca,  dominus  Tomasius  domini  Pieri,  dominus  loseppus  iudex,  do- 
minus Taschone  domini  Tasche,  Gnaldus  de  Albergottis;  cum  predicti  omnes  superius 
nominati,  eorum  nomine,  in  solidum,  quilibel  eorum,  se  obligaverint  penes  Sachum 
Tebaldi  civem  aretinura  stipulantem  prò  Gerardo  fralre  suo,  ad  dandum,  solvendum, 
reddendum  et  restiluendum  eidem  in  termino  vi  mensium  cenlumquinquaginta  florenos 
de  bono  et  puro  auro  ut  continetur  in  charta  sive  contraclu  predìclo  facto  manu  mei 
notarli  infrascripti,  Andreas  olim  Aguslini  sindicus,  procurator  et  actor  totius  universi- 
talis  partis  Guelforum  civilatis  et  comitatus  Arelii  ad  hec  omnia  specialiter  ordiiiatus, 
sindicario  nomine  prò  dieta  parte  Guelfa,  promisit  et  convenit  omnibus  et  singulis  su- 
pradictis  stipulantibus  prò  se  et  eorum  heredibus,  et  ius  eorum  habenlibns,  eos  et  quem- 
libet  eorum  a  dieta  promissione  et  obligatione  CI  florenorum  auri  conservare  indem- 
pnes.  Et  full  sponle  et  solempniter  confessus  dicium  debitum  esse  diete  partis,  et  dictos 
florenos  in  utilitatem  diete  partis  conversos  esse,  videlieet  in  solutionem  ambaxiatorum 
nuper  missorum  Civitella  prò  pace  tractanda.  Que  omnia  dietus  sindicus,  sindicario  no- 
mine, predietis  omnibus  et  euilibet  eorum  servare  et  attendere  promisit,  sub  pena  dupli 
diete  quantilatis,  quam  eisdem  et  euilibet  eorum  dare  promisit  si  fuerit  contra  ventura. 
Et  omnia  dampna  et  expensas,  que  propterea  suo  dixerint  iuramento  fecisse,  promisit 
eis  piene  reficere.  Et  prò  hiis  servandis  et  eomplendis  cum  effectu  obligavit  dietus  sin- 
dicus, sindicario  nomine,  omnibus  supradiclis  et  eorum  euilibet  se  et  omnia  bona  diete 
partis  presentia  et  futura,  et  ea  se  prò  eis  eonstituit  possidere  donec  eis  et  euilibet 
eorum  de  supradiclis  omnibus  fuerit  plenarie  satisfactum.  Cui  sindico  sic  volenti  et 
confitenti  predieta  precepi  ego  notarius  infrascriptus  auctorilate  capituli  Statutorum 
civilatis  Aretine  de  Giiarentiseia  loquenlis,  quod  predieta  omnia  dictis  omnibus  superius 
nominatis  faciat  et  observel. 

Actum  in  castro  Castillionis  Aretini,  in  paiatio  Comunis  predicti. 


(»)  Sic.  (»)  Nicolo. 


480  UOCIIMKNTI   PKH   LA   STORIA   D' AKE2Z0  [G7  4-676, 

Ego  Borardus  lilius  (iuillonis  iiotarii  imperiali  aucloritale  nolarius  hiis  omnibus 
supradiclis  iiilerfui,  ea  rogatiis  siibscripsi  et  publicavi. 

(Sn.)  Ego  lacopus  filins  quondam  lacopi  Donati  de  Fontanella  civis  arelimts  iiide.r  ordina- 
rins  et  notariiis  predictnm  exemplum,  proitt  conlineri  inveni  in  Sìio  piihlico  et  aiilentico  originali, 
ita  de  verbo  ad  verbum  fideliter  Iransiimpsi  et  esemplavi;  et  una  cum  ser  Cianu  quondam  Mafjei 
notarlo  legi  et  asciiltavi  in  presenlia  domini  Francisci  de  Camarino  iudicis  el  assessoris  nobilis 
et  potentis  viri  Borgaruccii  de  Matelica  potestalis  civitatis  Aretii  etc.  stib  anno  domini  Millesimo 
trecentesimo  vigesimo  primo,  indidione  mi",  domino  lohannc  papa  residente,  die  xiii'  mensis  au- 
gusti intrantis. 

675. 

Olì  l  berti  e  i  fuoruscili  t'iurentini,  adunaliai  lu  Arezzo,  propunyonn  condizioni  di 
pace  al  Comune  di  Firenze. 

Arezzo,  Paliiziio  del  Comniie  e  del  Pupolo  -  ìi  gennaio  l'JOO.  [K.    Ardi.    Fior.    Diplom., 

S.  M.'  degli  Angioli  di  Fir.]. 
11)111.  22IX2*o. 

In  Dei  nomine  amen.  Anno  Millesimo  iJucentesimo  nonagesimo,  indidione  lertia, 
die  vigesimo  semindo  ini-nsis  ianuarii.  Nos  Lapus  domini  Farinate  et  Maghinardus  frater 
eius,  Albizus  olim  domini  Neri  Boccalate  et  Bninus  liberti  de  L'bertis,  et  Dadus  quon- 
dam Guidonis  Otre  de  Fifancis,  nomine  nostro  et  omnium  de  domibus  nostris  *et  om- 
nium militum(*)  civitatis  et  Comunis  Florentie  qui  in  civitate  .4retii  comraorati  sunt  nobis- 
cum^C),  declarainus  presenti  scripto  omnia  et  singula  que  volumns  et  habere  inten- 
dimus  a  Comuni  Florentie. 

In  primis  quod  omnia  bannaet  processus  habiti  et  facta  et  promulgata  *contra  nos^C) 
cancellentur  et  revocentur  tali  modo  et  forma  quod  nos  *nec  ipsi*  C)  non  possimus  *et 
possint*("*)  moiestari  aliqua  moleslalione  reali  ve!  personali  a  dicto  Comuni  nec  ab  aliquo 
prò  dicto  Comuni,  set  quasi  de  novo  cives  fieri  intelligamur,  et  ratione  factionum  et 
librarum  non  solutarum  et  non  factarum  non  deberemus  cogi  et  moiestari  *et  cogi 
ve!  moiestari  non  debeant*^  a  Comuni  et  prò  Comuni  iam  dicto. 

Item  quod  dominus  comes  Guido  Novello  (^)  simili  modo  et  forma,  ut  dictum  est 
super,  recipiatur  ad  pacem  et  reconciliationera  cum  dicto  Comuni. 

Item  volimusC")  et  pelimus  remicli  et  reponi  in  pacifica  possessione  *et  quod  remic- 
tanlur*('^)  omnium  honorum  et  possessionumnostrorum. 

I[tem]  volimus  et  petimus  a  confinia  non  raitti  nec  cogi  ad  dandum  obsides. 

Item  volimus  et  parati  sumus  piena  voluntale  facere  bonani  et  firmam  pacem  ad 
beneplacitum  dicli  Comunis  et  dominorum  priorum  Arlium  civitatis  Florentie  omnibus 
et  singulis  eam  volentibus  et  perpetuo  stare  mandatis  dicti  Comunis  de  alto  et  basso 
prout  ipsi  mandare  voluerint.  In  cuius  rei  testimonium  presens  scriptum  fieri  fecimus 
et  publicari  per  notarium  infrascriptura. 


(•)  milu  (')  Parole  cancellate  quasi  per  una  intera  riga.  («)  nell'  interlinea.  (')  parole 

cancellate.  («)  sic. 


AN.    1289-1290]  CODICE   DIPLOMATICO  )t8t 

Actum  in  civitale  Aretii,  in  palalio  Comunis  cA  \\(>\\n\\  dicle  civitatis,  presentibus  ad 
hec  rogalis  et  vocalis  leslibus  domino  liPianlini)  ilo  Talliabobus  iudice,  Ghirlandiizzo 
lohannis  (lliirLuide  el  Piero  Bonacursi  de  Angna  et  aliis  pliiribus. 

Ego  Claius  iudex  el  nolarius  filius  ohm  Bonacursi  iudicis  et  nolarii  de  Ricavo  pre- 
dicla  omnia,  supradicta  (')  ut  de  plana  et  (Sn.)  bona  volunlate  omnium  predicto- 
rum  processit  et  ab  eis  rogatus  predicta  scripsi  et  publicavi,  ideoque  subscripsi  feli- 
ciler. 

676. 

Deliberazione  del  Consiglio  delle  Capiludini  e  de'  Sapienti  della  cillà  di  Firenze  so- 
pra le  ambasciale  dei  Ghibellini  d'  Arezzo. 

Firenze,  Badia  -  4,  5  marzo  1290.      [R.  Ardi.  St.  di  Fir.,  Consulte,  liber  fatar.,  voi.  Il,  e.  17',  18]. 

Gherardi  a.,  Le  Consulte  della  Repubblica  Fiorentina,  I,  372,  373. 

(MCClxxxviiii).  die  un"  mensis  martii. 

In  Consilio  Capiludinuni  xii"""  niaiorum  arlium  et  aliorura  Sapientum  congregato 
corani  potestate,  capitaneo  et  prioribus,  in  domo  Abbalie,  occasione  providendi  super 
hiis  qiie  dieta  et  exposita  fuerunt  per  Pagnuni  ambaxiatorem  universitatis  parlis  Guel- 
forum  de  Arelio,  conlinentia  C")  quod  Ghibellini  de  Aretio  eomparuerunt  coram  summo 
pontifice  per  legitimum  sindicum  ad  parendum  in  omnibus  mandalis  domini  pape  super 
pace  terre  de  Arelio;  et  quod  per  aliquos  cardinales  amicos  et  dominos  ipsorum  Guel- 
forum  de  Aretio  scriptum  est  ipsis  Guelfis  ul  mictanl  legitimum  sindicum  cum  pieno 
mandato  super  prediciis;  el  ideo  dieta  pars  mictit  ad  exquirendum  super  predictis  velie 
Comunis  Florentie,  et  de  hoc  dominus  episcopus  aretinus  rogai  Comune  Florentie,  ut 
sibi  placeant  predicta.  Ilem  quod  scribatur  domino  Amalrico  ul  cum  gente  sua  equitet 
et  dampnum  facial  inimicis  ad  requisilionem  Consilii  parlis  Guelforum  ("=)  una  cum  ipsis 
de  parie  predicta. 

D.  Bonaccursus  Bellincionis  consuluil,  quod  respondeatur  dicto  ambaxialori  quod 
illud  quod  de  predictis  vult  el  placet  diclis  Guelfis  de  Arelio  placet  Comuni  Florentie. 
Ilem  scribatur  d.  Amalrico  ul  predicta  facial  secundum  velie  generalisC)  Consilii 
diete  parlis. 

D.  Symon  Donati  consuluil,  quod  predicta  deliberenlur  cum  minori  quantitate  Sa- 
pientum, et  valeal  quicquid  fecerint  de  predictis.  Ilem  quod  diclus  d.  Amalricus  rogelur 
de  predictis. 

D.  Neri  del  Sasso  consuluil,  quod  de  predictis  nichii  fiat  cum  voluntate  Comunis 
Florentie  nisi  intrinseci  de  Aretio  veniant  ad  mandala  Comunis  F(iorentie),  et  quod  re- 
sislalur  in  quantum  fieri  polerit. 

D.  Ciprianus  de  Tornaquincis  consuluil  secundum  dicium  d.  Sj'monis. 

Nnlus  Marignolli  constìlnit,  quod  in  predictis  non  |)rocedaiur  vel  respondeatur,  nisi 
primo  exquiratur  voluntas  el  consilium  aliorum  Comunium  Socielalis  Tuscie. 

Placali  omnibus  secundum  dictum  d.  Symonis  in  predictis. 


't*)  Sic.  {*y  cotittneitte.         {'Yvuoins.  (<i)  tra  la  paroila  ■!;«««  e  couttwii 


482  DOCUMKNTI   PER   LA   STORIA   d' AREZZO  [67(i-G77. 

die  V"  incnsis  inailii. 

Ili  Consilio  (|ii()rumdam  Sapioiilum  coiigi'ogato  coram  poleslate,  capilaneo  et  prio- 
riluis  ili  domo  Abijalie,  pioiiosuil  polesUis  predieta  lieri  proposila  in  Consilio  Capitu- 
iliiiiiiii  ol  Sapieiilum  super  anibaxiala  ambaxialoris  exiliciorum  de  Aretio. 

Ilom  leclis  iillcris  d.  episcopi  aretini,  contiiieiitil)us  quod  credalur  ser  Valore  no- 
lario  et  familiari  eius,  et  narralo  qualiter  d.  episc.opus  petit  et  rogai,  videiicet  quod 
Aretini  de  civilate  et  comitatu  Arelii  voleiiles  exire  de  civitate  Aretii,  et  venire  et  esse 
ad  servilia  amicorum,  securenlnr  et  securi  venire,  esse  et  stare  possint  cum  ex  hoc 
augmentnni  nbveiiial  amiris  et  danipnuin  iiiimicis. 

D.  Symoii  de  Donatis  consniuit,  quod  respoiidealur  dicto  ambaxialori  quod  ipsi 
Guelfi  de  Aretio  sunt  sapientes  et  habent  noticiam  pleniorem  de  prediclis  quam  habeat 
Comune  F(lorenlie),  et  ideo  tamquara  sapientes  provideant  et  faciant  de  predictis  quic- 
quid  eis  videlur  fore  utiliiis  pio  eis  *dummodo  provideant  quod  faciant  taliler  quod 
non  veniant  contra  pacta  facta  cum  Comuni  Florenlie*  (").  Item  quod  solum  illis  qui 
sunt  de  civitate  vel  comictatu  Arelii  volenlibus  exire  de  (civitate)  Arelii  possil  dare  se- 
cunìalem  d.  episcopus,  *cum  voluntate  polestatis  et  capitanei  exiliciorum  de  Aretio  vel 
per  ipsum  Episcopum*  ('')  et  iila  securitas  eis  observetur  per  Comune  Florentie,  *capi- 
taneum  et  priores*  {'). 

D.  ]Neri  de  Bardis  consuluit,  quod  eis  dicalur  quod  si  eis  placet,  silicei  Guelfis, 
Comuni  F(lorenlie)  placet,  dummodo  providealur  laliler  quod  pacla  que  fecerunl  cum 
Comuni  F(lorentie)  remaneant  firma. 

Maneclns  Tiniocci  consuluit,  quod  qualuor  vel  sex  sapientes  iuris  liabeanUir  ad  pro- 
videndum  si  preiudicaret  in  aliquo  Comuni  F(!orenlie)  si  de  pactis  non  fìat  meotio 
vel  fiat. 

D.  Cantinus  Pultronis  consuluit,  quod  hic  firmelur  et  respondeatur  quod  Comuni 
F(lorenlie)  placet  quod  pacem  faciant  si  placet  eis  et  fieri  potesl  cum  honore  et  bono  (^) 
eorum,  remanendo  firma  pacla  que  fecerunl  cUm  Comuni  F(lorentie)  quando  placeal  (') 
aliis  Comunibus  Societalis. 

Placuil  omnibus  secundum  dictura  d.  Cantini,  et  super  securitate  secundum  dic- 
tum  d.  Symonis. 


677. 

Provvisioni  del   Consiglio  dei  Sapienti  del  Comune   di  Firenze  circa  i  falli  di 
Arezzo. 

Firenze.  Casa  dei  Priori  -  8  aprile,  [R.  Arch.  di  St.  di  Fir.,  Consulte,  Liber   fdbarum, 

6  maggio,  16  gingno  1290.  voi.  II,  e.  25  (32  numeraz.  moderna),  29',  32]. 

Gherardi  a..  Le  Consulte  della  Repubblica  Fiorentina,  1,  394,  402,  407. 


(•)    quanto  è  racchiuso  tra  gli  asterischi  è  cancellato.  {•>)  aggiunto  nell'  interlinea.  («)  neU'  in- 

terlinea; poi  segue,  cancellato  però:  "Placuit  omnibus  secundum  dictum  predictis  sapientis,,.  C)  segue 

la  parola  comunis  tolta  con  un  rigo.  («)  segue  comunis  F.,  pure  tolto. 


AN.    1290]  CODICE   DIPLOMATICO  483 

(Mcclxxxx)  die  vili"  Mpiilis. 

In  Consilio  ciuaniplurium  Sapieiilum  congregalo  coram  poteslale,  capitaneo  et  prio- 
ribus,  in  domo  Priorum,  occasione  providendi  super  quibusdam  lilteris  missis  per 
d.  IVeppum  de  la  Tosa  poleslatem  Castillionis  Aretini,  continenlibas  aliquas  novitates 
orlas  in  dieta  terra  ....  (I). 

D.  Gerardus  de  Tornaquincis  consuluit,  quod  scribalur  d.  Neppo  ut  sapienter  se 
gerat  circa  cuslodiam  terre  Castillionis  Aretini,  et  cum  Guelfis  et  terraczanis;  et  quod 
ipse  scribat  siqua  exploravit  de  hiis  qua  gesta  eranl  per  illos  qui  exiverunl  de  Aretio, 
ut  liltere  ipsius  d.  Neppi  continent... 

D.  Symon  Donali  consuluit...,  quod  unus  sapiens  ambaxiator  miclatur  ad  Casti Mionena 
Arelinum,  qui  ioquatur  cum  d.  Neppo  et  cum  potestate  Guelforuni  de  Arelio  et  cum 
d.  Episcopo  aretino,  si  fieri  poterli,  et  cum  Guelfis  de  Arelio  super  predictis  iiovita- 
tibus,  secundum  quod  fuerit  conveniens.  Ilem  mictantur  expioralores  ad  ilias  partes 
ad  quas  dicilur  ipsos,  qui  exiverunl  de  Aretio,  ivisse,  ad  explorandum  causam  sui 
itineris. 

NichiI  fuit  reformatum. 

die  VI"  (")  mensis  mali. 

In  Consilio  quamplurium  Sapientum  congregato  coram  potestate,  capitaneo  et  prio- 
ribus  proposuit  poteslas:  Quid  videlur  dicto  Consilio  providere  super  ambaxiata  amba- 
xiatorum  exiticiorum  de  Arelio,  continente  quod  paga  raictatur  d.  Amahico  et  militibus 
suis.  Ilem  quod  exercitus  oidinalus  fiat  cito  *el  vadat  per  Casenlinum*  (t);  et  si  difer- 
retur,  rogant  quod  pavesarli  et  balislarii  eis  dentur  qui  morenlur  in  exercilu... 

D.  Neri  de  Pilliis  consuluit,  quod  motus  exercitus  et  ad  (°)  quas  partes  iter  exer- 
citus esse  debeat  remaneant  in  poteslale,  capitaneo  et  prioribus;  et  si  contingeret  exer- 
citum  diferri,  remaneal  in  poteslale,  capitaneo  et  prioribus  eliam  auxiliura  quod  pe- 
titum  est. 

Placuit  predictis  Sapientibus  quod  auxilium  pedilum,  balistariorum  et  pavesariorum 
fiat  secundum  *et  quando* ('*)  placuerit  polestati,  capitaneo  et  prioribus... 

die  xvi°  mensis  iunii. 

In  Consilio  quamplurium  Sapientum  congregato  coram  vicario  potestatis  et  capita- 
neo et  prioribus,  in  domo  Priorum,  occasione  providendi  saper  licteris  missis  per  d.  Araal- 
ricum  et  d.  Rubeum  de  la  Tosa  per  d.  Geotilem  Bondalmontis  capilaneum  peditum 
ibidem  existentium  prò  Comuni  super  facto  Anglaris.  Ilem  lectis  lilteris 

D.  Gianni  Bonaguide  consuluit,  quod  exercitus  nullo  modo  vadat  ad  Anglariam,  sed 
moretur  ad  devastandum  .Aretium  sicul  et  quantum  videbitur  vicario  potestatis,  capita- 
neo et  prioribus.  Item  quod  iudex  rogclur  ut  custodial  [lersonam  suam,  el  non  sub- 
ponat  personam  ve!  L'eiilem  suam  alieni  pericuio,  maxime  usque  ad  reddilum  exercitus. 


(•)  È  probabile  che  il  notaro  dovesse  scrivere  A'i».  poit  he  abbiamo  gli  atti  del  VI  eppoi  dell'  v//I  mag- 
gio nella  pagina  precedente,  e  l'atto  che  segue  subito  a  questo  è  del  giorno  XW.  (>>)  nell'  interlinea. 
{')  sopra  e  un  per  che  non  sembra  cancellato.           (J)  neir  inierlinea. 

(I)  Viene  omesso  ciò  che  non  riguarda  cose  aretine. 


4^4  DOCUMENTI    PKR    LA   STORIA   I)'  AREZZO  [677-078- 

D.  Symoii  l)on;Ui  consuluil,  quod  vasluin  fiat  Aielii  et  exercilus  vaiial  ad  Aiiglariam 
et  redeal  per  Caseiiliiium;  et  super  hiis  providealiir  per  vicarium,  capilaiieum  et  piio- 
rés,  ila  quod  liec  fiant  et  fieri  possiiil,  provideiido  de  pecunia  habenda  prò  prediclis 
Necessaria;  ci  li.iIu'anUir  xlC*"  SapiCnles  ad  providendiim  ili  prt'diclis. 

b.  Neri  Bordullus  coiisuluil,  quod  vaslDiii  Ardii  fiat  el  exercilus  noti  vadal  ad  Aiigla- 
riam.  Ilem  quod  iudex  possit  liaiiere  iniiiles  ad  ipsius  volunlatem,  dummodo  lioiletur 
Ut  ciistodiat  se  el  suam  peisoiiain  el  suatn  genlem.  El  (|Uod  lihra  \d  prestanlia  ad 
preseiis  non  fiat... 

n.  Vieri  de  Cerchiis  ronsuluil,  (pimi  vaslum  Ardii  fial;  ijuo  facto,  exercilus  se  po- 
nal  in  podio  Montis  Giovi  el  deiiide  procedalur  ad  vastum  faciendum  in  quibusdam 
villis  in  quibus  leviter  fieri  polest.  El  hoc  significelur  potestali  et  capitaneis  exercilus. 
tieni  quod  scribalur  d.  Amalrico,  quod  exercilus  flon'nliiius  nullo  modo  poiesl  ire  ad 
Anglariam. 

riacuit  quasi  omnibus  quod  duo  Sapieiites  per  sextum  babeanlur  super  prediclis. 
hem  quod  scribalur  mililibus  ut  equitent  et  guerram  faciant  inimicis,  ad  volunlatem 
indicis  el  Sapienlum. 


m. 

fì'aUalo   di  pace  stipìtlato  Ira  il  Comune  di  Arezzo  e  il  Comune  di  Cillà  di  Ca- 
stello. 

Castello  di  Civitella-  18  Inolio  1290.        [Ardi.  Capii.  d'Ar.:  Carle  di  s.  Fiora  e  Lucilla,  n.  4198]. 

mm.  490X8oÓ.  •  Cnila  originale.  La  piegatura  verticale  ha  reciso  in  qualche  trailo  la  pergamena  eh' è 
stata  poi  ricucita  da  cima  fino  a  un  terzo;  in  generale,  per  le  lacerazioni  e  le  erosioni,  essa  è  in  non  buono  stalo 
di  conservazione. 

Precede  1'  atto  con  cui  viene  nominato  il  sindaco  aretino,  e  in  cui  si  trova  pure  scritto  il  lesto  del  me- 
desimo trattalo  di  pace  che  egli  dovrà  firmare;  cosicché  abbiamo  due  identiche  redazioni;  ma  nella  prima  sono 
omesse  le  solite  formule  finali  dalla  parola  l'romitlentes. 

In  nomine  Dei  amen.  Cum  hactenus  Inter  Comune  civiialis  Ardii  el  Comune  Civi- 
tàlis  Castelli  dissensiones  el  discordie  fuerinl  el  vigueriul  et  bine  inde  offensiones,  ioiu- 
rie,  datìipna  et  mala  facta,  illala  el  recepta,  que  utrique  Comuni  non  modicam  lesionem 
et  periculum  generabanl,  volenles  ipsas  dissensiones,  discordias,  offensas,  iniurias  et 
dampna  et  mala  sedare  el  toilere  el  de  ipsis  ad  statura  pacificum,  quieliim,  tranquiilum 
et  incommulabilem  slalutn  utriusque  Comunis  ad  pacem,  concordiam  el  finera  venire 
perpètuo  inviolabiliter  obsenandain;  idcirco  nobilis  vir  Guallerottus  domine  Sobilie  sio- 
dicus  el  procurator  Comunis  Civitatis  Castelli  ad  infrascripta  omnia  facienda  legittime 
cohstilulus,  ut  constai  instruraento  scriplo  manu  lohannis  Cufaldeti  notarli,  sindicario 
el  procuratorio  nomine  dicti  Comunis  el  ob  eius  ulilitalem,  ex  parte  una,  presentibus 
et  volentibus  ac  approbantibus  domino  Masino  exgravatore  et  prioribus  populi  et  decem 
boB4S  viris  ccMistitutis  ad  pacem  tractandam  et  facieodam  et  firmandam  et  complendam, 
qui  priores  sunt:  Grifus  Pelri,  Angelus  lohannis,  fiencincchius  Raffanelli  et  Coman- 
<luctius  Cambii,  et  decem  boni  homines  Comunis  Castelli  sunt  bii,   videlicel:  dominus 


AN.    1290]  CODICE    DIPLOMATICO  485 

Rossius  Stefani,  dDUiinur;  Gelfus  doiniiii  lacopi,  Ugolinus  Fordevollic,  Conte  Orecchie, 
Santi  Delacomandi,  Comes  domini  l'etii,  Arinengione  Uguiccionis,  Noscius  Gianni,  do- 
niinus  Berardus  index  el  Rosseliiis  Paganelli;  el  dominus  Ysaccus  noiaiius  Boncom- 
paiigni  sindicus  el  procuiator  Comunis  civilatis  Ardii  ad  infiascripla  omnia  legittime 
conslitulus,  ut  patet  publico  inslrumento  scripto  nianu  mei  Biaiidani  notarli  infra- 
scripti(l),  sindicario  et  procnratorio  nomine  dicti  C.omunis  et  ob  eins  utilitatem,  ex 
altera,  presente  (*)  domino  Galasso  comite  potestate  Aretli,  el  piesentibus  et  volentdjus 
et  approbantibus  decem  bonis  viris  Comunis  Aretii,  electis  et  positis  ad  faiiendam  pa- 
cem,  lìrmandam  et  complendam;  qui  decem  boni  viri  sunt  (liii),  silicei:  dominus  Fran- 
ciscus  domini  Ruiceelli,  dominus  lacopus  magistri  Uoselli,  dominus  Sengna  domini  ..... 
Branca  Alpinelli  iloniini  Vignarli,  sere  Ysaccus  notarius  Boncompagni,  dominus  Tarlatus 
Novellus,   dominus  Angescus   domini   Griffolini,  Vanni    domini   Tarlati  de   l'etramala, 

Petrus  domini  Lande,  sere  lanelius C')  *l'ue- 

runt  Comes  Gualterius  de  Montedollio,  Ubertinus  Bocche  de  Monteagulo,  Baldus  {") 
domini  Castellani  de  Rangulis,  Mascius  de  Magalotlis,  Pucius  Fidei,  Mascius  domini 
Tarlati  de  Petramala  el  Casuccins  Vite  et  Minus  Bonrestori  notarius;  domini  nostri  lesu 
Chrisli  et  sue  raatris  Virginis  sancle  Marie  invocalione  premissa,  vocis,  vultus,  gestus 
alacritate  pretensa,  prò  bono  pacis  el  concordie  perpetue  utriusque  Comunis  et  omnium 
habitantium  in  eis,  comunilei',  [concordiler  et  vijciscim  C)  Inter  se  inierunt,  ordinave- 
runt,  proposuerunl,  firmaverunt,  fecerunt,  reddiderunt  et  promiserunl  paceni  veram  et 
perpetuam  alque  concdrdiara,  pacis  obsculo  inlervenienle,  linciji,  remissionem,  rel'ula- 
lionem  et  promissionem  de  omnibus  et  siiigulis  conleniis  in  infrascriplis  capitulis  et 
prout  in  eis  conlioetm'  in  omnibus  et  per  opinia,  ad  lionum  et  puniin  el  sanum  in- 
tellectum.  Quorum  capilulorum  talis  est  tenor: 

In  primis,  quod  lìal  pax  Inter  utrumque  Comune,  el  iuretiir  dicla  pax  per  sindicus 
utriusque    Comunis  ad    hec   specialiler    ordinandos,  et  lial  Inter  eos  lemissio  omnium 


(*)  presentibus.  (>>)  Diverse  parole,  quasi  del  tutto  cancellate  per  confricazione,  non   sono  leggibili. 

(=)  di  questi  nomi,  a  causa  della  erosione,  si  colgono  a  stento    alcune    tracce.  (<i)  sic. 

(1)  Questo  islrunoenlo  precede,  come  !io  dello,  il  presente  atto,  e  così  principia: 
"In  nomine  Dei  amen.  Convocato  ei  c(ingregato  Consilio  ducentorum  el  quadrin[gentoi'um]  honorum 
virorum  civilatis  Aretii,  in  palatio  diete  civilatis,  de  mandalo  nobilis  viri  domini  comitis  Gelassi  honorabilis 
poteslatis  civilatis  predicte,  sono  campane  el  voce  preconia  ut  moris  esl,  causa  sindicum  ordinandi  in  ipso 
Consilio,  predictus  doiiiinu[s  Ga]lassus  polestas  cum  auctoriiate  et  consensii  lolius  Consilii  supradicii  ducen- 
torum et  quadringentorum,  nemine  de  dictis  .consiliis  conlradicente;  et  onines  de  diotis  conailiis  cum  fiucjo- 
riiote  el  consensu  ipsius  <Joraini  potestatis,  ipsi  omnes  simul,  de  coinuni  concordia  el  voluntaie,  nomine  et 
vice  eorum  et  toiius  Comunis  Ardii,  Cliristi  nooiine  invocalo,  feceruni,  conslituerunl,  ordinaverunt  et  crea- 
verunt  probum  virum  sere  Vsaccum  nolariuni  olim  Boncoinpangni  ibi  presenlem  et  mandatum  suscipienlem 
sponte  ac  libere,  legitlimum  sindicum,  aclorem  et  nunlium  specialem  el  veruni  ad  iniendam,  ordinandam, 
complendam,  componendam,  faciendam,  fìrmandam,  iurandam  et  promiltendam  pacem  veram  et  perpetuam 
atque  concordiam  cum  sindico  Comunis  Civilatis  Costelli  el  sindicis  caslroruni  et  villaruin  et  imiversilatum 
•dislrictus  Civilatis  Castelli  et  siodici^s  casiiacum,  villarum  ,ei  univQtsilatuum  districtus  ^vitatis  CaijjeHi,,  etc. 
Koga  "Branda(\us  Jianefii  lìiccariì,,  ^o(aro  e  .cu^ncelllere  del  Cpiniine  d'Arezzo,  "}fì  palatio  Copi.unis  ArB(ii, 
anno  a  nalivitate  Domìni  Willesi(no  duceftle^ipio  nonagesimo,  indiciione  tenia,  die  nono  iiilii,  preseniibus 
testibus  ad  hec  adliibilis  et  rogatis,  silicei  Rimbaldo  spellali.  Branca  Alpinelli,  Pinuccio  Leonardi,  Perino  de  Ra- 
(uciis.  Rullio  plim  HaspuUii  et  Bercaldo  precone,  domino  Rodulfo  serenissimo  rege  Romanorum  regnante,,. 


486  DOCUMENTI   PER   LA   STORIA   D' .M1EZ70  [678. 

prelerilariim  iniiirianim  illalarum  occasione  guerre,  sive  a  Tomuni  allori  ('omiini  sive 
a  speciali  ptMSoiia  Comuni,  seu  speciali  persone  a  r.omuni  sou  speciali  persone  a  spe- 
ciali persona,  a  x  annis  citra;  de  iniuriis  vero  iilalis  a  dictis  (iecetn  anriis  retro  fiat 
trougna  quinqne  annorum,  et  iiat  dieta  reniissio  per  sindicos  ulriusqu«3  r.omiinis  et  per 
sindicos  castrorum  et  villarum  ntriusipie  C.oinnnis  qnos  langit  prout  mrliii>;  fieri  po- 
terli ad  ahsoUilionem  anime  el  corporis  liabendam. 

Ilem  (piod  nullus  de  civitate  et  comitalu  Castelli  possil  ire  ad  civilatem  et  comila- 
tum  Aretii  ahsque  licentia  domini  potestatis  Civitatis  Castelli  ibidem  prò  tempore  resi- 
denlis  si  prohi!)ere  volueril. 

Item  quod  in  predictis  non  obslet  aliipia  represalia  nec  aliud  aliquod  liim-  inde 
commissum  hucusque. 

Item  quod  rebannianlur  a  predictis  Comunibus  omnes  et  singuli  qui  exbanniti  es- 
senl  occasione  preterilarum  gnerrarnm.  Salvo  quod  Castellani  de  civilale  vel  oomilalu 
Castelli,  qui  essenl  exbannili  a  tempore  pacis  facte  inler  Geli'os  et  Gibellinos  Castellanos, 
non  intelliganlur  rebanniti  nisi  a  condempnationiltus  in  quas  incnrrissent  occasione 
Gibellinorum  civitatis  et  comitatus  Aretii.  Et  idem  intelligatur  de  omnibus  hominibus 
Civitatis  et  comitatus  Castelli  et  de  omnibus  aliis  qui  essent  exbanniti  vel  condempnati 
in  civitate  Aretii  causa  predicla,  sive  qui  essent  condempnati  Aretii  occasione  Cunmnis 
vel  partis  gelfe  Civitatis  Castelli. 

Item  quod  per  Comune  Civitatis  Castelli  vel  aliquam  universitatem  san  dislricium 
seu  specialem  personam  non  receplelur  neque  relineatur  aliqua  persona  (pie  faciat  guer- 
ram  vel  molestiam  de  Civitale  vel  comilatu  Castelli  Comuni  vel  universitali  Aretii  vel 
subiectis  civitati  prediate  vel  habitantibus  in  ea;  et  e  contrario  quod  per  Comune  Aretii 
vel  per  aliquam  universitatem  sui  districlus  non  receptetur  neque  retinealur  aliqua 
persona  qne  faciat  guerram  seu  molestiam  de  civitate  seu  comitalu  vel  dislrictu  Aretii 
vel.  universitari  Castelli  vel  subiectis  Civitatis  Castelli  seu  habitantibus  in  ea. 

Ilem  quod  per  predictum  Comune  Castelli  vel  universitatem  subiectam  ipsi  Comuni 
seu  specialem  personam  non  prestetur  adiutorium  aliquod  vel  auxilium  rebellibus  Co- 
munis  Aretii  in  preiudicium  dicti  Comunis;  et  intelligantur  rebelles  omnes  et  singuli 
civitatis  et  comitatus  Aretii  non  obedientes  ipsi  civilali,  et  non  intelligatur  dari  consi- 
lium,  adiutorium  vel  favorem  ipsis  rebellibus  nisi  quando  guerram  facerent  de  civitate 
et  comitalu  Castelli,  et  quando  Castellani  mitterent  stipendiarios  vel  aliquam  gentem 
vel  aliquod  adiutorium  in  comilatu  Aretii  in  preiudicium  Comunis  Aretii;  et  e  contra- 
rio teneantur  Aretini  Caslellanis.  Salvo  quod  si  Fiorentini  facerent  exercilum  super 
Aretio  vel  terris  Aretii,  quod  Castellani  et  comitatini  possint  dare  et  ire  ad  portandum 
mercatum  exercitui  fiorentino.  Salvo  quod  si  predicti  portantes  mercalnm  extra  comi- 
tatum  Castelli  alios  oflenderent  se  defendendo,  non  intelligatur  propter  hoc  ventum  fore 
contra  pacem. 

Ilem  quod  Ranerius  de  Faggiola  et  eius  fili!  et  fideles  sint  in  pace  predicla  cura 
Arelinis  prò  quibus  in  omnibus  capitulis  huius  pacis;  si  guerram  facerent  Castelianis 
vel  comitatensibus  vel  alias  contra  pacem  venirent,  teneantur  Aretini  ut  prò  se  ipsis, 
et  e  contrario  Castellani  eis  si  guerram  facerent  vel  alias  contra  pacem  venirent. 

Ilem  quod  omnes  et  singuli  carcerati,  capti  et  detenti  bine  inde  libere  sine  aliquo 
pretio  liberentur. 

Item  quod  omnes  habentes  possessiones  et  res  in  territorio  et  iurisdictione  ulrius- 


AK.    1290]  CODICE   DIPLOMATICO  487 

que  Comiinis  possint  illas  laborare  et  laborari  facere  et  usufructare  sine  conliadiclione 
vel  moleslia  aliciiius,  et  quod  omnes  Castellani  sive  comilatensef;  hahitanlos  in  Civitatc 
Castelli  vel  comilalii,  liabenles  res  vel  possessiones  in  coinitatii  vel  iuiisdictione  Aretii, 
prò  talibus  possessioiiibus  et  rebus  non  teneantiir  solvere  datiiim,  mtiltam  vel  pre- 
stanciam  Comuni  Arelii.  Et  idem  intelligalur  de  Aretinis  sive  comilalensibus  habitan- 
libus  in  civitate  vel  comilatu  Arelii,  babentibus  res  vel  possessiones  in  comitaui  vel 
iurisdiclione  Castelli. 

Itera  quod  si  dominus  Almariciis  vel  i;ens  sua  vel  aliqua  alia  gens,  (|ue  nnnc,  dislrin- 
gerelur  per  Comune  Civilatis  (-aslelli,  eijuitarel  eundo  vel  redeundo  per  comitatum 
Castelli  el  daret  dampnnm  in  cimiilatu  Arelii,  non  leneanlur  in  ali(|uo  Castellani; 
salvo  quod  Aretini  possint  gentem  ipsam  tunc  sequi  el  per  comilatum  Castelli  lugare 
et  eis  dampnum  dare  si  poleruni  causa  prede  et  captivorum  recuperandorum. 

Item  quod  licilum  sit  Aretinis  et  comilalensibus  et  babitantibus  ibidem  usque  ad 
numerum  x  et  ab  inde  infra  ire  ci  intrare  comilatum  Castelli  et  se  aproximare  civi- 
tati  per  duo  miliaria,  et  mitlere  duos  ex  eis  ad  plus  prò  licentia  [)etenda  veniendi  ad 
civitatem,  dummodo  nullain  brigam  et  dampnum  seu  ofTensam  faciant  in  comilatu  Ca- 
stelli alicui;  et  si  facerenl,  qiiod  ad  restilulionem  leneanlur  Aretini.  Si  vero  essent 
duo  vel  unus  tantum  possint  ire  ad  civilatem  et  absque  licentia  venire. 

Item  quod  licilum  sit  eis  usque  ad  numerum  xxv  ingredi  comilatum  Civilatis  Ca- 
stelli et  aproximare  civitati  per  miliaria  quinque  tantum,  diim  lamen  ibi  in  comilatu 
Castelli  nullani  faciant  residenliam,  nec  etiam  dampnum  vel  brigam  alieni;  el  si  face- 
renl, quod  teneatur  ad  restitulionom  Comune  Arelii,  significando  etiam  quando  comi- 
taluni  ingrediunlur  poteslali  Castelli  quod  tot  mililes  transeunt  per  comilatum  et  vadunt 
ad  talem  locum,  et  tunc  sic  transeundo  in  dicto  numero  et  ab  inde  infra  Iransire  pos- 
sint per  comitatum  Castelli;  qui  etiam  eorum  risgiiio  vadanl  et  fortuna. 

Item  si  gens  domini  Almerigi  vel  aliqua  alia  que  non  esset  de  iurisdiclione  Castelli, 
sive  que  non  distringeretur  per  Comune  Castelli  (extra,  ultra  xxv  numerum,  el  in  comi- 
tatù  Castelli)  (°)  oCfenderet  aliquem  arelinum  gibellinum  vel  aliquem  de  gente  eorum, 
que  gens  esset  ultra  numerum  xxv,  quod  tunc  Comune  Castelli  in  aliquo  non  teneatur. 
Set  si  essent  numero  xxv  vel  infra  dictum  numerum  xxv  et  ofTenderenl  aliquem  de  dic- 
tis  aretinis  gibellinis  vel  de  eorum  gente  in  diclo  comilatu,  et  lales  ofTensi  essent  infra 
numerum  infra  quem  permissum  est  ingredi  comitatum  Castelli  et  appropincjuare  civi- 
tati per  duo  miliaria  vel  veniie  ad  civitatem,  quod  tunc  Comune  Castelli  vult  teneri 
ad  satisfactionem,  et  aliter  non. 

Item  quod  represalie  bine  inde  concesse  tollantur.  Et  idem  intelligalur  de  repre- 
saliis  concessis  contra  Burgenses  gibellinos  si  ipsi  Burgenses  finilionem  et  quietatio- 
nem  fecerint  et  facere  voluerint  per  sindicum  gibellinorum  Comunis  Burgi  de  omnibus 
et  singulis  dampnis,  iniuriis  et  offensionibus  receptis  a  Comuni  seu  parte  Gelforum 
Comunis  Castelli  vel  eorum  sequacibus  vel  ab  alio  prò  eis  tempore  guerre;  et  similis 
remissio  fìat  eis  per  Comunis  Castelli  sindicum,  alioquin  quod  non  tollanlur  set  su- 
spendantur  quousque  fuerit  guerra  finita  Inter  Gelfos  et  Gibellinos  Arelii. 

[Item   quod]  si  aliquis   vel  aliqui   Castellani  vel   comitatenses  vel   habitantes  in  ea 


(•)  Tulto  ciò  leggesi  neUa  redaiione  precedente,  ma  in  questa  è  tralasciato  per  inavvertenza. 


48S  DOCUMENTI   PER   I.\   STORTA   D'  AREZZO  \61^-()19. 

(civitate)  iient  per  comitalrtm  Aretii  vel  per  ipsain  civilalom  Ardii  ot  offendanlur  pò»* 
Aretinos  vel  ab  aliquo  de  oonim  gente,  quod  lune  Comune  Ardii  tenealiir  ad  n'siihi- 
tioiKMn  dampiii  ois  dati  vel  dandi. 

Ilom  quod  lìrmeliir  diola  pax  per  Sindicum  (")  aiicuius  civiialis  àv  <oniuiii  conididia 
eligcndnm  seu  speciales  personas  aiicuius  Comunilalis,  et  si  Comune  haheri  non  'pos- 
se!, alioquin  per  xl  honos  viros  Civiialis  Castelli  quos  elegeril  sindicns  urdinus  ci  i)er 
xl  bonos  viros  Comunis  Ardii  quos  elegeril  sindicus  caslellanus,  qui  ocliiagiiilii  viri 
iurenl  didam  pacem  et  omnia  predicla  observare:  promillenles  etiam  inler  se  viciscim  C') 
ex  paclo  sli|Milaiione  vallalo,  silicei  alter  alteri,  facere  et  curare  sic  et  taliler  cnm  ef- 
feclu  liiiH-  ad  XV  dit's  proximos  [vel  ad]  maiorem  terminum  si  de  malori  fuerirrt  fpsi 
sindici  in  concordia,  (quod)  castra  et  ville  comilalus  et  dislridiis  utriusqne  Comunis, 
quas  presons  tangil  m-goiium,  facienl  legiuimum  sindicum  vel  sindicos  (|ui  facianl  et  le- 
cipianl  finilioiiem  et  quielalionein  de  dampnis,  ininriis  et  offeiisionibus  factiset  l'oceplis 
secundum  formam  ca[)iUiloruni  diete  |iacis  et  dare  alter  alteri  ad  tliclnm  terminum 
vel  ad  alium  maiorem  si  de  maioi'i  ipsi  sindici  fnerinl  concordes  aliquam  Comnnila- 
tem  seu  aliqnod  Comune  vel  aliqnas  personas  aiicuius  Comunis  seu  Comunilalis  si  Co- 
munitas  liaberi  non  poterli  in  fideiussione  vel  promissione  prò  dieta  pace  et  omnibus 
et  singulis  supradiclis  inviolabiliter  observandis,  complendis  et  manulenendis,  alioquin 
dare  xl  bonos  et  ydoneos  viros  quos  alter  sindicus  alteri  duxerit  pelendos  et  nominan- 
dos,  silicei  sindicus  Comunis  Arelii  a  sindico  Comitnis  Castelli  et  sindicus  Comunis 
Castelli  a  sindico  aretino,  qui  se  princijialiler  in  solidnm  obligenl  et  iurenl  et  promittanl 
ad  observationem  omnium  prediclorum  cum  renunliatione,  pena  et  obligalione  bonoium 
eorum.  Et  promillenles  inler  se  viciscim  sindici,  silicei  alter  alteri  solempni  atque  legit- 
tima slipulalione,  predictam  .pacem  et  concordiam.  finem,  remissionem,  refulalionem  et 
promissionem  et  capilula  [predicla]  et  quodlibet  eorum  et  quicquid  in  ipsa  pace  sive 
refutatione  et  ut  in  capilulis  predictis  et  qiiolibet  eorum  continetur  perpetuo  firma  et 
rata  habere  atque  tenere  et  in  nullo  conlra  facere  vel  venire  per  se  vel  alium  aliquo 
modo  vel  tempore  aliquo  vel  ingenìo,  de  iure  vel  de  facto,  sub  pena  decemmilia  mar- 
carnm  boni  et  pnr[i  argenti,  et]  ea  viciscim  inler  eos  concordiler  in  singulis  capilulis 
huius  pacis  et  in  singulis  capilulis  predictis,  slipulalione  promissa,  quoliens  commit- 
tatur  et  exigi  possit  quoliens  fuerit  conlra  factum.  Item  reficere  et  resarcire  omnia 
dampna  et  expensas  lilis  et  extra,  pena  vero  soluta  predicla  vel  non,  rato  manei\te 
Dichilominus  pacis  conlractu  predicl[o,  c]um  eadem  pena,  promissione  et  refeciione 
dampnorum  et  expensarum  et  obligalione  honorum  utriusque  Comunis.  Pro  quibus 
omnibus  et  singulis  inviolabiliter  observandis  obligaverunl  unus  sindicus  alteri  sin- 
dico bona  omnia  sui  Comunis  et  universilatis.  Preterea  ad  robur  omnium  prediclo- 
rum, predicti  viginti  [boni]  viri,  silicei  decem  ex  parte  ulriu^que  Comunis,  predici! 
priores  de  Castello  et  Mascins  de  Magalollis,  Puccius  Fidei,  Mascius  domini  Tarlati, 
Casuccius  Vite,  Minus  Bonreslauri,  conies  Gualtierius  de  Montedollio,  Uberlinus  Boccha 
de  Monteagulo,  Baldus  domini  Castellani  de  Rangolis,  taclo  libro  cor[porali]ler  ad  sancta 
Dei  evangelia,  sponle  iuraverunl  bona  fide  perpetuo  dictam  pacem  et  omnia  predicla'et 
quodlibet  prediclorum  ad  effectum  ducere  et  adcesseH,  observari  facere  inviolabiliter  et 


(»)  Comune.  (>>)  Sic.  {')  cosi  è  scritta  chiaramente  la  parola:  sta  forse  per  adcersefrej,  accersere. 


AN.    1290]  CODICE   blI'LOMATia)  489 

ad  effectum  penluci  facere,  et  iiec  conlra  farere  vel  venire  nec  adiiUoriiim  ilare  alieni 
qui  ipsam  pacem  ullalenus  ledere(t)  ani  contra  predicla  venire(t),  et  qiiod  fideiussores 
dabuntur  in  predicta. 

Ada  sunt  predirla  in  Cilerna,  in  domo  Gnidarelli  olim  Ondericii,  prescntilnis  Sacco 
olim  domini  Uiiallerii,  Iacopo  domine  Flacie,  Ugetto  domine  l'Iacie,  Guidardlo  olim  On- 
dericii,   Guiduccio    domini   Hanerii,  Pacie  Venture,    Piccardo   Benvenuti   iudice  et  aliis 
pluribus  leslibus  ad  hec  adhibilis  et  rogalis,  sub   annis  a  nativitate  Domini  Millesimo 
CCIxxxx,  indictione  tertia,  die  decimo  octavo  inlii,  domino  Nicoiao  papa  mi'"  residnnle. 

Ego  Brandanus  filius  olim  Ranerii    Ficcarii    imperialis  auctorilale    iudex  ordinariiis 
atque  notarius  supradictis  omnibus  inlerfui,  supradicla  rogatus  sss.  et  publicavi.  (Su.). 


679. 

//  vescovo  ìldebraìidino  cominelle  a  Zenone,  monaco  camaldolcnse,  di  esaminare  ne 
/'  abbale  di  x.  Fiora  dece  liberarsi  dalla  scomunica  incorsa  pel  severo  Irallamevlo 
usalo  verso  gli  abitanti  del  castello  di  Sarna. 

(1290).  [AiTli.  Capii.  d'Ar.;  Carte  ili  s.  Fiora  e  Lucilla,  n.   H99]. 

mm.  230X120. 

Ildebrandinus  Dei  et  apostolice  sedis  gralia  episcopus  aretinus  religioso  viro  fratri 
Zenoni  monacho  camaldulensi  dileclo  sibi  in  Christo  salutem  et  sinceram  in  Domino 
caritatem.  Citavimus  et  requisivimus  dudum  (Guillielmum)  abbatem  sancte  Flore  de 
Aretio  adraunenles  per  sollempnia  scripta  nostra,  quod  caslrum  suum  de  Sarna  regeret 
ac  teneret  ita  et  tajiter  quod  per  liabitatores  C)  ipsius  castri  et  alios  se  receptanles  ìq 
ilio  nulla  in  circumpositis  partibus  ess(3t  gnerra;  quod  si  nostris  disponeret  in  liiis 
obedire  mandatis,  infra  certuni  terminum  eidem  peremptorie  assignatum,  nobis  indicare 
curarel,  quia  sic  cum  locis  circumstantibus  intendebamns  efficaciter  ordinare  quod  fi- 
deies  ipsius  abbatis  in  dicto  castro  moiantes  et  alii  cum  ipsis  locis  secura  pace  gau- 
derenl;  si  negligentiam  estenderei  in  premissis,  ad  excomunicalionis  senlentiam  proces- 
sori conlra  eum  aspere  comminantes:  ipiem  prò  eo  quod  ad  predicta  exeqnenda  non 
dedil  operam  etficacem  nec  fecit  excusalionem  aliquam  de  premissis,  excomunicalionis 
Tinculo  ob  sui  contumatiam  decrevimus  subiacere.  Nunc  autem  prò  parte  ipsius  fuit 
nobis  assertum,  quod  quamvis  circa  executionem  mandatorum,  abieclo  cuiuslibet  ne- 
gligenlie  vilio,  laboraveril  pura  fide,  malitia  lamen  lune  in  ipso  castro  morantium  re- 
pugnante, mandata  nostra  non  potuit  adimplere.  Quocirca  libi  commictimus  et  manda- 
mus  quatenus  per  ipsum  de  hiis  veritale  diligentius  inquisita,  si  cognoveris  ipsum  in 
premissis  luisse  insontem,  illum  ab  excomunicatione  huiusmodi  reddas  auctorilale  no- 
stra, iuxta  ritum  ecclesie,  absolutum  (1). 


(•/  haliitatatores. 

(4)  Viene  assolte  con  alto  del  30  luglio  1290  (Carte  citate,  n.  1200). 


*90  DOCUMKNTl    l'KII    I.A   STOHIA    II'  ARF.Z7.0  080-081 


680. 

IxUcra  d'  lldcbraiuliiio  vescovo  d'  Arezzo  a  suor  Margherila  da   Cortona,  n  cui  dà 
l'acolUì  di  cosiruirc  la  cliicsa  di  s.  ìlasilio. 

ClTltcila  •  27  ui^osto  1290.  |Arcli.  Capii.  d'Ai.,  lùnxrpta  e.c  arrltiviis  mriis,  III,  n.  il; 

Dibliol.  Oonuin.  di  Cortona,  Cod.  21,  e.  107]. 

Copie  della  mola  del  sec.  XVlll.  Nel  primo  esemplare  Icggesi  la  seguente  notizia:  "Nel  sigillo  vi  è  un  vescovo 
in  piedi,  mitralo,  col  pastorale,  in  atto  di  benedire;  è  in  forma  ovata,  con  lettere  attorno:  (-f-  s.)  ildebramjim  dei 
ORA  e7i  aretini.  SÌ  conscrva  1'  originale  in  un  piccolo  archivio  detto  dell'  Anime,  clic  it  un  luogo  pio  della 
ciltù  di  Cortona,,. 

(Da  Pelago  p.  Lodov.),  Antica  leggenda  della  vita  e  dei  miracoli  di  s.  Alargìierita  di  Cortona,  scritta  da 
frate  Giunta  Bccegnati,  parie  11,  160. 

Ildebrandiiius  miscralione  t]ivin;i  episcopns  aretiniis  dilecle  in  Christo  teligiose  mu- 
lieri  sorori  Margarite  de  Cortona  salutem  in  Domino  sempiternam.  Laiidabiiis  fame 
tue  sonus  odorifer  ad  audientiam  nostram  laudabililer  confluens,  nos  indncit  ut  devo- 
tionis  lue  votivis  afTeclibus  circa  divini  ciillus  proseculionem  quain  appelis,  elTicaciter 
annuamus.  Sane  prò  jtarte  tua  fuil  nobis  humiliter  supplicalum,  ut  edificandi  de  novo 
et  conslruendi  ecclesiam  perpetuam  infra  muros  Cortone,  in  podio  videlicet  supra  ec- 
clesiam  de  Marzano,  cum  sacerdote  (|ui  in  i[)sa  ecclesia  divina  celebrando  officia  per- 
petuo glorificel  nomen  eius,  campana  congruis  et  debitis  horis  pulsanda;  nec  non 
cum  cimilerio  in  quo  ibidem  corpora  Deo  famulantium  tumulenlur  dumtaxat  libi  li- 
centiam  et  facultatem  concedere  de  speciali  gratia  dignaremur;  que  quidem  ecclesia 
sanctorum  Basiiii  et  Egidii  confessorum  ac  beale  Catharine  virginis  atque  martyris,  in 
quorum  reverentiam  et  honorem  te  principaliter  asseris  velie  illam  constrni,  nomine 
sit  proprio  nuncupata  (I).  Nos   itaque   caritative   contemplationis  afTectu  honestis  tuis 


(I)  Vi  si  stabilirono  subilo  i  Francescani;  ma  non  avendo  essi  denari  per  costruire  il  convento,  lo  stesso 
vescovo  lldebrandino  non  niancn  di  raccomandare  ai  fedeli  della  sua  città  e  diocesi  di  offrire  elemosine  a 
quello  scopo.  La  letlera,  che  non  sembra  esister  più,  è  del  21  giugno  1293;  venne  stampala  in  Acta  cono- 
nizationis  b.  ìlargaritae  de  Cortona,  Summarium,  n.  4  (Romae  1666),  e  giova  riferirla: 

lldebrandinus  miseralione  divina  episcopus  aretinus  universis  et  singulis  Chrisli  lìdelibus  per  civitatem 
et  diocesim  Aretinam  consiitutis  salutem  in  Domino  sempiternam.  Cum  populum  nobis  credilum  ad  caritatis 
operam  invilamus,  ofTicii  nostri  parte  exequimur  et  animarum  saluti  eorum  laudabililer  providemus.  Hinc  est 
quod,  cum  ecclesia  sancii  Basiiii  de  Cortona,  in  qua  requiescit  corpus  beate  Margarite,  cuius  meritis  plurima 
in  eodem  loco  corruscanl  miracula  et  in  qua  peniientia  fratres  inhabilanl,  sicul  testimonio  fldedigno  accepi- 
mus,  conslruatur  de  novo,  ad  cuius  consiructionem  proprie  facullates  non  suppelunl  velut  que  nihil  proprii 
possidet  nisi  per  vestram  et  aliorum  subveniionem  fldelium,  dictam  domum  et  diete  domus  fratres,  cum  ad 
vos  diverterint  elemosinam  peiituri,  ex  parte  Dei  et  devote  virginis  Marie  eius  matris,  recommendamus  vobis 
devotionem  vesiram  affeciione  paterna  rogantes,  quod  eisdeni  Iralribus  cum  ad  vos  venianl  prò  conslruclione 
diete  domus  vel  victuum  subslenlaiione  eisdem  grata  caritatis  subsidia  erogelis  ut  subventionis  veslre  presidio 
domus  ipsa  construi  possit,  et  dicli  fratres,  nil  habenles  proprii,  possint  vivere;  et  vos  per  hec  et  alia  bona 
que,  Domino  inspirante,  fecerilis,  ad  eterna  bealiludinis  gaudia  mereamini  pervenire.  Nos  enim  de  omnipo- 
tenti  Dei  misericordia  ci  beali  Donali  martiris  patroni  nostri  aucloritale  confisi^  omnibus  vere  penitenlibus  et 
confessis,  qui  manum  porrexerint  adiulricem,  quadraginta  dies  de  iniunctis  sibi  penilenliis  misericorditer  in 
Domino  relaxamus.  In  cuius  rei  teslimonlum  presenles  facimus  nostri  sigilli  pendenlis  munimine  roborari. 
Data  Cortone,  die  vìgesima  prima  iunii,  sexta  indiclìone,  tempore  domini  Clementis  pape  quinti. 

(S.). 


AN.     I200J  CODItE   DIPLOMATICO  i91 

supplicationibus  inclinali,  ut  quanto  propler  Dei  reverenliam,  cui  snrvis,  ronceplionis  tue 
purilas  elTìcacius  sii  desiderato  in  liac  parte  affilila  presidio,  tanto  circa  divine  caritalis 
ossequia  dirigas  ardenlius  nientem  tuam,  tihi  tenore  |)r('sentium  licenliam  et  faculta- 
tem  liboram  concedinius  poslulalam;  omniiins  et  singulis  iuribus  et  iurisdirlioiiiiius  in 
ipsa  ecclesia  circa  spiritualia  nobis  et  ecclesie  Aretine  ae  ai'chipresbitero  et  plelii  (tor- 
tone spetialiter  et  generaliter  compelenlibus  quoquo  modo  integre  semper  salvis,  quibns 
per  hanc  indulgentiam  nostrani  nolumus  nec  intendimus  in  aliquo  derogar!.  Et  quia 
eamdem  ecclesiam  volumus  prosequi  speciali  favore  benignitatis  paterno,  consequendi 
gaudia  eterne  promotionis  causam  dare  fidelibus  cupientes,  omnibus  vere  penitentibns 
et  confessis,  qui  ad  ipsam  ecclesiam  in  festo  dictorum  Sanclorum  et  septem  diebus  post 
illud  immediate  sequentibus  causa  devotionis  accesserint  annuatim,  de  omnipolenlis 
Dei  misericordia  ne,  beati  Donati  patroni  nostri  et  dictorum  Sanctonim  auctoritale  con- 
fisi, quadraginta  dies  de  iniuncta  eis  penitentia  misericorditer  relaxamus.  Data  t'.ivitelle, 
sexto  kal.  septeiiibris,  tertie  indictionis,  sub  anno  Domini  Millesimo  ducenlesimo  nona- 
gesimo,  pontifìcatus  domini  Nicolai  pa[)e  quai'ti  anno  tertio. 


681. 

Provvisione  del  Consiglio  dei  Sapienti  e  delle  Capiiudini  delle  Arti  del  Comune  di 
Firenze  sopra  il  IraUato  di  pace  fatto  Ira  i  Guelfi  e  i  fuoruscili  di  Arezzo  e  le 
convenzioni  coi  Fiorentini. 

Fireuze  -  13,  21  sett.;  19  ottobre  1390.        [R.Arch.  di  il.  di  Fh:,  Consulte,  fJbei:  fabar.,  li,  e.  69, 

70,  77';  antica  niimeraz.  e.  23,  24,  31']. 

Gherardi  \.,  Le  Consulte  della  hepubhl.  Fiorent,  1,  461,  464,  483,  484. 

(Mcclxxxx)   die  xiii"  mensis  septembris. 

In  eodem  Consilio  Sapientum  proposuit  d.  polestas: 

Quid  videlur  dicto  Consilio  providere  super  ambaxiata  ambaxiatorum  partis  Guelfe 
Aretii  super  traclatu  pacis  babito  inter  intrinsecos  et  extrinsecos. 

D.  Symon  Donati  consuluit  quod  respondeatur  arabaxiatoribns  quod  propter  exer- 
citum  presentialiler  non  potest  fieri  lesponsio  in  predictis;  tamen  post  redditum  exer- 
cilus  in  predictis  providebilur. 

D.  Gheiardus  Sgrana  consuluit  idem. 

D.  Rogeriiis  de  Tornaquincis  consuluit,  quod  aliqui  Sapienles  liabeantur  ad  exami- 
nandum  predicta  omnia  secundum  quod  ipsi  viderint  convenire. 

D.  Rossus  de  la  T(jsa  consuluit,  quod  de  facto  Floreulinorum  exbannitorum  et  exi- 
ticiorum  et  de  facto  comitis  dicalur  ambasciatoribus,  et  etiam  de  restitutione  castrorum, 
quod  nichii  esse  potest.  De  aliis  respondeatur  secundum  dictum  d.  Symonis. 

D.  Fantone  de  Rossis  consuluit  quod  cras,  summo  manne,  presens  Consilium  cum 
aliis  Sapientibus,  si  videbitur  Prioribus,  congregetur  super  predictis. 

Nulus  Marignoli  consuluit  secundum  dictum  d.  Symonis,  vel  quod  dicatur  quod 
tractalus  in  aliqua  sui  parte  placet. 


495  nnciiMF.NTi  I'Kh  la  stohia  u' ahi7Z0  [681-683. 

h.  I.oclus  tic  Alleis  coiisuliiit,  (|uoil  fias,  manne,  liabeanlur  Sapientes  super  hiiset 
habeanlur  pacla  inila  inlcr  Comune  Floroiilitì  d  (luelfos  de  Arelio. 

ilie  \xi"  niuiisis  sepleuibris. 

In  Consilio  generali  ci  sjH'riali  il.  (iel'ensoris  et  Capiludinum  xii°""  maiorum  arliuni 
proposuil  d.  Capilaneus:  Quid  videlur  dicto  Consilio  providere  et  firmare  super  pre- 
diclis  heri  lìrnialis  in  Consilio  Sa|tienluni  super  l'aclo  pacis  civitalis  Arelii,  ledo  Irac- 
latu  liabilo  super  liiis  el  pruvisioiie  dictoruni  Sapienlum  beri  l'aclo. 

Presenlibus  leslibus  d.  Antonio  indice  capilanei  el  Daviczo  Bulliecli  precone  et  aliis. 

D.  Lajuis  Kaynuciui  coiisuluit  secundum  provisionem  prediclorum  Sapienlum  heri 
faclam. 

Bonissimus  Mellioris  consuluil,  ciuo(l  niccliil  (")  respondealur  per  Comune  Fiorenlie 
super  prediclis,  el  quod  Consiliuni  non  fiat  super  predictis. 

Nutus  Marignoli  consuluil,  quod  duo  Sapienles  per  sextum  habeanlur  ad  providen- 
dum  responsionem  iiendam  in  prediclis,  dummodo  ipsa  provisio  primo  providealur  et 
ordinetnr  per  presens  Consiliuni  el  aprobelur. 

Cenni  Hentacorde  consuluil,  (piod  provisio  facienda  per  Sapientes  ad  hoc  habendos 
reducalnr  ad  Parlamentum. 

D.  Teghia  de  Ciprianis  consuluil  C) 

Neri  de  la  Callaia  consuluil,  (|Uod  dicatur  ambaxialoribus  quod  Iractatum  non  pla- 
cet Comuni  Fiorenlie,  et  ideo  in  ipso  non  piocedatur  cum  volunlale  ve!  consensu  Co- 
muni Fiorenlie. 

Placuil  duabus  partibus  secundum  dictum  predicli  d.  Lapi  Raynucini. 

(Mcclxxxx)  die  xviiii"  mensis  octobris. 

In  Consilio  Centum  virorum  proposuil  dominus  Antonius  iudex  capilanei:  Si  vide- 
lur Consilio .... 

Ilem  super  ambaxiata  ambaxialorum  parlis  Guelforum  de  Arelio  peteutium,  quod 
soldum  dari  debeai  per  Comune  Fiorenlie  exiliciis  aretinis  in  quantitate  cxx"  vel  cxxx** 
equorum  el  usque  in  quantilalem  iii°  pedilum,  et  per  quantum  tempus  et  in  qua 
quanlitate  el  quomodo  el  cum  quibus  pactis  el  conditionibus  dari  debeat  (1). 

Ilem  super  facto  ambaxiale  Aretinorum  placuil  Ivu'™  secundum  propositionem  et 
quod  omnia  que  circa  hoc  supra  propesila  sunt  remaneant  in  potestale,  capitaneo  et 
Prioribus  cum  ilio  Consilio  Sapienlum  quod  semel  et  pluries  habere  voluerint;  volen- 
tes  fuerunt  xx". 


(')  Sic. 


(•i)  segue  uno  spazio  lasciato  bianco. 


(I)  Era  già  stata   accolta   nel   Consiglio   dei  Sapienti,   tenuto  due  giorno   avanti,  la  domanda  del  soldo 
ai  guelfi  aretini  fatta  da  messer  Alberto  dei  Bostoli.  Cfr.  Gherardi,  op.  cit.,  1,  484. 


AN.   1290]  roDir.K  diplomatico  493 

682. 

Frale  Malleo  cardinak',  legalo  pcititenziario  ponti  fido,  scrive  ai  (i'uardiano  dei  rrati 
Miìiori  d'  Ai'ezzo  peirchù  sciolga  da  una  semenza  di  scomunica,  già  inflilla  dal 
cescovo  Marcellino,  l'  abbate  di  s.  Fiora. 

Orvieto  -  22  ottobre  1290.  [Ardi.  Capit.  d'  Ar.:  Carte  di  s.  Fiora  e  Lucilla,  n.  I20IJ. 

mm.  3 1  oX  1 80.  •  Nel  tergo:  Guardiano  frairum  minorum  de  Aretìo  prò  Guitlielmo  abbate  sancte  Flore 
aretine. 

Fiviter  .Malheus  ruiseratione  divina  titillo  sancii  Laurentii  in  Damaso  presbiler  car- 
dinalis  dilecto  in  Chrislo  filio  (Rainerio)  guardiano  frairum  minorum  de  Aretio  salutem 
in  Domino.  Oblala  noljis  ex  parte  diiecti  in  Chrislo  (iuillielmi  atiljatis  monaslerii  sancte 
Flore  aretine  petitio  continebat,  quod  cum  olim  venerabilis  pater  (Marcellinns)  episcopus 
aretinus  sibi  per  suas  mandasset  litteias,  ut  quoddam  caslrum  dicli  abbatis  dictnm  de 
Sarna  aretine  diocesis,  quod  lune  aretini  Gebelini  detinebant  et  hodie  est  deslructum, 
traderet  eidem  episcopo  custodiendum,  quia  castrum  ipsum  sibi  non  tradidit  cum  non 
posset  eo  quod  lune  ab  aliis  tenebatur,  in  eum  pio  libilo  volunlatis  excomunicalionis 
sententiam  promulgavil;  sicque  postmodum  abbas  prediclus  ex  hiis  que  adiniplere 
non  poterai  se  teneri  non  credens  in  suis  ministravil  ordinibus  et  se  alias  divinis  in- 
gessi! otiiciis  sicut  prius.  Unde  cum  |)OSliiiodum  ab  huiusmodi  excomunicalionis  sen- 
tenlia  rile  fuerit  per  eundem  episcopum,  sicut  dicitur,  absolutus  el  propler  gueriarum 
discrimina  et  viarum  pericula  sedem  apostolicam  commode  adire  nequeat,  super  hiis 
dispensationis  graliam  petiturus,  supplicati  fecit  humiiiter  salutari  sibi  super  hiis  re- 
medio per  sedem  ipsam  misericordiler  provideri.  Nos  igitur  auctoritale  domini  pape, 
cuius  penilentiarie  curam  gerimus,  discretioni  tue  de  qua  plenam  in  Domino  fiduciam 
obtinemus,  presentium  tenore  commillimus,  quatenus  si  libi  constiterit  ila  esse  iniuncla 
eidem  abbati  super  hiis,  debita  absohilione  previa,  prò  culpe  modo  penilenlia  salutari, 
coque  ad  tempus,  prout  expedire  videris,  a  suorum  ordinum  execulione  suspense,  de- 
mum  suffragantibus  sibi  merilis  alioque  canonico  non  obslante  super  irregularilale  ex 
premissis  prediclo  modo  contractu,  dispenses  aucloritate  predicla  misericordiler  cum 
eodem,  prout  secundnra  Deura  anime  ipsius  saluti  videris  expedire.  Dalum  apud  Ur- 
bemveterem,  xl.  k.  novembris,  pontiGcatus  domini  Nicolai  pape  un"  anno  terlio. 


683. 

Provvisioni  del  Consiglio   Maggiore  di  Firenze  circa  l'  ambasciata  dei  Guelfi  are- 
tini. 

FireMe  -  21,  22,  23  norembre  1290.  [R.  Ardi,  di  Si.  di  Fior.,  Consulte,  Liber  fahiir., 

voi.  11,  ce.  86' -88]. 
Gherardi  a.,  Le  Consulte  della  Repubblica  Fiorentina,  I,  502,  504. 

(MCCIxxxx)  die  xxi"  mensis  novembris. 
In  Consilio   quamplurium  Sapientum    congregalo   coram  d.  Beccadino   polesiale  et 
capitanco  et  Prioribus  arlium,  in  domo  ipsorum  Friorum,  occasione  providendi  super 


i!)i  DOCIIMKNTl    TER   I.A    STORIA   1)'  ARIZZO  |G8;} 

amhaxiata  el  pelilione  domini  r.ucche  et  ilomiiii  Freilerici  ile  Tesiis  aniiiaxialoriim 
parlis  (iiielformn  exilicioriim  de  Aieiio,  jnier  colera  conlinenle,  (jiioil  caslia  comita- 
lus  Arelii  qiie  leiieiitiir  per  Connine  Florenlie  el  captivi  ipii  occasione  guerre  sunt 
in  carceril)iis  r,omiinis  Florenlie  relaxenttir;  narrantes  ipiod  in  pace  facla  inter  (Wielfos 
el  (Uiiliellinos,  per  (liiellos  hoc  proinissuni  esl  sul)  cerlis  inodis  et  condiclioniiius  per 
eos  expositis;  pelierunl  eliam  (|uod  ipsis  Arelinis  non  liat  guerra  per  Comune  Floren- 
lie, el  quod  Aretini  possinl  ire  *et  slaro*  (°)  securi  per  civitatem  et  comiluluui  Floren- 
lie, cnm  ipsi  (lliibi'llini  ('')  do  Arolio  hoc  velini  facere  Florentinis  in  civilalo  el  comi- 
la  tu  ("ì  Aielii.  Ilom  (|uod  il.  Orlaiidinus  qui  est  in  carceiihus  Comunis,  sicul  alias  slan- 
lialum  fnit,  deheat  lelaxari  prò  scambio  Magnayni  filii  d.  Cesie  capii  in  Arelio. 

D.  Tegrimus  de  Macringhis  (consuluil),  qnod  unus  vel  duo  per  sexlum  (eligantur) 
ad  providendum  in  predictis  el  respomlenduni  socundum  (juod  videi'int  convenire. 

I).  Cianni  Honaguide  consuluil,  quod  responsioni  alias  l'ade  Aretinis  exililiis  stelur, 
el  alia  provisio  non  fial  super  hoc. 

Ser  Carradore  Giraldi  consuluil,  quod  predicla  reducanlur  ad  Consilia  populi  Flo- 
renlie. 

Angiolinus  Bernardi  consuluil,  qnod  respondeatur  ambaxiatoribus  quod  guerra  non 
flet,  et  illa  petitio  admiclalur.  De  slrala  aperienda  nichii  lìal.  De  castris  el  carceratis 
nihii  eis  fial,  sed  dicatur  eis  ipioil  si  pax  eorum  eril  bona,  lune  Comune  Florenlie 
providebil  secundum  quod  l'uerit  conveniens. 

U.  Clericus  de  l'accis  consuluil  secundum  dicUim  d.  Gianni. 

D.  Foresius  d.  Bonaccursi  consuluil,  quod  dicalur  ambaxiatoribus  predictis  quod 
que  l'acta  sunt  per  eos  de  pace  predicla  non  phicent,  immo  displicent  Comuni  Floren- 
lie; el  (|uod,  super  hiis  que  petunl.  Comune  Florenlie  secundum  quod  convenire  viderit 
providebil  suo  tempore. 

D.  Rogerius  Tornaquinci  consuluil  quod  in  hoc  Consilio  ad  presens  nichii  (**)  fir- 
metur,  quod  cras,  summo  manne  ("),  hoc  Consiliuin  cum  aliis  Sapienlibus  super  hiis 
congregelur. 

D.  ^'eri  de  Bardis  consuluil,  quod  hic  nichii  firmelur,  el  iterum  requiratur  ab  ipsis 
ambaxiatoribus  si  illa  circa  predicla  volunt  exprimere. 

Die  xxii"  mensis  novembris. 

In  Consilio  quamplurium  Sapienlum,  congregato  coram  d.  Beccadino  potestale  et 
capitaneo  et  Prioribus,  in  domo  Priorum,  occasione  providendi  super  hiis  que  beri  pro- 
posila  (')  fuerunl  in  alio  Consilio  Sapienlum. 

Ser  Bindus  Vernatii  consuluil  super  facto  pacis,  (quod)  stetur  responsioni  alias  facle. 
De  guerra  non  facienda  et  de  slratis  securandis  admiclalur -el  fiat  secundum  eorum 
petilionem  donec  videbilur  qualiter  ipsa  pax  el  negocium  diete  pacis  procedei.  De  facto 
caslrorum  et  lerrarum,  que  tenentur  per  Comune  Florenlie  in  comitalu  Arelii,  et  de 
facto  captivorum  nichii  fial  ad  presens;  lamen  in  processu  temporis  Comune  Florenlie 
in  hiis  poterli  providere  secundum  quod  viderit  convenire. 


(•)  NeU'  interlinea.  (<>)  segue:  cetint,  canceUato.  {')  segue:  Fior.',  canceUato.  (^J  nichel 

(°)  sic.  C)  propostta  leggesi  sopra  la  parola  firmata,  scritta  prima  ma  subito  cancellata. 


AN.     I390J  CODICE   Dll'LOMATlLO  Wo 

I).  Albiccus  Coiliiuelli  coiisuluil,  quoti  slrala  non  aperialur  vel  securelur  ul  diclum 
esl.  In  aliis  acquievit  eliclo  predicli  Sapieutis. 

Dioiis  Compagni  consuluil,  quod  in  nomine  Domini  dicalur  diclis  Guelfis,  quod  pro- 
cedaiit  ad  pacem  eorum.  Ileni  quod  guerra  non  fiat  ad  presens  el  quod  strale  aperian- 
tur.  Jlem  quod  carcerali  reslituanlur  ad  pelitionem,  liaijila  fine  ab  Arelinis  de  dampnis 
et  ratilficalis  per  Comune  Arelii  pactis  factis  inler  Gueilbs  de  Arelio  et  Comune  (*)  Flo- 
renlie,  secundum  quod  poleslati  et  prioribus  el  Sapientibus  videbilur  convenire. 

Ser  Arrigiius  Gralie  consuluil,  quod  respondeatur  quod  pax  placet  Comuni  Florentie 
si  ipsa  pax  placet  Guelfis  el  est  bona.  Ilem  quod  guerra  non  fiat  si  Comune  Arelii  per 
sindicum  vull  promictere  et  ratifiìcare  pacta  victualium  et  passagiorum.  Ilem  quod  strale 
aperiantur  et  securentur.  Ilem  quod  in  Consiliis  proponatur  de  relaxandis  carceratis  (•") 
si  Aretini  noslros  carceratos  reslituenl,  salvo  quod  illi  ex  diclis  carceratis  qui  sunl 
meliores  retineanlur  secundum  quod  videbilur  poleslati,  capilaneo  el  prioribus  et  Sa- 
pientibus. Castra  eorum  non  reslituanlur  ad  presens. 

D.  Donatus  Alberti  consuluil,  quod  xxiiii"  Sapienles  inler  quos  sinl  xii"°'  de  ma- 
gnatibus,  per  potestalem,  capitaneum  et  Priores  liabeantur  super  predictis  per  iiuos 
provideatur  in  predictis,  providendo  taliler  quod  Comune  Florenlie  sua  iura  consequa- 
tur,  et  valeat  quicquid  fecerint  de  predictis. 

D.  Gioctus  Boliccini  consuluil,  quod  dicalur  quod  pax  placet  Comuni  Florenlie  si 
placet  Guelfis  de  Arelio.  Item  quod  guerra  non  fìat,  et  strale  sinl  secure.  Ilem  quod 
carcerali  reslituanlur  dummodo  Aretini  restituanl  illos  quos  {')  caplos  habenl  occasione 
guerre.  Castra  aulem  presentialiter  non  reslituanlur. 

Girolamus  Salvi  consuluil,  quod  Capitudines  xii""  maiorum  artium  eligant  duode- 
cim  magnates  et  duodecim  ex  ipsis  arlibus  C^),  videiicet  unum  prò  arte,  per  quos  pro- 
videatur in  predictis,  et  valeal  quicquid  providerinl. 

D.  Lapus  Saltarelli  consuluil,  quod  super  predictis  el  circa  predicla  pelatur  el  ha- 
beatur  badia  a  solempnibus  Consiliis  d.  capitanei  et  Comunis  Florentie,  quod  d.  polestas, 
capilaneus  et  Priores  cum  Sapientibus  provideanl  in  predictis. 

D.  Teghia  de  Ciprianis  consuluil,  quod  guerra  non  Ifat  et  quod  strale  sinl  secure 
et  aperte  et  quod  carcerati  reslituanlur,  salvo  quod  si  aliqui  ex  ipsis  carceratis  vide- 
retur  poleslati  et  Prioribus  quod  essent  relinendi  prò  utilitale  Comunis,  illi  tales  non 
reslituanlur. 

Placuit  quasi  omnibus  super  facto  pacis  quod  stetur  responsioni  alias  facle,  sine 
alia  responsione  super  hoc  facienda.  Itera  quod  guerra  non  fiat.  Ilem  quod  strata  et 
strale  aperiantur  et  securentur.  Item  quod  de  castris  restiluendis  nichii  fiat.  Item 
quod  carcerati  reslituanlur  et  relaxentur  si  Aretini  relaxabunt  caplivos  Societatis  C')  quos 
habenl  0(1). 


(•)  Segue:  Aretti,  cancellato.  C)  erroneamente:  carcertbus.  (=)  segue:  ceperunt,  cancellato 

(^)  arlit.  (•)  neir  Interlinea.  (0  segue:  de  societate,  ma  e  cancellato. 

(1)  Si  tornò  a  deliberare  su  queste  medesime  proposte,  i  giorni  2i,  26  e  28  novembre,  anche  dal 
Consiglio  dei  Cento  e  dal  Consiglio  "Defensoris  et  Capiludinum  .xn"™  maiorum  arlium,,  e  dal  Consiglio 
Generale  {Consulte  cii.,  e.  88-88'). 


49G  DOCUMKNTI   ri.Il   LA   STdlUA    1)'  AllKZZ'.i  [(lS3-ri8.">. 

Die  XXIII"  niensis  noveniltiis. 

In  Consilio  (|iiumpliiriiim  Sa|iieiiliim,  i'Oii},'rogalo  corani  d.  [{(eccadino)  polestale 
el  capitaneo  el  l'riorilins,  in  domo  l'rionim,  occasione  providendi  super  prediclis  lieri 
proposilis  in  Consilio  Sapientuni  sii|)er  ainhaxiala  parlis  (iiielfornm  de  Arelio. 

IJ.  Hiijiciins  Tornaquinoi  consnluil  super  facto  pacis  i^t  j^'U(3iTe  non  fariende  el  du 
slralis  apeiiendis,  fiat  el  procedalur  sccuiiduni  (|U0(1  lieri  lirnialiim  l'uil.  El  idem  con- 
suluil  de  capiivis  relaxandis;  et  idem  consnluil  de  castris  non  lestiluendis  ad  presens 
sed  in  processa  tempoiis  seciindum  quod  videbilnr  Comuni  Florenlie.  Super  ipsis  castris 
resliliieiidis  vel  non.  polerit  provideri. 

I).  Symoii  Donali  consuinil,  qiiod  respondealur  ambaxialiirilnis  prediclis,  (|uod  Co- 
mune Florenlie  non  vult  promiclcre  de  pace  vel  de  guerra  facienda  vel  non  facienda. 
De  carceratis  consnluil  secundum  quod  beri  (ìrmalum  fuit  in  alio  Consilio  Sapienlum. 
De  strala  eliam  aperienda  vel  non,  sit  *in  poleslale,  ca[)itaneo,  Prioiihus  el*  (*)  in  Co- 
muni Florenlie,  ila  ipiod  ex  hoc  nulla  resfìonsio  vel  proniissio  fiat.  Ilom  (juod  castra 
bene  ciislodianlur. 

D.  Loctus  de  Alleis  consuluil  super  facto  pacis  facte  Inter  predictos  (luelfos  el  Ghi- 
bellinos  (quod)  slemr  et  respondealur  sicut  alias  responsum  fuit.  Ttem  super  facto 
guerre  non  faciende,  dicalur  eisdem  et  res|iondealur  eisdem  quod  super  hoc  nulla  fie- 
ret  eis  respoiisio  sine  volimtale  Comuiiium  Soiielalis,  et  lune  si  per  ipsa  Comunia  con- 
sentirelur  eisdem,  fiat  ad  certuni  lem[)us;  el  idem  respondealur  et  fiat  de  aperiendo 
strata.  Itera  de  carceratis  consuluil  secundum  quod  beri  firmalum  fuit.  Item  fiat  Parla- 
mentum  in  quo  predicta  traclenlnr;  ci  si  contingerif  ('')  predicta  consenliri  in  Parlamento, 
apponalnr  hec  addillo:  quod  .aretini  non  relineanl  aliquem  exbannilum  vel  rebellem 
alicuius  Comunis  Societalis.  Item  quod  dicalur  quod  Comune  Florenlie  non  vult  resti- 
tuere  castra  prò  bono  slalu  eorum.  Item  quod  per  predicta  non  derogetur  in  aliquo 
pactis  faclis  inter  Comune  Florenlie  et  Guelfos  Ao  .4retio. 

D.  .\rrighus  de  la  Tosa  consuluil,  quod  illi  qui  condempnati  sunl  el  sunt  in  car- 
ceribus  prò  malleficio  commisso  in  persona  filli  d.  Ranaldi  de  Bostollis  non  rellaxentur 
sine  voluntate  ipsius  d.  Renaldi  seu  filli  sui. 

Placuil  omnibus  quod  super  facto  pacis  non  respondealur  ultra  vel  aliler  quam 
alias  responsum  fuit.  Item  super  facto  guerre  placuit  malori  parli  secundum  dicium  d. 
Lodi.  Item  quod  castra  non  reslituantur  eisdem  ad  prèsens. 

Item  placuit  quod  carcerati  reslituantur  et  relaxenlur  secundum  dictum  d.  Henrici. 


684. 

//  Consiglio  Generale  di  Arezzo  delibera  di  far  venire  i  Frati  Minori  entro  la  città. 

Arezzo,  Palazzo  del  Comnue  -  22  uovembre  1290  [Arch.  Capit.  d'  Ar.;  Carle  di  vaiia  pro- 

venienza, Sinossi  Paci,  n.  108]. 
nini.  210X360. 


(*)  Aggiunto  neir  interlinea.  i')  sic. 


AN.     1290]  CnDICF,   DIPLOMATICO  497 

In  nomine  Dei  amen.  Cam  Inter  alia  que  sinl  et  esse  debeanl  sive  possinl  iitilia 
Comuni  Arelii  et  hominibus  civitatis  predicte  sit  utilissininni,  quod  t'ralies  minores  et 
locus  fralrnm  minorimi  infia  miiros  civiiatis  Arelii  advenianl  et  infra  civitatem  Arelii 
hahitent  et  morenlur  ad  hoc  ut  ab  eis,  eum  expedit,  possint  haberi  commode  ronsi- 
lium  spirtuale  ('')  ac  temporale  siillragium,  et  mangna  sii  diUìcultas  in  haiicndo  ipsos 
fratres  cum  expedit,  propter  dislanliam  loci  eoriim  qiie('')  est  extra  miiros,  convocato 
et  congregalo  Consilio  ce'"''""  et  ecce""'''™  sono  campane  ac  voce  preconia,  de  mandalo 
magnifici  viri  domini  Calassi  comitis  Monlisferetri  poteslatis  Arelii,  in  palatio  Comu- 
nis  Arelii,  ut  moris  est,  in  ipso  Consilio  proposuit  idem  dominus  poloslas  si  placebat 
Consilio,  quod  diclis  fralribus  minoribus  debeat  prò  parte  Comunis  Arelii  humililer  et 
cum  instantia  supplicari,  quatenus  amore  Comunis  Arelii  debeanl  confeslim  et  sine  tar- 
dilate  venire  ad  habitandum  infra  muros  civitatis  Aretii;  et  quod  eis  ofleralur  prestare 
auxilium,  consilium  et  favorem  prò  veniendo  in  civitatem  Arelii  (I).  Qua  propesila 
leda,  dominus  lacopus  magislri  Roselli  consiliarius  assurgendo  consuluil,  quod  stalim 
et  sine  aliqua  dilatione  debeat  diclis  dominis  fralribus  cnm  inslantia  supplicari,  ni  in 
dieta  proposila  continetur. 

In  reformatione  cuius  Consilii  sollempniter  facto  partito  per  ipsum  dominum  pole- 
slalem,  placuit  omnibus  et  singulis  de  ipso  Consilio,  nemine  conlradicenle,  quod  de- 
beanl fieri  que  in  proposila  conlinenlur. 

Ada  sunl  predicta  in  palatio  Comunis  Aretii  ubi  Consilia  fiunt,  presenlibus  domi- 
nis lohanne  et  lamie  iudicibus  domini  poteslatis  et  Borccaldo  et  (luadangno  |)reconi- 
bus  lestibus,  sub  aiinis  a  iiativilate  Domini  Millesimo  cclxxxx,  indictione  tertia,  die  xxii 
novembris,  domino  Nicolao  papa  quarto  residente. 

Ego  Biandanus  filius  olim  Ranerii  Ficcarli  imperiali  auctorilale  et  index  or- 
dinarius  alque  nolarius  el  lune  cancellarius  Comunis  Aretii  supradicla  subscripsi  (Sn). 
et  publicavi. 

685. 

Provvigioni  del  Consiglio  dei  Sapienti  intorno  alle  cose  di  Arezzo. 

Firenze,  Chiesa  di  s.  Gioraiiui  Battista  -  [R.  Arch.  di  Si.  di  Fir.,  Consulte,  Uber 

1  dicembre  1290.  fabar.,  II,  e.  i3,  numer.  moderna  e.  90]. 

GHER.4RD1    A.,    Op.    Cit.    I,  509. 


(•)  Sic, 

(I)  Si  cominciò  a  fabbricare  per  essi  il  convento  e  una  grande  chiesa  con  le  sovvenzioni  dei  ciltadini  e 
d«l  Comune.  Su  di  una  pergamena  del  Capilolare  {Sinossi  Paci,  n.  873)  troviamo  tracciala  molto  esatta- 
mente la  pianta  originale  di  detti  edilizi.  Nel  tergo,  rasente  al  margine  superiore,  fu  così  scritto"  nei  primi 
del  sec.  XIV:  fDescriptio (t)  construjctioìus  locifratrum  minorìtm  de  Aretio  ffajcta  et  designata  per  fratrem 
ìohannem  de  Pistoiio  magistntm  cementarium. 

La  costruzione  della  chiesa  eretta  in  onore  di  s.  Francesco,  la  cui  maggior  cappella  venne  edificata  nel 
1374  con  mille  fiorini  d'oro  lasciali  in  testamento  dal  munifico  Pagno  di  Maffeo  e  sulle  cui  pareti  rifulgono 
gli  splendidi  affreschi  di  Piero  della  Francesca,  durò  per  lungo  tempo:  non  fu  coperta  del  tetto  se  non  nel 
1377,  ma  vi  si  uOìciava  già  nei  primi  del  1298  (forse  era  edificata  la  parte  a  sinistra),  poiché  "frater  Mat- 
Iheus  Portuensis  el  sancle  Ruflne  episcopus,  legatus  aposlolice  Sedis  „  concede  quaranta  giorni  d' indulgenza 
a  chi  "ecclesiam  fralrum  Minorum  frequente!  in  feslivilatibus  beate  Marie  Viiginis,  beati  Francisci,  beati 
Antonii  et  sancte  Giare,,  (Ardi.  Capii.  Sinossi  Paci,  n.  119). 


Ì9S  DOr.UMKNTl    l'I'.ll    I.A   STORIA    n'  AREZZO  (OSS. 

(Mcclxxxx)  die  veiicris  primo  merisis  decerabris. 

In  Consilio  qiiainpiiiriiiin  Sapicntmu  coiigrH},'alo  roram  d.  B(eccadiiio)  polestale  et  ca- 
pilaiii'o  et  l'oiain  d.  (iuiiliclini)  l'ulalio  novo  iioleslale,  in  ecclesia  sancii  loiiannis  Bap- 
tisle.  occasione  providendi  super  ambaxiala  et  pelilionibiis  ambaxiatorum  parlis  (luelfe 
de  Arelio,  quc  alias  cxposila  sunt  supia  in  |)lnribiis  aliis  Consiliis  sui)er  hoc  factis. 
Proseiilibiis  testibus  d.  diampeiro  milite  dicti  d.  poleslalis  et  capitanei  et  domino  l'otro 
Ungarelli  cius  indice. 

I).  Symon  Viiicif^'uerre  consnlnil,  ipiod  slrate  aperiantnr  seciindiim  pelitionem  amba- 
xiatorum. et  (|nod  captivi  reiaxentur  nisi  essent  ile  civitate  vid  comilatu  Florentie  diim 
relaxent  nostros  ca|ilivos  (|uos  liubent.  Item  (piod  nuiic  guerra  non  fiat  Aretinis.  Ilem 
quod  placet  ilicto  d.  Symoni  pax  piedicla;  de  restitutione  castrorum  nichii  dixit. 

D.  Forensis  de  Bonacuisii  consuluil,  quod  super  pace  nicliil  respondeatur.  De  strata 
aperienda  non  fiat  stantiamentnm,  vel  de  guerra  non  facienda,  sed  lieo  fiant  sicul  et 
quantum  placiierit  oflicio  Prioruni  presentium  et  futurorum.  Captivi  reiaxentur  dum- 
modo  relaxent  omiies  captivos  quos  liabent  de  civitate  vel  comilatu  Florenlie  et  eliam 
aiiunde  de  Societate  Tuscie;  et  hec  omnia  liant  si  confirmaverint  pacta  passagiorum  et 
develi  facta  cum  Guelfis,  et  si  expellenl  omnes  forenses  de  civitate  Aretii.  De  castris(') 
restiluendis  nicliil  fiat. 

D.  Gianni  Bonaguide  consuluil,  quod  in  prediclis  procedalur  et  liat  secundum  vo- 
luntalem  Consilii  Artium   civitalis  Florentie  per  se  vel  sua  Consilia  earum  C")  Artium. 

Angiolinus  Bernardi  consuluil,  quod  nichii  dicatur  eisdem  ambaxiatoribus  de  pace 
que  placeal  Comuni  Florenlie.  Ilem  quod  guerra  (■=)  non  fiat;  et  facta  responsione  super 
hoc  scribatur  militibus  soldatis,  quod  H  guerram  non  faciant.  Strata  vero  non  ape- 
riatur  ad  presens;  lamen  si  Comune  (")  Aretii  fecerit  sindicum  ad  aprobandum  pacta 
cum  Guelfls('),  et  ea  aprobentur,  lune  aperiatur.  Item  quod  omnes  capti  cuiuscumque 
condictionis  reiaxentur;  si  ipsi  relaxabunt  omnes  iilos  qui  capti  sunt  per  Arelinos,  unde- 
cunique  sint,  relaxabuntur;  et  si  sindicus  Comunis  Aretii  aprobabit  pacta  passagiorum 
et  develi  facta  cum  Guellis.  Item  quod  procuretur  quod  sindicus  Comunis  Aretii  pro- 
mictal  de  noviiate  non  facienda  coutra  aliquam  terram  que  tenealur  per  Florentinos 
vel  in  qua  potestas  vel  dominus  sii  prò  Comuni  Florenlie. 

Dinus  Compagni  consuluil,  quod  super  pace  respondeatur  secundum  responsio- 
nem  alias  factam.  Item  quod  guerra  non  fìat,  et  quod  strata  aperiatur  cum  condictio- 
nibus  que  videbuntur  Prioribus.  Item  quod  captivi  reiaxentur  (^)  omnes,  capti  occa- 
sione guerre,  si  ipsi  Aretini  relaxabunt  omnes  qui  {^)  per  ipsos  vel  eorum  masnadam 
quomodocumque  capti  sunt  in  dieta  guerra.  De  castris  nichii  fiat  ad  presens. 

D.  Niccola  de  Acciaiuolis  consuluil,  quod  si  sindicus  Q  civilalis  Aretii  venerit  ad 
promictendum  de  passagiis  non  lollendis  et  de  deveto  viclualium  non  faciendo,  ape- 
riatur strata  et  guerra  non  fiat;  et  hoc  banniatur.  Et  quod  captivi  reiaxentur,  salvo 
quod  illi  de  civitate  ve!  comilatu  Florentie  non  reiaxentur  cum  hac  condiclione:  quod 


(•)  Segue:  nichii  f  senza  essere  canceUata  che  la  sola  f-  C")  eorum.  (')  segue:  nichi  CnichilJ  non 

canceUato.  (d)  segue:  pacem  non.  ma  fu  cancellato  con  rigo.  (•)  segue:  FI.  CFlorentiej,  ma  un 

rigo  cancellò  lo  sbaglio.  (f)  segue:  nmc  aper  cancellato.  (e)  segue:  si  a  raretintj,  ma  fu  cancel- 

lato, i"")  prima:  quos;  tosto  il  notaro  cancellò  e  scrisse  sopra:  auj.  (')  si  cominciò  a  scrivere:  vene 

fveneritj  che  viene  dopo,  ma  tosto  si  cancellò. 


AN.    I290J  CODICE  DIPLOMATir.n  499 

idem  sindicus  promiclat  de  guerra  non  facienda  el.  dn  slrala  aporicnda  el  securanda 
et  de  novilale  non  facienda  conlra  aiiquani  tenam  que  lenoalui'  per  (Comune  Florenlie. 
Ftem  quod  interim  super  predictis  per  honos  ambaxialorcs  prodicta  iiotiHircnlui'  (^omu- 
nibus  Societalis  ut  scialur  eorum  volunlas,  et  interim  dicatur  el  mictalur  soldalis  no- 
slris  quod  guerrani  non  faciant. 

JJerlus  de  Nerlis  consulnit  super  responsione  pacis  sernndnm  dietum  Dini.  Item 
super  guerra  non  facienda  el  slrala  apeiienda  consuluil  ([uod  niciiil  lìal  ad  pelilionem 
predictorum  ambaxiatoium;  tamen  de  lesponsione  facienda  remaneat  in  poleslale,  ca- 
pitaneo  et  Prioribus.  Ilem  quod  captivi,  quos  Comune  Florenlie  habel,  relaxenlur  si  (") 
Aretini  relaxabunl  illos  quos  ipsi  ceperunl  occasione  diete  guerre. 

Lapus  Saltarelli  consuluil,  quod  responsio  fiat  ambaxiatoribus  in  hoc  (Consilio  vel 
alio  super  pace,  quod  si  pax  est  bona  et  ulilis  prò  eis,  ipsa  pax  placet  Comuni  Flo- 
renlie, et  quod  slrala  aperielur,  et  quod  guerra  non  fiel.  Ilem  quod  captivi  relaxenlnr 
omnes,  capti  occasione  guerre,  si  Aretini  relaxabunl  nostros  per  eos  caplos.  Ilem  di- 
catur eis,  quod  ipsi  ambaxialores  procurenl,  quod  slanlietur  per  solempnia  Consilia 
Comunis  Aretii  vel  per  sindicum  procuialorem  de  ralis  iiabendis  |)actis  inler  C.ueil'os 
et  Comune  Florenlie  super  |)assagio  el  develo. 

D.  Ubertinus  de  lo  Slrocza  consuluil,  quod  respondealnr  ambaxialoi'ibus  quod  pla- 
cet Comuni  Florenlie  stralas  aperire,  guerram  non  facere,  caplos  relaxare  si  Comuni 
Aretii  per  sindicum  volunl  paclum  facere  de  passagio  et  deveto. 

D.  Neri  de  la  Calala  consuluil,  quod  per  potestalem,  capitaneum  el  Priores  el  duos 
per  sexlum  fiat  responsio  hoc  modo,  scilicet:  quod  pax  facla  est  per  Cuelfos  non  cum 
voluntate  Comunis  Florenlie;  et  quod  ipsa  pax  non  placet  Comuni  Florenlie.  De  slrala 
aperienda,  de  guerra  non  facienda  el  de  relaxalione  caplivorum  fiat  per  Comune  Florenlie, 
si  videbilur  Comuni  Florenlie  quod  dieta  pax  sii  bona;  el  do  hoc  faciendo  remaneat 
in  polestate,  capitaneo  et  Prioribus  et  duobus  per  sexlum  de  hiis  faciendis  quando  et 
sicut  videbilur  eisdem,  el  valeal  quicquid  fecerinl  de  predictis. 

Placuil  quasi  omnibus  predictis  Sapienlibus,  aucloritate  et  vigore  Consiliorum  super 
hoc  factorum,  quod  sletur  super  facto  pacis  responsioni  alias  facle  aliis  ambaxiatoribus 
dicendo  verba  similia  que  circa  predicta  alias  dieta  fuerunt.  Ilem  quod  castra  et  terre  que 
tenenlur  per  Comune  Florenlie  in  comilatu  Aretii  eisdem  non  restituantur  ad  presens, 
sed  teneanlur  per  Comune  Florenlie  el  cuslodianlur.  Ilem  quod  respondealur  amba- 
xiatoribus de  guerra  non  facienda  et  de  strala  aperienda,  quod  guerra  non  fiel  et  quod 
strata  aperietur;  et  ita  fiat  dummodo  hoc  fiat  sine  termino,  ila  quod  secundum  condic- 
tiones  el  staluni  civilalis  Aretii  sii  in  poleslale,  capitaneo  et  Prioribus  prò  tempore 
exislenlibus.  Ilem  quod  captivi  relaxenlur  si  ipsi  relaxabunl  omnes  quos  habent  occa- 
sione guerre;  salvo  de  illis  de  civitate  et  comilatu  Florenlie. 


(•)  Segue  la  parola  cancellata:  plaeuerit. 


600  DOCUMKNTI   l'KK   I.A   STOHIA   I)'  AREZZO  [(>H6. 

686. 

ProiìLnyionc  del  Consiglio  dei  Sapienti  circa  le  ambasciale  degli  Aretini. 

Firenzi',  Casu  «li^l  l'riori  •  17,  li),  [K.  Arch.  di  St.  di  Fir.,  CuHSuUe,  Liher 

21  ilicciubru  1290.  fabar.,  Il,  e.  47,  numerar,  niod.,  e.  94]. 

GlIEnARDl  A.,  0|l.  cìl.,  I,  517.  . 

(Mcclxxxx)  die  xvii"  mensis  decembris. 
In  Consilio  quorundam  Sapienluni  rongregaloriim  corain  d.  |)Olestate,  capilaneo  el 
Prioribu:^,  in  domo  Friorum,  occasione  providendi  super  ambaxiala  d.  Giucche  aniba- 
xiatoris  Guelforum  de  Aretio,  exponentis  ea  que  facta  sunt  per  Aretinos  inlrinsecos  super 
hiis  et  occasione  eorum  que  alias  liiniala  fuerunl  per  Comune  Florentie  ad  pelilionem 
et  super  ambaxiala  d.  Giucciie  jìiedicti  el  d.  Frederici  de  Teslis  alias  facte  super  facto 
pacis  el  super  capilulis  alias  pelilis,  el  |)ro  hiis  exequendis  et  observandis  que  alias 
firmata  el  exposita  fuerunt.  Ouibus  auditis,  d.  potestas  proposuit  predicta. 

D.  Nerius  de  Gattaria  cousuluit,  quod  Priores  habeant  Sapientes  quos  et  quot  vo- 
luerinl,  per  quos  videantur  slanliamenta  et  sindicatus  Aretinorum  intrinsecorum,  et 
cum  ipsis  Sapientibus  provideanl  quaiiter  predicta  fianl  et  compieantur  que  reslaot  ad 
faciendum;  et  valeat  quicquid  fecerint.  Tamen  si  eisdem  videbitur,  possint  predicta  et 
alia  Consilia  Sapienlum  proponerc  in  tolum  el  in  partem  si  eisdem  videbitur  et  secun- 
dum  quod  eisdem  videbitur. 


D.  Simon  Donati  cousuluit,  quod  dicalur  d.  Giucche  (*)  ut  faciat  ita  quod  exban- 
niti  el  rebelles  Coraunis  Florentie  non  morenlur  in  Aretio. 

Placuil  quasi  omnibus  secundum  dictum  d.  Raynerii  predicti  in  quolibet  casu. 

die  xyiiii"  mensis  decembris. 

In  Consilio  quampluriura  Sapienlum  congregato  coram  poteslate,  capilaneo  et  Prio- 
ribus  occasione  providendi  super  ambaxiala  et  hiis  que  petit  diclus  d.  Giucha  ambaxia- 
tor  Guelforum  superius  expressa,  narratis  hiis  que  super  hoc  provisa  sunt  per  Sapientes 
super  hoc  habitos 

Neri  de  Pilliis  cousuluit,  quod  si  slanliamenta  C')  deferran tur,  .facta  per  Comune  Arelii 
de  observandis  hiis  que  scripta  sunt,  observenlur  et  fiant  per  Comune  Florentie  secun- 
dum quod  alias  ordinatum  fuit,  alioquin  provideatur  in  hiis  in  Parlamento  nuper  cele- 
brando. Item  quod  littere  miclantur  de  facto  Clusii 

D.  Lotleringhus  de  Montes[)ertoli  consuluil,  quod  in  facto  Aretinorum  habeatur 
major  quantilas  Sapienlum 

D.  Bindus  de  Cavalcanlibus  consuluil,  quod  dicalur  d.  Giucche,  quod  ipse  polesl 
redire,  et  quod  de  hiis  que  reduxit  nichil  placet  Comuni  Florentie. 


(•)  Per  errore:  Almanco.  (•>)  segue  un  non  canceUato- 


AN.     I290J  CODICE   DIPLOMATICO  501 

D,  Lapus  Saltarelli  coosuluil,  quoti  il.  Giiiccha  habealur  in  aliquo  Consilio  et  sibi 
(licalur  quod  Comune  Florenlie  paralum  est  observare  et  Tacere  que  alias  lirmavil  si  (') 
ea  ()ue  oblala  fueriint,  per  eum  el  d.  Federicum  et  que  dieta  fuerunt  C*)  in  respon- 
sione alias  sibi  facta  firmabiintur  i)er  Comune  Aretii  suo  molu  {")  vel  ad  istantiam  Guel- 
forum. 

Nutus  Marignoli  consuluil,  quod  sicut  scriptum  est  per  Sa|)ienles  ita  observelur. 
et  si  usque  ad  quindecim  dies  predicla  iient,  observentur;  alioquin  ab  inde  in  antea 
Comune  Florentie  provideal  et  facial  facta  sua 

die  XX"  C)  mensis  decembris. 

In  Consilio  quampluriura  Sapientum  congregato  coram  poleslate,  capitaneo  et  Prio- 
ribus,  in  domo  Priorum;  occasione  providendi  super  predictis  in  alio  Sapientum  Consilio 
hodie  propositis,   proposuit  poleslas:  Quid  sit  in  hiis  lespondendum  et  faciendum. 

D.  Foresius  d.  Bonacursi  consuluit,  quod  si  diclus  d.  Giuccha  non  vult  aliud  pro- 
ducere quam  predictum  slantiamentum  et  instrumentum  sindicatus,  respondealur  sine 
alio  Consilio  faciendo,  quod  ipse  vadat  in  nomine  Domini. 

Bandinus  de  Falclioneriis  consuluit,  quod  per  polestateni,  capilaneum  el  Priores  cum 
aliquibus  Sapientibus  quos  habere  voluerint,  liabeatur  d.  Giuccha  et  sibi  dicatur,  si 
ipse  vult  tacere  et  fieri  facerc  secnndum  modum  provisionis  per  Sapientes  ad  hoc  habi- 
tos,  bene  quidera;  alioquin  non  observentur  predicta. 

die  xxr  mensis  decembris. 

In  Consilio  quamplurium  popularium  et  artificum  civitatis  el  Comunis  Florentie 
congregatorum  coram  potestate,  capitaneo  et  Prioribus,  in  domo  Priorum,  occasione 
providendi  super  ambaxiata  et  petitione  d.  Giucche  ambaxiatoris  Guelforum  de  Aretio, 
super  hiis  que  petit  et  super  quibus  alia  Consilia  plura  facta  sunt. 

D.  Albiczus  Corbinelli  consuluit,  quod  respondealur  d.  Giucche  quod  si  Aretini  vo- 
lunt  facere  et  observare  que  alias  firmata  fuerunt  super  alia  ambaxiata  cum  hiis  que 
eisdem  ambaxiatoribus  facta  fuerunt,  scilicet  de  aprobando  pacta  develi  el  passagli  et 
de  rebellibus  et  exbannitis  Comunis  Florentie  de  civitate  et  comitatu  Aretii;  et  si  con- 
tingerit  quod  predicla  non  velini  facere,  projiterea  ad  presens  guerra  non  fiat. 

Ser  Gianni  Syminetti  consuluil,  quod  si  usque  ad  kallendas  ianuarii  alius  Iractatus 
qui  placeat  Comuni  Florentie  reductus  fuerit  per  d.  Giuccha  vel  alium,  inlendatur;  alio- 
quin supersedealur  in  ipso  traclatu. 

Uberlus  de  Pulcibus  consuluit,  quod  predicta  que  videntur  esse  in  discordia  super 
facto  caslrorum  el  lerrarum  et  rebellium  et  deveti  provideantur  per  polestatem,  capi- 
laneum et  Priores  el  illos  Sapientes;  et  alia  fianl  secundum  quod  firmata  sunl,  provi- 
dendo  in  predictis  superius  dictis  secundum  quod  fuerit  conveniens,  ita  quod  in  predictis 
procedalur. 

Dinus  Peccora  consuluit,  quod  nichii  fiat  de  predictis  que  petuntur  nisi  fecerint 
Aretini  omnia  que  in  responsione  facta  alias  eisdem  diclum  fuit;  et  si  non  fecerint, 
certo  termino  dando,  predicla,  fiat  guerra. 


(•)  Dopo  i<  fu  canceUato:  Comune  l'ior.  scritto  per  errore.  (>>)  per  innanzi  in.  (')  segue:  secun' 

dum,  ma  fu  cancellato.  (•*)  prima:  xviiiio,  ma  tosto  cancellato  il  numero  e  riscritto  al  di  sopra:  xx». 


ÓOi  DOCIIMKNTI    l'KH    I.A   STOIIIA    I)'  ARKZZO  [G80-G87. 

Tassa  Fiiiigueria  coiisuluil,  (|uo(l  carcerali  liiiir,  indo  relaxenlur  siiu'  aiii|ua  condic- 
tione.  In  aliis  dicalur  d.  Giucche  ul  prociirel  rum  \ri;liiiis  lacere  ijiiod  provideaiil  et 
facianl  qiie  convoniaiil  prò  C.ommii. 

ISeri  Ardinglielli  consuliiil,  (|iioil  preilicla  omnia  liaiit  seciindiim  i|iuhì  linualiun  luil 
in  Consilio  Sancii  loliaiinis. 

Ser  Arriglius  Gralie  consiiliiil  secuiidum  dicium  iSeri  Ardinjiiielli. 

I».  l.oclhLMÌii|:lius  de  Monlesi)erloli  consuluil.  i|iiod  si  Aretini  volunt  firmare  de  guerra 
non  laciiMida  el  de  slralis  aperiendis  el  de  omnibus  carceralis  Arelinis  (°)  relaxandis 
et  de  omnibus  l'orensibus  expeliondis  el  non  receplandis  in  civilale  et  coniilalu,  et  quod 
viclualia  el  niercantia  venianl  Florenliam  sine  develo  vel  passagio,  quod  predicta  liant. 

n.  Nicrola  de  Acciaiuolis  consuluil  secundnm  diclnm  Neri  predicli  Ardinglielii;  hoc 
addilo  quod  lirmenl  Aretini  de  guerra  non  l'acionda  alieni  lerre  quam  leneat  Comune 
Florenlie,  vel  aiii  terre  Socielatis  Tnscie. 

Placuil  quasi  omnibus  secnndnni  dictuni  d.  >'ichole(l). 


687. 

Hdcbraiidino  vescovo  delega  l'  abbalc  Guglielmo  di  s.  Fiora  ad  cmminare  ed  ap- 
provare il  concambio  concordalo  tra  la  Canonica  Aretina  e  l'guccione  della 
Faggiola  e  i  sttui  fratelli. 

Bagruo,  Torre  dei  Conti  Gnidi  -11  acrosto  l'i93  [Ardi.  Capit.  d'Ar.,  n.  773; 

Diploni.  Fiorenl.,  Camaldoli]. 

U;i  im  rotolo  assai  voluminoso  (di  ni.  0.52X6.33)  composto  di  nove  grandi  e  lunghe  membrane,  con- 
tenente tutti  gli  atti  che  riferisconsi  al  cambio  concluso  il  17  novembre  1293  tra  i  Nobili  della  Faggiola  e 
i  Canonici  della  Cattedrale  "in  domo  Canonice  .\reiine,  preseniibus  domino  Gualterio  de  Uberlinis,  Masio  do- 
mini Tailaii,  Dolio  eius  fraire,  Uguicione  Garamoniis,,. 

Ildibrandinus  divina  miseratione  episcopus  arelinus,  provincie  Roraagniole  comes  et 
rector  generalis,  discreto  viro  (Guillielmo)  abbati  abbacie  sancle  Flore  de  civitate  Aretii 
salutem  in  Domino.  Innoluit  nobis  quod  Aretina  Canonica  tenet  ad  manus  suas  ca- 
strum  Mansciani  cum  districtu,  tenimenlis,  possessionibus,  affictibus  et  reddilibus  ac 
iuribus  ad  ipsuni  castrum  spectanlibus  et  cum  residentibus  in  castro  predicto  vel  extra 
dicium  castrum  ad  ius  et  iurisdictionem   dicli  castri  spectanlibus,  quos  prò  suis  fide- 


(•)  Parola  cancellata  e  subito  riscritta  di  seguito. 

(I)  In  altro  Consiglio  tenutosi  il  lo  gennaio  1291  si  delibera  "super  ambaxiata  et  pelitione  d.  Alberti  de 
Montebuono  et  d.  Fi'ederici  de  Teslis  amba.\iatorum  universilatis  partis  Guelforum  de  Aretio:  petentium 
quod  placeat  Comuni  Florentie  quod  terre  et  castra  comitatus  Aretii,  exceplis  Laterino,  Castillione  Aretino, 
Montecchio  et  Lucignano,  faciant  precepta  Comunis  Aretii  et  dicto  Comuni  obediant;  quod  si  liei,  dicunt  quod 
Comune  Aretii  firmabit  de  decreto  non  tollendo  Florentinis  usque  ad  xxv  annos. 

D.  Tribaldus  de  Giandonatis  consuluil,  quod  videantur  instrumenta  concordie  hominum  partis  Guelfe  de 
Afelio  et  dictum  negocium  remaneat  in  potestate,  capiianeo  et  Prioribus  et  illis  Sapientibus  quos  habere  ve- 
luerint,,.  {Consulte  cit.,  Ili,  e.  55.   Cfr.  Gber.irdi,  op.  cit.  Il,  111). 


AN.  'I290-1293J  CODICE  diplomatico  503 

libus  possidet  seii  ailversiis  quos  ius  vel  iurisdiclionem  habet  vel  habere  vicleliir  Ca- 
nonica supradicla;  ([iie  longe  a  civilate  Aretina  el  prefala  Canonica  distanl  et  sunt  vi- 
cinia  lUirgo  saii(c)li  Sepuicri  Castellane  diocesis;  et  alia  [iliira  bona,  jìossessiones  et 
ima,  atlictus  et  redditiis  liabet  dieta  Canonica  per  dictam  diocesim  Caslellanam  penes 
ecclesiam  sancii  Andree  de  Vertala  (')  et  alibi  {^)  per  diclani  Caslellanam  (')  diocesim 
et  adiacenlia  nobiliuni  viionim  Hugiiicionis  de  Fagiola  el  fratrum  eins,  ap|ietentium  ('') 
per  commulalionem  recipere  ab  eadem  Canonica  caslriim  prefaUim  Mansciani  cum  li- 
delibus  el  districtii,  tenimentis,  possessionibus,  afliclibus,  reddilibus  el  iuribus  ipsis, 
et  alia  bona,  possessiones,  affictus,  redditus  (")  et  iiira  f|ue  el  quas  omnes  el  omnia 
habet  dieta  Canonica  in  diocesi  Castellana,  et  dare  ipsi  Canonice  terras  el  possessiones 
affictatas  el  alias  cura  suis  alìictibus  et  reddilibus  viciniores  et  propinquas  civitali  Aretii, 
et  castris  atque  possessionibus  eiusdem  Canonice,  afferenles  etiam  uberiores;  el  licei 
de  commulalione  ipsa  facienda  idem  nobilis  Uguicio,  nomine  suo  el  dictorum  IValrum 
suorum  aliqua  diu  Iraclaveril  cum  dilectis  in  Cbrislo  fialribus  nostris  (Spinello)  pre- 
posilo  el  canonicis,  ipsi  lamen  confralres  nostri  elsi  sentianl  sibi  el  Canonice  Aretine 
commulalionem  ipsam  esse  ulilem,  nondum  processerunl  nec  procedere  volunt  ad 
dictam  nisi  nostia  interveniat  auclorilas  et  cousensus.  JXos  autem  ipsorum  Canonice  at- 
que fratrum  nostrorum  commoda  im  jìai  le  isla  prosequi  appelentes  elsi  de  eorumdem  fra- 
trum nostrorum  providenlia  firmam  spera  habere  possimus,  noslram  tauien  conscienliam 
puram  et  diligenliam  confidimus  osse  salubrem  in  loto  islo  negolio  et  circa  ipsum  ge- 
rendis.  Et  ideo  super  hiis  coinmiclimus  vobis  plenarie  vices  nostras  ita  videlicel  ut 
eiusdem  tolius  negolii  verilale  diligenler  C)  ac  provide  inquisita  el  habila,  si  super  com- 
mulalionen  huius(modi)  reperirelis  eidera  Canonice  Aretine  esse  ulilem,  ipsosque  prepo- 
situra et  canonicos  omnes  vel  saitem  duas  partem  ipsorum,  computalo  prefato  prepo- 
sito,  esse  concordes  el  ad  prosequendum  el  complendum  commutal.ionem  ipsam  quam 
esse  ulilem  ipsi  Canonice  fatenlur,  vos  contractus  exinde  celebrandos  approbelis  eis  et 
eis  consentiatis  vice  nostra  el  ìnlerfionalis  noslram  aucloritalem  (I);  decernenles  con- 
tractus ipsos  obtinere  robur  perpetuum  et  esse  inviolabililer  observandos.  Super  biis 
quidem  omnibus  ex  certa  scienlia  commissis  vobis  vestram  inlendimus  conscienliam 
honerare,  el  -ad  maiorem  firmilalem  prediclorum  predicta  scribi  iussimus  el  nostri  ap- 


(•)  Vertiilla.  (')  allibi,  (")  Castelanain.  C)  apetetitimn.  [")  reddittus.  (0  dilUgeyiter 

(1)  L'Abbate  Guglielmo,  poiché  in  piena  coscienza  "  aiidivil  et  publice  notorium  est  fere  omnibus  de 
centrata  quod  diati  dominus  prepositus,  archipresbiter,  primicerius,  canonici  et  eorum  antecessores  et  Capi- 
tulum  et  ecclesia  seu  Canonica  Aretina  passi  sunt  hactenus  ex  predicto  castro  Mansciani  et  aliis  supradictis 
multas  et  graves  iniurias  et  niolestias  el  spoliationes  et  dira  scandala  (*)  et  danipna  et  susceperunt  paucos  et 
modicos  fructus  „  coli'  intervento  ed  annuenza  "  Ranierii  de  Casolis,  Lotti  de  Vulteris  (■>),  Orlandi  archipre- 
sbiteri  Plebis  sancte  Marie  de  Aretio,  Ranucini  Orlandini  canonicorum  Aretine  Plebis  sancte  Marie,  qui  cano- 
nici diete  Plebis  sunt  unum  corpus  et  unum  colegium  ('')  cum  preposilo  et  canonicis  arelinis  „  approva  e 
ratifica  il  cambio  del  castello  di  Mansciano  e  villa  di  Vertula  con  campi  e  poderi  posti  vicino  alla  città  e 
posseduti  da  Uguccione  (allora  potestà)  e  fratelli  Ribaldo,  Ubertinuccio  e  Ugo  figli  di  messer  Raìnerio  da  Fag- 
gioia. 

In  un  passo  dell'  estesissimo   contratto  si  dice  di  trovare   molto    utile  por  la  Canonica  li  cambio  a  causa 
di  danni  e  pericoli  gravi  "que   frcquenter    occurrerant  proplerea    temporibus    retroactis    et    hodie  inslanter 

(•)  scandella.  (>>)  sir.. 


504  DOCUMENTI    PER   I.A    STORIA    I)'  AREZZO  [687-690. 

pensione  (•)  sigilli  iminiri.  B;ilne(i)  dalum  el  aclum,  in  liirri  C*)  ilomiiiornm  C.omilum, 
die  xi  niensis  agiisli  (').  sul»  anno  Pomiiii  Millesimo  ('.(".  nonagesimo  leilio,  indic- 
lione  sexta. 

El  ego  Thodiscus  de  Bibiena  imperiali  auclorilale  nolarius  el  index  ordinarius  et 
nunc  dicli  domini  episcopi  scriba  piiblicus  predicla  omnia  el  singula  de  mandalo  eius- 
dem  domini  episcopi  scripsi  el  i)ubricavi  (■"). 


688. 

Ildebraudino  rescovo  concede  carie  facoltà  alle  Monache  di  s.  Angelo  in  Arcallis. 

('«stello  ili  Grossa  •  '2ì  iiiiigrgio  1208.  [Ardi.  Cnpil.  d'Ar.,  Carle  ili  varia  provenienza, 

Sinossi  Paci,  n.  120]. 

inni.  3iOX2*^U.  -  Qualche  lacerazione  nelle  vecchio  picgaiure.  li  sigillo  è  mancante. 

Ildebrandinus  miseralioiie  divina  episcopus  aretinus  dileclis  in  Clirislo  liliabus  so- 
roribus  Anlhonie,  Lucie,  lobanne,  Barlholomee,  Benedicle,  Francisclie,  lacobe,  .Malhee 
el  Margarile  co(m)niorantil)us  prope  ecclesiam  sancii  .\ngeli  in  Archallis  de  Aielio  (1) 
salulem  in  Domino  lesu  Clirislo.  l'io  parie  veslia  fiiil  nobis  hnmililer  supplicatum,  ut 
cnm  desiderelis  effici  unum  corpus  el  collegii  privillegio  posse  gaudere  invicemque  vi- 
vere inxla  regniam  sancii  Auguslini,  vobis  coslruendi  ecclesiam  in  ipso  loco  et  cam- 
panam  in  ea  lenendi  el  liabendi  cimilerinm  ad  0|nis  sororiim  el  earum  familiarum 
inibi  co(m)morantium  et  que  im  poslerum  morabunlur  dumlaxat,  nec  non  et  capel- 
lanuni  lenendi  qui  eidem  ecclesie  et  vobis  desei  viat  in  divinis  el  aliis  ecclesiaslicis  sa- 
cramenlis,  ac  e[ligejndi  abbalissam  in  eodem  loco  qne  vos  in  spiritualibus  el  tempo- 
raiibus,  favenle  Deo,  laudabiiiler  guberuel  el  r[ega]t,  vobis  pielalis  inluitu  licenliara 
et  facultalem  de  spellali  gratia  concedere  dignaremur.  Nos  igitur  veslris  iustis  suppli- 
calionibus  inclinali,  speranles  quod  per  hec  Deo  valealis  competentius  famulari,  licentiam 
vobis  absque  alieni  iuris  preiudicio  tenore  presentiura  concedimus  postulatam;  institn- 
lionem,  destitutionem,  visitationem,  mutalionem  el  ordinationem  in  eodem  monasterio 


(•)  appenssione.  {^)  turi.  {=)  Sic. 


et  periciilosiora  ut  verisimiliter  creditur,,.  Cfr.  pure  la  citala  carta  camaldolese  del  Diplom.  di  Firenze,  la 
quale  contiene,  oltre  la  lettera  episcopale  riferita,  una  esposizione  del  preposto  Spinello  ai  canonici  della  Pieve 
sulla  convenienza  del  cambio  coi  .Nobili  della  Faggiola,  nonché  la  descrizione  dei  possedimenti  prossimi  alla 
città  da  essi  ceduti. 

(I)  Ricordasi  fino  dal  1177  (I,  340):  stava  in  prossimità  delle  mura  della  fortezza,  fuori  di  città,  nella 
via  che  si  dirige  alla  Godiola.  S' ignora  quando,  a  lato  di  essa  chiesa,  s*  istituisse  un  piccolo  monastero  ca- 
maldolense  governalo  da  un  priore.  I  nomi  di  Guido  e  Benzo  priori  e  di  Guglielmino  monaco  "sancii  Angeli 
de  Arcallis,,  o  "in  Archallis,,  occorrono  più  volte  in  un  protocollo  di  atti  livellari  da  essi  stipulati  tra  il  1 280 
e  il  1303  (Arch.  Coni.  d'Ar.,  Conservatorio  di  s.  Caterina,  n.  2). 

Non  pare  che  le  monache  edificassero  un'  altra  chiesa.  Il  prossimo  convento  benedettino  di  s.  Croce  (fon- 
dato nella  metà  del  secolo  XI),  divenuto  assai  bisognoso,  chiese  al  vescovo  Boso  !'  unione  delle  monache  di 
s.  Angelo  in  Arcallis,  unione  che  fu  approvata  e  sanzionata  con  decreto  vescovile  dell' 1 1   ottobre  1337. 


AN.    1298-1301]  CODICE  DIPLOMATino  !)05 

nobis  et  noslris  successoribus  per|)etiio  reservantes.  In  cuins  rei  teslimonium  presen- 
les  licteras  fieri  iussimus  el  nostri  sigilli  rippensione  muniri.  Datum  Gresso,  die  vige- 
simo  primo  meiisis  mai,  undecime  indirtionis,  tempore  samUissimi  patris  domini  Bo- 
nifacii  pape  odavi. 


689. 

Papa  Honifacio  Vili  scrive  al  lìuardiano  dei  Frali  Minori  di  Arezzo,  dandogli  fa- 
coltà di  sospendere  per  qtialche  tempo  la  scomunica  che  gravava  sopra  il  po- 
polo Aretino. 

Laterano  •  17  marzo  1300.         [Ardi.  Capii.  d'Ar.,  Cailu  ili  varia  provenienza,  SmoMf  Par/,  n.  12oJ. 

Sbaraglia  -  Bull.  Francisc,  IV,  502,  n.  182. 

nim.  520X370  -  Aiipiè  della    pergamena   resta  parie  della  cordicella  di  liiiu  a  cin  .slava    appesii  il  si- 
Cilli)  plumbeo. 

Boiiifatius  episcopus  servus  servorum  Dei  dileclo  filio  (Chrisloplioro)  guardiano  fra- 
truni  ordinis  Minorum  Aretii  salutem  et  apostolicam  benedictionem.  Attendentes  pri- 
dem  quod  dilecli  lìlii  (Conte)  polestas,  Consiiium  el  Commune  Arelinum  nobis  et  sancte 
mairi  ecclesie  devotionis  studia  duxerant  ofTerenda,  nos  ex  buiusmodi  eorum  obiatione 
gavisi,  volentes  erga  eos  benignitatis  el  mans.uetudinis  gratiain  exercere,  de  discretione 
quoque  tua  gerentes  in  Domino  fiduciam  specialem,  suspendendi  aucloritate  nostra  per 
te  vel  alium  seu  alios  usque  ad  oelabas  ('')  Resurrectionis  dominice  proxìme  fuluras 
quaslibel  senlenlias  inlerdicli  in  predirlum  Gommane  ac  civilatem  Arelii,  nec  non 
excommunicalionis  generaliter  in  officiales  et  singulares  personas  civitatis  eiusdem  oiim 
aucloritate  sedis  apostolice  promuigatas,  liberam  libi  concessimus  per  nostras  iilleras 
facultatem.  Cum  igilur  predicli  potestas,  Consilium  el  Commune  in  obiatione  huiusmodi 
persislentes  gratiores  devotionis  effectus  nobis  el  eidem  ecclesie  repromiclant,  nos  vo- 
lentes eis  buiusmodi  nostrani  gratiam  ampliare,  discrelioni  tue  suspendendi  adhuc  per  te 
vel  alium  seu  alios  eadem  aucloritate  buiusmodi  senlenlias  inlerdicli  et  excommunica- 
lionis  usque  ad  unum  annum  incboandum  ab  octabis  (')  predictis  potestatem  iiberam 
aucloritate  presenliuin  impertimur.  Dalnm  Lalerani,  xvi  kl.  aprilis,  pontificatus  nostri 
anno  sexlo. 


690. 

Bonifacio  Vili,  dopo  la  offerta  di  decozione  alla  S.  Sede  da  parte  del  potestà  e  del 
Comune  di  Arezzo,  sospende  novamente  la  scomunica. 

Anagni  ■  16  settembre  1301.  [Arch.  Vntic,  Beg.  Bonif.  Vlìl,  an.  \ir,  voi.  50,  e.  58,  ep.  201]. 

Dilecto  filio  (Christoforo)  guardiano  fratrum  Minorum  Aretir>o. 


(•)  Sic. 


50G  DOCUMENTI   l'KIt   l.A    STOIllA    1)'  ARKZZO  [()i)0-6'JI. 

Duilum  dileclìs  tiliis  (Pocalerra)  polestale,  Consilio  et  Comuni  AretÌDÌs  devotionis 
studia  iiobis  et  saiicte  Homane  ecclesie  olTereiilii)us,  iios  ex  liuius  eoium  obiatione 
gavisi,  libi  per  iilleras  iioslras  duximus  coiicedeiuhim,  ut  per  te  vel  aliuin  seu  alios 
usque  ad  octavas  Kesuircclionis  domiriice  lune  |>roxime  fuluras  auctoritate  nostra  su- 
speiideres  (jualislibel  senlentias  interdicti  in  prediclum  Comune  et  civitatem  Aretii,  immo 
excomunicationis  generaliler  in  oflicialos  et  singulares  personas  civilalis  eiusdem  auc- 
toritate sedis  aposlulice  piomulgalas;  tuqne,  sicul  accepinius,  sententias  ipsas  iuxla  ipsa- 
rum  iiltcrarum  teiioiem  susjìendere  curavisti.  Deniuin  auctorictale  ipsorum,  l'olestalis  et 
Consilii  et  Comunis  snpplicalionibus  inclinati,  et  S|)eraiiles  quod  quanto  benignius  se 
a  nobis  Iraclari  picispicerenl  tanto  Deum  et  prefatam  ecclesiam  studerenl  ferventius 
revereri,  libi  suspendendi  eadeni  anclorilale  partem  vel  alium  seu  alios  ab  octavis  pre- 
dictis  nsqne  ad'l'eslnm  tiedicalioiiis  sancii  Micliaeiis  iiroxime  lìiliirnin  iiiteidicli  et  excom- 
municationis  senliMilias  supradictas  liberam  coiicessimus  jiei'  alias  noslras  litteras  fa- 
cultalem.  Volenles  itaque  prefalis  potestati,  Consilio  et  Comuni  propter  eorum  huius- 
modi  devotionis  studia  concessionis  huius  gratiani  applicare,  eorum  sup|dicationibus 
annuentes,  discreliooi  tue  dignam  fìduciani  gerimus  in  Domino  pleniorem,  suspendendi 
premissa  auctoritate  per  te  vel  alium  seu  alios  a  predicto  feslo  dedicationis  sancii  Mi- 
chaelis  usque  ad  festum  nativitatis  Domini  proxime  futurum  interdicti  et  excomuni- 
cationis sententias  prelibalas  concedimiis  auctoritate  predicla  facultatem.  Dalnm  Ana- 
gnie,  XVI  kl.  oclobris.  anno  septirao. 


691. 

Sottomissiune  di  Casliglione  Areiino  al  Comune  di  Arezzo  e  capitoli  relativi. 

Presso  Castìgrlion  Fiorentino  ■  8  gingno  1303.        [R.  Ardi.  Fior.,  Diploin.,  Comunità  di  Castìglion/ior., 

Quaderno  IV,  1198-1237,  e.  .5']. 

Guizzi,  iìtoriu  della  terra  di  Castiglion  Fiorentino,  III,  197. 

Hoc  est  copia  sive  exemplum  cniusdam  publici  et  autentici  instrumeuti  scripti  manu  ser 
Pangi  lohannis  nutai-ii.   Cnius  quidem  inslrumenti  sive  exempli  tenor  talis  est: 

In  nomine  Dei  eterni  amen.  Anno  a  nativitate  domini  nostri  lesu  Christi  Millesimo 
trecentesimo  tertio,  indictione  prima,  domino  Bonifacio  papa  viii°  residente,  nemine 
imperante.  Noverint  evidenler  inspecluri  hanc  paginam  universi,  quod  die  [viii]  (*) 
mensis  iunii,  convocatis  et  coadunatis  viris  discretis  Naldo  quondam  domini  Ciampi, 
Spina  olim  domini  Baldinocli,  Caslellucio  condam  sere  Fantis  et  Tucio  condam  Recovari 
de  Castillione  Aretino  constitulis,  electis  et  faclis  a  Consilio  generali  Comunis  Castillionis 
dicti  ad  ordinandum,  tractandum  et  firmandum  una  cum  Fico  olim  Cencie  syodico  dicli 
Comunis  ad  hec  et  infrascripta  firmanda,  exquirenda  et  facienda  federa  et  pacta  sive 
ordinamenta  pacis  prò  iamdicto  Comuni  et  hominibus  et  personis  ipsius  Comunis  cum 
viro  magoiflco  et  potenti  Uguicione  de  Faciola  C")  potestate  laudabili  civitatis  Aretii,  ut 


(*)  Sotto  una  macchia  bruna.  (<>)  sic. 


AN.     l;{0 1-13031  CODICE    DIPLOMATICO  o07 

de  prediclis  omnibus  el  singiilis  constai  el  constare  palei  aperte  marni  mei  l'anci  nolarii 
infrascripti,  in  presenlia  et  adspectu  dicti  Ugiiicionis  poleslalis,  existontis  in  obsidinne 
sive  exeicitn  ciim  Comune  el  comitali!  diete  civilalis  Ardii  circiimcircha  lorram  sive 
castrnm  Castiliionis  dicti,  el  maxime  iiUer  alia  loca  diete  obsidionis  sive  exercitus  dicti 
prope  dictum  caslrum  sive  lerram  Casliiionis,  in  vocabulo  diclo  (".oleccliio,  in  casaline 
vinee  Andree  olim  Fieris  Ciampi  condam  Nicoletli,  el  quorumdam  aliorum  nobilium  et 
sapientiim  virorum  ibidem  cum  diclo  Uguicione  polestate  exislentium,  de  dieta  civiiate 
Arelii  cives  nobiles  et  magnales,  silicei:  Vaniiis  olim  domini  Tarlali  de  Polramala,  do- 
mini Pnccii  olim  Fedis,  domini  Mini  olim  domini  Gronde,  Benghi  olim  (Irifoli  de  Vic- 
chis,  et  aliis  quampluribus  ibidem  ad  hec  omnia  et  singula  infrascri|)la  presentibns  de 
dieta  civiiate  Arelii,  Christi  auxilio  el  nomine  invocato,  ad  honorem  et  reverentiam 
omnipotentis  Dei  el  omnium  sanctorum  suorum  el  sanclanim,  dictiis  Figus  syndiciis, 
sindicario  nomine  dicti  Comunis  Castiliionis,  cum  presenlia  et  consensu  el  volunlate 
expressa  supradiclorum  Naldi,  Spine,  Castelhicii  el  Tucii  el  eonim  cuinslibel  el  prò 
ipso  diclo  Comuni  Castiliionis  prefali  ex  una  parte,  el  dictus  Uguicio  potestas  pie- 
fati  Comunis  vice  el  nomine  dicli  Comunis  civilalis  Arelii  ex  alia  parte,  reducentes  ad 
"veram  memoriam  el  ad  cor  ipsorum,  divino  illuminati  spiritu,  prò  uliliori  el  salubriori 
stalu  pacis  et  pacifico,  volentes  evidenler  sediliones  el  maiam  inlenlionem  el  animnm 
quam  vel  quem  Comune  civilalis  diete  Arelii  porlabal  el  habebal  contea  liomines,  Co- 
mune el  singulares  personas  Castiliionis  dicli  et  districlus  eiusdem,  ad  veram  pacem 
perducere,  ad  iliam  quam  Deus  veiax,  qui  cuncta  bona  creavil,  suis  dedil  aposlolis, 
vicissim  diete  partes  inter  se  unanimiler  et  concorditer.  expresse,  slipulatione  solempni 
inler  eos  inlerveniente,  ad  parla  sponle,  consulte  et  deliberale  talia  devenerunt,  silicei: 

In  primis  dictus  Figus  syndicus,  syndicario  nomine  prò  i|iso  Comuni  Castiliionis  el 
homiuum  el  personarum  omnium  el  singularium  |trefati  Comunis  Castiliionis  el  distric- 
lus lotius  eiusdem,  promisil  et  convenil  diclo  Uguicioni  potestati,  stipulanti  el  recipienti 
prò  diclo  Comuni  civilalis  Arelii,  quod  liomines  et  persone  de  Caslillione  diclo  pare- 
bunt  et  stabunt  ad  ipsius  mandata  et  Comunis  Arelii,  videlicet  quod  slabunt,  facient 
et  respondebunl  eidem  el  diclo  Comuni  Arelii,  proni  consueti  erant  facere  diclo  Comuni 
Arelii,  el  facienl  el  lacere  debenl  [secundum]  pacla  antiqua  sive  temporibus  quo  vel 
quibus  vicarius  imperii  aliquis  non  eral  vel  re[gebal]  in  Tuscia  vel  comitatu  civilalis 
Arelii. 

Ilem  quod  pax  tìibellinorum  el  (luellbrum  generalis  el  spelialis  de  Caslillione  diclo 
et  dislriclu  eiusdem  el  [synjdieus  ipsorum  sii  el  renianeal  in  ipso  Uguicione  pole- 
state, et  quod  possi!  dictus  Uguicio  facere  et  fieri  facere  et  manuteneri  inler  diclas 
parles  guelfos  et  gebilliuos  parentados,  et  omne  saldamenlum  et  firmilatem  que  ei 
videbilur  el  genera  lem  el  spetialem  prò  posse  ad  hoc  ut  dieta  pax  fiat  et  manulenea- 
tur  cum  ornili  firmitate  que  eidem  videbitur,  et  modo,  pena  el  condiclione  el  via  quo 
el  qua  melius  et  efficacius  fieri  poterli  et  firmari,  el  ea  omnia  medilari  prò  posse.  Et 
facere  et  firmare  promisil  viceversa  dictus  Uguicio  potestas.  bona  fide,  sine  fraude, 
absque  malilia  eidem  domino  Figo  syndico,  stipulanti  et  recipienti  prò  diclo  Comuni 
Castiliionis  et  omnibus  et  singulis  hominibus  el  personis  qiiarum  interest  seu  intereril, 
lune  ad  unum  mensem  proxime  venlurum. 

Item  promisil  el  convenil  dictus  Uguicio  potestas  dicti  Comunis  Arelii  ex  paclo  so- 


508  DOCUMENTI   l'EB  LA  STOlllA    d' AllKZZO  |(Ì91-G9Ì. 

lempni,  ul  poleslas  (.litli  Comuiiis  Arelii,  eidem  tliclo  Fij,'o  syndico,  slipiilaiili  et  reci- 
piuiili  syiiiliraiiu  iioinine  dicti  Cutnuiiìs  (lastillioiiis  et  uinniiiia  et  sìngiiloiiiin  lioiniiium 
et  personanim  ipsiiis  Coniunis  et  districliis  eiusdem,  (|uod  exlracti  sinl  et  exeriti  de 
hanno  et  condempiialione  ot  pena  qiiam  essent  vel  incurrisseot  seu  essent  incinsi  usque 
ad  liodieriium  dioni  Comunis  Aretii  sive  in  ipso  Comuni,  et  ex  nunc  jìToriunlians  ipsos 
et  (|nemliLitìl  eoium  ini|iniics,  et  de  libiis  dicli  Comunis  Aretii  ipsos  et  t|ueinlil)et  eo- 
rum  inomisit  eidem  dicto  syndico,  stipulanti  et  recipienti,  infra  supradictum  spatium 
unitis  mensis  Tacere  canceiiari  et  aboleri  cum  effectu  absque  malitia,  et  in  dicto  Comuni 
ipsos  et  quemlibet  eoium  Tacere  rciianniri. 

Itein  quod  omne  datiuni,  relentum,  prestam  vel  quecunique  alia  pacla  (|ne  obser- 
vata  non  fuisseat  vel  essent  et  de  quinijuaginta  libris  quas  dare  debeat  dictum  Comune 
Castillionis  annuatim  in  kaiendis  rnaii  vel  ad  alium  termiiium  dicto  Comuni  Aretii  usque 
in  liodiernuni  dieni,  non  leneanlur,  sed  in  tote  sint  a  dicto  Comuni  Arelii  liberi  et  ab- 
soluli. 

Item  quod  dictum  Comune  Castillionis  debeat  et  possit  eligere  in  |)otestatera  Co- 
munis Castillionis  dicti  et  vocare  potestatem,  eligere  et  nominare  secundum  quod  con- 
sueti erant  eligere,  nominare  et  Tacere  tempore  quo  Gibellini  occupaverunl,  inlraverunt 
sive  ceperunt  civitalem  Arelii  (I).  Que  omnia  el  singula  promiserunt  vicissim  Inter  se 
expresse,  et  pacto  solempni  hinc  inde  interveniente,  silicei  dictus  Figus  syndicus  syn- 
dicario  nomine  quo  supra  el  dominus  Uguicio  ut  poleslas  Comunis  Aretii,  quod  pre- 
dieta  omnia  et  singula  Taciet,  tenebit  et  observabit  inlibale,  cum  efTectu  execulioni 
inandabit,  et  ea  omnia  et  singula  perpetuo  firma  et  rata  habere,  tenere  el  observare 
et  ubique  locorum  semper  omnia  et  singula  supradicla  et  quodiibet  predictorum  con- 
fiteri  et  adfirmare  in  solidum  vera  esse  el  non  ulterius  predictis  aliquibus  vel  alieni 
predictorum  centra  Tacere  vel  venire  tacite  vel  expresse,  de  iure  nec  de  Taclo.  Ouod  si 
vero  conlra  Tecerit  et  non  observaverit,  ut  dicium  est,  aliqua  diclarum  partium,  vel  si  contra 
in  aliquo  venire  presumpserit,  tunc  alteri  parti  predicta  servanti  et  stanti  in  fide  et 
predicla  volenti  servare,  nomine  pene,  quatuormilia  marclias  boni  et  puri  argenti  pars 
infidelis  predicta  inobservans  dare  in  solidum  promisit  et  convenit  ad  omnem  [peti]- 
tionem  suam  el  requisitionem,  absque  aliqua  dilatione,  molestia  vel  lite.  Et  omnia  et 
singula  [damjpna,  expensas  ac  interesse  que  vel  quas  pars  fidelis  predicta  observans 
prò  predictis  aliquibus  vel  [aliquo]  predictorum,  vel  aliquis  ipsorum  sive  comunitas 
diete  partis  fidelis  vel  aliquis  ius  suum  habens  vel  [ab  alijquo  ipsorum  dixerit  se  Te- 
cisse  vel  substinuisse  in  curia  vel  extra,  promisit  dieta  pars  infidelis  per  se  et  suum 
quemlibel  poslerum  successorem  suo  tamen  simpliei  iuramento  eidem,  stipulanti  et  re- 
cipienti ul  supra  dictum  est,  in  solidum  refieere  et  resareire  absque  aliqua  diminutione 
et  iudicii  taxatione.  Et  de  bis  omnibus  et  singulis  credere  alter  alteri  promiserunt 
diete  parles  inter  se  vicissim.  Pro  quibus  omnibus  et  singulis  supradiclis  inviolabiliter 
compellendis  el  observandis  obligavil  idem  Figus  syndicus  syndicario  nomine  quo  supra 
eidem  domino  Uguicioni  potestati,  stipulanti  et  recipienti  prò  dicto  Comuni  Aretii,  om- 
nia et  singula  bona  dicti  Comunis  Castillionis,  et  dictus  Uguicio  eidem  bona  dicti  Co- 
munis Aretii  presenlia  et  Tutura.  Que  omnia  et  singula  se  una  diclarum  partium  alte- 


(I)  Anno  125J. 


AN.    1303]  CODICE   DIPLOMATICO  509 

rius  nomine  constiluil  possiclure  quousque  predicla  servanti  et  stanti  in  fide  vel  ius 
siiiini  liubenli  fuerit  integialiler  soiulum  el  satislactiim  de  pena,  interesse,  dampnis 
al  c'Xpcnsis;  et  pena  soluta  vel  non  si  commicteretur,  interesse  dampnis  el  expensis 
solulis,  reslilulis  et  satisfaclis  vel  non,  predicla  omnia  et  singula  lirma  et  inlesa  per- 
maneant.  Quibus  partibus  incontinenti  snpradiclis  et  cuilibet  eorum  volenti  et  conQ- 
tenli  nomine  guarentigie  precepi  ego  Pan(;us  notarius  infrascriptus  (]uod  omnia  el  singula 
snpradicta  attendere  el  observare  inlibate  ex  auctoritate  michi  data  el  concessa  ex  forma 
capituloriim  Conslituti  Comunis  Arelii  el  Castillionis  Aretini  loquenlium  de  Guarentigiis. 

Factum  fuit  hoc  instrumentum,  ul  supra  dictum  est,  die  dieta,  in  supradicto  casa- 
lino  dicti  Andree  vinee  sue,  districlus  sive  terrilorii  Castillionis  dicli,  presenlibus  sn- 
pradiclis sapienlibus  et  nobilibus  viris  et  domino  Gerardo  plebano  plebis  de  Moiilecello, 
Monceplo  condam  Nicolelti  de  Castillione  diclo  et  aliis  quampluribus  lestibus  ad  liec 
omnia  el  singula  adhibitis,  vocatis  et  rogatis  a  partibus  supradictis. 

El  ego  Pancus  olira  lohannis  de  Caslillione  Aretino  imperiali  auctoritate  iudex  et 
notarius  predictis  omnibus  et  singulis  interfui  el  ea  omnia  el  singula  rogalus  scribere 
scripsi  et  publicavi  el  mea  signa  apposui  et  firmavi. 

Lectum  et  ascultalnm  fuit  dictum  e.remplum  una  ciim  suo  exemplavi  corani  domino  Ciaiipu 
et  sev  Vanne  Tebaldi  consulibus  Comnnis  Castillionis  per  vie  Naldum  notarium  et  ìnfrascriptos 
alias  nolarios:  et  quia  ipsi  consules  cognoverunt  hoc  exemplum  concordare  cum  orriginali  ìli  hnic 
adhibeatur  proprio  piena  fides,    eorum    et  Comnnis    Castillionis    aucioritatem   interposuerunt  et 

o  o 

decretum  sub  anno  Domini  M  CCCxxiiii,  indictione  vii,  domino  lohanne  papa  xxii"  residente  et 
lìemine  imperante,  die  sexta  martii,  in  palatio  iuridico  Comunis  Castillionis,  presentib'is  sere  Pe- 
tra Figi,  sere  Davantino  Tormicii  lestibus  vocatis  et  rogatis  (1). 


692. 

Il  potestà  e  i  sedici  difensori  del  Comune  d' Arezzo  ratificano  il  precedente  contratto. 

Arezzo,  Palazzo  del  Comune  •  20  giugno  1303.  [K-  Ardi.  Fior.,  Diplom.,  R.  Acquisto  Ricci}. 

min.  200X280. 

lliiizzt,  Storia  della  terra  di  Castiglionfìor.,  Ili,  201. 

In  nomine  Dei  eterni  amen.  Domini  sedecim  defensores  Comunis  Arelii,  duodecim 
ex  eis  presentibus,  facto  et  obtento  partito  inter  eos  ad  bussolos  et  medallias  secun- 
dum  formam  Statuti,  stantiaverunl  et  ordinaverunt  de  consensu  magnifici  viri  Ugu- 
cionis  de  Fagiola  honorabilis  potestalis  civilalis  et  comitatus  Arelii,  quod  cum  sii  et 
fuerit  quod,  existenle  exercitu  Comunis  Arelii  apud  Castillione  Aretinum  prò  ipsa  terra 
Caslilionis  recuperanda  et  ad  obedientiam  Comunis  Aretii  reducenda,  intrinseci  ipsius 
terre  Caslilionis  volenles  ad  mandata  Comunis  Aretii  redire,  in  tractatu  fuerunl  el  que- 


(I)  Appongono  le  loro  recognizioni:  "ser  Gregorius  filius  olim  ser  lacopi  de  Castill.  Aret.,  Petru.s  flliiis  Bro- 
cardl  de  Caslill.  Aret.,  Naidus  filiiis  condam  Ysacchini  de  Villano,,. 


510  DOCUMKNTI   PER   LA   STORIA    I)'  ARKZZO  [692-093. 

dam  palla  Iraclaveruiil  cum  iliilo  domino  polestale,  sic  etiam  dicliis  poleslas  el  [ijures 
sapieiUes  l'ivilalis  Arolii  in  eoniin  exercitii  cxislcnlcs  cum  eisilem  (".nstiliononsilms  in- 
triiiseeis  nomine  (loniunis  eornm  ci  iiominum  ipsius  traclav(;iinl  el  iriler  ali;i.  delibe- 
ralo  animo,  concordaverinl,  posuerinl  el  lirmaverint  secundiim  modum  inferius  scrip- 
tum, videlicel:  Quod  prò  speciali  dono  el  gralia  Comune  el  iiomines  Casliliionis  Are- 
lini  el  dislriclus  sinl  liberi  el  absoluli  ile  omni  co  in  quo  ronlra  venissent  seu  contra 
fecissenl  ledendo  seu  non  servando  formam  pallorum  aniicornm  (")  celebralorum  Inter 
Comune  Arelii  ex  parie  una  el  dicium  Comune  Casliliionis  ex  allera,  seu  in  aliquo 
u?ui  panilo  vel  retinendo  de  iuribus,  bonis  seu  reddilibus  Comunis  Arelii  el  alias  modo 
aliiiuo  conlra  l'ariendo  a  die  seplima  mensis  iuiiii  anni  presentis  reiro,  el  precipue  ab 
eo  i|uod  annualim  solvere  tenebantnr  Comuni  Arelii  el  omni  i)ena  in  quam  occasione 
ipsa  vel  alia  (]nacuni(|ue  causa,  ralione  vel  modo  prò  lempore  supradiclo  incurrissent, 
seu  viderelnr  ohnoxium  dictuni  Comune  Casliliionis  Comuni  'Arelii. 

Ilem  cum  iraclatnm  fueril  diclo  modo,  qiiod  omnes  C.aslillionenses  declarandi  per 
dominum  poleslulem  civilalis  Arelii,  qui  a  dicla  die  seplima  presentis  mensis  iunii 
retro  sinl  exbannili  vel  condempnali  in  Comuni  Arelii,  rebannianlur  et  Iralianlur  de 
hanno  dicli  Comunis,  el  eorum  condempnaliones  debeant  cancellari  el  de  libris  Comunis 
Arelii  aboleri,  non  obslanle  quod  eornm  condempnaliones  non  solvanl  Comuni  Arelii  et 
non  obslanle  quod  quanlitates  in  quibus  condempnali  sunt  Inter  inlroilus  Comunis 
Aretii  non  sint  scriple,  el  quod  prò  rebannilis  habeantur,  nullo  Statuto  obslanle;  hoc 
quidem  inlellecto,  quoti  predictum  Iraclatnm  et  omnia  suprascripta  sint  rata  el  firma  et 
oblineanl  per  omnia  roboris  iirmitatem  el  exequanlur  |)er  Comune  Arelii  in  qualibel  parte 
sui,  non  obslanle  Statuto  Comunis  Aietii  quod  loquitur,  quod  exbannili  non  debeant 
rebanniri  nisi  eoium  condempnaliones  in  numerala  pecunia  sinl  solute,  nec  obslante 
aliquo  alio  Statuto  seu  reformatione  Comunis  Arelii,  quod  vel  que  in  contrarium  lo- 
querentur;  que  omnia  Statula  el  ordinamenta  inlerprelali  sunt  dicti  domini  sedecim 
esse  dubia,  obscura  el  dampnosa  prò  Comuni  Arelii  si  servarenlur  in  hac  parie. 

Ada  sunt  predicla  in  palatio  Comunis  Aretii,  sub  anno  Domini  a  nalivilate  Jlille- 
simo  tricenlesimo  (°)  tertio,  indiclione  prima,  domino  Bonifacio  papa  residente,  die 
XX  mensis  iunii,  per  ser  Gerium  C")  notarium  Pagni  collegam  mei  nolarii  subnotali. 

(Sn.)  Ego  Baldinettus  Symi  de  Aretio  imperiali  auclorilale  notarius  et  nunc  Comu- 
nis Aretii  cancellarius  prediclis  omnibus  interfui,  el  de  mandato  dictorum  domini  po- 
leslatis  et  dominorum  sedecim  scripsi  el  publicavi. 


693. 

Alcuni  esiliali  di  Farle  Bianca,   venuli  a  slabilirsi  in  Arezzo,  conlraggono  mutui 
con  banchieri  e  prestalori  aretini. 

Arezzo  ■  8  gennaio;  2  marzo;  [Ardi.  Capii,  d'  Ar.,  n.  783*'=,  Protoc.  di  ser  Ciuccio 

13  maggio;  '20  agosto  1304.  di  ser  Dardo  di  GerardaJ 


(•'  Sic.  (*)  Cerio. 


AN.     I30;J-1304]  CODICK   I)IPr.OMATICO  511 

Il  protocollo  è  in  alcuno  prime  carie  mollo  logoro  e  slinto  per  la  umidità  clic  vi  si  è  inllltrala.  (Contiene 
alti  dal  1300  al  134'.  Le  carte  non  sono  state  mai  numerate. 

In  Dei  nomine  amen.  Anno  Domini  a  nalivilate  Millesimo  CCC  quarto,  die  octavo 
ianuarii.  Acliim  in  liospitio  Isacchini  AlJjerli,  pieseiitibus  Baldovino  llanaidi,  Hectino 
olini  lohannis  Genaiii  el  aliis  tnslibus.  Ser  Pelegrinus  de  Forlivio  lantniani  vicariiis 
Scarpette  de  Forlivio  capilanei  parlis  Alborum  de  Florentia,  promictens  suo  nomine 
projirio  el  privato,  quod  diclus  Scarpetta  hec  omnia  infrascripla  rata  habeliit  et  tenebit 
perpetuo,  sub  infrascripla  pena,  conf'essus  fuit  et  affirmavit  se  habuisse  et  recepisse  prò 
ipso  Scarpetta  a  Cisclio  olim  domini  Martini,  dante  el  solvente  per  Bernardinum  Casuccii 
et  de  ipsius  Bernardini  pecunia,  ccclxxv  libras  pisanas,  quas  dictus  Bernardinus  causa 
mului  vel  alia  causa  lenebal  et  promiserat  eidem  vicario  vel  ipsi  Scarpette,  ut  patere 
dixerunt  coulralienles  ipsi  publico  inslrumenlo  inde  confeclo  manu  ser  Millioris  notarli 
de  Forlivio;  quod  voluit  esse  cassum  et  cancellatum,  liberans  et  absolvens  eundem  Ciscum 
prò  dicto  Bernardino  el  eius  heredes  et  bona,  et  inde  se  vocavil  tacilum  et  conten- 
tum;  el  prò  omni  quod  non  est  datum  nec  factum,  nec  dabitur  neque  fìet  aliquid  no- 
civuni  buie  conlraclui  sub  pena  dupli. 

Die  secando  mensis  marcii.  Adam  infra  clauslrnm  palatii  domini  Episcopi  Are- 
tini, presentibus  domino  Guillielmino  clerico  iilio  Betini  Gi'ossi,  Cino  Guillielmecli  de 
Puppio  et  Clone  de  Abbatibus  de  Florentia  teslibus.  Guido  olim  domini  Gerardi  de 
Lamberlis  de  Florentia  sponte  et  ex  confessione,  causa  mului,  per  se  el  suos  heredes 
dare  et  solvere  promisit  et  convenit  Cisclio  olim  domini  .\lartini  iudicis  de  populo  Epi- 
scopatus,  slipulanli  et  e,  sexaginta  lloienos  de  bono  et  puro  àuro  et  e,  liinc  ad  quin- 
decim  dies  et  e,  in  civitate  Aretina  et  e.  Et  in  speciale  pignus  obligavit  eidem  unum 
suum  equum  pili  nigri  cum  stella  in  fronte  et  baicanum  pedibus  posterioribus,  quem 
voluit  stare  ad  omnem  rischium,  casum  et  forlunain  dicti  Guidonis  tam  divini  qiiam 
humani  iudicii. 

Die  secundo  mensis  marcii,  preseiilibus  Guillielmino  clerico  Iilio  Belini  Grossi, 
Gino  Guilljelmecti  de  Pup|)io  el  Cione  de  Abbatibus  de  Florentia.  Lapus  domiui  Acco- 
1ÌDÌ  de  Lamberlis  de  Florentia  sponle,  ex  confessione,  causa  mului,  per  se  et  suos  he- 
redes, reddere,  dare  et  solvere  promisit  et  convenit  Cischo  olim  domini  Martini  iudicis 
de  populo  Episcopalus,  sexaginta  tlorenos  de  auro  et  e,  hinc  ad  quindecim  dies  el  e. 
Et  in  speciale  pignus  obligavit  eidem  unum  suum  equum  pili  bay  de.  Et  dictam  quan- 
titalem  Ix  florenorum  eidem  solvere  ac  dare,  ut  dictum  esl,  in  civilate  Aretina  el  e.  (1). 


(I)  Uguale  alto,  e  per  la  stessa  somma  di  (iO  lìorini  d'oro,  stipula  col  medesimo  banchiere  aretino  "Ne- 
rius  domine  Bocche  de  .Vbbatibus,,  dando  pure  in  pegno  il  suo  cavallo.  E  dipoi,  il  di  8  luglio,  "Leonardus, 
Bocchinus  et  Ilufinus  fratres  filli  domini  Abatis  de  Abatibus  et  Tuccius  olim  domini  Nerii,  et  .Nerius  olim 
Foresini  de  Abatibus  de  Florentia,,  confessano  aver  ricevuto  4S0  fiorini  d'  oro  "a  Giachino  quondam  domini 
Scholai  de  Abatibus,,  a  mutuo,  con  promessa  di  restituirli  "hinc  ad  kalendas  septembris  proxime  ventura» 
in  civitate  Klorcntie  vel  Bononie  aut  Arelii  sive  alibi  ubicumque  locorum  et  l'ori.  Actum  in  civitale  Aretii, 
presentibus  teslibus  Cantino,  Cerio  et  More  fratribus  et  flliis  olim  Naddi  de  Abbatibus  et  aliis  ad  hec  vocatis 
et  rogatis. 

(Sn.J  Ego  Caprinus  fllius  Salvi  de  Ponlremoli  imperiali  auctoritale  iudex  ordinarius  alque  notarius  prc- 
dictis  omnibus  interfui,  el  rogalus  scribere  scripsi  et  publlcavi,,.  (Diplom.  Fiorent.,  S.  Spirito  di  Firenze). 


;)I2  nncuMENTi  pkr  i,\  sToniA  d'  ahkzzo  |('>9:]-tì9ii. 

Dio  XIII  niaii.  Aduni  in  domi»  in<;i(l)  noiarii  i n frasari pti,  presciilihiis  Tniìescho 
spellale  et  Baklinec.to  Scoironis  teslihus.  Fraiicisclius  Aleglioiii  de  Florcnlia  piincipa- 
liter  ex  ronfessione,  causa  mutui,  el  l'ius  precjbus  el  maiidaln,  Caponlurrus  de  Lam- 
berlis  de  FloreiUia  lidciubeiido  pio  eo,  simul  ambo  el  ulerque  in  solidum,  reddere, 
dare  el  solvere  proiniscrnnt  Follioiii  lobbi  spalario  et  e,  diiodccim  llorenos  de  bono 
et  puio  auro,  ad  omneni  dicli  Follioiiis  voluiitalem  et  pelilionem,  in  civilale  Aretina 
el  e,  sub  pena  dupb  el  e.  Kenumpliantes  dam|)iiis  el  exceplioni  el  r.  releclione  eie, 
snoruin  obligatione  boiiorum.  Oiiibus  per  guaronligiam  sic  servar!  precepi. 

Die  XX  augusti.  Actum  ante  doinuin  mei  notarli  infrascripli,  |)resenlibus  Nardo 
nolario  el  iNicoliicio  de  Tilis  leslibus.  Magliinardus  olim  domini  Farenalo  de  Hiiberlis 
spente  confessus  full  liabuisse  et  ex  causa  mutui  a  Baldovino  olim  Kanaldi,  dante  et 
mulnanle  vice  et  nomine  Ranerii  Guidinglii  de  Florenlia  el  de  ipsius  Ranerii  propria 
et  privala  pecunia,  vigilili  florenos  de  bono  et  puro  auro  et  e.  Quo»  eidem  Baldovino 
prò  diclo  Ranerio  siipniaiili  reddere,  dare  el  solvere  promisil  bine  ad  unum  mensem 
et  e,  in  civilale  Aretii,  Florentie  el  e,  pena  dupli  et  e,  refeclione  dampnonim  ci  expen- 
sarum  el  suorum  obligalione  bononim  et  e. 


694. 

Il  l'oteslù  e  il  Consiglio  di  Arezzo  nominano  un  sindaco  per  presentarsi  ai  delegati 
uposlolici  a  fine  d'  informarli  delle  guerre  che  il  Comune  intendeva  di  fare  nella 
regione. 

Arezzo,  Palazzo  del  Coniane  •  21  ottobre  1305.      [Aicli.  Vatic,  Actit  legation.  in  Tuscia,  Umbìia  el 

Romandiola,  an.  150S,  Collect.,  voi.  44.3,  e.  o2']. 

In  nomine  domini  amen.  Anno  eiusdem  a  nativilale   Millesimo  CCCv,  domino  Cle- 

o 

mente  papa  v  residente,  terlia  indictione,  die  xxi  mensis  oclubris  inlranlis.  Convocato 
et  congregato  generali  (Consilio  quatuorcentorum  Comunis  Aretii,  de  mandato  nobilis  et 
providi  viri  domini  Ciani  de  Monaceschis  de  Castro  Plebis  potestalis  et  iudicis  appel- 
lalionum  Comunis  Aretii,  in  palatio  Comunis  eiusdem,  ad  sonum  campane  et  tube  et 
voce  preconis,  ni  moris  est,  dictus  dominus  Cianus  potestas  el  iudex  Aretii,  consensu 
et  voluntate  dicli  Consilii  una  cura  ipso  Consilio;  et  ipsum  Consilium  consensu,  volun- 
tate  et  auctoritate  dicti  domini  potestalis  (et)  iudicis,  el  una  cum  ipso  domino  poleslale  et 
iudice,  nomine  et  vice  eorum  el  Comunis  Aretii  el  ipso  Comuni,  sponte,  deliberate,  con- 
sulte et  solepniter  fecernnt,  constiluerunt  et  ordinaverunt  discretum  et  providum  virum 
ser  Guadagnum  olim  ser  lume  notarium,  civem  Aretii,  licei  absentem,  eorum  el  dicti 
Comunis  Aretii  sindicum,  procuralorem  et  specialem  nuntium  ad  comparendum  (coram) 
reverendis  palribns  domino  Guillielmo  permissione  divina  Gualballensi  episcopo  et  do- 
mino Piliforti  abbate  Lubiensi  in  ecclesia  Tolosana  domini  pape  cappellano,  ad  pacifi- 
candum  el  informandnm   stalum   provinciarum  Marchie  Anconitane,   Romandiole,  Du- 


ci) Era  ''in  burgo  Orli,,  nel  quale  nacque  il  20  luglio  di  quell'anno  1304  Francesco  Petrarca. 


AN.    1304-1305]  CODICE  DIPLOMATICO  513 

catiis  Spoletani,  civitalis  Bononie  et  aliarum  lerrarum  circumadiacentium  per  sanclis- 
sìmum  in  Cliristo  patiem  dominum  nostrum  dominum  Clemenlem  divina  piovidenle 
clementia  sacrosancle  Romane  ac  universalis  ecclesie  summum  pontilicem  deslinatis,  et 
ad  infoiraandum  el  instruendum  eos  de  causis  guerrarum  (°),  discordiarum  et  inimi- 
ciliarum  quas  dictum  Comune  dicilur  habere  vel  habet  cum  parte  alia;  et  ad  comparen- 
dum,  iuri  parendum  seu  parendum  coram  ipsis,  proul  fuerit  rationis;  el  ad  tractandum, 
ordinandum,  firmandum  et  perficiendum  el  penarum  addiclionibus  roborandum  cum 
eis  el  cum  advorsariis  prediclorum  consliluenlium  siqui  sunt,  omnia  que  ad  pacem 
generalem  vel  specialem,  treguas  et  alia  que.  predicti  constituentes,  si  essenl  presentes, 
facere  valerent;  et  generaliler  ad  omnia  et  singula  facienda  que  lotum  dicium  Comune 
Arelii  facere  posset  si  presens  essel.  el  que  verus  sindicus  facere  potest  et  que  natura 
dicti  negotii  postulai  et  requirit:  dantes  et  aclribuentes  diclo  sindico  plenam,  genera- 
lem et  iiberam  poteslalem  faciendi  omnia  et  singula  supradicta  prout  fueril  rationis. 
fromictenles  suo  nomine  el  Comunis  Arelii  mihi  Bonavenlure  notarlo  infrascriplo,  sti- 
pulanti vice  et  nomine  omnium  quorum  interest  et  interesse  poterit,  se  et  dictum  Co- 
rBane  Arelii  fìrmum,  ralum  el  gratura  habere  et  tenere  quicquid  dictus  sindicus  et 
procurator  de  predictis  seu  circa  predicta  vel  aliquid  prediclorum  sindicaverit  et  nomine 
predicti  Comunis  duxerit  faciendum,  sub  obligalione  honorum  dicti  Comunis  Arelii. 

Ada  fuerunt  predicta  Arelii,  in  malore  palalio  dicti  Comunis  Arelii,  presentibus  ser 
Commando  Gnaldi  noiaFio,  ser  Rico  nolario  quondam  Compagni,  ser  Simone  nolario 
Pucii  Grossi,  Angelo  et  Petro  preconibus  dicli  Comunis  el  plaribus  aliis  teslibus  ad  hec. 


695. 

7  fuoruscili  di  Parie  Bianca  dimoratili  in  Arezzo,  nominano  il  loro  sindaco  che 
esponga  ai  legati  pontifici  le  ragioni  della  guerra  da  farsi  contro  gli  avversari 
e  procuri  di  concludere  con  essi  la  pace  generale. 

Arezzo,  Chiesa  di  Mnrello;  Casa  di  Francesco  di  ser      [Arch.  Vatic,  Ada  legationis  in  Tuscia,  Umbria 
Bencivenne;  Palazzo  del  Comune  -  22  ottobre  1305.      et  Romandiola;  Collector.,  voi.  443,  e.  56]. 

Davipsohn,  Forschungen  :ur  Geschichte  von  Florenz,  IH,  307  (in  eslr.). 

o 

In  nomine  Domini  amen.  Anno  eiusdem  lialivUalis  Millesimo  CCC  quinto,  domino 
Clemente  papa  v"  residente,  terlia  indiclione,  die  xxn  mensis  oclubris  intranlis.  Con- 
vocata et  congregala  universitale  parlis  Blancorum  de  civitate  Florentie  eiusque  comi- 
tatù  existentium  Arelii  eorumque  Consilio,  de  mandalo  nobilis  et  providi  viri  domini 
Guidini  iudicis  de  Forlivio  et  vicarii  egregii  el  potentis  viri  Ciappettuci  de  Ubertinis 
capitanei  generalis  parlis  Blancorum  de  Florenlia  eiusque  districtus,  more  solilo;  ad 
que  presentes  fuerunt  infrascripti  ut  inferius  declarantur.  Dictus  dominus  Guidinus 
vicarius  dicli  domini  capitanei,  consensu  et  volunlate  dictorum  doajjnorum  infrascriplOf- 


(')  ffuerris. 


51  i  DOCUMENTI   PER    LA   STORIA    d'  ARKZZO  [C9o-G96.. 

rum  coiisiliariorum  el  predicte  universitatìs  congregate  el  una  cum  eis  et  ipsa  Consilia 
et  univcrsilas  et  singulares  infrascripti,  consensu,  voluntalc  ci  auclorilate  predicli  do- 
mini vicarii  el  una  cum  eo,  et  nomine  eorum  et  vice  totius  universitatìs  ac  partis 
Biancorum  de  Florcntia,  et  eius  comitatu  et  prò  eis,  sponte,  deliberate  et  solempniler 
fecerunt,  conslituerunt  et  ordinaverunt  discretum  et  providum  virum  dominum  Lapum 
Recuperi  de  dictis  Blancis  oxslrinsecis,  presentem  el  reci[)ientem  eorum  el  diete  partis 
Biancorum  simlicum,  procuratorem  et  specialem  nunlium  ad  comparendum  corani  reve- 
rendis  palrihus  domino  Guillielmo  permissione  divina  Gualballensi  episcopo  et  domino 
Piloforli  abbate  Libbiensi  (*)  in  ecclesia  Tholosana  domini  pape  cappellano,  ad  |)aci- 
ficandum  et  reformandum  statiim  provinciarum  Tuscie,  Macchie  Anconitane,  Homan- 
diolae,  Ducati  Spolelani,  civilatis  Bononie  et  aliarum  terrarum  circumadiacentium  per 
sanctissimum  in  Christo  jìatrem  dominum  nostrum  dominum  Cleraentem  summum 
pontificem  destinatis;  et  ad  informandum  eos  de  causis  guerrarum,  discordiarum,  ini- 
micitiarum  quas  predicli  Blanci  et  pars  Biancorum  predictorum  liabet  cum  jiarte  alia; 
el  ad  comparendum,  iuri  parendum  seu  procurandum  coram  ipsis  dominis  legatis  prout 
fueril  rationis;  et  ad  tractandum,  ordinanduin,  lìrmanduni,  promulgandum  et  penarum 
addilionibus  restorandum  cum  eis  et  cum  adversariis  diete  partis  omnia  que  ad  pacem 
generalem  vel  specialem,  treguas  et  alia  que  predicli  conslilnentes  si  esseiit  presentes 
facore  valerent;  el  generaliler  ad  omnia  et  singula  facienda  (jue  prediali  conslilnentes 
et  tota  dieta  universitas  diete  partis  facere  possenl  si  presentes  esseut;  el  qiie  verus 
sindicus  et  procurator  facere  potest,  et  que  natura  dicli  negotii  postulai  et  requirit; 
et  que  in  licteris  curalionis  predictorum  dominorum  coutinentur.  Dantes  et  atlribuentes 
dicto  sindico  et  procuratori  plenam,  generalem  el  liberam  poteslatem  faciendi  omnia  et 
singula  supra  contenta,  prout  fuerit  rationis;  promiclenles  suo  nomine  et  diete  univer- 
silalis  et  parlis  niihi  Bonaventure  notano  infrascripto,  stipulanti  vice  et  nomine  om- 
nium et  singulorum  quorum  interest  vel  interesse  poterit,  se  et  dictam  partem  et 
universilatem  firmum,  ratum  et  gratum  habere  quicquid  diclus  sindicus  et  procurator 
de  predictis  seu  circa  predicta  vel  aliquod  predictorum  sindicario  et  procuratorio  no- 
mine prò  predictis  constituentibus  el  dieta  universitate  et  parte  Biancorum  duxerit 
faciendum  sub  obligalione  honorum  dictorum  constiluentium  et  diete  universitatìs  et 
partis  prese i.tium  el  fulurorum. 

Nomina  predictorum  constituentium,  qui  presentes  fuerunt,  sunt  hec: 

Domini  Piagellus  de  co- \  Todaldious  de  Guidaloctis 

mitibus  de  Gangalandis  )  de  numero  mi"  f^^^^,^^  phylippi 

Guidoolimdomini Uber-    eTlomr'dTcTè  Acerritellus  de  Ubertinis 

t.n,   dePacQ.s  p^^.^^^  ^.^^.  ^^  ^.-^.^^^y^^ 

Dominus  Lapus  Recuperi  / 

„    ,  ■      j      ,    j,,     ..  Soldus  Ranùccii 

Maghinardus  de  Ubertis,  , 

Tainus  de  Scolaribus    )  ^^^^Z  ^é^l  .^f"^'^"!  ^^V'?"" 

Recuperus  de  Circulis  \  partis  ^'^'"'^^  ^^  ^^^'^'^ 

Ranerius  de  Abbatibus)  Bernardus  de  Paccjis 

Angelus  de  Pa?cis  ^^^  Johannes  medicus 

Bertuccius  de  Pulcis  Tuccius  de  Abbatibus 


(•)  Altrove:  lumberienst,  lumbiensl.  lumbarlensi,  lumianensl. 


AN.    1305]  CODICE  DIPLOMATICO  515 

Vieri  de  Pacfiis  (')  Andreas  de  Abbatibus 

Bertinus  de  Pacgiis  (*)  (.".ione  Marioli 

Ser  Landus  de  Brolio  Berlinus  de  Abbatibus 

Ser  Cinghus  Giamboni  Durante  de  Abbatibus 

Dominus  Lapus  de  Ubertis  Lapus  de  Guidaloctis 

Aldobrandus  de  Abbatibus  Brunus  de  Casci 

Mula  de  Soldaneriis  Vannes  de  Infangatis 

Chele  de  Scolaribus  Fonfus 

Cione  de  Abbatibus  INerocQus  Guidi 

Bernardus  de  Gherardinis  Magius  Spinelli 

Ricchus  de  Grifonibus  Brunaccius  Vivendi 

Giannoctus  Michelis  Felt(r)uccius  de  Abbatibus. 

Acta  fuerunt  predicla  Aretii,  in  ecclesia  de  Morello,  presentibus  Ghino  Galere  de 
Florentia,  Martino  Nuti  de  Faventia  et  Pelegrino  Guillielmi  de  Linari  testibus  ad  hec 
vocatis  et  rogatis. 

Item  eodem  die,  in  domo  domini  Francischi  ser  Bencevennis,  presentibus  predictis 
Martino  et  Pelegrino  testibus.  Dominus  Vieri  de  Circulis,  Caparoccus  de  Lambertis, 
Dinus  de  Liccio,  Lambertuccius  de  Mugnana,  lacobus  lannocgi.  Ventura  domini  Vieri, 
Brunus  Dini,  Guercius  domini  Donati,  Bonifalius  d.  Vieri,  Geptiiis  de  Circulis,  Lapus 
de  Scolaribus,  lohànnes  Mule  de  Soldaneriis,  Melliorinus  Beni,  Gualterius  Cionis  Mac- 
coli  Q>)  de  dieta  parte  Blancha,  audito  et  intellecto  tenore  predicti  sindicatus  et  procu- 
rationis  declarato  eis  per  me  Bonaventuram  notarium  infrascriptum,  ipsum  acceptave- 
runt;  et  simili  modo  per  se  dictum  ser  Lapum  Recuperi  et  diete  partis  Blancorum 
sindicum  et  procuratorem  fecerunt,  ut  alii  supra  fecerunt,  ad  omnia  et  singuia  supra 
contenta,  et  eodem  modo  de  rato  proraiserunt  ut  predicta,  sub  obligatione  honorum 
suorum,  et  in  omnibus  et  per  omnia  fecerunt  et  teneri  voluerunt  ut  predicti  supra. 

Item  eodem  die,  in  malori  palatio  Comunis  Aretii,  presentibus  ser  Pecorario  notarlo 
Aquisti  et  ser  Comando  notarlo  Gnaldi  testibus.  Castrone  Clarissimi,  luntinus  Barfoli 
de  Montevarchi,  Bruschia  de  Montevarchi,  Coracgus  de  Osteria  de  dieta  parte  Bianco- 
rum  de  Florentia,  audilo  tenore  predicti  sindicatus,  et  ipsi  consenserunt  et  ipsum  ap- 
probaverunt,  confirmaverunt  et  simili  modo  per  se  fecerunt  et  constituerunt  dictum 
dominum  Lapum  Recuperi  eorum  et  diete  partis  sindicum  et  procuratorem  ad  omnia 
et  singuia  predicta  ad  que  supra  factum  est,  et  de  rato  proraiserunt  sub  obligatione 
honorum  suorum  et  in  omnibus  et  per  omnia  facere  ut  supra  alii. 


696. 

Dolfo  di  messer  Tarlalo  da  Pielramala  riceve  da  Cesco  di  Martino  e  Berardino  di 
Casiiccio,  banchieri  aretini,  una  certa  somma  che  aveva  pagata  come  mallevadore 
del  Comune  di  Monte  s.  Savino,  slato  condannato  dal  potestà  di  Arezzo  a  un'am- 
menda di  2500  lire. 

Arezzo,  Casa  del  TagliabOTi  -  26  novembre  1805.  [Arch.  Capit.  d' Ar.,  785*'%  Protoc.  di  ser 

Ciuccio  di  ser  Dardo  di  Gerardo]. 


(•)  Sic.  (Il)  probabilmente:  MarxoU. 


bit»  DOCUMENTI  PER  LA  STORIA  D' AREZZO  [690-698. 

In  Dei  nomine  amen.  Anno  Domini  a  nalivitate  Millesimo  CCC  quinto,  indictione 
lerlia,  domino  Clcnienle  papa  quinto  residente,  die  xxvi  niensis  novembris.  Actum  Aretii, 
in  domo  domini  Berardini  de  Talliabobus,  presenlibus  domino  Pucio  Feidis,  domino 
Berardino  predicto,  Dado  de  Fifantis  et  Pero  Angeli  de  Petramala  testibus.  Nobilis  vir 
Dolfus  quondam  domini  Tarlali  de  Petramala  civis  aretinus,  asserens  et  affirmans  se 
taniquam  lìdeiussor  Comunis  et  hominum  .Montis  S.  Savini  condempnati  per  dominum 
Soffredum  de  Vergiolensibus  poleslalem  civilatis  Aretii  in  duobus  miiibns  quingentis 
libris  ratione  certi  maleficii  et  excessus  per  eos  commissi,  soivisse  camerario  et  (Comuni 
Aretii  de  sua  propria  et  privata  pecunia  et  animo  repetendi  ab  ipso  Comuni  Monlis 
Sancti  Savini  prò  sindico  et  liominibus  (lieti  Comunis  Monlis  terliam  partem  diete  con- 
dempnationis,  videlicet  octingentas  treginta  tres  libras,  sex  solidos  et  odo  denarios 
honorum  denariorum  pisanorum  parvorum,  ut  de  ipsa  solutione  apparere  dixit  per  in- 
strumentum manu  ser  Fei  nolarii  Boni  vel  allerius  notarii,  ac  in  ipsa  quantitale  viii'^xxxiii 
librarum,  sex  soldorum  et  vui  denariorum  se  veracem  et  legilimum  eredilorem  dicti 
Comunis  et  hominum  Montis  Sancti  Savini  ante  solutionem  infrascriplam  sibi  faetam,  ex 
causa  venditionis  cessit,  concessit,  transluiit  et  mandavi!  Cesco  olim  domini  Martini  de 
Aretio,  enienti  et  recipienti  prò  se  et  Berardino  Casucii  cive  aretino  eorumqiie  heredibus 
et  qui  ius  eorum  habuerit,  debitum,  nomen  et  causam  et  omnia  et  singula  iura  et  aetio- 
nes  que  et  quas  habet  ipse  Dolfus  ac  habere  posset  conlra  dictum  Comune  et  homines 
de  Monte  Sancii  Savini  eorumque  bona  et  possessores  honorum  in  dictis  vui^xxxiii  li- 
bris, VI  soldis  et  oeto  denariis,  et  dampnis  et  expensis  et  omnibus  suis  accessionibus; 
constituens  exinde  dictos  Cescum  et  Berardinum  procuratores  ut  in  rem  suam  et  ulrun- 
que  ipsorum  in  solidum,  ut  admodo  a  die  presentis  cessionis  in  antea  possint  dictum 
debitum  petere,  exigere,  consequi  a  prefatis  l^omuni  et  homioibus  de  Monte  S.  Savini 
et  in  bonis  eorum  agere,  eausari,  el  omnia  et  singula  facere  que  poterai  dietus  Dolfus 
ante  presenlis  cessionis  contractum,  prò  prelio  et  nomine  prelii  diete  venditionis,  ces- 
sionis viii''xxxiii  librarum,  sex  soldorum  et  odo  denariorum  honorum  denariorum  pisano- 
rum  parvorum.  Quod  prelium  didus  Dolfus  habuisse  et  recepisse  a  dicto  Cesco  dante 
et  solvente  prò  se  el  dicto  Berardino  et  de  comuni  pecunia  ipsorum  sponle  confessus 
et  contentus  fuit.  Renumptians  exceptioni  et  e.  Quod  quidem  iurameotum,  cessionem, 
confessionem  el  omnia  el  singula  supradicta  prefatus  Dolfus  promisit  el  conveait  per 
se  et  suos  heredes  rata  el  salva  habere  et  tenere  et  conlra  non  parere  et  non  venire  etc. 

(Sn.)  Ego  Ciucius  fllius  ser  Dardi  quondam  Gerardi  de  Aretio  imperiali  audorilate 
nolarius  prediclis  inlerfui  rogatus  ss.  et  puhlicavi. 


G97. 

Guglielmo  dei  Ricasoli  della  Parie  Bianca  prende  a  muluo  400  fiorini  da  Berardino 
di  Casuccio  banchiere  di  Arezzo. 

Arezzo,  Dinanzi  la  Cliiesa  di  s.  Filippo  -  [Arch.  Capii.  d'Ar..  n.  785*",  Protoc.  di  ser 

29  dicembre  1305.  Ciuccio  di  ser  Dardo  di  Gerardo}. 

In  Dei  nomine  amen.  Anno  Domini  Millesimo  CCC°  quinto,  indictione  secunda,  do- 
mino Benedicto  papa  residente,  die  veneris  xxviiii  mensis  decembris.  Actum  ante  eccle- 


AN.    1305-1307]  CODICE   DIPLOMATICO  317 

Siam  sancii  Pliilippi,  presentibus  Carbone  de  Cerchiis  de  Florentia,  ser  Nardo  Guiducii, 
Mastro  de  sancl(a)  AgathaC)  et  Brunello  lacobi  testibus.  Dominus  Guillielmus  olim  Berlen- 
gerii  de  Ricasulis  ex  confessione,  causa  mutui,  per  se  et  suos  lieredes  reddere,  dare  et 
solvere  promisit  et  convenit  Berardino  quondam  Casucii  stipulanti  et  e.  quadringentos 
florenos  de  bono  et  puro  auro  et  e.  ad  omnem  eius  voluntatem  et  e.  in  civitate  Aretina 
et  e,  sub  pena  dupli,  refectione  dampnorum  et  expensarum  et  suorum  obligatione 
bonorum  et  e. 


698. 

Alcuni  di  Parte   Bianca,   esiliati  da  Firenze,    contraggono  prestili  di  denaro  con 
banchieri  aretini. 

Arezzo  •  14,  17  marzo;  14  maggio  1306;  [Arch.  Capit.  d'Ar.,  n.  788'''',  Proloc.  di  ser  Ciuccio 

11  gennaio  1307.  di  ser  Dardo  di  Gerardo]. 

(iMcccvi),  die  XIV  marcii.  Actum  Arelii,  in  apotecha  Mini  Boni,  presentibus  ipso  Mino 
Dadi  et  Verio  de  Cetona.  Pieroccus  lilius  Rossolati  de  Hubertis  asserens  per  Deum 
unum  se  annis  xxv  maiorem  esse,  ex  confessione  causa  mutui  per  se  et  suos  heredes 
reddere,  dare  et  solvere  promisit  Gnaldo  Raneiii  Comandi  (t)  stipulanti  el  e.  quadraginta 
florenos  de  bono  et  puro  auro  bine  ad  unum  mensem  in  civitate  Aretii,  sub  pena  dupli 
et  e.  Et  in  speciale  pignus  obligavit  eidem  unum  suura  equum  pili  nigri  cuni  marchis 
in  coxa  mancha  et  cum  quodam  signo  in  coxa  recta,  quem  equum  voluit  ipse  Pieroccus 
stare  penes  dictum  Gnaldum  et  pio  diclo  Gnaldo  ad  omne  risgum  C"),  casum  et  fortu- 
nam  etc. 

Die  XVII  mensis  marcii.  Actum  in  domo  mei  notarii  infrascripti,  presentibus  Nerio 
Alerisci  et  Petruccio  domini  Berardini  testibus,  Ranerius  fìlius  domini  Nerii  Pichini  de 


(•)  santa  gaiha  f»)  Sic. 


(1)  Costui  era  uno  dei  più  facoltosi  Jjanchieri  di  Arezzo.  In  questo  tempo  ebbero  bisogno  di  ricorrere 
al  suo  denaro  e  cittadini  e  fuoruscili  e  Comuni.  Il  2  giugno  1306  gli  uomini  del  Comune  di  Laterina  adu- 
natisi "in  plebe  sancte  Marie  dicii  castri,,  stabilirono  di  contrarre  con  lui  un  debito  di  600  fiorini  d'  oro, 
"simul  omnes,  cum  piena  el  comuni  concordia,  nemine  discordante,  prò  utilitate  ipsius  Comunis  et  commodo,,. 
11  18  gennaio  1307  fece  con  lui  un  mutuo  di  732  fiorini  il  Comune  di  Subiano.  Ma  nel  1311  gli  vennero 
confiscati  i  beni  da  Uguccione  della  Faggiola  allora  capitano  del  popolo.  Ce  lo  dice  il  notaro  Ciuccio  di  ser 
Dardo,  il  quale  essendo  stato  dal  medesimo  Uguccione  chiuso  in  carcere,  dovette  per  ordine  suo  estrarre  dal 
protocollo  gli  atti  riferenlisi  a  quel  prestito  cancellando  l' imbreviatura.  11  ricordo  che  egli  scrive  per  tre 
volle  in  margine,  di  fronte  a  ciascuno  dei  tre  alti,  è  il  seguente:  "Anno  Domini  Mcccxi,  indictione  nona,  die 
XXX  decembris,  presentibus  Guidone  domini  Ubertini  de  Pacis,  ser  Feo  Vannis,  ser  Nulo  el  Acoltucio  Grechi 
testibus.  Ego  Ciucius  notarius  infrascriptus  caplus  et  compulsus  in  palalio  populi  civitalis  Aretii  per  Ugui- 
cionem  de  Fagiola  capitaneum  populi  diete  civitalis,  dictam  imbreviaturam  cancellavi  el  revera  compievi  et  re- 
stituì completam  diclo  capilaneo  de  ipsius  mandalo,  ut  palei  manu  ser  Nucii  Grechi,  quia  non  potui  effugere 
manu  eiusdem  capilanei,  quia  dictus  Naldiis  condempnalus  eral  per  eum  et  ipsius  bona  publicata  Comuni 
Aretii  Tallone  in  ipsa  condempnatione  infrascripta,,. 


518  DOCUMKNTI    PER   LA   STOIllA    D'  AIlliZ/,0  [(J98-C99. 

Abbatibus  ile  Floieiilia  asserens  se  ab  ipso  patre  suo  emancipaltim,  ut  patere  dixit  pu- 
blico  instrunienlo  diete  eraancipalionis  scripto  nianu  ser  Fonde  Delesalvi  notarii  de 
Ancisa,  confessus  fuit  et  affirmavit  se  ex  causa  et  nomine  mutui  habuisse  et  recepisse 
a  Manente  Orlando  do  Aretio  dante,  solvente  et  mutuante  vice  et  nomine  Honi  olim 
Nelli  Bifcoclii  de  Florentia  et  de  pecunia  dicti  Boni,  (|uinquaginta  llorenos  de  bono  et 
puro  auro  et  e.  Qaos.  quinquaginta  llorenos  Ranerius  predictus  promisil  et  convenit  dicto 
Manenti,  stipulanti  prò  dicto  Bono,  reddere  ac  restiluere  liinc  ad  unum  annum  pro- 
xime  veiiienlem  in  civitate  Floienlie  et  e.  sub  pena  dupli,  rel'ectione  dani[)norum  et 
expensarum  et  suorum  obligalione  honorum  et  e.  Cui  debitori  prò  guarentigia  sic  ser- 
vari  precepi. 

Die  xiiii  mensis  mail.  Actum  ante  domuni  infrascripli  creditoris,  presenlibus  Gratia 
Gilii,  Brunello  lacobi  et  Angelo  Nicolucii  teslibus.  Tanus  olim  domini  Brancaleonis  de 
Scolaribus  de  Florentia  principaliter,  ex  confessione  causa  mutui  et  eius  precibus  et 
mandato  Carbone  de  Cerchiis  de  Florentia  fideiussorio  nomine,  simul  ambo  et  uterque 
in  solidum  per  se  et  suos  heredes  reddere,  dare  et  solvere  promiserunt  et  convenerunt 
Baldovino  olim  Ranaldi  Arengerii  aretino  civi  stipulanti  et  e.  treginta  florenos  de  bono 
et  puro  auro  et  e.  liinc  ad  unum  niensem  proxime  venturum  in  civitate  Aretii  et  e.  Et 
in  speciale  pignus  prò  predictis  obligaverunt  eidem  Baldovino  unum  equum  pili  brunati 
ipsius  Tani,  quem  idem  Tanus  penes  se  habere  prò  ipso  Baldovino  et  eius  nomine 
sponte  confessus  fuit,  dans  eidem  creditori  liccntiam  et  auctoritatem  plenariam  quando- 
cumque  voluerit  dictum  equum  sibi  accipiendi  et  tollendi  et  sibi  retinendi  donec  de 
ipsa  quantilate  eidem  creditori  fueril  plenarie  satisfactum,  ad  omnem  casum,  rischum 
et  fortunam  tam  divini  quam  humani  iudicii  ipsorum  debitorum.  Ita  quidem  quod  si 
contingerpl  ipsum  equum  quocumque  modo  mori  vel  devastari,  ex  tunc  promiserunt 
eidem  simul  ambo  et  in  solidum  ipsius  equi  capestrum  recolligere  et  ipsam  quanti- 
tatem  treginta  florenorum  solvere  eidem  termino  supradicto  sub  pena  dupli,  refectione 
dampnorum  et  expensarum  et  suorum  obligatione  honorum  et  e. 

'  (Mcccvii),  die  XI  ianuarii.  Actum  in  domo  olim  Petri  de  Talliabobus,  presentibus 
Delfo  de  Petramala,  ser  Donato  notarlo  de  Lucignano,  Chico  Pucii  de  Arnaldis  et  aliis 
testibus.  Nectus  de  Quarata  ex  causa  venditionis  cessit  et  concessit  Andree  olim  Schiat- 
tini  de  Florentia  stipulanti  et  e.  ius  et  actionem  quod  et  quam  habet  centra  et  adversus 
CapontoQum  de  Hubertis  olim  domini  Monaci,  Brancam  domini  Bernardi  de  Scolaribus, 
Guidonem  domini  Gerardi  de  Lambertis,  Zaccariam  domini  Ceffi  de  Lambertis,  Feltru- 
cium  domini  Durantis  et  Tucium  domini  ÌVerii  de  Abbatibus- et  Ildebrandinum  domini 
Simonis  de  Abbatibus  et  quemlibet  ipsorum  in  solidum,  in  xxvi  florenis  auri  quos  pre- 
dicti  omnes  et  quilibet  eorum  in  solidum,  causa  mutui,  dare  et  solvere  promiserunt 
dicto  Nedo  recipienti  prò  se  et  Truffa  et  Bello  fratribus  suis  et  quolibet  eorum  la 
solidum,  ut  palet  manu  ser  Simonis  notarli  Huguicionis.  Constituens  eum  exinde  pro- 
curatorem  et  e.  prò  pretio  xxvi  florenorum  auri,  quos  confessus  est  et  e. 


AN.    1307-1310]  CODICE  DIPLOMATICO  549 


699. 

Il  conte  Aghinolfo  di  Romena,  non  potendo  a  causa  delle  guerre  esistenti  nell'aretino  e 
delle  inimicizie  capitali  recarsi  alla  presenza  degli  ambasciatori  di  Arrigo  VII 
dimoranti  in  Arezzo,  nomina  un  suo  procuratore  per  intendersi  con  essi. 

Bibbiena  •  12  Inolio  1310.  [B.  Ardi,  di  St.  di  Pisa,  Diplom.,  Rondoni]. 

mm.  243- 120X47-45- 

BoNAiM,  Acta  Henrici  VII,  I,  27,  n.  xxi. 

In  Dei  nomine  amen.  Anno  eiusdem  a  nactivitate  Millesimo  tricen[lesimo  decimo, 
indictione]  oclava,  domino  Clemente  papa  quinto  [sedente,  et  domino]  Henrico  impera- 
tore regnante,  die  xii  intrantis  mensis  iiilii.  Cura  inliistris  et  magnificus  vir  dominus 
Comes  Aghinolfus  de  Romena,  Tuscie  Dei  gratia  palatinus,  propter  viarum  discrimina 
et  iminentes  guerras  que  nuper  insunt  in  civitate  Aretii  et  eius  districtii  et  eliam  propter 
capitales  inimicitias,  ut  asseruit,  sit  adeo  impeditus  quod  coram  venerabili  et  reverendo  in 
Christo  patre  domino  Filippo  Dei  gratia  Esstensis(')  ecclesie  episcopo,  et  magne  probitatis 
viro  domino  Bassciano  de  Guaciis  legum  professori,  nuntiis  et  ambascialoribus  serenis- 
simi principis  et  domini  domini  sui  Henrici  Dei  gratia  Romanorum  imperatoriset  semper 
augusti,  non  posset  secundum  mandatum  sibi  factum  ab  ipsis  ambascialoribus  in  civitate 
Aretii  se  coram  eis  personaliter  presentare,  fecit,  constituit  et  ordinavi!  discretum  vi- 
rum  ser  Andream  Betti  de  Puppio  notarium,  absentera,  suum  procuratorera  et  nun- 
lium  spetialem  ad  presenlandum  se  |)ro  eo  et  eius  nomine  coram  ipsis  domini  impe- 
ratoris  ambasciatoribus;  et  ad  ipsum  dominura  comitem  excusandum;  ac  audiendum  ab 
eis  suo  nomine  intentionem  et  voluntalem  dicti  domini  imperatoris;  et  generaliter  ad 
omnia  et  singula  facienda,  gerenda  et  exercenda,  que  circa  predicta  et  quodiibet  pre- 
dictorum  fuerint  oportuna.  Promittens  firmum  et  ralum  babere  et  tenere  quicquid  per 
dictum  suum  procuratorem  factum  fuerit  in  predictis  vel  aliquo  predictorum. 

Acta  sunt  beo  omnia  supradicta  in  castro  Biblene,  in  camera  palatii  venerabilis  patris 
domini  Ildebrandini  Dei  gratia  episcopi  aretini,  in  presentia  ipsius  domini  episcopi  are- 
tini, presentibus  nobili  viro  Ubaldino  domini  Bindi  de  Cerchis  de  Florentia,  ser  Ugo- 
lino notarlo  condam  Ranuccii  de  Forlivio  et  magistro  Luca  fisico  de  Biblena,  testibus 
ad  beo  habitis  et  vocatis. 

(Sn.)  Ego  Maffeus  condam  Bonagure  de  Biblena  imperiali  auctoritate  notarius  et 
iudex  ordinarius  predictis  omnibus  interfiii  et  rogatus  scribere  scripsi  et  publicavi. 


(•)  Sic. 


590  DOCUMENTI  PEn  LA  STORIA  D'  AREZZO  ["00-701, 


100. 

//  Consiglio  GenenUe  di  Arezzo  elegge  un  sindacn  per  andare  ad   irrigo  VII  e  pre- 
slare  in  nome  del  Comune  il  giuramento  di  fedeltà  e  sudditanza. 

Arezio,  Palazzo  del  popolo  -  20  gennaio  1311.         [II.  Ardi,  di  ?i.  di  Pisa,  Diplom.,  Rondoni]. 

mm.  196-200X460. 

BoNAiM,  Acta  Henrici  VII.  1,  138. 

In  Dei  nomine  amen.  Notum  sit  maieslati  serenissimi  principis  domini  Henrici  Dei  gra- 
tia  Romanorum  regis  seniper  augusti  et  omnibus  hoc  instrumentum  publicum  inspecturis, 
quod,  vocatis  et  congregatis  ...  defensoribus  populi,  ...  vexillifero  iustitie,  ...  gonfalone- 
riis  socielalum  al  generali  Consilio  Comunis  et  populi  civitalis  Aretii  in  palatio  populi 
ipsius  civitatis,  ad  sonum  tubarum  et'  vocera  preconium  ipsius  et  ad  sonum  campane, 
ut  moris  est,  prò  infrascriplo  sindico  creando  et  faciendo  de  mandato  nobilis  et  prudentis 
viri  Tilis  de  Filipensibus  de  Urbeveteri  potestatis  et  capitanei  ipsius  civitalis  Aretii,  sponte 
et  ex  certa  et  pura  scientia  prelati...  defensores,  ...  vexillifer  iustitie,...  gonfaionerii 
socielalum  et  Consilium  simul  cuna  diclo  domino  potestate  et  capilaneo  et  de  ipsius 
licentia,  consensu  et  auctoritate,  et  idem  dominus  poteslas  et  capitaneus  simui  cum 
eis  et  de  ipsorum  licentia,  consensu  et  auctoritate,  unanimiter  et  concorditer,  fece- 
runt,  constitueruiit,  ordinaverunt  et  creaverunl,  prout  de  iure  et  facto  melius  et  effi- 
cacius  potuerunt,  vice  et  nomine  totius  Comunis  et  populi  civitalis  predicle,  virum 
providum  Berludum  condam  Ranaldi  arelinum  civem,  ibidem  presentem  et  mandatum 
recipientem,  eorum  et  diclorum  Comunis  et  populi  Aretini,  verum  ac  legitimum  sindi- 
cum,  procuratorem,  actoreni  et  numptium  specialem  ad  comparendum  et  se  presen- 
landum  coram  maieslate  prefati  domini  regis,  et  ad  recognoscendum  prediclura  domi- 
num  regem  eorum  et  dicli  Comunis  et  populi  verum,  naturalem  et  legitimum  dominum 
absque  medio,  et  ad  iurandum  pure  et  libere  fidelilatem,  et  ad  preslandum  in  animas 
ipsorum  iuramentum  pure  fidelitalis,  et  ad  presentandum  civitalem  et  cives  prediclos, 
Comune,  populum,  dislriclum  et  posse  eorum  obedientie  et  iurisdictioni  ipsius  domini 
regis  tanquam  domini  sui  legilimi,  et  ad  promitlendum  omnia  et  singula  que  in  forma 
fidelitatis  nova  et  voleri  conlinenlur,  et  ad  que  verus  subditus  et  vasallus  suo.  vero 
domino  tenetur;  et  ad  iurandum  et  promitlendum  omnia  et  singula  mandala  ipsius 
domini  regis  in  omnibus  et  singulis  observare,  et  ad  recognoscendum  ipsum  dominum 
regem  habere  merum  et  mixtum  imperium  et  iurisdictionem  omnimodam  io  civitalem, 
cives.  Comune  et  populum  supradictos  et  in  loto  posse  et  dislrictu  eorumdem,  et  ad 
compromittendum  alte  et  basse  in  ipsum  dominum  regem  de  omnibus  et  singulis  di- 
scordiis,  rancoribus,  inimiciliis,  iniuriis  et  dannis  datis  ipsorum  civium  universalibus  et 
particularibus;  et  ad  dandum  eidem  domino  regi  plenam,  generalem  et  liberam  pote- 
stalem  et  bailiam  super  discordiis  et  inimiciliis  eorum  universis  et  singulis  ordinandi, 
statuendi  et  pronumptiandi  ad  suam  omnimodam  voluntatem;  et  ad  slatuendum  et  pro- 
miltendum  penam  et  bona  ipsorum  obligandum  prò  prediclis  et  predicta  langenlibus  ob- 


AN.    -131  Ij  CODICE  DIPLOMATICO  521 

servandis;  et  generaliter  ad  omnia  et  singula  facienda,  iuranda  et  liberaliter  promittenda 
que  de  mandato  prefali  domini  regis  processerint,  cum  pene  promissione  et  honorum 
obligatione  et  aliis  oportunis.  Dantes  et  concedenles  in  hiis  et  circa  hec  eidem  sindico 
plenam,  liberam  et  generalem  auctoritatem  cum  pieno,  libero  et  generali  mandato;  nec 
non  promittentes  firma  et  rata  habere  perpetuo  et  tenere  omnia  et  singula  que  per 
dictum  sindicum  facta  et  promissa  fuerint  in  predicta  et  circa  ea;  sub  ipoteca  et  obli- 
gatione omnium  et  singulorum  honorum  et  iurium  Comunis  et  populi  antedicti. 

[Actum]  in  palalio  populi  civitatis  Aretii,  sub  annis  Domini  ab  eiusdem  nativitate 
[Mjcccxi,  indictione  vini,  die  xxvi  ianuarii,  ipso  domino  rege  regnante  et  domino  [Cle]- 
mente  papa  v°  residente,  presentibus  domino  lohanne  Gruneo  de  Pisis  iudice  dicti  do- 
mini potestatis,  ser  Nerio  Bernardi  de  Bolsena,  ser  Petro  ser  Guidonis  de  Urbeveteri 
militibus  et  sotiis  dicti  domini  potestatis,  Bellino,  Angelo  et  Bono  preconibus  Comunis 
et  populi  Aretii  teslibus  ad  hec  vocatis  et  rogalis. 

(Sn.)  Ego  Verius  condam  Mini  Borestauri  de  Aretio  imperiali  auctoritate  iudex  or- 
dinarius  atque  notarius  pubiicus  prediclis  omnibus  interfui  eaque  rogatus  de  mandato 
dicti  domini  Potestatis  et  capilanei  scripsi  et  publicavi. 


701. 

/  fuoruscili  Guelfi,  dimoranti  in  Foiano,  7iominano  il  loro  sindaco  per  firmare  la 
pace  coi  Guelfi  di  Arezzo. 

—  (marzo)  1311. 

11  protocollo  di  ser   Federigo  di  Dato,  in  cui  trovavansi  gli  atti  riferentisi  a  questa   solenne  pace,  si  è 
perduto  da  lungo  tempo. 

Gamurriki  p.  Eug.,  Istor.  genealog.  delle  famiglie  toscane  ed  umbre.  111,  306. 

Convocatis  et  congregatis  infrascriptis  hominibus  de  parte  Guelforum  et  Guelfis  civi- 
bus  aretinis,  modo  existenlihus  in  Foiano,  ad  requisitionem  et  petilionem  mei  Federigi 
notarii,  amhaxiatorum  et  nunliorum  Naldi  olim  Beltrami  de  Albergottis  et  Pagni  Pa- 
gani de  Aretio  tractatorum  pacis  generalis  et  specialis  civitatis  et  Comunis  Aretii,  nec 
non  Guelforum  in  civitale  Aretina  commorantium,  audito  et  intellecto  quod  ipsa  pax 
tractari  et  fieri  speratur.  Domino  concedente,  infrascripti  homines  Guelfi,  nunc  in  dicto 
castro  morantes,  desiderantes  dictam  pacem  et  concordiam  fieri,  et  quantum  in  eis  est 
voleotes  dare  operam  efficacem,  omnes  et  singuli,  in  piena  et  comuni  concordia  et 
unanimi  voluntate,  fecerunt,  constituerunt  et  ordinaverunt  quantum  validius  et  plenius 
potuerunt  dictos  Naidum  de  Albergottis  et  Pagnum  Pagani  de  Platea  cives  aretinos, 
licet  absentes  tamquam  presenles  et  quemlibet  eorum  in  solidum,  ita  taraen  quod 
non  sit  potior  sive  melior  occupatis  auditio,  immo  quod  unus  eorum  inceperit  alter 
eorum  assumere  valeat  et  quod  neque  ipsorum  sive  cuius  eorum,  aiterius  absentia  non 
obstante,  valeat  facere  et  implere  eorum  et  cuilibet  eorum (")  sindìcos,  procuratores, 
tractatores  et  ordinatores  pacis  predicte,  factores  et  nuntios  speciales,  legiptimos  et  suffi- 


(•)  sic. 


522  DOCUMENTI   PER  LA   STORIA   D'  AREZZO  [701-703. 

cieDtes,  ad  omnia  et  singula  infrascirpla  prò  eis  et  quolibet  eorum  procuranda  tractanda 
et  facienda,  videlicel  ad  eundem  conveniendum  una  cum  aliis  sindicis  aliorum  (luelforum 
civitalis  Aretii  et  coroilatus  eiiis  ol  traclaloribus  diete  pacis  ad  Monlem  et  in  Monte  Sancti 
Savini  et  alio  et  ubi  vohierint  et  ordinata  fuerit  cum  sindicis,  procuratoribus  et  nunliis 
Ghibelliuorum  civitatis  et  comilatus  Aretii  et  partis  eorum,  eie.  Nomina  predictorum 
Guelforum  aretinorum  exititiorum  in  predicto  castro  Foiani  sunt  infrascripta  videlicet 

Dominus  Corbizus  de  Corbizis  iudex  Lippus  domini  Corbizi 

Balduccius  Federigi  de  Cencis  Mannuccius  C*)  magistri  Tuccii 

Biordus(*)  olim  Tebalduccii  de  Bostuiis  Uberlinus  Saracini 

Cencius  Fei  de  Cencis  Guiduccius  Argomenti  (1). 


702. 

Pace  firmata  tra  i  Guelfi  e  i  Ghibellini  di  Arezzo  in  presenza  del  vescovo  lldebran- 
dino. 

CÌTiteUa  -  26  marzo  1311.  [Arezzo,  Biblici,  della  Fratern.  dei  Laici,  Cod.  ii.  10, 

Storia  di  Arezzo  di  Frane.  M"  Degli  Azzi]. 

11  documento  proviene  da  un  protocollo,  oggi  perduto,  di  ser  Federigo  di  Dato,  e  trovasi  riferito  mala- 
mente nel  cap.  23  del  lib.  II  della  Storia  di  Arezzo  scritta  nel  1680  da  Francesco  Maria  Degli  Azzi,  della 
quale  si  hanno  diverse  trascrizioni. 

Gamurbini  p.   Euc,  Istor.  geneal.  delle  fam.  tose,  ed  umbre,  IV,  122. 

In  nomine  eterni  Dei,  amen.  Anno  Christi  a  nativitate  Mcccxi,  die  xxvi  martii  (2). 
Ada  sunt  hec  in  castro  Civiteile,  in  presentia  venerabilis  patris  domini  Ildebrandini 
episcopi  aretini,  domini  Gavardi  de  Castiiione  Aretino  plebani  de  Monticello,  domini 
Guilielmi  olim  Bettini  de  Ubertinis  plebani  piebis  s.  Pauli,  domini  Tasconis  olim  domini 
Tasche,  domini  Pucci  Fidei,  domini  Viviani  de  Orna,  Biordi  de  Ubertinis,  domini  Fran- 
cisci  Signorelli  iudicis,  Bettini  de  Faela,  magistri  Tebaldi  phisici  olim  ser  Guidonis, 
Cecchi  Pucci  de  Marabuttinis,  Naidi  olim  Beltrami  de  Albergottis  testium  rogatorum 
et  vocatorum. 


{•)  Gamurrini:  Biondus.       (t)  Cosi  nel  ms.  qui  in  nota  citato  di  casa  De  Bacci.  In  Gamurrini:  Mameus, 

(1)  In  un  brevissimo  sunto  delle  imbreviature  di  ser  Federico  di  Dato  che  trovasi  presso  il  sig.  colonn.  G. 
De  Bacci:  "Guelfi  in  castro  Piebis  constìtuerunt  nobilem  dominum  Fumum  domini  Alberti  de  Bostuiis  procura- 
torem: 

Tengus  Serralii  Pierus  Franchi 

Angelus  et  Duccius  Galli 

Plebanus  eius  filli  Restaurus  Berengerii 

Lotlus  Ceselli  Pierus  libertini 

Cencius  Naldi  Gralia  Nerconis 

Feus  Tolomei  Lottarinus  L(Jtti. 

(2)  Gli  Annales  Aret.  hanno  la  data  del  25  marzo:  "Et  pax  generalis  Inter  Ghibellinos  et  Guelfoa  apud 
Gvitellam,  tempore  Aldobrandini  episcopi  Aretini,  die  sancte  Marie  mensis  martii,,.  Ma  in  tutte  le  copie  ìd 
fine  alla  citata  Storia  "26  marti!,,. 


AN.    1311]  CODICE   DIPLOMATICO  523 

Viri  nobiles  dominus  Albertus  quondam  domini  Tebaldi  de  Boslulis,  domini  Fumus, 
Carluccius  et  Bostulus  eius  filii,  agenles  hoc  omnia  cum  licentia  domini  Alberti  eorum 
patris,  alque  Guiduccius  alias  filiis  ipsius  domini  Alberti  et  frater  ipsorum  domioorum 
Fumi,  Carluccii  et  Bosloii,  promictentes  se  facturos  et  curaturos  ita  et  taliler  quod  dic- 
tus  Guiduccius  hanc  pacem  et  omnia  et  singula  infrascripla  servabit  perpetuo  et  contra 
non  veniet  sub  infrascripta  pena,  prò  se  ipsis  et  eorum  sequacibus  per  dictum  dorai- 
num  episcopum  declaranda,  ipsi  omnes  et  singuli  et  quilibet  eorum  in  solidum  ex 
parte  una:  et  nobiles  viri  Angelus  et  Rodulfus  fratres  nati  domini  Tarlati  et  dominus 
Guido  aretine  Plebis  archipresbiter,  Petrus  et  Tariatinus  filii  dicti  domini  Angeli,  agentes 
hec  omnia  cum  licentia  et  auctorilate  dicti  eorum  patris  Angeli;  et  Ciuccius  et  Bettinus 
nati  quondam  domini  lohannis  domini  Tarlati,  et  Bertuldus  filius  Masgii,  domini  Tar- 
lali predicli,  et  Teri  filius  quondam  Gualterii,  et  Binduccius  et  Andreuccius  eius  filii, 
agentes  hec  omnia  cum  auctoritate  et  licentia  domini  Terii  eorum  patris,  nobiles  de 
Petramala,  omnes  et  singuli  in  solidum  prò  se  ipsis  et  dicto  Masgio  promictentes  se 
facturos  et  curaturos  ila  et  taliler  quod  dictus  Masgius  hanc  pacem  et  omnia  et  sin- 
gula infrascripta  perpetuo  firma  habebit  et  tenebit  et  contra  non  veniet  sub  infrascripta 
pena  et  prò  sequacibus  per  dictum  dominum  episcopum  declaranda,  ex  altera  parte; 
exislentes  diete  partes  et  nobiles  suprascripti  in  presenlia  dicti  domini  episcopi,  nec 
non  sapientis  viri  domini  Marini  de  Spoleto  iudicis  Comuais  Aretii  et  assessoris  nobilis 
et  potentis  viri  Thilis  de  Philippensibus  honorabilis  potestalis  et  capitane!  Comunis  et 
populi  civitatis  Aretii,  ad  laudem  et  reverentiam  Dei  omnipolentis  et  gloriose  Marie 
semper  virginis  et  beati  Donati  patroni  civitatis  et  comitatus  Aretii,  predicte  partes  et 
nobiles  prò  se  ipsis  et  sequacibus,  in  conspectu  venerabilis  patris  domini  episcopi  are- 
tini et  multitudinis  gentium  et  hominum  ibi  adstantium,  in  piena  concordia,  pacifica- 
verunt  se  ad  invicem  et  firmaverunt  veram,  perpetuam,  flrmam  et  inviolabilem  pacem, 
concordiam  et  remissionem  et  liberationem  in  omnibus  et  de  omnibus  et  super  omni- 
bus universis  et  singulis  guerris Centra  venientes  sub  pena  mille  marcarum 

auri  puri  et  e. 

Ego  Federigus  notarius  filius  Dati  scripsi  rogatus. 


703. 

Arrigo  VII  scrive  a  Piero  da  Pielramala,  vicario  in  Castiglionfiorentino,  e  a  quel 
Comune  di  confermare  ai  Castiglionesi  i  diriUi  e  le  giurisdizioni  territoriali. 

Genova  •  9  dicembre  1311.  [Arch.  Diplom.  Fior.,  Comunità  di  Castiglionfiorent. 

Qiiad.  IV,  1223-1311,  e.  4']. 

BoNAiNi,  Acta  Heniici  VII,  I,  208,  n.  cxxxi. 

In  nomine  Domini  amen.  Hec  est  copia  sive  exemplum  quarumdarum  ticterarum  roboratarum 
adque  sigillatarum   (cum)  quodam  sigitto  cere  virginis  (»),  in  quo  erat  quedam  figura  maiestatis 


(»)  vtrgine. 


{,24  DOCUMENTI  PER  L\  STORIA  D"  AREZZO  [703-704 

regalis  diademate  coronate,  super  trono  sedenlis,  habenlis  in  viann  dextra  crucem  et  in  sinistra 
povinm  cum  qiiadam  cruce  parva  super  pomum;  el  erant  hec  lictere  circumstanles:  Heinricus  Dei 
gratia  Romanorum  rex  semper  augusti»».  Quorum  Uclerarum  lenor  talis  est: 

Heiiirigus  Dei  gialia  Romanorum  rex  seinper  augustus  nobilibiis  el  potenlibus  viris... 
vicario,  Consilio  el  Comuni  civitatis  Ardii  fidelilnis  suis  diieclis  graliam  suam  ci  omne 
bouum.  Habenles  ad  prudenles  viros  Perum  de  l'clramala  vicarium  nostrum,  homines 
et  Comune  de  Casliiiione  sincere  dilcctionis  alTectum,  el  cupicnles  ipsos  in  suis  iuribus 
per  nostre  prudenlie  studium  de  quibuslibet  in  solerliis  conservari,  fìdelilali  veslre  pre- 
seolium  tenore  (')  mandamus,  quatenus  in  eosdem  vicarium,  homines  el  Comune  in 
suis  iuribus,  iurisdilionibus  et  privilegiis  et  specialiler  in  illis  super  quibus  confirma- 
tionem  a  nobis  se  asserunt  impetrasse  manulenentes,  et  ut  manuleneantur,  prestantes 
eisdem  nostrum  auxilium  et  favorem,  ipsos  super  dictis  iuribus,  iurisdictionibus  et 
privilegiis  non  presumatis  indebite  molestare  sicul  quietalionera  nostram  cupitis  evi- 
tare. Dalum  lanue,  v  idus  decenibris,  anno  Domini  Millesimo  ccc  .  xi,  regni  vero  nostri 
anno  terlio  (1). 

Lectum  et  ascultatum  fuit  hoc  exemplum  sumptum  ex  Utteris  dicti  sigilli  munimine  roboratis 
per  me  Bencevennem  notarium  infrascriptum  et  coram  domino  Pagno  de  Sassolis  indice  ei  as- 
sessore civitatis  Aretii  ad  civilia  deputato,  prò  tribunali  sedente  in  palatio  iuridicn  civitatis  Aretii 
ad  discum  camere,  infirmatum  per  me  Bencevennem  notarium,  sei  Verium,  ser  Vannem  et  ser 
Tavianum  notaiios  infrascriptos  cum  ipsis  originalibus  licteris  diligenter  in  ipsius  presentia  ascul- 
tatum; et  cum  idem  index  prò  tribunali  sedens  cognoverat  hoc  exemplum  cum  ipsis  licteris  per 
omnia  concordare  et  huic  exemplo  hadtbeatur  (b)  decreto  piena  fides,  suam  et  civitatis  Aretine 
auctoritatem  interposuit  et  decreLum  stcb  anno  Domini  nativitatis  eiusdem  Millesimo  CCC  .  xii, 
indictio/ie  x*,  dicto  excellentissimo  imperatile,  die  xxvii  mensis  ianuarii,  presentibns  Chico  de  Ar- 
naldis,  ser  Fazio  Fucii  de  civitate  Aretii  et  magistro  Gerardo  Venture  de  Casliiiione  testibus 
adibilis  el  vocalis  ad  hec  (2). 


706. 

Clemente  V  nomina  a  vescovo  della  città  di  Arezzo  Guido  Tarlati  da  Pietramala. 

Monasterio  di  Gransello  presso  Malancéne  [Arch.  Valic.  Regest.  Clementis  V,  an.  VII, 

-  7  luglio  1312.  voi.  S9,  e.  186,  ep.  900]. 

(De  Giudici),  Lettere  ctiUc.-istor.,  6.  •  Cappelletti,  Le  Chiese  d' Ital.,  XVIII,  \  41 . 

Clemens  episcopus  servus  servorum  Dei  dilecto  filio  Guidoni  electo  aretino  salutem 
et  aposlolicam  benediclionem.  Onerosa  pastoralis  officii  summi  dispositione  pastoris 
nobis  licei  immerilis  cura  commissa  soliicilius  nos  pulsai  instanlia  ut  ad  provisionem 
ecclesiarum  vacantium  illarum  precipue  que  immediate  apostolice  sedis  subsunt  solli- 


(•)  Aggiunto  neU'  interlinea,  ('')  sic. 

(1)  Arrigo  aveva  concesso  da  Brescia  il  17  agosto  13H  un   ampio  privilegio   ai    Gastiglionesì.  (Vedasi 
citato  nel  presente  volume,  pag.  113,  nota). 

(2)  Seguono  le  recogniiioni  dei  predetti  notari. 


AN.    1311-1312]  CODICE  DIPLOMATICO  525 

citius  intendamus  ne  ipsis  pastoris  presidio  destitutis  ambulanlis  in  circuilu  lupi  rapacis 
astulia   oves  earum   rapiat  et  disperga!  et  ne  manus   avida  illarum  bona   diripiat  vai 
usurpai.  Nuper  siquidam  ecclesia  Aretina  romane  acclasie  immediate  subiacta  per  obi- 
tum  bone  memorie  Ildebrandini  episcopi  aretini  pastoris  solatio  destituta  dilaclus  filius 
Buosus  prepositus  et  capitulum  ipsius  ecclesie  vocatis  omnibus  qui  voluerunt,  debue- 
runt  et  potuerunt  commode  interasse  certa  die  ad  hoc  prefixa,  prout  moris  est  coiive- 
nientes  in  unum  prò  futuri  facienda   substitutione  pastoris,  ac  daiiberanles  ad  id  per 
viam   procedere   compromissi  in  dilectum   filium  Loclum    Ciaffaronis  at  Clone  Tegrini 
ipsius  ecclesie  canonicos  compromitlere  curaverunt  providendi  ea  vice  diete  ecclesie  de 
pastore,  potestatem  eis  unanimiter  concedeutes  al  promittentes  illum  in  eorura  al  diete 
ecclesie  apiscopum  et  pastorem  recipere  ac  habere;  de  quo  iidem  compromissarii  eidem 
ecclasie  providarent.  Predicti  varo  compromissarii  huiusmodi  potestate  recepta  secedentes 
in  partem  post  diversos  tractatus  super  hoc  invicem  habilos,  deiiberationa  infra  se  ha- 
bita  diligenti  in  te  archipresbiterum   Plebis  sancte    Marie  aretine    in    sacris  ordinibus 
constitutum   direxerunt   unanimiter  et  concorditer   vota  sua,  ac  deinde  prefatus  Giona 
ex  potestate  sibi  et  college  suo  predicto  concessa  de  mandato  collega  ipsius  nomina  suo 
et  college  ac  praposili  et  Capituli  predictorum  in   arelinum  episcopum  te  elegit,  elec- 
tionem  huiusmodi  coram  eis  solemniler   publicando.  Tuque   deinde  predicte  electioni 
illius  libi  presentato  decreto  ax  parte  dictorura  prepositi  at  Capituli  ad  instantiam  ao- 
rum  consentiens  propter  hoc  ad  sedem  apostolicam  accessisti;  et  demum  tam  tu  per  te 
ipsum  qnam  iidem  propositus  et  capitulum  per  eorum  certos  procuratores  specialiter 
dastinatos,  presentato  nobis  eodem  decreto,  a  nobis  suppliciter  poslulaslis  ut  confirmare 
electionem  huiusmodi  dignaremur  in  premissis  omnibus  statutis  a  iure  temporibus  ob- 
sarvatis.  Nos  igitur  alactiouem   eamdem    tuamque   personam  per  venerabilem  fratrem 
Berengarium  episcopum   Tusculanum  et  dilectos   fìlios  nostros  Arnaldum  tituli  sancii 
Marcelli  prasbitarum  et  Petrum  de  Columpna  sancte  Romane  ecclesie  diaconum  cardi- 
nales  examinari   fecimus   diligentar  et  facla  nobis  ab  eisdem  episcopo  et  cardinalibus 
saper  hoc  ralatione  fidali  quia  diclam  elaclionam  invenimus  de  te  persona  idonea  ca- 
Donice  celebratam,  illam  da  ipsorum  episcopi  et  cardinalium  et  aliorum  fralrum  nostro- 
rum  Consilio  auctoritala  apostolica  conflrmamus,  teque  ipsi  ecclesie  aretine  in  episco- 
pum prefìcimus  et  pastorem,  curam  et  administrationem  ipsius  libi  in  spiritualibus  et 
temporalibus  commiltendo  in  ilio  qui  dat  gratias  at  largitur  premia  confìdantes,  quod 
cum    sis  vir  sufficiente   lilterarum  scientia  preditus,  vite  laudabilis  et  conversalionis 
honeste,  generis  et  morum  nobilitate  conspicuus,  in  spiritualibus  providus  et  temporali- 
bus  circumspeclus,  eadem  ecclesia  sub  tuo  felici  regimine  dextera  Domini  tam  leve  Collis 
hnmilibus  quam  suave  et  in  dilectione  diu  tecum  faciente  virlute  conservabitur  a  noxiis 
et  adversis  et  conservata   feliciter   sub  umbra  lui  nominis   exullabit  ac  tu  inibi  velut 
fidelis  villicus  fidelilar  villicabis  et  tamquam   pastor  idoneus  verbo  protìcies  pariter  et 
exeraplo.  ToUe  igitur  iugum  Domini,  pascendum  suscipe  gregem  eius  super  quam  notas 
vigilias  diligans  sollicitusque  custodi,  ut  liber  non  pateal  aditus  invasori  et  Dominus 
insuspicabili  bora  venturus  si  te  invenarit  sic  agenteni  cursu  consumato  qui  tuo  labori 
preponitur  at  horum  fida  servata  qua  tue  solliciludini  commitluntur,  te  fidelem  com- 
pertum  in  modico  super  multa  conslituat  et  in  dilecta  gaudiorum  suorum  tabernacula 
inlroducat.  Datum  in  prioratu  (de  Grausello  propa  Malausannam  Vasionansis  diocesis), 
Qonis  iulìi,  ponlifìcatus  nostri  anno  septimo. 


526  DOCUMENTI  PER  LA  STORIA  d' AREZZO  [704-706. 

In  codem  modo  fìoso  preponilo  el  Cupiliilo  Aretino,  in  eodem  modo  Clero  civi- 

talis  el  diucesis,   Populo  cinlulis  et  diocesis  Aretine  et  omnibus  vassallis  Ecclesie 
Aretine. 


705. 

Lellera  che  il  vescovo  Guido  da  l'ietramala  dirige  a  Mccolò  vescovo  d'  Ostia  e  Vel- 
lelri  per  confermargli  l'  innocenza  di  frate  Bernardino  da  Montepulciano  incol- 
pato di  avere  avvelenato  Arrigo  177. 

Arezzo  •  14  settembre  1313.  [Biblioi.  dell'  Istit.  Granduc.  di  Lussemburgo, 

Fasti  fratrum  Luxenibiirgensiiim]. 

Copia  che  Domenico  Ranckendall  trasse  nel  1673  da  un  esemplare  del  I  iOS  proveniente  dn  altra  copia 
fatta  nel  1314  suH' originalo  da  Giovanni  vescovo  d' Argenteau. 

EcKARD,  Corpus  hìstoi:  mediì  Aevi,  11,  986.  -  Bonaim,  Acta  Henrici  \H,  1, . .  -  ì'aliotti  G.,  La  morte  di  Ar- 
rigo VII  di  Lussemburgo  si'condo  la  storia  e  secondo  la  tradizione  (Montepulciano  1894),  128. 

Venerabili  patri  suo  domino  spirituali  domino  iNicolao  Ostiensi  episcopo (*)  Guido 
miseratione  divina  episcopus  aretinus  cum  recomendatione  seipsum  ad  vota  paratum(''). 
Noverit  veslra  reverenlia  per  presentes  quod  post  perturbationem  quam  fideles  imperii 
maxime  per  Italiam  inceperunt  (<■)  de  morte  serenissimi  principis  Romanorum  impera- 
torisC)  Henricii,  in  quo  spes  omnis  nostre  saliitis  et  pacis  (^)  quasi  certa  et  infaiiibi- 
lis  quiescebat,  alia  surrexit  ab  ipsis  lldelibus  non  utique  contemnenda  (0,  eo  quod 
tqlius  Italie  redundet  in- notam  nec  non  (^)  ordinis  sancii  predicatorum,  quem  ob 
Dei  et  vestram  reverentiam  precipue  diligo  et  amplector.  INam  cum  solus  italicus  reii- 
giosus  vir  frater  Bernardinus  de  Montepoliliano  ordinis  memorati  eidem  domino  C")  la 
camera  ministraret,  eum  (')  infamaverunt  quod  in  sacra  hostia,  quod  audilu  horren- 
dum  est,  prefatum  dominum  venenaverit.  Ego  autem  et  celeri  fideles  imperii  qui  fidem 
et  sinceritatem  novimus  dicti  fratris,  certa  fide  C')  teoemus  dictum  (')  fratrem  nequa- 
quam  tantum  facinus  admisisse;  nec  quisquam  sani  capitis  inquam  potest  fidem  cre- 
dulam  adhibere  quod  ;  homo  tam  prudens  et  religiosus  sacerdos  (")  de  darò  genere 
natus  cum  proprio  damno  suo  et  ordinis  sui  iniuria,  sui  generis  dedecore  et  patrie 
infamia  tantum  facinus  perpetrasse!  (°)  et  illum  perimere  voluisset  (")  a  quo  honor,  vita 
et  salus  sua  suorumque  pendebat;  qui  eo  vivente  in  honore  etiam  principibus  equa- 
batur,  cui  camere  patebaut  hostia,  cui  accessus  ad  principem  sine  cuiuscumque  prohi- 
bitione  patebat  (p).  Nunc  autem  post  domini  sui  necem  necesse  habet  prò  victu  et 
vestitu  ex  more  cum  aliis  fratribus  mendicare.  Kon  enim  tanti  sceleris  conscius  fugit 


(•)  Eckard;  Venerabili  patri  suo  et  domino  singulart  domino  Nicolao  episcopo  Ostiensi.       (")  NeU'Eckard 
manca:  ad  vota  paratum.  {')  Id.:  receperunt.  (^)  Id.:  de  morte  serenissimi  imperatoris  Hen- 

rici. Ci  Id.:  spes  salxitls  et  pacis  omnium  nostrum.  (f)  Id.:  utique  permittenda  oriri,  sed  omniseve- 

ritate  perseguendo.  (e)  Id.:  nec  non  in  sancii  ordinis  predicatorum.  (i")  Id  :  domino  imperatori. 

(')  Id.:  ipsum.  ('^)  Id.:  fide  certa.  (i)  Id.:  ipsum.  (">)  Il  cod.  Lussemburgense  ha  la  lezione  meno 

esatta:  guod    homo  prudens,  religiosus  sacerdos         (■■)  Eckard:  tantum  scelus  perpetraverit.  (o)  Id.:  pe- 

rimere non  formidaverit.  (p)  Id.:  patebat  liber. 


AN.    1312-1313]  CODICE  DIPLOMATICO  527 

ad  C)  inimicos,  sed  cum  amicis  et  devotis  imperio  trahit  moram  C")  et  perseverai  pa- 
ratus  prò  ventale  sua  (*=)  et  sinceritale  luenda  cum  spe  magna  (■*)  parere  iuslilie.  Et 
inter  lales  se  reputai  esse  tutura  qui  si  ad  credulitalem  huius  sceieris  (")  ex  modica 
circumslantia  ducerentur  (0  eum  dentibus  suis  dilaniarent.  Faveat  igitur  (s),  supplico, 
vestra  prudentia  ad  abolendam  maculam  tam  iDiustam(''),  ut  paternitatis  vestre  favore 
atque  industria  et  patria  et  ordo  et  fratris  persona  de  tanta  infamia  liberati,  venerande 
dominalioni  vestre  uberes  gratiarum  referant  actiones.  Datura  Aretii,  decimaquarta  die 
septembris. 


706. 

Il  conte  Guido  da  Montefeltro  potestà  d'  Arezzo,  il  Consiglio  e  il  Comune  scrivono 
al  vescovo  d'  Ostia  e  Velletri  per  discolpare  frate  Bernardino  da  Montepulciano 
dell'  accusa  d'  avere  avvelenato  Arrigo  VII. 

Arezzo  •  14  settembre  1313.  [Bibliot.  dell'  Ist.  Grand,  di  Lussemburgo, 

Fasti  fratnim  Luxemburgensium']. 

EcKARD,   Corpus  histor.  medii   Aeii,  11,  987.  •  Bonaim,  Ada  Heniici   VII,  II.  -  Paliotti,  La  morte  di  Ar- 
rigo VII  di  Lussemburgo  secondo  la  storia  e  secondo  la  tradizione,  130. 

Venerabili  in  Christo  patri  domino  fratri  Nicolai  Hosliensi  et  Velletrensi  episcopo 
eorum  domino  et  benefaclori  (')  Fridericus  eomes  Montisferetri,  poteslas,  Consili am  et 
Comune  (')  civitatis  Aretii  cnm  recommendatione  seipsos.  Nuper  audivimus  quod  in  ple- 
risque  locis  religiosus  vir  frater  Bernardinus('')  de  Montepolitiano  ordinis  predica'orum 
de  morte  inclite  recordationis  Henrici  olim  Romanorum  imperatoris  domini  nostii  con- 
tra  verilatem  est  mullipliciler  diffamatus  (');  et  quod  eius  occasione  tam  ultramon- 
tani quam  italici  fratres  dicti  ordinis  et  religiosos  celeros  et  eorum  ecciesias  crudeliter 
persecuuntur  (").  Verum  si  nobilitatem  generis  ipsius  fratris  nec  non  scientiam,  lione- 
statem  et  fìdem  (°)  quam  ad  dominum  nostrum  habebat  diligenler  attenderent  de  dicto 
fralre  tam  horrendura  facinus  non  proferrent  (°).  Nam  vita  sua  et  suorum  a  domini 
nostri  vita  multum  dependebat,  et  sua  mors  ipsum  et  suos  continue  cruciai  et  tormen- 
tai (p).  Non  enim  fuisset  religiosus  sed  diabolicus,  qui  sacratissiinum  dominum  no- 
strum in  perniciem  tolius  christianitàtis  sic  inhumaniterC)  occidisset.  Vestre  igiturC)  ve- 
nerande paternilali  supplicamus  ut  Dei  intuitu  non  sinatis  dictum  fratrem  de  tanto  sce- 
lere diffamari  (').  Ipse  enim  frater  est  in  civitafe  Aretii  (')  et  severissime  puniremus 
eundem  si  ipsum  culpabilem    aliqualiler  putaremus.  Scitis  enim  quod   error  cui  non 


(•)  Segue  in  Eckard:  imperatoris.  (*)  Eckard:  nunc  inde  proventum  recipiat,  sed  cum  amicis  et  de- 

votis imperii  moram  trahit.         (=)  Id.:  sua  veritate.  (^)    ìd.:spe  magna  et  fiducia.  («)  Id.;  tlagitii. 

(')  Id.:  cotnmoverentur.  (s)  Id.:  ergo.         C")  Id.:  vestra  prudentia  vero  insanii  et  collaboret  ad  abo! endam 

maculam  tam  iniustam  et  perniciosam.        (•)  tutto  ciò  manca  in  Eckard.        (k)  Eckard:  Bernardus.        (i)  Id. 
e  Bonalni:  horribiliter  inramatus.  (■")  Id.:  et  religiosos  ceteros  persequvntur.  (»;  Id.:  ipsius  fratris 

et  /Idem.         (»)  Id.:  cogitarent.  (?)  Id.:  perturbai.       (i)  Id.:  qui  dilectissimum  dominum  nostrum   in  sul 

et  totlus  ohristianttatis  perniciem  sic  occidisset.        c)  Id.:  ergo.        »)  Id  :  infamart.       (')  Id  :  civitale  nostra 
Aretii. 


598  DOCUMENTI  PER   I.A   STORIA    D'  AREZZO  [706-707. 

resisliliir  approhalur  et  verilas  opprimiliir  cum  minime  (')  defensalur  (1).  Datum  Arelii, 
(ile  XIV  seplembris  C"). 


707. 

//  rescovo  Guido  da  l'clrnmala  pronunzia  la  scomunica  contro  alcuni  frali  Minori 
dichiarati  eretici  e  ribelli. 

Arezzo,  Cattedrale  ■  2!)  ^lii^no  1314.  [R.  Ardi.  Fior.  Diplom.,  S.  Croce  di  Firenze]. 

nini.  I80XÌ40.  •  Nel  secolo  XV  fu  sscriiio  nel  lergo  della  pergamena:  lìutrumentum  denuntiationis  facte 
Arelii. 

In  Dei  nomine  amen.  Anno  Domini  eiusdem  a  nativitate  Millesimo  Trecentesimo 
Quartodecirao,  indictioiie  iluociecimu,  Romana  ecclesia  pastore  vacante,  die  vigesimonono 
mensis  innii.  Notum  sii  omnibus  hoc  instrumentum  pubiicum  inspecturis  quod  in  pre- 
sentia  venerabilis  patris  domini  Guidonis  Dei  grafia  episcopi  Aretini,  et  de  speciali  eius 
precepto  volentis  executioni  mandare  mandalum  litlerarum  domini  Bernardi  subdelegati 
domini  liberti  Bononiensis  episcopi  iudicis  et  executoris  supra  infrascripto  negotio  per 
Sedem  apostolicam  deputati,  que  quidem  littore  presentate  fuerunt  beri  die  vigesimo- 
octavo  dicti  mensis  domino  Ghigo  de  Biblena  canonico  aretino,  eiusdem  venerabilis 
patris  vicario  generali,  in  maiori  ecclesia  Aretina,  et  dislincte  lede,  presente  et  intel- 
ligente clericorum  multiludine  copiosa,  providus  ser  Bettus  de  Montemarciano  capellanus 
ecclesie  Cathedralis  civitatis  Arelii,  predicto  die  in  quo  full  solempne  festum  beatorum 
apostolorum  Petri  et  Pauli,  de  mane,  ante  horam  ipsius  diei  tertiam,  non  tamen  ut  diete 
littore  mandabant  intra  missarura  solempnia  propter  generale  interdictum  quod  in  dieta 


(•)  Id.:  non.        C")  Id.:  die  XV  mensis  octobris. 

(I)  Una  terza  lettera  sullo  stesso  argomento  e  allo  slesso  vescovo  scrivono  i  fuoruscili  di  Firenze,  sem- 
pre in  difesa  del  frale  calunniato.  Fu  trascritta  insieme  colle  due  riferite  nel  citato  codice  dell'  Istituto  Gran- 
ducale di  Lussemburgo,  e  stampata  nell'  opuscolo  del  prof.  Palloni  (pag.  1 30): 

"Venerabili  patri  domino  Nicolao  da  Prato  Hostiensi  et  Velletrensi  episcopo  cardinali  capitanei  partis  im- 
pei-ialis,  que  est  extra  Florenliam,  et  eorum  Consilium  cum  debita  revereniia  seipsos  ad  vola  paralos. 

Quanta  siraus  turbatione  contriti  el  damnis  expositi  propler  mortem  serenissimi  domini  nostri  domini 
Henrici  sàncte  memorie  Romanorum  imperatoris,  quia  calamus  non  sulTiceret  explicalioni,  veslre  discretioni 
relinquimus  extimandum.  Licei  aulem  verilas  se  ipsam  sua  aliquando  forliludine  manifestai,  decet  tamen  bonos 
dare  operam  efììcacem  ut  verilas  producatur  in  lucem,  et  falsitas  destrualur.  Quia  igilur  vir  religiosus  frater 
Bernardus  de  Monte  Poliliano,  ordinis  fratrum  predicalorum,  instigante  Immani  generis  inimico,  ab  aliquibus 
invidis  el  facinorosis  de  venenalione  serenissimi  domini  nostri  quondam  Romanorum  imperatoris  predicti  extitit 
infamalus,  que  fama  apud  mullos  fuil  et  est  mendaciler  divulgala,  veslram  dominalionem  reddimus  cerlio- 
reni,  quod  diclus  frater  nuUani  culpam  habuil  in  prediclis,  sed  eidem  domino  semper  devolus  exlilil  el  fìdelis. 
Est  enim  diclus  frater  in  Aretio  paratus  prò  sua  innocentia  et  ventate  purganda  omni  homini  respondere  et 
nos  suam  sincerilalem  el  fidem  semper  fulcire  ac  defensare  teslimoniis  verilatis.  Hec  enim  veslra  paternitas 
piene  novit,  quod  si  eum  culpabilem  in  hoc  facinore  possemus  ex  quacumque  circumstantia  suspicari  eun- 
dem  tamquam  nostri  nostrorumque  deslructorem  et  hoslem  atrocissime  puniremus.  Bene  semper  valeal  veslra 
dominano  veneranda.  Dalum  Arelii,  decimaquarta  die  seplembris. 


AN.    1313-1314]  CODICE   DIPLOMATICO  529 

civilate  servatili-,  presente,  audiente  et  videnle  clericorum,  laycorum  et  multorum  multitu- 
dine(")  publice  ac  solempniter,  caudelis  acceiisis  et  extintis,  et  piilsatis  campanis,  ma- 
lediclos  et  excomunicatos  denumptiavit  oranes  et  singulos   iiifrascriptos  in  ordine  fra- 
trum  ininoriim,  ut  dicitur,  olim  professos,  tanquani  vcros  aposlatas,  ypocritas,  fugitivos 
ac  scismaiicos  et  divisore»  pessimos  dicti  ordinis  et  rebelles  et  inventores  et  persocutores 
superslitiose  secte  et   seminatores   doctrine    pestifere  et  non    sane,  ac  mandati    sancte 
matris  ecclesie  manifestos  et  notorios  adversarios  ac  eliara  contemptores,  eum  omnibus 
et  singulis  aliis  qui  sunt  ve!  fuerint  eiusdem  conditionis  aut  status  vel  secte  ac  etiam 
cura  omnibus  et  singulis  aliis  cuiuscumque  sexus,  ordinis,   preheminenlie,  dignitatis, 
condiclionis  aut  status  qui  eis  ve!  alicui  eorum  darenl  aliquod  auxiliura  aul  consilium 
vei  favorem  rebus,  dictis,  scriptis  vel  factis  vel  alio  quovis  modo,  directe  vel  indirecte,. 
publice  vel  oculte  aut  qui  io  huius  rei  dampnate  iniuriam  vel  preiudicium  aliquod  tiolabile 
scienter  vel  deliberate  fecerint  aut  scripserint  vel  dogmaticaveriut  quoquomodo.  Nomina 
autem  illorum  qui  tali  modo  excomunicati  denuntiali  fuernnt  ista  sunt:  lacobus  de  sancto 
Geminiano  tamquam  principale  capud  et  auctor  et  inventor  et  prosecutor  dictornm  ma- 
lorum,  Michael  Grossus  de  Seuis,  Guiliielmucius  Rartlioli  de  Senis,  Nicliolucius  Restauri 
de  Senis,  Tadeus  olim  domini  Neri  Servi  de  Senis  tam(|uam  alia  principalia  capita,  in- 
ventores  et   prosecutores   dictorum    malorum;  Ugo  et  Fraacischus   oMm  domini   Naddi 
de  Senis,    Tomas  olim  Phylippi  de  Ciambollariis  de  Florentia,   Symon  et  lohannes  de 
Nerlis  de   Florentia,    Johannes  ser  Dini  de  Petrognano,    Petrus  olim  Gatti  de  Peneta, 
Nicholaus  de   Caslroflorentino,    Francischus  Rubens  de  Prato,   Bartolomeus  de  Prato, 
Symon  et  Francischus   Aldibrandi  de  Prato,    Rustichellus  et  Gualardus  de  Luca,  Ray- 
nuccius  de  Asciano,  Nicolucius  Anibaldi  de  Cortona,  Anitus  de  Gargonsa,  Petrus  Grani 
de  Sancto  Miniate,  Guillielmus  de  Asti  Lombardie,  Fredericus  ser  Foreise  de  Mugiello, 
Bindus  ser   Campyni  de  Senis,  Bonacursus  Bertuccii   de  Mucello   laycus^   lohannes  de 
Maggiano  laycus,  Orlandus  de  Cluso  laycus.  Viva  de  Pacina  laycus,  Clarus  de  Susinaria 
laycus,  Lapus  de  Prato    laycus,  Antonius  de  Villabasillica  laycus,  Ambrosius  de  Luca 
laycus  et  Ubertinellus  de  Provincia  lanuensi  laycus. 

Facta  fuit  dieta  excomunicatorum  et  aliorum  supradictorum  denumptiatio  in  dieta 
cathedrali  ecclesia  die  et  bora  |)redictis,  coram  dicto  domino  Guidone  episcopo  Aretino, 
presentibus  nobiiibus  et  sapientibus  viris  domino  Ghigo  de  Bibiena  canonico  diete  ma- 
ioris  ecclesie  ac  eiusdem  domini  episcopi  vicario  generali,  domino  Alberico  iudice  de 
Albergottis,  ser  Hugolino  notarlo  Ranucii  de  Forlivio,  ser  Donato  Miranci,  dominis 
Palamidesse,  Lodo  et  Gerio  canonicis  arelinis  et  Serrallio  Guidonis  de  Aretio  et  aliis 
multis  testibus. 

(Sn.)  Ego  Tavianus  filius  domini  Guittonis  iudicis  de  Aretio,  imperiali  auctoritate 
iudex  ordinarius  et  notarius  et  tunc  scriba  et  offitialis  publicus  curie  dicti  domini 
episcopi,  predictis  interfui  et  ea  mandato  speciali  ipsius  et  ex  vigore  mei  officii  scripsi 
et  publicavi. 


(•)  miiltltudlne  aggiuuto  nell'  interlinea. 


530  DOCUMENTI   PER   LA   STORIA   D'  AREZZO  [708. 

708. 

Capitoli  della  pace  e  alleanza  firmali  Ira  Arezzo  e  Firenze. 

Firenze,  casa  del  Mozzi  •  21»  settembre  1314.  [U.  Aicli.  Fior.,  Capitoli,  voi.  XXX  e.  78'; 

XXXU,  e.   42;  XXXIII,  e.  183]. 

In  nomine  patris  el  iiliì  el  spirilus  sancii  amen.  Anno  dominice  incarnalionis 
secnnduni  tlorenlinam  civilalem  millesimo  quatuordecinio,  iiidiclione  terliadecima,  die 
vigesinio  nono  mensis  seplomhiis.  Ad  honorem  el  laiidom  omnipotentis  Dei  et  gloriose 
virginis  Marie  omiiiumque  sanclorum  el  sanctaruin  Dei,  el  ad  laudera  et  revereiiliam 
sacrosancle  Romane  ecclesie,  el  ad  honorem  et  laudem  serenissimi  principis  domini 
Roberti  Dei  gratia  illustris  lerusalem  et  Sicilie  regis,  et  ad  honorem  incliti  domini 
domini  l'elr.i  fralris  eiusdem  domini  regis  comilis  Epoli  (')  vicari!  dicti  domini  regis 
in  Tuscia,  Lombardia,  Romandiola,  comitatu  Bretlinorum  et  in  civitate  Ferrarle  ac 
totius  guelfe  parlis  legionis  Ytalie  capitanei  generalis,  et  ad  bonum  el  tranquillum 
statum  civilalis  et  Comunium  infrascriptorum  el  singulorum  homnium  et  personarum 
Coiiiuiiium  eoruiidein. 

Ouoniam  orane  rengnum,  civitatem  et  populum  et  singularem  personam  decel  Iran- 
quii  lilatis  et  paci5  bencfitiura  exoplare  in  quo  residel  animarum  salubritas,  vigel  iocun- 
dilas  corporum,  prolìciunl  populi  el  utililas  gentium  custoditur,  ideo  sapiens  et  discrelus 
■vir  dominus  Rainerius  del  Forese  iurisperitus  civis  honorabilis  florentinns  syndicus 
Coniunis  et  populi  civilalis  Florenlie,  ut  de  ipsius  syndicaiu  patet  per  publicum  in- 
slnimenium  manu  ser  Gratioli  domini  Corradi  de  Mulina  notarli  et  scribe  reformatio- 
num  et  syndicatus  dicli  populi  el  comunis,  factum  sub  anno  Domini  ab  incarnatione 
eiuseni  Millesimo  CCC  quartodecimo,  secundum  cursuni  fiorentine  civilalis,  indictione  yih, 
die  vigesimoseptimo  mensis  septembris,  syndicatus  nomine  prò  ipso  populo  et  Comunis 
civilalis  Florenlie  ex  parte  una,  et  discrelus  vir  ser  Verius  nolarius  quondam  Mini 
civis  arelinus  syndicus  Comunis  civilalis  Arelii,  ut  de  syndicaiu  eius  constai  publico 
instrumenlo  facto  per  ser  Geronimum  de  Castronovo  comilalus  Monlisfeltri  nolarinm  et 
cancellarium  dicli  Comunis  Aretii  sub  anno  Domini  a  nativitale  eiusdem  millesimo  tre- 
centesimo quarlodecimo,  indictione  xii"  secundum  cursum  civilalis  Aretii,  die  decimo- 
clavo  mensis  septembris  sydicatus  nomine  et  prò  ipso  Comuni  civilalis  Arelii  prò  altera 
parte  conslilulus,  in  civitate  Florenlie,  in  presentia  dicti  domini  Petri  fratris  regis  Ro- 
berti, cuius  domini  regis  Consilio,  providentia  el  direclione  ac  mediante  ministerio 
reformata  et  reintegrata  est  pax,  asistente  gratia  Dei  patris,  fecerunl  et  reddiderunt 
sibi  ad  invicem  veram  et  puram  pacem  el  concordiam  el  bonam  volunlatem  perpetuo 
duraturam,  osculo  pacis  interveniente  inter  eos,  de  omnibus  el  singulis  guerris,  iniuriis, 
offensionibus,  dampnis,  violentiis  et  rapinis  hinc  inde  commissis  seu  faclis  usque  ad 
hodiernam  diem.  Qna.m  quidem  pacem  fecerunl  cum  paclis  inferius  declaratis: 


(•)  Sic. 


AN.     I3I4J  CODICE   DIPLOMATICO  531 

In  primis  videlicel,  quocl  omnes  et  singiiii  exilitii  el  exbanniti  Comunis  Aretii  cu- 
iusciimque  sinl  status,  conditionis  aul  vie  rebaniiianlur  et  rebanniri  debeanl  in  Comuni 
Aretii,  et  eorum  banna  et  condempnationes  tolli  debeaiit  et  cancellari  et  restituì  in 
eorum  bonis  et  iuribus  summarie  et  de  facto  et  gaudere  ofTìlio  et  benefilio  Comunis 
Aretii  ut  aiii  cives  aretini. 

Item  quod  omnes  et  singuli  cives,  districtuales  el  comitatint  civitatis  Aretii  possint 
libere  el  sine  contradiclione  vel  molestia  cum  eorum  personis  et  bonis  ire  et  slare  et 
morari  per  supradictam  civilatem  Florentie  eiusque  forliam  et  districtualem  et  de  ipsa 
redire  non  obstantibus  aliquibus  represalliis  alieni  persone  hactenns  concessis  contra 
aliquem  civem  et  districtualem  seu  comitatinura  civitatis  Arelii  seu  contra  Comune 
Aretii  quibus  non  possit  lalis  civis  seu  districlualis  seu  comitaliuus  Aritii  impedir! 
modo  aliquo;  et  idem  possint  fiorentini  el  eorum  comitalini  et  districtuales  per  civi- 
latem el  districlnm  Aretii  supradiclum. 

Item  qnod  omnibus  et  singulis  civibus  el  districlualibus  aretinis  in  dieta  eivitate 
Florentie  el  eius  euria  fiat  ius  summarium  et  graliosum  centra  omnes  (el)  singulos 
debitores  eorum  el  ìpsornm  bona  et  delentores  bonorum  ipsorum  prout  fierel  el  fit 
civibus  diete  civitalis  Florentie,  omnibus  eavillalionibus  el  sublerfugiis  prelcrmissis.  Et 
idem  fiat  et  servelur  florentinis  el  districlualibus  Florenlie  in  eivitate  Aretii  et  in  curia 
diete  civitalis  Arelii.  Salvo  quod  ipsum  Comune  Arelii  vel  aliqua  persona.  Comune  vel 
universitas  civitalis  Aretii  vel  eius  dislriclus  seu  comitatus  non  possit  nec  debeat  uti 
contra  Comune  Florenlie  vel  aliquas  universitates  vel'Comunia  comitatus  vel  distrielus 
Florentie  vel  singulares  personas  ipsius  Comunis  Florentie  et  eius  comitatus  vel  distrielus 
aliquo  vel  aliquibus  privilegio  vel  privilegiis  seu  gratia  vel  quavis  alia  concessione  eis 
vel  alicui  eorum  faeta  vel  factis,  datis  vel  concessis  seu  confirraalis  per  proximum 
preteritum  dominum  Henricum  imperalorem,  nec  de  ipsis  ius  reddi  vel  servari  debeat 
eisdem  in  ipsa  eivitate  Florentie. 

Item  quod  omnes  et  singuli  veri  cives,  comitalini  et  districtuales  civitalis  Aretii 
exbanniti  et  condenpnali  de  eivitate  Florentie  rebanniantur  et  prò  rebannilis  habeantur 
per  Comune  Florenlie  de  ipsa  eivitate  Florentie.  Salvo  quod  predictum  benefitium  non 
extendalur  nec  extendi  debeat  vel  trahatur  ad  aliquos  cives,  comitatinos  vel  districtu- 
ales civitalis  Florenlie  licei  reperiantur  esse  cives,  comitalini  vel  districtuales  civitalis 
Aretii;  et  idem  fiat  per  Comune  Arelii  de  civibus,  districlualibus  et  comitatinis  civitatis 
Florentie  qui  lamen  non  sinl  exbanniti,  condenpnali,  rebelles  et  inimici  Comunis  Flo- 
rentie. 

Item  quod  Comune  Arelii  non  receptabit  nec  receplare  palielur  in  eivitate  Aretii 
vel  ipsius  eomilalu  el  districlu  alios  exbannitos,  condenpnatos  et  rebelles  vel  inimieos 
Comunis  Florentie,  nec  ipse  comitatus  vel  distrielus  Aretii  patietur  ipsos  esse  vel  mo- 
rari qui  guerram  vero  facianl  ipsi  populo  et  Comuni  civitalis  Florenlie  vel  in  eius 
comitatu  publice  vel  occulte  vel  alio  modo  quocumque,  qui  possit  modo  aliquo  exeo- 
gitari,  sed  ipsis  in  toto  resistet  et  obslabit.  Et  e  converso  facere  et  observare  teneatur 
popularis  el  Comunis  Florentie  de  exbannilis  et  condenpnalis  rebellibus  vel  inimicis 
civitatis  Aretii  eodem  modo  et  forma  superius  annotatis. 

Item  quod  Comune  Aretii  non  del  nec  dare  debeai  vel  prestare  publice  vel  occulte 
per  se  vel  alium  nec  dari  vel  prestari  permictat  vel  patialur  per  suos  cives  vel  dislric- 


532  DOCUMENTI   PER   LA  STORIA   d'  AREZZO  [708-709. 

luales  aliqaod  auxilium  vel  favorem  alicui  inimico  vel  iuimicis  vel  rebellibus  Comnnis 
Florenlie;  el  (|uoiJ  Comune  Florenlie  idem  fac.ial  (Comuni  Arelii  eodem  modo  et  l'orma 
sii|ieriiis  deckiralis  et  specificalis. 

Item  quod  Comune  el  iioiversilas  terre  et  castri  de  Focognano  el  singulares  homi- 
iies  el  persone  ipsius  castri  el  universitatis  gralia  et  amore  Comunis  Florenlie  sint 
liberi  et  absoluti  et  liberali  et  absoluti  esse  inlelliganlur  el  sint  ab  omnibus  el  singulis 
datiis,  iniposilis,  colleclis,  condenpnalionibus  vel  quibuscumque  aliis  oneribus  realibus 
et  personalibus  et  mistis  ad  quem  quomodolibel  teneanlur  in  Comuni  Arelii  usque  in 
hodiernam  dieni. 

Quam  quidcm  paccm  el  omnia  el  singula  supra  dieta  el  infra  scripta  predicle  partes  ad 
iovicem  nominibus  el  modis  quibus  supra,  solempni  slipulalione  interposita,  promise- 
runt  et  convenerunl  sibi  ad  invicem  aclendere,  observare  et  adiraplere  el  firma  et  rata 
bona  fide  habere  et  tenere  perpetuo,  et  conlra  predicta  ve!  aliquod  predictorum  non 
facere  vel  venire  per  se  vel  alium  aliqua  occasione  vel  modo.  Quod  si  conlra  jiredicla 
vel  aliquod  predictorum  facluni  aul  ventum  fueril,  vel  si  predicta  omnia  et  singula 
non  fuerint  observata,  promiserunt  et  convenerunl  ioler  se  ad  invicem  diete  partes, 
solempni  slipulalione  interposita,  dare  et  solvere  pars  silicei  non  observans  aul  conlra 
predicta  laciens  observanli  parli  el  in  fide  stanti  prò  pena  el  nomine  pene  decem  milia 
marcarnm  argenti  solenpni  slipulalione  promissa,  el  dampna  omnia  et  expensas  el 
inleresse  ea  de  causa  conliugentia  resarcire.  Que  pena  loliens  commiclalur  el  peti  et 
ex.igi  possit  cum  efieclu  quotiens  conlra  predicta  vel  aliquod  predictorum  factum  aul 
ventura  fueril  el  quotiens  predicta  omnia  non  fuerint  observata,  el  ipsa  pena  seme!  et 
pluries  commissa  pelila  el  exacla  vel  non,  nichilominus  presens  conlraclus  el  omnia 
et.  singula  in  eo  contenta  in  qualibel  sui  parie  in  sua  firmitate  permaneant.  l'ro  qui- 
bus quidem  pace  et  omnibus  el  singulis  actendendis  et  observandis  et  firmis  el  ralis 
habendis,  el  prò  pena  solvenda  el  prò  danpnis  et  espensis  et  inleresse  reslituendis  et 
emendandis  prediclus  syndicus  Comunis  Florenlie  syndicario  nomine  prò  ipso  Comuni 
Florenlie  ex  una  parte,  et  prediclus  syndicus  Comunis  Aretii  sindicario  nomine  prò 
ipso  Comuni  Arelii  ex  altera,  obligaverunt  Inter  se  ad  invicem  ipsa  comunia  el  ipso- 
rum  bona  et,  taclis  corporaliler  sacrosanclis  evangeliis,  omnia  et  singula  supra  dieta 
iuraverunl  in  auimam  diclorum  Comunium  i)erpetuo  et  inviolabiliter  observare.  Re- 
nunptiantes  ad  invicem  exceplioni  huius  pacis  non  facle  el  non  sic  celebrali  conlraclus, 
condictioni  sine  causa  vel  ex  iniusla  causa,  in  factum,  doli,  mali  forique  privilegio  etc. 

Ada  fuerunl  predicta  omnia  el  singula  in  civitate  Florenlie  in  domo  de  Moccis,  in 
qua  idem  dominus  Petrus  moram  irahit,  presenlibus  ad  hec  vocalis  et  rogatis  testi- 
bus  venerabili  palre  domino  Antonio  Dei  gralia  episcopo  Fiorentino  et  domino  Tedi- 
tio  Dei  gralia  episcopo  fesulano  et  domino  Rogerio  abbate  abbaile  Vallisumbrose  el 
domino  comite  Rocgerio  de  Dovadula  Dei  gralia  in  Tuscia  palatino,  el  dominis  Gerio 
domiiiis  Manelti  de  Spinis,  lacobo  de  Rubeis,  Lapo  de  Bardis,  lohanne  de  Herardinis 
et  Raynerio  de  Bondemonlibus  mililibus  florentinis. 

Ego  Rusticus  imperiali  aucloritate  iudex  ordinarius  publicus  notarius  Moranducci 
Bondonis  de  Florentia  olim  filius  prediclis  omnibus  dum  agerentur  inlerfui  et  ea  om- 
nia, ut  dictum  est,  rogatus  publice  scripsi. 


AM.    '13I4-1315J  CODICE   DIPLOMATICO  533 

709. 

Trattalo  di  pace  stipulalo  tra  il  Comune  di  Siena  e  il  Comune  di  Arezzo. 

Firenze,  Casa  del  Mozzi  -  26  gennaio  1816.  [Regio  Arch.  di  St.  di  Siena,  Riformagionì]. 

mm.  470X600.  N'  è  copia  nel  Caleffo  Bianco  o  dell'  Assunta,  e.  86. 

In  nomine  palris  et  filli  et  spirilus  sancii  amen.  Anno  Domini  nostri  lesu  Christi 
a  nativitale  eiusdem  Millesimo  trecentesimo  quintodecimo,  indiclione  terliadecima,  die 
vigesimo  sexto  mensis  ianuaril.  Ad  honorem  et  laudem  omnlpotentis  Dei  et  gloriose 
YJrginis  Marie  omniumque  saoctorum  et  sanctarum  Dei,  et  ad  laudem  et  reverentiam 
sacrosancte  Romane  ecclesie,  et  ad  honorem  et  laudem  serenissimi  principls  domini 
Ruberti  Dei  gratia  illustris  lerusalem  et  Vìalie  regis,  et  ad  horem  incliti  domini  domini 
Petri  fratris  eiusdem  domini  Regis,  comitis  Eboli,  vicarli  dicti  domini  Regis  in  Tuscia, 
Lombardia,  Romandiola,  comitatu  Rretlonio  et  In  civitate  Ferrarle  ac  totius  guelfe  par- 
tis  regionis  Italie  capitanei  generalis;  et  ad  bonum  et  tranquillum  slalum  civitatum 
et  Comunium  infrascriptorum  et  singularium  hominura  et  personarum  Comunium  eo- 
rumdem.  Quoniam  orane  regnum,  civitatem,  populum,  et  singularem  personam  decet 
tranquillitatis  et  pacis  beneficium  exoptare  in  quo  resldet  animarum  salubritas,  vlget 
iocunditas  corporum,  proficiunt  popull  et  utllltas  gentium  custodltur,  Idcirco  vir  nobils 
et  sapiens  Symon  quondam  domini  lacobi  hooorabilis  civis  Senensls  sindicus  Comunis 
civitatis  Senensis,  ut  de  ipsiiis  sindicatu  patet  publico  instrumento  scripto  manu  ser 
Gralie  quondam  lacopi  de  Civitate  Castelli  notarli  et  offìclalls  reformalorum  dlctl  Coma- 
nis  Senarum,  facto  sub  anno  Domini  Millesimo  CCCxiiii,  indlctione  xui*,  die  vigeslmo- 
primo  mensis  ianuarii  secundum  cursum  Senensls  clvltatls,  slndicario  nomine  |ii-o  pre- 
dicto  Comuni  civitatis  Senarum,  ex  parte  una;  et  discretus  vir  ser  Verlus  notarius 
quondam  Mini  civis  aretinus  sindicus  Comunis  civitatis  Arelll,  ut  de  sindicatu  ipsius 
constai  publlco  inslrumenlo  facto  per  Glronlmum  de  Caslronovo  comitatus  Montlsferetri 
notarium  et  cancellarium  dici!  Comunis  Arelli  sub  anno  Domini  a  nativilate  eiusdem  Mil- 
lesimo trecentesimo  quartodeclmo,  indlctione  xii^  secundum  cursum  civitatis  Aretii,  die 
decima  oclava  mensis  septembris,  slndicario  nomine  prò  ipso  Comuni  civitatis  Aretii, 
ex  altera  parte,  constltuli  in  civitate  Florentie,  in  presentla  dicti  domini  Petrl  fratris 
domini  regis  Roberti,  cuius  domini  regis  Consilio,  providentia  et  diretllone  ac  mediante 
ministerio,  reformata  et  reintegrata  est  infrascripta  pax.  Adsistente  gratia  Dei  patris 
fecerunt  et  reddiderunt  sibi  ad  invicem  veram  et  puram  pacem,  concordiam  et  bonam 
volumtatem  perpetuo  duraluram,  osculo  pacis  interveniente  Inter  eos,  de  omnibus  et 
singulis  guerris,  iniuriis,  olTensionibus,  dampnis,  vlolentiis  et  rapinis  commissis  seu 
factis  hinc  inde  usque  ad  hodiernam  dlem;  quam  quidem  pacem  fecerunt  cum  paclis 
inferius  declaratis: 

In  primis  videllcet  quod  omnes  et  slngnll  exitltii  et  exbanniti  Comunis  Aretii  cuius- 
cumque  slnt  status,  condltlonis  aut  vie  rebanniantur  et  rebannlri  debeanl  in  Comune 
Aretii,  et  eorum  banna  et  condempnallones  lolli  debeant  et  cancellari  et  restituì  in  eo- 


.'liti  DOCUMENTI    PKIt    LA   STORIA    1)'  AREZZO  [709. 

nini  honis  el  iiiribus  summarie  et  ile  facto  et  gaudere  olliciis  et  beiieficiis  dicli  Comu- 
nis  Ardii  al  alii  oives  Aretini. 

Ilem  (|uocl  oiniies  et  singuli  cives,  dislrictuales  et  comitatiiii  civitalis  Arctii  possint 
libere  siiie  conlradiclioiic  vel  molestia  cimi  eoriim  persoiiis  et  botiis  ire,  staro  et  mo- 
rari  per  siipraJiclam  civilatem  Seiianiin  ('ius(|ue  forliain  (;l  dislrictum  el  de  ipsa  redire, 
non  obslanlibiis  aii(iuibus  represalliis  alieni  persone  aclenus  concessis  centra  aliquem 
civem  dislriclnalem  seu  comitatiimm  civitatis  Aretii  seu  contra  Comune  Arelii,  qnibus 
non  possit  talis  civis  seu  dislricliialis  seu  coniitatinns  Arelii  modo  aliquo  impediri.  Et 
idem  possinl  Senenses  el  eorum  comilalini  el  dislricluales  per  civiiatem,  comitalum 
et  dislriclum  Arelii  supradictum. 

Ilem  quod  omnibus  el  sinf:;iilis  civibus  el  districtualibus  Arelinis  in  dieta  civilate 
Senarum  el  eius  curiis  fiat  ius  siimmarium  el  gratiosnm  contra  omnes  el  singulos 
debilores  eorum,  et  ipsorum  bona  el  dclenlores  boiiorum  ipsorum  proni  fìeret  el  fit 
civibus  diete  civitatis  Senarum,  omnibus  cavillationibns  et  subterfugiis  pretermissis;  et 
idem  fiat  et  servelur  Senensibus  el  dislriclualibus  civitatis  Senensis  in  civilate  Aretii 
et  in  curiis  dicle  civilalis  Aretii.  Salvo  qiiod  ipsum  Comune  Arelii  vel  aliqua  persona, 
Comune  vel  universitas  civitatis  Arelii  voi  eius  dislrictus  seu  comitatns  non  possit  nec 
debeat  uti  contra  Comune  Senense  vel  aliquam  universitalera  vel  Comunia  comitatus 
vel  dislrictus  Senensis  vel  singulares  personas  ipsius  Comunis  Senensis  el  eius  comi- 
tatus vel  dislrictus,  aliquo  vel  aliquibus  privilegio  vel  privilegiis  seu  gratia  vel  quavis 
alia  concessione  eis  vel  alieni  eorum  facla  vel  faclis,  dalis  vel  concessis  seu  confir- 
niatis  per  proximum  pr^ilerilum  dominum  Henricum  imperatorem,  nec  de  ipsis  ius 
reddi  vel  servari  debeat  eisdem  in  dieta  civitale  Senensi. 

Ilem  quod  omnes  el  singuli  veri  cives  comitatini  et  districtuales  civitatis  Arelii  re- 
bannianlur  el  prò  rebannilis  habeantur  per  Comune  Senense  de  ipsa  civilate  Senensi, 
salvo  quod  predietum  beneficium  non  exlendatur  nec  exlendi  possit  vel  trahalur  ad 
aliquos  cives,  comilalinos  seu  dislricluales  civitatis  Senarum,  licei  reperirenlur  esse 
cives  comitatini  seu  dislricluales  civitatis  Arelii;  et  idem  fiat  per  Comune  Aretii  de 
civibus,  dislriclualibus  et  comitatinis  civitatis  Senarum,  qui  tamen  non  sint  exbanniti, 
condempnali,  rebelles  vel  inimici  Comunis  Senensis. 

Ilem  quod  Comune  Arelii  non  receptabit  nec  receptari  palielur  in  civitale  Arelii  vel 
ipsius  comilatu  el  dislriclu  aliquos  exbannitos,  condempnalos,  rebelles  vel  inimicos 
Comunis  Senensis  nec  in  ipsa  civitale,  comitatu  vel  dislriclu  Arelii  patietur  ipsos  esse 
vel  morari  qui  guerram  facianl  ipsi  Comuni  et  comitalui  Senensi,  vel  in  eius  comitatu 
publice  vel  occulte  vel  alio  modo  quocumque  qui  possit  modo  aliquo  excogitari,  set 
ipsi  ia  totum  resistei  et  obslabil.  El  e  converso  facere  el  observare  tenealur  Comune 
Senarum  de  exbannitis,  condempnatis,  el  rebellibus  el  inimicis  Comunis  Aretii  eodem 
modo  el  forma  superius  enarralìs. 

Ilem  quod  dicium  Comune  Arelii  non  del  nec  dare  debeat  vel  prestare  publice  vel 
occulte  per  se  vel  alium  nec  dari  vel  prestari  permictat  seu  patiatur  per  suos  cives 
vel  districtuales  aliquod  auxilium  vel  favorem  alieni  inimico  vel  inimicis  vel  rebellibus 
Comunis  Senarum.  Et  Comune  Senarum  idem  faciat  Comuni  Arelii  eodem  modo  el  forma 
superius  declaratis  el  specificatis. 

Ouam  quidem  pacem  et  omnia  el  singula  supra  dieta  et  infra  scripta  partes  predicle 


AN.    13  lo)  CODICE  DIPLOMATICO  535 

ad  invicem  nominibus  et  modis  quibiis  supra,  solempni  slipiilatione  inlerposila,  pro- 
miserunt  et  coiiveiieiiint  sibi  ad  invicem  adtetidere,  observare  et  adimplere  et  lirma  et 
rata  bona  fide  habere  et  tenere  peipetuo,  et  centra  predicta  vel  aliquod  predictorum 
non  facere  vel  venire  per  se  vel  alium.  Quod  si  centra  predicta  vel  aliquod  predicto- 
rum factum  vel  ventura  fuerit  vel  si  predicta  omnia  et  singula  non  fiierint  observala, 
promiserunt  et  convenerunt  intor  se  ad  invicem  diete  partes,  solem[ini  stipulatione 
interposila,  dare  et  solvere  pars  non  solvens  aut  centra  predicta  faciens  observanti 
parti  et  in  fide  stanti  prò  pena  et  nomine  pene  decemmilia  marcarum  argenti  solempni 
stipulatione  promissa  et  dampna  omnia  et  interesse  ea  de  causa  contingentia  resarcire. 
Que  pena  commictatur  et  peti  et  esigi  possit  cum  efTeclu  quoliens  centra  predicta  vel 
aliquod  predictorum  factum  aut  ventuni  fuerit,  et  quoliens  predicta  omnia  et  singula 
non  fuerint  observata.  Et  ipsa  pena  semel  et  pluries  cemmissa,  pelita  et  exacta  vel  non, 
nichilominus  presens  contractus  et  omnia  et  singula  in  co  contenta  in  qualibet  sui 
parte  in  sua  firmitate  permaneant.  Pro  quibus  quidem  pace  et  omnibus  et  singulis 
supradictis  adtendendis  et  ebservandis  et  fìrmis  et  ratis  habendis  et  prò  pena  solvenda 
et  prò  dampois,  expensis  et  interesse  restituendis  et  emendandis  prediclus  sindicus  Co- 
muois  Senurum  sindicario  nomine  prò  ipso  Comuni  Senarum  ex  parte  una  et  predictus 
sindicus  Comunis  Arelii  sindicario  nomine  prò  ipso  Comuiii  Aielii  ex  parte  altera  obli- 
gaverunt  se  ad  invicem  ipsa  Cemunia  et  eorum  bona.  Et  tactis  corporaliter  sacrosanctis 
evaiigeliis  omnia  et  singula  iuraverniit  in  anima  dictorum  Comunium  perpetuo  inviola- 
biliter  observare.  Hoc  tamen  acte  per  pactum  inler  partes  piedictas  voluntarie  iiiter 
eos  nomine  quo  supra,  quod  dieta  pax  et  omnia  et  singula  predicta  habeanl  roboris 
firmilatem  et  debeant  inlegialiter  observari  prò  eo  tempore  solum  que  Comune  Aretii 
supra  dicium  se  in  amieitia  et  devolione  dicti  domini  regis  Roberti  censervabit.  Cui 
paci  et  omnibus  et  singulis  supradictis  diclus  dominus  Petrus  suam  aucloritatem  inter- 
posuit  et  sic  observare  precepit.  Quibus  solempniler  sic  pactis  ego  notarius  subnotalus 
una  cum  ser  Rustico  Moranducii  notario  fiorentino  precepi  per  guarentisgiam  et  nomine 
iuramenti  prout  michi  licebat  ex  forma  capituli  constituti  (Comunium  Fiorenlie  et 
Aretii  dictorum  sindicis  nomine  quo  supra,  quatenus  omnia  et  singula  supra  dicla  fa- 
ciaul  et  observent  ad  invicem  ut  superius  eentinetur. 

Acta  fuerunt  omnia  et  singula  su[)ra  dicla  in  civilate  Fiorenlie,  in  domibus  de  Moq- 
fiis,  in  quibus  idem  dominus  Petrus  moram  traliit,  presentibus  ad  hec  vocalis  et  ro- 
gatis  lestibus  venerabili  patre  domino  Theditio  episcopo  Fesulano,  domino  Ricciardo 
Gambatesa  et  domino  Tebaldo  consiliario  dicti  domini  Petri  et  dominis  Gerio  Spina, 
Ceffo  de  Alliis  et  Francisco  de  Pacis  mililibus  florentinis  et  domino  Luto  de  Obecis 
de  Luca. 

Ego  Rosellus  fllius  quondam  Petri  de  Grassis  de  Aretio  imperiali  aucloritate  iudex 
et  notarius  et  scriba  Comunis  Aretii  super  contraetu  pacis  predicte  omnibus  et  singulis 
supradictis  interfui,  et  ea  omnia  et  singula  una  cum  ser  Rustico  Morandueeii  nolario 
florenline  scripsi  et  publieavi  rogatus. 

(Sn.)  Ego  lìistorus  notarius  olim  lacobi  de  Senis  suprascriplum  sumplum  et  lolum  quod  su- 
perius  continetur  in  autentico  instrumento  sc>-ipto  et  publicato  per  suprascriptiim  Rosellum  no- 
tarium  /ilium  quondam  Petri  de  Grassis,  vidi,  legi,  et  prout  in  eo  coidincbatitr  exinde  sumens, 
nichil  addendo  vel  minuendo  quod  senstim  viutet  vel  varici  intellectum  etc;  et  hoc  sunptum  cum 


ttSe  DOCUMENTI   PER   LA   STORIA   D'  AREZZO  [709-710. 

originali  una  ciim  ser  Gino  Paltnen(ccii  uotario  diligaiUer  abscuUavi,  utrumque  concordare  in- 
vcni,  et  de  mandalo  viichi  faclo  et  liceiUia  michi  concessa  Senis,  in  palatio  Comunis  Seuarum 
a  domine^  Antolino  de  Parma  indice  collaterali  nobilis  militis  domini  Berlulini  de  Sala  de  ìiono- 
nia  houoraUlis  polestatis  civitaLis  SenuKum  et  Conxiinis  Seuanim  prò  tribuutili  sedente  Senta  in 
palatio  dicli  Comunis  ad  banchiim  ad  ius  reddendum,  huic  insintuUiuni  fiende,  suam  et  Comunis 
Senaritm  aitcloritatem  et  decretum  prestantis  et  imponentis  coram  ser  Cino  predicto,  ser  \ello 
lohannis  et  ser  Ceccho  Corbinelli  et  ser  Succio  Pieri  et  ser  Pino  Henencase  nulariis  testibus 
prediclii  in  publicam  formavi  redegi,  et  meo  signo  signavi  sub  anno  Domini  Millesimo  CCCxy", 
indictione  xiii*,  die  tertio  iunii. 


7ia 

Il  vescovo  lìuido  approva  la  istituzione  della  Compagnia  de  Disciplinali  di  s.  Tri- 
nità, permellendole  di  nominare  i  suoi  sindaci. 

Arezzo,  Palazzo  Episcopale  -  -5  asrosto  1315. 

Docuineiiio  pci'diiio,  chu  conviene  loglieie  dal  privilegio  di  conferma,  pur  esso  disperso,  dato  da  Boso 
degli  Iberiini  il  di  8  dicembre  1338  "in  nostro  castro  Civitelle,  in  platea  abbatie  sanctorum  iacobi  al  Cri- 
slofori  de  ipso  castro,,. 

(De  GiiDici),  Lettere  critico-istor..  II. 

Guido  miseralione  divina  episcopus  aretinus  dileclis  in  Christo...  priori  ...coosilia- 
riis  et  omnibus  aliis  maioris  discipline  civitatis  Arelii  ad  reverentiani  beatissime  et  in- 
dividue Trinitatis  saiulem  in  Domino  sempiternam.  Vestra  nobis  exibita  petitio  conti- 
nebat  quod,  cum  constare  debeant  ecclesie  dei  status  ex  auctoritate  et  cura  pastorum, 
vestro  expediret  statui  corpus  societatis  sive  congregationis  eadem  esse  auctoritate  legi- 
timum,  nec  non  quia  vitam  ab  aliis  sub  silentio  agitis  et  necesse  habetis  frequenter 
sindicos  ordinare,  in  quorum  constitutione  non  deceat,  secundum  consuetam  iuris  for- 
mam  propter  prebabitum  vestrum  silentium,  prioris  seu  consiliariorum  aut  aliorum 
singulorura  in  instrumentis  publicis  nomina  nominare,  ut  auctoritate  prehabita  vobis 
concedere  dignaremur,  et  corpus  esse  societatis  sive  congregationis  legilimum  et  pre- 
dictos  posse,  cum  vobis  expediret,  sine  expressione  nominum  predictorum  prioris,  con- 
siliariorum aut  aliorum  singulorum  de  societate  predicta  facere  sindicatus  de  gralia 
speciali.  Igitur  pervigilis  pastoris  cura  sanctum  et  salubre  intentionis  vestre  proposi- 
tum  et  laudabilis  vite  meritum,  quod  pio  spetialiter  amore  amplectimur  et  benigno 
precipue  favore  prosequimur,  ex  inlimo  atlendentes,  petita  per  vos  omni  auctoritate 
eiusdem  quo  possumus  pleniore  vigore  esse  et  fieri  debere  posse  concedimus.  Et  in- 
super quod  non  solum  sitis  corpus  sotietatis  sive  congregationis  legitimum,  sed  nobis 
intime  commendatum,  et  iam  sub  protectione  nostra  susceptum,  et  prehabitos  sindica- 
tus, et  non  expressis  et  expressis  nominibus  prioris  et  consiliariorum  omnium  et  sin- 
gulorura de  sotietate  sive  congregatione  vestra  facere  libere  liceat.  Nulli  ergo  hominum 
nostre  diocesis  sub  obscuratione  eiusdem  beatissime  Trinitatis  et  domini  nostri  lesa 
Christi  et  reverendissime  matris  eius  et  beati  Donati  patroni  nostri  liceat  hanc  nostrani 


AN.  i;M5-1316]  codice  diplomatico  537 

graliam  el  concessionem  infringeie  vcl  ci  aiisu  temerario  contraire.  [ii  quorum  leslimo- 
iiiuni  preseiites  licleras  per  manum  luride  nostri  notarli  infrascripli  scribi  et  pnl)licari 
mandavinius,  castine  nostri  sigilli  miinimine  rolìorari.  Aduni  et  datum  Aretii,  in  epi- 
scopali palatio,  die  xxv  mensis  augusti,  anno  Domini  a  nativilat(!  Millesimo  trecentesimo 
quintodecimo,  indictione  xiii*,  presentibus  domino  Bico  de  Albergottis  vicario,  ser  Bindo 
et  ser  Donato  clericis  dicli  domini  episcopi  testibus  ad  hec  liabitis  et  vocatis. 

Ego  luiida  quondam  Mencii  de  Monlelucci  civis  aretinus  impeiialis  auctoritale  index 
ordinarius  et  iiolarius  el  dicli  domini  episcopi  notarius  prediclis  omnibus  presens  fui, 
et  ea  de  mandato  suo  scripsi. 


711. 

//  cescovo    livido  approva  la  coslru^ionc   della  chiesa  di  s.   Maria  del  l'onle  delle 
Gagliarde,  presso  il  monaslero  di  moìiachc  benedeltine. 

Arezzo  •  20  aprile  1310.        [Arili.  Capii.  il'.\r.,  Caile  ili  v.iria  provenienza,  Sinossi  Paci,  n.  IS7J. 

mm.  540X300.  .  Mania  il  sigillo  episcopale,  oli' era  pendenlc  nel  mezzo  ilei  margine  inferiore.  Quando 
il  documento  venne  Irascrillo  nel  voi.  I  degli  Excerpta  ex  arckivis  i'«nVò' f  1 757)  il  sigillo  esisteva:  eravi  la 
Vergine  tra  s.  Donato  e  s.  Pietro;  in  basso  il  vescovo  genuflesso  e  pregante  e  attorno  la  leggenda:  s.  Gui- 
dotiis  miseralione  ilivinu  episcopi  aret. 

Guido  miseralione  divina  episcopus  aretinus  universis  preseiites  litteras  inspecturis 
tam  presentibus  quain  fuluris  salulem  in  Cluislo.  Ad  peccandiim  oninis  elas  de  facili 
labitur  el  vilium  a  prime  nature  vestigiis  imitatur,  quia  non  liuinanum  sed  potius 
diviiuun  existerel,  si  liomo  ex  corrupla  foiraalus  materia  non  peccaret.  Porro  ut  a 
peccalis  possinl  lapsi  resurgere  qui  et  commissis  cupiunt  penilere,  multa  sunt  eis  pro- 
pesila opera  pieialis:  inler  que  oratoriis  construendis  intendere  et  manutenere  con- 
slructa  tanto  salubrius  credilur  quanto  id  in  Christi  oculis  acceptabilius  reputalur. 
Exposila  sane  nobis  Andree  Maffei  Giiidonis  civis  et  mercatoris  aretini  procuratoris,  ut 
asseruit .  .  .  liliorum  et  lieredum  olim  Nichole  Nerconis  de  Arelio,  petilio  continebat, 
quod  idem  Nichola  in  sua  ultima  voluntale  quoddam  oralorium  fieri  et  edificari  man- 
davil,  in  quo  prò  salute  anime  sue  suorumque  remedio  peccalorum  misse  possent  ia- 
terdum  el  alia  divina  officia  ceìebrari,  quodque  idem  Andreas  procuialor  procura- 
Iorio  nomine  prò  eisdem  volens  dicli  Nichole  defuncti  iuxla  testamenti  sui  tenorem 
exequi  voluntalem,  oralorium  sive  locum  qui  dicitur  iocus  Muratarura  sancte  Marie  de 
Ponte  in  burgo  el  parrocliia  ecclesie  sancii  luslini  et  infra  cerchias  civilalis  Aretii  edi- 
ficari fecil  et  coiistrui  rum  altare  et  aliis  oportunis,  in  quo  certe  Murale  ad  Dei  ser- 
vilium  sunt  incluse.  Quare  procuratorio  nomine  quo  supra  idem  Andreas  in  nostra 
presenlia  conslitutus  humililer  supplicavil,  ut  nostrum  preberemus  assensum  quod 
oralorium  sic  constrnctum  ibi  possit  de  licentia  nostra  esse,  et  quod  per  congruum 
sacerdotem  ipsis  Muralis  possinl  divina  offilia  in  eodem,  ut  decuerit,  celebrar!.  Nos 
igitur  altendenles  quod  divini  cullus  episcopali  solicitudine  sunt  augendi,  votis  suis 
benigne  inclinati,  iuxla  petilionis  sue  tenorem,  sine  iuris  preiudicio  alieni,    licentiam 


338  DOCUMENTI    PER   l.\    STORIA    d'  AREZZO  [7I1-"K{. 

sibi  (luxinms  conce(len(lam(1).  In  quorum  loslimonium  pieseiis  piivilegium  (iftri  ius- 
sìinus  et  sigilli  nostri  inanimine  roboraii.  Datum  Ardii,  die  xx°  mensis  aprilis,  xiiii' 
indictionc,  unno  Domini  a  nativilale  millesimo  trecentesimo  sextodecimo. 


712. 

Il  vescovo  Guido  Tarlali  conferisce   indulgenze  a  coloro  che  aderissero   alla   Com- 
pagnia dei  Disciplinali  del  Crocifisso. 

Arezzo  -  1    nOTCìnhrc  1316.  f  Arch.  Capii.  A'  Ar.:  Carte  di  varia  provenienza 

Sinossi  Pacinelli,  n.  b2]. 

La  caria  originale  è  perdtila,  ma  il  privilegio  episcopale  irovasi  inserilo  nel  decrclo  del  vescovo  Boso 
Ubcrlini,  dell'  8  dicembre  133S,  documento  che  ho  dello  sopra  essere  oggi  disperso.  L'ho  rintracciato  in- 
vece ira  un  gruppo  di  pergamene  raccolte  dal  can.  archivista  Cosimo  Pacinelli  e  da  lui  donate  nel  1798 
all'  Arcliivio  del  Capitolo  di  Arc7.zo. 

(De  Giudici),  Lettere  critico-istor.,  12. 

Guido  miseratioue  divina  episcopus  aretinus  universis  Christi  lidelibus  t.im  clericis 
quam  laicis  per  arelinam  civilalem  et  diocesim  conslitulis  ad  quos  presentes  advenerint 
salulem  in  Domino.  Devotos  ecclesie  et  sectalores  fidei  ortliodoxe  in  penilentie  propo- 
sito landabiliter  consislentes,  digna  nos  convenit  gialla  prosequi  et  favore,  ut  ipsi  de 
sincerilalis  sue  letentur  affeclu,  et  alii  eorum  exemplo  ad  devolionem  carilatis  ferven- 
tius  accendantur.  Cum  itaque  pio  parte  ...  piioris  et ...  consiliariorum  sotietalis  discipline 
redemptoiis  et  patiis  nostri  domini  lesu  Christi  crucifixi  de  civitate  Aretii  et  aliarum 
sotietatuin  eiusdem  discipline  de  caslris  et  locis  coinitatus  civiialis  prefate  que  subsi- 
stunt  et  adherent  ut  membra  sotielati  civiialis  prescripte,  cuius  auctor  fuimus  et  fir- 
inator,  et  ad  laudem  Dei  et  individue  Trinitalis  disposuinius  esse  protector,  fuerit  nobis 
humiliter  supplicatum  quod  quando  et  quotiens  sotietates  prescriptas  congregari  conti- 
gerit  ubicumque  pio  exeijuiis  niortuoruni  et  alias  prò  devotionibus,  disciplinis,  laudibus, 
lectionibus  passionis  eiusdem  Crucitixi,  seu  quibuscumque  processionibus  universis  et 
singulis  de  sotietatibus  ipsis  et  omnibus  aliis  tara  maribus  quam  feminis  qui  vel  que 
aderunt  ad  premissa  vel  aliquod  premissorum,  seu  qui  prò  conservando  et  augendo 
locum  quem  sotietas  ipsa  conslrui  fecit  et  pio  elemosinis  faciendis  benefactores  fuerint, 


(I)  Due  altre  lettere  emanò  lo  slesso  vescovo  Guido  in  favore  di  questo  nuovo  monastero:  una  i:  o  novem- 
bre 1319  per  fare  appello  ai  fedeli  affinchè  elargissero  oblationi  "abbatisse  el  monialibus  que,  sprelis  mun- 
danis  illecebris,  eligerunt  famulari  domino  lesu  Christo  volumiaria  paupertate,(»)  non  habenl  unde  vivant  nisi  a 
Christi  fidelibus  subvenialur  eisdern,,;  colla  seconda  lettera  del  10  luglio  1320  il  vescovo  concede  alle  mo- 
nache di  s.  Maria  del  Ponte  il  "velum  professionis . .  ..  Datum  el  aclum  in  civitate  Aretii,  intra  domum  epi- 
scopalem  que  dicilur  guardarobba,  sub  anno  Domini  a  nativilale  Millesimo  trecentesimo  vigesimo,  indictione 
tenia,  sancto  patre  domino  lohanne  papa  XXll  residente,  die  .x'' mensis  iulii,,.  Arch.  Capii,  d'  Ar.,  Carle  di 
varia  provenienza  Sinossi  Paci,  nn.  165,  168;  Spicilegium  Benedictin.  1,  22,23. 

Il  piccolo  monastero  fu  fondato  nel  1306  da  Niccolò  di  Nercone  "ad  honorem  Dei,  sancle  Trinitalis  et 
beate  Margarite,,  al  ponte  dello  delle  Gagliarde  sul  torrente  Castro,  entro  la  città,  in  via  di  s.  Giustino.  Delle 
pie  persone  fecero  legati  a  quelle  monache,  che  si  dissero  pure  le  Murale  del  Ponte,  ma  vissero  miseramente. 
Nel  '.357  circa  si  riunirono  alle  monache  di  s.  Croce. 

(•)  Nell'originale  sta  scritto  invece:  votuntarie  paupertatis. 


AN.     13 IG- 1318]  CODICE  DIPLOMATICO  539 

indulgenli.'im  concedere  dignaremiir,  iios  qui  lelamur  ul  pluiimum,  diim  L,'regem 
noslram  conspicimus  in  fervorem  fidai  et  operibus  carilalis  acceiisam,  allendentes 
quod  per  congregaliones  ipsaium  solielaluin  mullipliciler  cessalur  a  malis,  liomines 
ipsarum  exciescunt  colidie  et  proniovenlar  ad  bonuin,  laiules  refeninlur  allissimo  de 
benefitiis  nobis  datis,  suffragia  prò  morluis  ministrantur  et  alia  malia  Unni  saliibriler, 
per  que  sperandum  esl  quod  ipse  lesu  Chrislus  nobis  eril  propilius  ad  parcendum, 
et  civitas  aietina  giierraium  diulius  oppressa  discrimine,  Iranquillilale  concordie  et  pacis 
duicedine  perl'ruelui';  rnpienles  bomines  dietarum  solielaluin  in  lam  laudabili  opere 
confovere  et  ipsorum  volis  annuere  in  hac  parte,  omnibus  et  singulis  utriusque  sexus 
qui  premissis  aderunt  maxime  qnando  et  ubi  predicabitur  verbum  Dei  vai  fiet  confessio 
per  aliquem  sacerdfilem,  quadraginta  dies  de  iniuncla  sibi  penitenlia  de  omnipotentis 
Dei  misericordia  et  beali  Donali  niartiris  palroni  nostri  atictorilate  confisi  misericordiler 
in  Domino  relaxamus;  commiltentes  predicatoribus  et  sacerdotibus  qui  confessionem 
fecerint  quod  diclis  solietalibus  et  hominibus  earumdem  ac  populo  universo  qui  lune 
aderint  ad  premissa  possint  indulgentiam  huiusmodi  nunliare.  In  cuius  rei  teslimonium 
presentes  fieri  l'ecimus  nnstio  sigillo  munilas.  Datum  Arelii  sub  anno  Domini  a  nati- 
vitate  i[)sius  Millesimo  Irecenlesimo  sostodecimo,  indiclione  xiui",  die  kaleedarum  men- 
sis  novem!)ris. 


713. 

Giovanni  XXÌÌ  dà  facollà  ai  Frali  Minori  di  vendere  il  luogo  primitivo  da  essi  ab- 
bandonalo e  col  denaro  relrallo  compire  la  nuova  chiesa  già  cominciala  a  co- 
slruire  entro  la  città. 

ÀTJg'none  ■  2  nuiggio  1318.  [Ardi.  Capii,  d'  Ai.,  Carte  di  varia  provenienza,  Sinossi  Paci, 

n-  160:  Ardi.  Vatic.  Reg.  Ioan.  XXII,  aii.  Il,  voi.  68,  ep.  1788]. 
min.  320X390. 
Bidlar.  Francisc,  V,  1.51,  n.  323. 

lohannes  episcopus  servus  servorum  Dei  dilectis  fiiiis  ...  guardiano  et  fratribus  or- 
dinis  fralrum  ininorum  aretinorum  salulem  et  apostolicara  benedictionem.  Meritis  vestre 
rebgionis  inducimur,  ul  Illa  vos  gralia  prosequaraur  quam  vestris  necessitatibus  fora 
conspicimus  oporlunam.  Sane  oblala  nobis  vestra  petilio  conlinebat  quod  vos  olim  vestra 
comodilale  et  animarum  utilitate  pensalis,  dimisso  loco  quem  primitus  habebatis,  alium 
intra  civitalem  Arelinam  de  licentia  sedis  apostolica  recepistis  (1)  et  in  eo  edificare  ec- 
clasiam  incapistis.  Verum  quia  ad  consumationem  incepti  operis  vobis  non  suppetunt 
facultales,  suppiicastis  nobis  humiliter,  ut  vandendi  predictum  locum  veslrum  dimis- 
sum  concedere  vobis  licentiam  dignaremur.  Nos  igitur,  vestris  supplicationibus  inclinati, 
vendendi  et  alienandi  locum  predictum  dimissum  et  recipiendi  inde  pratium  prò  edi- 
ficalione  dicti  operis  iam  incepli,  liberam  vobis  auctoritate  presantium  concadimus  fa- 
cullatem.  Datum  Avinione,  vi  non.  maii,  pontificatus  nostri  anno  secando. 


(i)  Ved.  docum.  nn.  513,  555,  684. 


5iO  DOCUMENTI   PKB   LA   STORIA   d'  AREZZO  ['H. 


714. 

//  vescuro  (ìuidu  apijrocu  la  fondazione  del  monastero  di  s.  Maria  di  Monte  Oli- 
relo,  istituito  da  Hcrnardo  Tolomei  e  l'utrizio  dei  Patrizi  nobili  senesi. 

Arezzo,  Palazzo  Episcopale-  26  marzo  1319.  |li.  Ardi,  di  Si.  di  Siena,  Monte  Oliveta  maggiore, 

voi.  1,  pergamena  n.  3|. 

min.  520X480.  -  II  sigillo  episcopale  manca. 

Lancellqtti,  Hislor.  Olivetanae,    II.  -  Uciielli,  /te/,  sacra,  II,  423. 

Guido  iniseralione  divina  episcopus  arelinu.><  iiobilibus  el  discretis  viris  Bernardo 
quondam  domini  iMini  de  l'iolonieis  el  Patrilio  (|uoii(lam  Francisci  de  Patriciis  de  Senis 
dileclis  nobis  salulem  in  Domino  sempiteniam.  Polonlia  Dei  ex  allo  progrediens  eorum 
corda  iilnslral  qnos  elegit,  el  mciilcs  eoiuin  gralia  superna  inducens  ad  opera  chari- 
talis  fxlollil  eas  rotidie  in  virlules  el,  ul  possint  elecli  qnielius  in  illius  conlempla- 
lione  persistere,  qui  elegit  Deo  se  dedicanl  et  sua  exponunl  et  exhibont  servitia  lesu 
Christi,  ut  in  illis  sic  exposilis  et  coilalis  odificenlur  ecclesie,  divina  relebrentur  my- 
sieiia  et  ipsum  corpus  Chrisli  prò  redemplione  Immani  generis  liadiluni  passioni  ora- 
tionibus  inslilutis  in  altari  per  sacerdotes  cathoiicos  ymmoletur.  Sane  precepimus,  Ber- 
narde  ac  Patritii  dilecti  nostri,  quod  in  operibus  charilatis  sic  liactenus  insudastis,  sic  in 
penitentiae  proposilo  laudabiiiler  peisiilislis  quod  divina  gralia  infiammali  poderia  vestra 
de  Acona  el  iMelanino  in  i)resenlia  Capiluli  ecclesie  catiiedi-aiis  Areliiie  Deo  conlulistis 
et  Virgini  gloriose,  ad  cuius  reverentiam  monasterium  in  Acona  conslrualur  sub  regi- 
mine beali  Benedicli  et  observantia  monacliali  el  divina  in  ilio  celebrentur  mysleria 
ad  iaudem  ipsornm,  aiiiniarnm  vestrarum  el  chiisliaiioium  salulem  fìdelium  ac  pro- 
fecliim:  posluianles  linmiiiter  ul  ali()uibus  discretis  viris  super  dedicalione  personarum 
vestrarum  et  sotii,  quam  hodie  Deo  el  beate  Marie  mairi  eius  sub  prescripla  re- 
gala disposuislis  facere  in  monasterio  supradiclo  et  super  benedicendis  veslibus  albis 
quas  geslare  inlendilis  el  super  induendis  ipsis  iuxla  morem  solilura  monachornm, 
nec  non  super  videndo  in  Acona  et  ordinando  locum  ibidem  construendo  monasterium 
magis  aptum,  et  super  infigendo  in  ilio  crucem,  benediclionem  sive  oralionem  profe- 
rendo, ac  per  nos  benedicendo  lapidem  primarium  imponendo  vices  nostras  committere 
deberemus;  insuper  exemptiones  ipsius  monaslerii  el  alia  in  petilione  veslra  conlenta 
per  privilegium  nostrum  de  assensu  Capiluli  nostri  concedere  dignaremur.  Nos  autem  • 
coDsideranles  veslre  merita  probitalis  el  quod  ex  transactis  operibus  digne  laudis  insignia 
reporlalis;  cousideraiites  etiam  quod  ex  dedicalione  veslra  et  erectione  monaslerii  sepedicti 
ecclesia  Dei  extollilur,  augebitur  cullus  divmus  ipseque  Chrislus  el  eius  mater  lauda- 
bilur  mullipliciler  in  cordis  el  organis  plurimorum,  pelilionem  vestram  ex  cerla  scientia 
duxiraus  admillendam  et  contenta  in  petitione  ipsa  de  consensu  prescripli  Capiluli  ad 
hec  presenlis  quanto  plenius  valeal  approbamus,  el  per  presens  privilegium  concedi- 
mus  et  largimur;  el  ut  pelila  per  vos  el  in  petitione  veslra  contenta  conlinue  fìdelibus 
plenius  palefìanl,  et  concessio  nostra  et  laigitio  petitorum  omnibus  clarius  innolescat, 
oiandamus  ipsa  preseuli  privilegio   describenda.    Commiltimus  enim   vicem  et  auctori- 


AN.    1319]  CODICE   DIPLOMATICO  54i 

talem  nostrani  religioso  el  discreto  viro  domino  lohanni  monaclio  alibalie  de  Saxo 
nostre  diocesis  mine  in  cathedrali  ecclesia  nostra  residenti  ad  altare  in  ecclesia  ipsa 
conslructum  per  Cionem  Detavive  quod  dedicalionem,  qnam  vullis  facere  vos  supra- 
scripli  Bernardus,  Palritius  el  ...  solius  Deo  et  beale  Marie  de  Oliveloin  Acona  in  mo- 
nasterio  constrnendo  ibidem  sub  regula  beati  Benedirti  et  habilu  ac  observantia  mona- 
cali, reci[)iat  vice  nostra  et  albas  vesles  quas  gestari'  vullis  benedical  el  indual  illas 
vobis.  llem  committimns  vicem  et  aactoritatem  nostrani  discreto  viro  presbitero  Restauro 
capellano  ecclesie  de  Morello  et  nunc  apud  donium  Fraternitalis  sancle  Trinilalis 
de  Aretio  commoranti,  quod  vadal  ad  podere  de  Acona  et  locum  magis  aptum  mona- 
slerio  conslruendo  in  ilio  designel,  crucein  figat  ibidem,  benedical  illum  cum  oralione 
solita  in  hiis  el  per  nos  benedicendum  lafiidem  primarium  ibi  ponat.  Concedimus  insuper 
auclorilale  liuius  privilegii  et  largimur  de  assensu  Capitali  supradicti,  quod  in  prediclo 
loco  de  Acona  nostre  diocesis,  silo  in  comitalu  senensi,  in  parrochia  sancii  Angeli  de 
Luco  plebalus  plebis  de  Sallu  diocesis  supradicte,  monaslerium  erigalur  cum  campanili 
et  campanis  ad  honorem  Virginis  gioiiose  sub  regula  beali  Benedicli  el  observantia 
monacali  et  vocelui'  monasterium  sancte  Marie  de  Olivelo  in  Acona,  proni  extitil  postu- 
latum.  llem  quod  locus  sive  monaslerium  ipsuni  per  abbalem  dumtaxal  regalai' et  gu- 
bernetur  imperpeluum,  et  numquam  per  laycos  seu  clericos  seculares,  sed  semper 
per  abbates  el  monachos  permansuros  ibidem,  regula  beati  Benedicli  servelur  el  obser- 
vantia monacalis  vigeal  in  eodem.  llem  ut  abbas  et  monachi  conversi  et  alii  familia- 
res  qui  prò  tempore  fuerint  in  inoiiasterio  ipso  liberius  et  quielius  valeant  Domino 
famulari,  monasterium  ipsum  liberum  facinuH  el  exempluni  al)  onini  solutione  deci- 
marum,  iui'e  cathedralico,  daliis,  collectis,  imposilis,  et  aliis  occurrenlibus  oneribus 
et  factionibus  quibuscumque  el  ab  onini  lege  iurisdilionis  el  diocesani;  decernenles 
el  mandanles  ipsos  seu  monaslerium  ipsum  in  |»rediclis  vel  aliquo  piediclorum  nullo 
tempore  aliqualiter  molestandos,  confiimalione  abbalum  dicli  monasterii,  visitatione 
ac  conlìrmalione  ipsius  cundegenliuni  in  eodeni  vobis  dunilaxat  nostiisque  calholicis 
successoribus.  reservalis.  llem  quod  apud  ipsum  monasteiium  sii  et  esse  [lossit  ceme- 
terium  ubi  et  in  quo  se[)elliàntur  abbates,  monachi,  convei'si  el  familiares  omiies  mo- 
nasterii supradicti.  llem  prò  amplianda  ipsius  monasterii  liberiate,  quod  abbas  nane 
eligendus  in  ipso  et  qui  fuerit  ibidem  prò  tempore  per  se  vel  alium  cui  commiserit  vices 
suas,  |)0ssit  et  liceal  sibi  confessiones  monachorum,  conversorum  el  familiarium  om- 
nium dicli  monasterii  audire  et  eis  prò  commi^sis  imponere  jìenitentiam  salutarem, 
corrigere  et  absolvere  ipsos  omnes  et  singulos  prout  visum  fuerit  decens  esse.  llem  quod 
abbas  et  monachi  monasterii  prefali  possint  in  ipso  monasterio  constilutiones  facere 
in'his  que  spectarent  ad  ipsum  monasterium  quas  utiles  et  decentes  providerint  prò 
eodem,  llem  quod  abbas  (pii  |)ro  tempore  fuerit  in  monasterio  supradicto  possit  et 
liceat  sibi  confileri  sacerdoti  cui  volueril  et  cuncta  sacramenta  el  absolulionem  per- 
cipere  ab  eodem,  et  ordines  ab  episcopo  catholico  (|uem  ad  hoc  duxeril  eligendum, 
hoc  eliam  licilum  sii  el  possint  monachi  conversi  et  familiares  qui  prò  tempore  fiierint 
in  eodem  de  licentia  tamen  abbalis  monasterii  supradicti.  Premissa  vero  concessa  et 
largita  per  nos  et  unumquemque  ipsorum  valere  volunius  et  tenere  sine  iuris  preiu- 
dicio  alieni:  non  enim  per  ipsa  volumus  nec  inlendimus  alieni  preiudicium  generari. 
Addentes  quod  abbas,  monachi,  conversi  et  familiares  monasterii  prefati  non  |)ossint  nec 
debeant  parrochianos  aliarum  ecclesiarum  recipere  ad  divina  vel  eis  ecclesiastica  sacra- 


542  UOCUMl'.NTI   PEIl   LA    STOlllA    U'  AltIvZZO  |714-7I0. 

melila  coiiferre  siiie  liceiilia  rccloiis  expressa  illìiis  ecclesie  ile  (]ua  csseiil  |Kiirocliiani 
qui  veileiil  andiic  preilicla  vel  ipsa  reci[)ere  al)  eisdem.  In  ctiiiis  rei  leslimoiiiiim  [)re- 
seiis  privilegiiim  scrihi  inaiidavimus  per  (lu;ulagiium  camere  nostre  scrib.im  el  noslri 
peiiiierilis  sigilli  inimimine  iiisigiiiri.  Daliim  el  acliim  in  civilale  Arelii,  in  sala  episco- 
palis  palalii,  sub  anno  Domini  a  naiivilale  eiusdem  Mcccxviiii.  indiclione  secunda,  tem- 
pore sancii  palris  domini  loliannis  pape  xxii,  die  lune  xxvi  mensis  marcii,  preseiilibiis 
Berluldo  Mascii  de  Pielramala  domino  Viviano  de  Doma,  domino  Bicho  quondam  do- 
mini Orlandi  de  AlhorgoUis,  sere  Donato  Menaci  priore  sancii  Andree  de  Serris  are- 
tine diocesis,  domino  Giano  quondam  domini  Verii  de  (^erchis,  Naido  de  Glierardinis, 
Mino  quondaui  Concialconis  de  Hadda  el  ser  Giuntino  quondam  Mencii  teslibns  ad  hec 
vocalis  ol  rogatis. 

Ego  Guadagnus  quondam  ser  Giunte  index  ordinarius  atque  nolarìus  arelinus  civis 
et  nunc  prefali  domini  episcopi  scriba  publiciis  prescriptis  inlerfui  eaque  mandante 
diclo  venerabile  domino  scripsi  el  in  publicain  formam  redegi  signum  apponendo  jiro- 
prium  consiielum. 


715. 

Giovanni  XXll  rivolge  ammonizioni  al  vescovo  Guido  Tarlali  che  favoriva  i  Ghi- 
bellini in  ìiomagna,  nella  Marca  Anconelanu  e  nel  Ducato  di  Spoleto  e  si  era 
adoperalo  per  la  ribellione  di  Assisi  e  di  Spoleto. 

Avignone  -  5  aprile  1320.  [Arch.  Conuin.  di  Perugia]. 

nini.  o.SOX^iS-  •  Pergamena  jjene  conservala,  col  bollo  plumbeo  tuttora  appeso. 
Fimi  L.,  Eretici  e  ribelli  netl'  Umbria  dal  1320  ni  1530  ecc.  (in  Bollett.  d.  li.  Deputas.  di  Star.  Patr.  per 
V  Umbria,  III,  469). 

lohannes  episropus  servus  servorum  Dei  venerabili  fralri  (Guidoni)  episcopo  aretino 
salulem  el  aposlolicam  benedictionem. 

Non  possumus  nec  debemus  de  te  iilterius  silenlio  preterire,  quin  libi,  qne  veritas 
habet  et  nobis  de  aclibus  tuis  detexil  relalio  fìdedigna,  noslris  lilteris  exprimamus. 
Habet  enim  frequens  multorum  ex  processibns  tuis  nata  et  prò  ipsorum  continuatione 
successive  continuala  relalio,  quod  in  quibiislibet  novitatibus,  quas  in  Romaniole, 
Mar^hie  Anconitane  el  Ducatus  Spolelani  provinciis  frequenler  pariunt  el  faciunl  Ge- 
belini,  ponendo  sediliones  in  terris  et  dissidiosa  scandala  in  diclis  provinciis  suscitando, 
manum  tenes  ila  quod  nulla  suscilatur  ibi  dissensio,  cuius  ordinamenti  tu  non  exti- 
teris  conscius,  minisler  et  aclor  vel  ex  post  l'acla  non  fueris  fullor  solicitus  el  diligens 
prosecutor,  gentem  tuam  in  favorera  eorum  el  devotorum  ecclesie  dispendium  destinando. 
Super  quo  quanta  status  tuus  respergatur  infamia,  quanta  labe  deteslabilium  exces- 
suura  involvatur  per  temelipsum  tu  ipse  dispicies  si  hec  consideres  diligenler.  Refert 
eliam  (ide  digna  relalio,  quod  licei  prudenliain  tuam  non  lateat  civitalem  Assisinatium, 
terram  foie  peculiarem  Romane  Ecclesie,  utpote  in  eiusdem  Ducatus  provincia  con- 
slitulam,  el  mulationem  pacifici  status  ipsius,  loti  diete  provinole  divisionem  et  scaa- 
daluui  comminar!,  el  dampna  gravia  iuribus  Romane  ecclesie  irrogare,  ad  cuius  fìdeli- 
tatem  et  obedientiam  el  iurium   defensionem  est  ascrictus  per  proprium  iuramentum, 


AN.    131 9-1 320]  CODICE   DIPLOMATICO  543 

tu  lameii  Mutio  quondam  Francisci  mililis  de  Assisio,  eiusque  complicilms  in  porver- 
lendo  civiiatem  eandem,  saos  expellerrdo,  el  etiam  trucidando  concives,  diclanique 
civitalem  in  perversione  huiusmodi  centra  nos  et  Romanam  Ecclesiam  delinendo,  presti- 
tisli  et  prestas  consilium,  auxilium  et  favorem  in  tantum,  ut  nulla  fuisset  in  eadera 
civitate  mutalio,  nulla  expulsio  civium,  nulla  etiam  alia  iiovitas  atlemptala,  nisi  tu! 
favoris  precessisset  auxilium,  sive  in  ipsius  faclionis  |irintipio  preslilum  sive  [loslmo- 
dum  subseculum  illud  idem  referlur  de  facto  novitatis  que  subsequenler  in  civitate  con- 
tigit  Spoletana.  Suntne  hii  fructusquos  debet  oliva  fructifera  fruclificare  in  domo  domini 
et  proferre?  Suntne  hii  fructus  boni,  quo?,  tu  tanquam  arbor  bona  sperabaris  in  Are- 
tina ecclesia  productura?  Estne  ex  tuis  aclibus  commeiidabilis  lalis  odor,  in  cuius  fra- 
granlia  possit  mater  ecclesia  delectari?  Sunt  profeeto  liiis  omnino  contrarli,  ex  quibus 
suscitantur  odia,  germinantur  dissidia,  vaslitates  provinciis  ingerunlur  et  eidem  ecclesie 
dampiia  gravia  irrogantur.  Licei  igitur  ex  premissis  conlra  te  iustis  deberet  et  posset 
prò  tanta  ingratitudine  sedes  apostolica  commoveri,  volenles  tainen  adhuc  paterne 
lenitatis  cophinum  arboris  tue  radici  bus  adhibere  si  forte  deinceps  proferat  bonos 
fructus,  fraternilatem  tuam  monemus,  rogamus  et  iiortamur  attente,  libi  dislricle  pre- 
cipiendo  maiidanles  ac  sano  Consilio  suadente?,  qualinus  benefiriorum  que  a  predicta 
ecclesia  recepisti  non  iramemor,  nec  ingratiludinis  reus,  sed  gralus  potius  relribulor 
exibeas  te  virura  oranimodis  volis  eiusdem  ecclesie  uiiiformem  et  dimissa  vetustate  vite 
prioris,  in  meiioris  vite  transeas  novitatem'  el  ad  l'equisitionem  dilecli  filli  ...  rectoris  eiu- 
sdem Ducalus  prediclis  intrinsoois  Assisinatibus  non  solum  omnem  favorem  el  auxilium 
sublrahas,  sed  adversus  eos  quamliu  inceple  inobedientie  rebellione  perslilerint,  eidem 
reclori  assistas  auxiliis  oportunis,  ut  culpas  preteritas  ex  laudabilibus  sequentibus  acti- 
bus  valeas  expiare.  Alioquin  aperte  libi  predicimus  quod  nec  possumus  nec  inlendimus 
ulterius  similia  de  tuis  actibus  conniventibus  oculis  pertransire,  quin  conlra  te  debile 
procedamus,  proul  iuslitia  suadebil. 

Data  Avinionie,  Donis  aprilis,  Poiiliflcalus  nostri  anno  qnarto. 


716. 

Lellera  del  vescovo   Guido  colla  quale   esorta  i  fedeli  a  prestare  aiuto    per  com- 
pire gli  edifizi  annessi  alla  chiesa  di  s.  Margherita  in  Cortona. 

Civitella  ■  10  niaggrio  1320.  [Ardi.  Capii,  d'  Ar.,  Memorie  diverse,  HI,  n.  20]. 

Copia  del  sec.  XVIII.  L'  originale  si  è  perduto.  Alla  carta,  inferiormente,  era  appeso  un  sigillo  di  cera 
"cordulis  serids  rubris  et  croceis,  in  quo  adest  imiago  Mariae  virginis  et  subtus  adsunt  duae  aliae  imagines 
et  in  pede  est  imago  episcopi,  cum   litteris:  s  •   clidoms   •  divina   •  miseratione   •  ti>i   ■  aretini, ,. 

P.  LoDov.  da  Pelago,  Leggenda  della  vita  e  de'  miracoli  di  s.  Marglterila  da  Cortona  scrilta  da  fr. 
Giunta  Bevegnaii,  parte  li,  108,  n.  xiii. 

Guido  miseratione  divina  episcopus  aretinus  universis  Christi  fidelibus  tam  clericis 
quam  laicis  per  civitalem  et  diocesim  Arelinam  constitutis  salutem.  Cum  apostolico 
doceamini  eloquio  peccala  nostra  eleemosinis  redimenda  decel  ut  nos  qui  ad  curam 
expositi  sumus  subditorum  ad  ipsa  diluenda  eosdem  subdilos  solerti  studio  inducamus. 


r)4t  DOCUMENTI    PKR   1,A   STOHIA   I)'  AllKZZO  [716-718. 

Cum  itaqiie  in  terre  Corlone  prescriple  noslre  diocesis  conslriicla  sii  ecclesia  sub  vo- 
calmlo  satii'li  Basilii  l'I  perfei'lionfì  indigeal  {iamornm  hiiliilalìilimn,  in  quiiìiis  residere 
possiiil  tjui  doservire  tiabeiit  ibidem,  ubi  bone  memorie  soioiis  Maig^iiile  coipiis  (iiiie- 
scil,  fuit  prò  parie  recloris  eiiisdem  ecclesie  nobis  humililer  supplicaliim  quod  cidem 
iiihil  propriiim  obliiienli  ad  ipsarum  domorum  tonstiuclioiiem  subvenire  de  oporluno 
remedio  dignaremiir.  Nos  veio  ad  liiiiiisniodi  jiia  opera  libeiiti  animo  conciirrentos  et 
piis  siipplicaiiliiim  precibus  cii|iieiiles  aiiiuiere,  de  omnipoleiilis  Dei  misericordia  et 
beali  Donali  marliris  patroni  nostri  suffragio  roborali,  omnibus  vere  penitenlibus  et 
confessis  qui  ad  hoc  matium  porrexerint  qnomodolibel  adiutiicom  quadraginta  dies 
de  iniiinria  pcnitentia  misericnrdiler  in  Domino  relaxamiis,  omnes  gratias  et  indulgen- 
tias  per  cumdem  rectorem  ipsi  ecclesie  samii  Basilii  vel  alinm  ipsius  nomine  aquistlas 
vel  quas  inposterum  oblineri  conligeril  ex  nunc  auclorilate  presentium  approbanles. 
Datum  (livilelie,  die  x  maii,  in  indictione,  snli  aniKi  Domini  mcccxx. 

Il  conte  Guido  de  Porciano  rende  a  lìerloldo,  Cguccione,  Manfredino  e  Barlolom- 
meo  da  Peiramala  la  ottava  parte  a  lui  spettante  del  castello  di  Cortona  e  delle 
appartenenze  di  esso. 

Castello  (li  Bucine  ■  13  giugno  1320.        [lì.  Ardi.  Fior.,  Diploiii.,  lì.  Acquisto  Strozzi-Uguccioni}. 
min.   I70X49O- 

In  Dei  nomine  amen.  .4nno  Domini  a  naiivilate  .Millesimo  CCCxx",  indiclione  ter- 
tia,  die  decimaterlia  mei:sis  giunii.  Appareat  manifeste  quod  vir  nobiiis  et  egregius 
dominus  comes  Ciuido  condam  domini  comitis  Guidonis  de  Porciano,  prò  Dei  gratia 
in  Tuscia  palatiniis,  ex  certa  et  sana  et  pura  scientia  et  non  per  aliquem  errorem  dedit, 
vendidit  et  tradidit  per  se  et  suos  heredes  iuie  proprio  et  in  perpetuum  nobilibus  et 
discretis  viris  Bertoldo,  et  Uguiccione  et  Manfredii:o  el  Bartolomeo  condam  .Masii  de  Pie- 
traniala  de  civitale  Aretii,  emenlibus  et  recipientibiis  et  slipulantibus  prò  se  el  eorum 
heredibus  vel  qiiibusvis  eorum  concesserinl,  oclavam  partem  quam  babet  in  castro  de 
Ghalatrona  (')  de  comilalu  dominorum  comilum  Vallis  Ambre,  et  generaliter  omnia 
alia  et  singula  sua  iura  et  acliones  reales  et  personales,  utiles  el  directas,  medias  sive 
mixtas,  lacitas  et  expressas  el  generaliter  omnes  alias  el  singullas  iura  el  actiones 
que  et  quas  nunc  habel  vel  in  fulurum  habere  posset  vel  ad  dicium  dominum  comitem 
Guidonem  spectarent  aliqua  catione,  modo  vel  iure  ex  quacunque  causa  vel  iure  ad 
eum  ab  odie  in  anlea  vel  in  fulurum  ao  eum  spectarent  et  qnacumque  causa  essent, 
scilicet  in  fidelibus  et  ficlibus  et  censibus  el  pensionibus  et  -pedagiis  el  in  domibus 
el  in  Uirribus  et  muribus  castrorum  et  sleccatis  et  fossibus  et  claudendis  et  caslella- 
n'ariis  hominibus,  homagiis,  familiis,  fieribus  et  raddilibus,  prestationibus,  iuribus, 
iurisdilionibus,  honoribus,  maggiurantiis,  reverentiis,  segmenlis,  terris  cultis  et  incultis, 
poderibus,  tenemenlis,  silvis,  piatis,  pascuis,  fontibus,  aquibolis,  nenioribus,  stirpelis, 
sepibus,  aiboribus,  el  aliis  quibuscumque  locis  et  rebus  etc,  prò  pretio  et  nomine 
pretii   cenlum  vigintiquatuor  florenorum  de  bono  et  puro  auro  ad  rectum  pondus  Co- 


(•)  Sic,  in  luogo  di  Oalatrona. 


AN.    1320]        ,  CODICE  DIPLOMATICO  545 

munis  Florenlie  ponderalornm,  quod  prelium  lotum  dictus  dominiis  comes  Giiido  ven- 
ditor  confessns  et  contenlus  fuit  se  habuisse  et  recepisse  a  dictis  eroptoribus  et  ad  eins. 
ulilitatem  converstim  osse.  Et  si  diete  res  vendite  sive  possessiories   plus  valerent  a"nt 
maioris  pielii  etc. 

Ada  sunt  omnia  hec  in  domo  curie  dominorum  de  castro  de  Bucino,  presentibTis 
lestibus  ser  Gboro  notario  filio  Giovagnoli  d«  civilate  Aretii  et  Baro  Tendi  de  Linde- 
gnano  et  Tarlato  Pagno  de  civitate  Aretii  et  Migro  Guiglielmi  de  €appano1Ie  et  aliis 
piuribns  testibns  ad  hec  vocalis. 

(Sn.)  Ego  Angelus  condam  Lachi  de  Bucino  index  ordinarius  et  imperiali  ancto- 
ritate  nolarius  omnibus  snpradictis  inlerfui  et  rogatus  scripsi  et  publicavi. 


718. 

Il  vescovo   Guido  approva  l'  isliluzione  del  monastero  Agostiniano  di  s.  Croce,  nel 
suo  castello  di  Civitella. 

Arezzo,  Palazzo  Episcopale  -  3  dicembre  1320.  [R.  Ardi.  Fior.,  Diplom.,  Bonifazio]. 

■    mm.  365X345.  •  -Nel  mezzo  della  piegatura  restano  i  fili  serici  ai  quali  era  appeso  il  sigillo  episcopale 
che  ora  è  distaccato  e  posto  tra  gli  altri  conservati  nel  medesimo  Archivio  Diplomatico. 

In  nomine  Dei  amen.  Nos  Guido  miseratione  divina  episcopus  aretinus  per  presens 
inslrumentnm  notum  facimus  universis  et  singulis  tam  presentibus  quam  fuluris  inspi- 
cienlibiis  illud,  quod,  supplicatione  audita  religiosarum  et  discretarum  sororum  in  castro 
nostro  de  Civitella  moranlium,  prope  abbaliam  que  fuit  in  Sumraa,  quod  ad  reveren- 
tiam  Christi  patris  et  beale  Crucis  de  domibus  quas  habenl  in  dicto  castro  intendunt 
monaslerium  facere,  ibique  in  pauperlale  famulari  Altissimo  sub  reguia  beati  Agustini 
quam  volunt  servare  ibidem,  et  in  dictis  domibus,  que  sunt  iuxta  cimiterium  abbatie 
prefate,  viam  que  est  iuxta  muros,  domum  hospitalis  de  Misericordia  et  plateam  ante, 
construere  oratorium  et  altare,  et  quod  ad  premissa  nostrum  dignaremur  prebere  assen- 
sum,  benefactoribus  ipsarnm  et  dicti  loci  indulgentiam  largiendo,  letali  sumus  habunde; 
et  considoranles  quod  decens  et  insta  est  petitio  ipsarum,  luaxime  cum  asserant  ad 
hec  accedere  asseiisuni  prioris  abbaile  prefate  in  cuius  panochia  sile  sunt  domus  prò 
ipso  monasterio  erigendo,  supplicationem  ipsarum  duximus  adniictendam.  Unde  ipsis 
sororibus,  auctorilate  huius  inslrumenti  sen  privilegii,  duximus  concedendum:  quod 
in  domibus  suprasciiplis  possint  ad  Christi  laudem  et  beate  Crucis  monasterium  eri- 
gere; quod  monasterium  sanete  Crucis  debeat  nuncupari  deince(»s;  in  quo  monasterio, 
si  predici!  prioris  accedat  assensus,  construendi  oratorium  et  altare  pienam  concedi- 
mus  facultatem:  in  quo  monasterio  beati  Agustini  regulam  sorores  ipse  in  pauperlale 
debeant  observare;  in  quo  altari  per  abbatie  prescripte  priorem  dumtiixat  sen  illum 
cui  concesseril  licentiam  specialem,  divina  misleria  ceiebrentur.  Cui  priori  commicti- 
mus,  auctorilate  presentium,  designalionem  monasterii  prelibati,  et  quod  vice  nostra 
primarium  lapidem  ibi  penai  tara  benedictione  in|hatusmodi  impositione  lapidis  can- 
tari solita  sive  legi.  Et  quia  decet  quod  religiosam  vitam  servare  voientes  in  eorum 
pio  proposilo  suffragentur,  omnes  et  singulos  tam  clericos  quam  laycos  Aretine  civi- 
tatis  et  diocesis  exhorlamur  in  Domino  et  precamur,  qualinus  presentis  laudabilis  operis 


546  DOCUMKNTl   PER   LA   8T0IUA   D' AHEZZO  [7  18-"  11). 

velini  osso  pai  liii|tos  ad  ipsius  opeiis  coiislriKlioiHjni  ci  eicclioiKMii  ailiulrict!s  ipsornm 
iiiaiius  ullicai;ilur  poirigendo,  ila  ijuod  per  lieo  ul  alia  hoiia  que  receiiiil,  Domino  in- 
spirarne, ad  eterna  possinl  gaudia  pervenire.  Ut  antem  benefaclorcs  huiusmodi  ad  liec 
libenlius  se  coliaplcnl  ciim  exinde  cognoverint  se  premia  percepisse,  nos,  confisi  de 
auclorilale  omnipolenlis  Dei  ol  beali  Donal[i  marli]ris  patroni  nostri,  omnibii|s  vjere 
penilenlibus  et  conl'essis  qui  ad  lioc  opus  et  subslonlalionem  ijìsaium  sororum  inanus 
porrexerint  carilalis,  quadraginta  dies  de  iniuucta  illis  penitentia  misericorditer  in  Do- 
mino relaxamus.  Ad  horum  autem  leslimonium,  corroboralionem  et  Hdem  prcsens 
instrumoiilum  s(Mi  priviicgium  per  Guadagnum  sere  (linnle  camere  nostre  scribam  in 
publicam  lormam  mandaviraus  redigi  et  insigniri  nostri  appensione  sigilli.  Dalum  et 
actum  Arelii,  in  sala  malori  paialii  episcopalis,  sub  anno  a  Daliviiale  lesu  Cristi  mil- 
lesimo trecentesimo  vigesimo,  indiclione  tenia,  sancto  palre  domino  lohanne  papa  xxii" 
residente,  die  mercurii  tenia  mensis  decembris,  presentibus  domino  Raynerio  priore 
sancii  Angeli  in  Archaltis,  domino  Bicho  quondam  domini  Orlandi  de  Albergottis,  sere 
Mignano  de  Radda  mansionario  Canonice  aretine  et  sere  Feo  Bonagure  de  Biblena  no- 
tarlo lestibus  ad  hec  habilis  et  rogatis. 

(Sn.)  Ego  Guadagnus  quondam  domini  Giunte  imperiali  auctoritaté  iudex  ordina- 
rius  atqne  notarius,  arelinus  civis,  et  nunc  prefati  domini  episcopi  scriba  publicus, 
predictis  intèrfui,  eaque  mandalo  prefati  venerabilis  patris  domini  episcopi  scripsi  et 
in  publicam  formam  redegi  rogalus,  signum  apponendo  proprium  consuetum. 


719. 

Sciano  di  Pagno  Camaiani  mercanle  e  banchiere  aretino  presta  ai  cilladini  di  Cor- 
tona seimila  seicento  fiorini  d'  oro  da  restituirsi  in  sei  rate. 

Cortoua,  Chiesa  di  s.  Andrea  ■  16  aprile  1321.         [R.   Ardi,  di  St.  di  Fir.,  Proloc.  di  ser  Astoldo 

di  Baldinuccio  da  Vitiano,  A  967,  an.  1320-21]. 

In  nomine  Domini  amen.  Anno  Christi  a  nalivitate  Millesimo  CCC.xxi,  indictione  mi", 
tempore  domini  lohannis  pape(l). 

Die  sexladecima  mensis  aprilis.  Actum  in  terra  Cortone,  in  ecclesia  sancii  Andree, 
piesenlibus  presbitero  Ranaldo  reclore  diete  ecclesie,  domino  Oddone,  domino  Simone, 
ser  Amadeo  Hermanni  et  sere  Cesco  Tuli  terrigenis  de  terra  Cortone,  domino  Bicho 
de  Albergottis,  Brandano  Fucii  de  Albergottis,  Berluldo  condam  Ranaldi  Arengerii, 
Pagno  filio  condam  Guascucii  de  Guaschonibus  et  Guascho  condam  domini  Benciven- 
nis  de  Guaschonibus  eie.  Dorainus  Guilielmus  condam  Ugucii,  -dominus  Homodeus  Ni- 
cole (*),  Gorus  Fucii  Griffolini,  Gorus  Cristofori,  Bernardus  frater  eius,  Guiducius  Ranal- 
ducii,  dominus  Johannes  domini  Guidonis,  Ranaldus  Bencivennis,  Guiducius  Guidonis 
notarli,  Bertuldiis  Meli,  Michele  Amadei,  Capellonchius  merciarius,  Cecchus  Nicole, 
Cecchus  Coradini,  sere  Nucius  Guidonis  Boccie,  Martinus  Tartari,  Guiducius  Dette- 
fecis,  Boccholus  domini  Caccie,  Danieli  Venuti,  Tofus  Zacagnini,  Stefanus  Bencivennis, 


(•)  Aggiunto  neU' iDterlinea. 

(1)  Nola  cronologica  a  capo  pagina. 


AN.    1320-1321]  CODICE   DIPLOMATICO  547 

Bucius  Venuti,  Reslorus  Beni,  Silvestrus  Venture,  Paulus  Bencivennis,  Barlholus  Ri- 
cordi lanaiolus,  Tofanus  Angeilerii,  Vannes  (ìuillelmi,  Peruscinus  speliarius  Ranucii, 
Prode  Raneroii  Prode,  Capanna  Naidi,  Vannes  Meli,  Pucciareilus  domini  lohannis, 
dominus  Paulus  iudex,  Rigo  Falli,  omnes  et  singuli  suprascripli  homines(')  terrigene 
terre  Corlone,  sponte,  solemniler,  scienler  el  deliberale,  coram  me  Astuldo  notarlo  et 
teslibus  suprascriplis,  fuerunt  confessi  et  contenti  se  habuisse  el  recepisse  a  Sciano 
condam  Pagni  de  Camaianis  cive  el  mercatore  aretino  sex  milia  sexcentos  florenos  de 
bono  el  puro  auro,  de  liga  el  pondere  civitatis  Florentie,  nomine  et  ex  causa  mutui  de 
vera  specie  et  de  puro  capitali  ac  de  gralia  speciali,  *el  ipsam  quanlitalem  fore  con- 
versam  in  eoruni  utililatem*  ('')•  Promillenles  ipsi  terrigene  omnes  et  singuli,  simul  et 
quilibet  ipsorum  in  sollidum  per  se  et  eorum  heredes,  diclo  Sciano  stipulanti  el  reci- 
pienti prò  se  et  suis  heredibus  et  cui  ius  suum  concesserint,  lotam  el  inlegrain  diclam 
summam  et  quanlitatem  florenorum  dare,  solvere  el  restituere  cum  effeclu  in  lerininis 
iolrascriplis  videlicet:  Mille  cenluni  florenos  auri  per  lotum  mensem  mail  pro.xime 
venlurum,  el  reliquam  quanlitatem  el  summam  quinquemilium  quingentorum  florenos 
auri  in  quinque  annis  pioxime  venturis,  solvendo  singulis  ipsis  quinque  annis  in  medio 
mense  mali  Mille  centum  florenos  de  dieta  summa  et  conliiinahdo(l)  ipsis  solulio- 
nibus  ita  quod,  finilis  ipsis  terminis,  dieta  quantilas  sit  soluta  el  numerata  ut  dictum 
est  eie.  Renumptiantes  exceplioni  eie.  Qui  debitores  omnes  et  singuli  confilentes  et 
recognosceotes  se  et  eorum  quemlibet  in  sollidum  vere  teneri  ad  dicium  debilum 
creditori  prefalo,  promiserunt  et  convenerunt  omnes  simul  et  quilibet  ipsorum  in  solli- 
dum dicto  creditori  slipuianli  uL  dietum  est,  ipsius  debili  confessionem  et  solutionem 
facere  in  terra  Cortone,  in  civitate  Aretii,  Florentie,  Perusie,  Castelli,  Senarum,  Pisarum 
et  in  omni  alia  terra,  loco  et  foro  et  coram  quocumque  et  sub  quocumque  eie.  Quod 
si,  ut  dictum  est,  factum  et  observalum  non  fueril  aut  si  erit  in  aliquo  conira  ventum, 
tunc  promiserunt  dicto  creditori  stipulanti  solvere  plus  nomine  pene  duplum  dictorum 
florenorum  etc.  cum  refectione  dampni  eie.  et  obligalione  honorum  eie.  que  omnia  se 
prò  eo  constiluerunt  possidere  eie. 


(•)  Neil'  interlinea.  (•>)  parole  aggiunte  nell'  interlinea. 

(I)  Il  24  maggio  susseguente  il  sindaco  del  Comune  di  Corlona  pagò  al  suddeUo  Sciano  Camaiani  la 
prima  quota  di  1100  (ìorini,  "in  domo  filiorum  Guascudi  de  Guasconibus,,. 

"Eodeni  die  et  loco.  Pagnus  olim  Guascucii  de  Guasconibus  sponie  per  se  et  suos  heredes,  donandi  animo 
et  ex  mera  lihcralitale,  fecit  dicto  Paulo  (cioè  "condam  Bencivennis  de  Cortona,,)  stipulanti  et  recipienti  prò 
sindico,  Comuni  et  hominibus  terre  Cortone,  et  presertim  prò  illis  quorum  nomina  continentur  in  instrumento, 
de  quo  infra  lit  mentio,  finem  et  absoliitioneni  de  non  pclendo  de  mille  florenis  auri  de  summa  vi»'  lloreno- 
rum  auri;  quani  quantilatem  sexmiliuin  florenorum  auri  prefatus  Paulus  syndicus  tunc  dicli  Comunis  ordina- 
tam  manu  sere  Francischi  de  Tutti  de  Cortona  et  ut  procurator  specialium  hominum  eontentorum  in  ipso 
syndicatu  dicto  Pagno  dare  promisit,  ut  patet  manu  mei  Astuldi  die  xvi  mensis  aprelis,,,  (Protoc.  dt). 

I  Guasconi,  che  credo  oriundi  della  citlJi  di  Firenze  e  che  al  finire  del  XV  secolo  più  non  sussistevano 
in  Arezzo,  ebbero  quivi  un  floridissimo  banco  di  cambio,  mentre  esercitavano  un  attivo  commercio  di  panni. 
Posseggo  una  pergamena,  in  cui  sta  scritto  un  atto  che  stipula  il  20  marzo  1328  Luto  di  Guascuccio  di  mes- 
ser  Pagno  Guasconi  cogli  uomini  componenti  1' università  del  castello  di  Foiano,  i  quali  (se  ne  nominano 
oltre  duecentocinquanta)  ricevono  da  lui  in  prestito  "vigintitria  centenaria  florenorum  de  bono  et  puro  auro 
et  undecim  centenaria  stariorum  grani  et  quinqueginta  starla  cum  cuppis  seu  giunUs,,;  debito  contraUo  per 
"utilitatem  Comunis  et  hominum  dirti  castri  videlicet  in  solvendis  debitis  usurariis.  Actum  in  castro  Foiani,  ante 
domum  dicti  Comunis,  in  loco  qui  diciiur  Platea  Comunis,,. 


548  DOCUMENTI    PKIl    LA   STORIA    II'  AREZZO  [720-721. 


720. 

Tarlalino  dei  Tarlali  di  Peiramala  proviene  rivendere  ai  figliuoli  del  conte  Guido 
di  liandino  di  Modigliaita  la  oliava  parie  del  Vescovado  d'Ambra  a  lui  ceduta 
da  (illido,  liandino,  Guglielmo  e  Alberto  del  conte  Tancredi. 

Arezzo,  Casa  di  Baldovino  e  Bertoldo  [H.  Ardi,  di  St.  di  l'ir.,  Protoc.  di  scr  Astuldo 

di  Kaimldo  ■  20  aprile  1323.  di  Baldinuccio  da  Vitiano,  A  969.]. 

In  nomine  Domini  amen.  Anno  Chrisli  a  nalivitate  Millesimo  trecenlesimo  vigesimo 
terlio,  indiclione  sexla,  tempore  domini  .lohannis  pape. 

Die  XX  mensis  aprilis.  Aetum  in  domo  Baidovini  et  Bertuidi  Ranaldi,  presentibus 
ipso  Baldovino,  Borardino  Casucii,  Pucoino  Cassini  de  .Moi.levarchi,  .Wucio  coregiario 
Riccomanni,  duadagiio  Vive,  Ali[»rando  et  ser  Bonaventura  Guidoni  de  Controne  teslibus 
rogalis.  Apparet  ex  publico  instrumenlo  scripto  manu  mei  Astuldi,  quod  ser  Pierns 
notarius  lannis  de  Turre  sancte  Reparale  procurator  virorum  illuslriam  dominorum 
comitum  fiuidonis,  Bandini  et  riuillielmi  fìliorum  condam  domini  comilis  Tancredi  de 
Mutilliaiia  vendidit  viro  nobili  Tarlalino  nato  condam  Angeli  olim  domini  Tarlati  de 
Peiramala  tolam  et  integram  octavam  partem  pertinentem  ad  prefatos  dominos  comiles 
et  comitem  Albertum  eorum  fratrem,  in  caslris  Bucini,  Pogi,  Turrts  et  afiorum  castro- 
rum,  terrarura,  et  villarum  de  quibus  habetur  mentio  in  diclo  instrumento,  prò  pretio 
viii'=  florenorum  auri. 

Item  apparet,  ut  dicitur,  ex  publico  instrumento  scripto  manu  ....(')  notarli 
quod  Pierus  fraler  dicli  Tarlatini  promisit  diclo  ser  Piero  stipulanti  prò  diclis  domi- 
nis  comitibus  se  facturum  qnod  dictus  Tarlatinus  inde  ad  cerlum  tempus  Tacerei  car- 
tam  revenditionis  ipsins  viii'  parlis  prò  diclo  pretio  et  se  obligaret  ad  defensionem 
solum  de  suo  dato  et  facto.  Item  apparet  ex  publico  instrumento  scri[)to  manu  Bona- 
venture  Guidoni  de  Controne,  quod  [irefatus  dominus  comes  Guido  prò  se  i[)SO  et 
fratribus  suis  dominis  comitibus  Guilleirao  et  Alberto  constituil  et  ordinavit  Guillelmum 
olim  Corsi  de  Adimaribus  de  Florenlia  et  Barlolinum  Cennis  de  Sanclo  Gaudenlio  et 
quemlibet  in  solidum  suos  procuralores  ad  comparendum  coram  diclis  Piero  et  Tar- 
lalino et  ad  petendum  revenditionem  ipsius  oclave  parlis  fieri  diclo  Barlolino  curatori 
lohannis  et  Guidi  Francisci  filiorum  condam  dicli  domini  comilis  Guidonis  Bandini 
vice  et  nomine  ipsorum  lohannis  et  Guidi  Francisci,  et  ad  prediclum  prelium  persol- 
vendum  ipsi  Tarlalino  et  ad  liberandum  et  absolvendum  ipsum.  Pierum  a  dieta  promis- 
sione facta  per  eum  de  revendendo. 

Item  apparet  ex  publico  instrumento  scripto  manu  dicli  ser  Bonaventure,  quod 
dictus  Tarlatinus  vendidit  diclo  Barlolino  curatori  dictorum  lohannis  et  Guidi  Fran- 
cisci recipienti  prò  eis  predictam  oclavam  partem  et  omnia  iuia  sibi  quesila  vigore 
diete  vendilionis  sibi  facle  prò  pretio  viii"^  florenorum  auri  et  defensai'e  promisil  so- 
luui  de  suo  dato  et  facto  ipso  Tarlalino  semper  dicente  el  protestante  quod  in  presen- 
te» venditionero  non  vanii  turris  nova  quara  fecit  fieri  in  castro  Galalrone  suis  expensis 


(•)  Spazio  bianco. 


AN.    i'.tì'ò]  CODICE    DIPLOMATICO  IjJ» 

el  super  suo  proprio  terreno,  pi'oiit  hoc  omnia  in  ipsis  rnstrumeiutis  latius  expri- 
mualur.  iN'oniì  aulem  prefatus  Guilleimus  Corsi  piocuralor  prefali  domini  comilis  Gui- 
doflis  ordinatus,  nt  supra  fit  mentio,  procuratorio  nomine  consensit  snpradicle  vcmii- 
tioni  facle  per  ipsum  Tarlatinum  eamque  ratificavit  et  approbavil,  et  insujìer  eiindem 
Tarlalinuni  stipulantem  prò  dicto  Piero  absolvit  et  liberavit  (*)  ab  omni  jiromissione 
que  facta  reperirelur  per  ipsum  Pierum  de  revendilione  fieri  Cacituida  per  ipsum  Tar- 
latinum manu  cuiuscuraque  notarii,  et  instrumentum  ipsius  promissionis  voluit  esse 
cassuTTi  et  cancellatum;  et  promisil  ipsum  dominum  comitem  Guidonem  lacluruui 
et  curaturum  quod  dicti  domini  comites  Guilleimus  et  Alberlivs  de  ipsa  vendiliune  sla- 
bunt  taciti  el  contenti  et  ipsum  Pierum  dieta  occasione  nullo  tempore  moleslabunt 
aut  inquietabunt  ctc.  Que  omnia  dictus  procuralor,  nomine  quo  supra,  proraisit  rata 
et  firma  habere  el  tenere  et  nullo  modo  conlra  venire  sub  pena  Mille  ilorenorum  de 
auro  commictenda  et  exigenda  in  sollidum  prò  quolibet  ca|Hlnlo  non  servalo  rum  re- 
fectiou«  dampaorum  et  obligatione  honorum  etc.  et  pena  soluta  eie. 


72J. 

Tarlatiìio  dei  nobili  di  l'ielramala  vende  i'  aitava  parie  della  visconlevia  di.  Valle 
d'  Ambra  ai  conti  Giovanni  e-  Guido  Francesco  del  conte  lìandino  da  Modig.liaiia. 

—  21  aprite  1333.  [R.  Ardi,  di  Si.  di  Fir.,  Cnpiioli  vii.  XXII,  (.  122]. 

Iq  Christi  nomine  amen.  Anno  Domini  ab  incarnalione  Millesimo  trecentesimo  vige- 
simo  tertio,  indictione  sexta,  die  vigesimo  primo  raensis  aprilis.  Nobiliis  vir  Tarlatinus 
oILm  Agnoli  domini  Tarlati  de  Pelramala  de  Arilio  titulo  vendilionis  et  per  baiu'  cartam 
iure  proprio  et  in  perpetuum  dedit,  vendidit,  Iradidit,  cessit  alque  mandavii  Karlolino 
Ceunis  de  Sanclo  Gaudentio  ad  pedem  Alpis  curatori  magnificorum  el  poltóiiluin  virorum 
lohannis  et  Guidi  Francischi  fralium  et  filiorum  magnifici  olim  viri  domini  comilis 
Bandini  de  Mutilgliana  Dei  gralia  Tuscie  comilis  palatini,  ementi  el  recipienti  cnratono 
nomine  prò  dictis  lohanne  et  Guidone  Francisco  et  eorum  el  cuiusque  eorum  licredihus 
et  cui  ve!  quibus  concesserint,  totam  et  inlegram  oclavam  parlem  prò  indiviso  viceco- 
mitatus  videlicet  castri  Bucini,  castri  Pogi,  castri  Ghalatronis,  castri  Turris,  castri  Capo- 
selvole,  castri  Renoie,  Mercatalis  et  Fori  della  Torre,  ville  de  Tentenano,  ville  Venatole, 
ville  Rigonis,  ville  de  Scesa  et  hospitalis  de  Sieprona  curie  Bucini  el  omnium  alioriim 
castrorum  et  lerrarum  et  villarum,  que  el  quas  olim  dominus  conies  Tancredus  vel  iilii 
eiusdem  vel  alius  quicumque  prò  eis  olim  habebant  in  loia  Valle  Arni  seu  in  viceco- 
mitatu  Valiis  Ambre;  et  totum  et  quidquid  habebant  in  ipsis  locis  ultra  ipsain  oclavam 
parlem  tam  iure  heredilario  dicti  condam  domini  comilis  Tancredi  quam  alio  qiio- 
cumque  modo,  iure,  causa  vel  titulo,  et  omnia  iuta,  nomina  et  actiones  et  loca  su- 
pradicla  que  nane  dictus  Tarlatinus  tenebat  a  dictis  filiis  olim  domini  comilis  Tancredi 
in  tota  Valle  Arni  seu  in  vicecomilatu   Valiis  Ambre  et  maxime  in  dieta  orlava  parie. 


(•)  et  liberavit  ripetuto. 


550  DOCUMENTI    l'KK    I.A    STOIllA    1)'  ARKZZO  _  [721-722. 

Ci  in  omiiilìus  aliis  que  dieta  celava  pars  compreliendit.  llem  oclavam  parlcm  lurrium, 
palaliorum,  domorum,  miiroium,  forliliciariim,  fossorum,  iurium,  iuiisdiclioiium,  mon- 
tiiim,  valliiim,  fluminum,  inoloiuliiionim,  atiiiftdueluuni  el  lolum  ut  quidcpiid  ipsa 
octava  pars  cuinpicliciuiil  speli;ililer  et  geiieralilcr  in  viiicis,  oilis,  tetris  cullis  el  ineullis, 
silvis,  pralis,  paseliuis,  inrisdiclioniljus  diclornm  caslioriini,  locorum  et  viilarum  existen- 
lium  in  curia  Hiicini  et  in  loia  Valle  Arni  el  in  vicecoinitatu  Vallis  Amlire,  el  in  lidelibus, 
fainulis,  angariis  el  perangariis,  servitiis  realibns  et  personalilnis,  lienseniis,  lionori- 
bus,  rcverentiis,  maggiorantiis,  fiiiibus,  redililibus,  jìrovenlibMS,  censibns,  pensionibus, 
pedagiis,  preslanliis,  conductionihus,  ascripliis  el  in  (Hiibiiscnm(|ue  iuribus  corporali- 
bus  el  incorporalihiis,  visibilibus  et  invisibiiibus,  denionsliativis  ad  ocnium  seii  ad 
intellecliiin,  et  maxime  in  t|uibnscnmr|ue  iuribus,  que  cum  universilale  transire  possunt, 
et  aliis  quibusfumque  ad  babendum,  tenendum,  possidendum  et  quid(|uid  sibi  diclo 
nom'ine  placueril  proprio  faciendum  in  inlegrum  una  cuni  inferioribus  et  superioribus, 
et  cum  agressibus,  egressibuset  ingressibus  suis,  el  una  cum  omni  iure,  actione,  ralione, 
usu,  dericlu,  requisitione,  dominio,  proprielate,  poleslale,  possessione  exinde  eidem 
Tarlalino  venditori  competenti  vel  competituro,  rogando  exinde  ab  eo  possessionem  et 
constituendo  se  precario  possidere  predicla  prò  dictis  emptoribus  doiiec  aucloritate  sua 
ingredianlur  in  corporalem  possessionem,  quam  inlrandi  et  possessionem  percipiendi 
sua  aucloritate  quandocumque  sibi  dicto  nomine  placueril  licentiam  et  parabolam 
omnimodam  dedil  el  concessil;  que  omnia  castra,  villas,  loca,  iurisdicliones  et  iura 
omnia  suprascripla  idem  Tarlatinus  vendilor  se  dicti  Barlolini,  nomine  quo  supra  sti- 
pulanlis  el  recipienlis,  emptoris  nomine  constituit  ul  dictum  est  precario  possidere. 
Pro  qua  vero  venditione  et  omnibus  et  singulis  suprascriplis  prefatus  Tarlatinus 
full  confessus  el  publice  guarenlavit  prediclo  Bartolino  curatori  diclorum  comitum 
loliannis  el  Guidi  Francischi  se  ab  eo  dicto  nomine  dante  et  solvente  prò  dictis 
comilibus  lohanne  et  Guidone  Francisco  el  de  ipsorum  propria  pecunia  habuisse  et 
recipisse  florenos  oclingentos  de  auro  bonos  et  iusti  ponderis,  quos  omnes  habuit 
et  recepii  coram  me  nolario  et  testibus  infrascriplis.  Quare  .prediclus  Tarlatinus  per 
se  suosque  heredes  promisit  et  convenil  dicto  Bartolino  curatori  nomine  quo  supra 
recipienli  el  stipulanti  prò  dictis  comilibus  lohanne  et  Guidone  Francisco  el  eorum  et 
cuiusque  eorum  heredibus  el  cui  vel  quibus  concesserinl  litem  vel  controversiam  eis 
vel  alieni  eorum  aut  eoram  vel  alicuius  eorum  heredibus  de  dictis  honis  ani  rebus 
aut  aliqua  parte  ipsorum  ullo  tempore  non  inferre  nec  infereri(°)  consentire,  sed  ipsam 
oclavam  partem  castrorum,  viilarum  el  locorum  omnium  existentium  in  tota  Valle 
Arni  seu  in  vicecomilalu  Vallis  Ambre  el  lolum  et  quidquid  diclus  condam  comes  Tan- 
credus  vel  filli  eiusdem  habebanl  ultra  ipsam  oclavam  partem  lam  iure  hereditario  quam 
alio  quocumque  iure,  modo,  causa  vel  titulo,  el  omnia  et  singùla  suprascripla  eidem 
Bartolino,  ut  dicium  est  recipienti  el  stipulanti,  ab  omni  homine  et  universilale  le- 
giptime  delendere  et  aucloriccare  et  disbrigare  de  suo  dato  el  facto  tantum  et  non  de 
alio  el  vacuam  possessionem  Iradere  et  ipsum  Bartolinum  curatorem  prediclorum  pu- 
pillorum  emptorem  diclo  nomine  el  ipsos  quorum  nomine  emit  et  eorum  heredes  el 
successores  in  possessionem  facere  poliores.  El  si  quo  lemjiore  lix  vel  queslio  aut  con- 


(•)  Sic. 


AN.    1333]  CODICE  DIPLOMATICO  551 

troversia  tam  per  oblacliotiPin  libelli  quamaliof]nocunir|uc  niodoriiiovcrelnreisdcin  lohaniii 
et  Guidoni  Francisco  aut  eorum  vel  alicuius  eorum  heredibiis  vel  cui  sen  quibus  ipsi 
coDcesserint  de  diclis  rebus  aut  aliqua  earum  vel  parie  ipsarum,  ipsaui  litem,  i|Ui!Slionem, 
controversiam  et  libellum  et  omnem  causam  quandocumqne  et  quotienscumque  eisdem 
nuntialum  fuerit  in  se  recipere  et  in  eadem  causa  et  ipsarum  rerum  defensinni  se  of- 
ferre  et  in  causa  vel  causis  tam  principalibus  quam  appelkilis  sislere  iisque  ad  finem 
omnibus  suis  expensis:  quod  si  non  feceril  et  propterea  idem  Barlolinus  curaior  [)redi- 
ctorum  lohannis  et  Guidi  Francischi,  vel  ipsi  lohannes  et  Guido  Franciscns,  vel  eorum 
aut  alicuius  eorum  heredes  dampnum  aliquod  paterentur  vel  expensas  aliqiias  lecerint 
in  iudicio  vel  extra,  ipsum  dampnum  vel  expensas  ad  inlegrum  ei  diclo  nomine  vel  eis  re- 
ficere  tam  si  res  forel  evicla  quam  non,  quia  sic  inler  ipsos  actum  exlilil  et  convenlum, 
remissa  ex  nane  dicto  emptori  dicto  nomine  recipienti  appellandi  necessiiale  et  aclo  inler 
eos  expressim  ut  non  possit  dicere  dictus  vendilor  quod  eidem  emplori  nomine  quo  sii|)ra 
facla  fuerit  iniuria  vel  iniustitia,  si  res  ipse  aut  aliqua  ipsarum  evincerentur,  aut  quod 
culpa  eius  vel  eorum  seu  negligenlia  sint  evicte.  Quam  vendiclionem  et  omnia  et  sin- 
gula  suprascripta  promisit  dictus  Tarlatinus  venditor  ipsi  Baitolino  curatori  prediclo- 
ram  pupillorum  emptori  recipienti  et  stipulanti,  ut  supra,  firma  et  rata  liabere,  et 
tenere  et  observare  et  adim[dere  et  non  contra  facere  vel  venire,  fecisse  vel  venisse  per 
se  vel  alium  aliqua  causa  vel  ingenio,  de  iure  vel  de  facto  sub  pena  dupli  cxliniahonis 
dictarum  rerum  insuper  ad  penam  librarum  mille  llorenorum  parvorum,  quam  pe- 
nam  dictus  Tarlatinus  dare  et  solvere  promisit  dicto  Barlolino  curatori  dicto  nomine 
recipienti  et  stipulanti  quotiens  contra  factum  fuerit  eie.  Cui  Tarlalino  presenti,  volenti 
et  confitenti  precepi  ego  Bonaventura  notarius  infrascriptus  per  capilulum  guarentigie  Flo- 
rentie  et  Aritii  qnatenus  predicta  omnia  et  singula  faciat  et  observet  ut  supra  promisit 
et  scriptum  est,  salvo  quod  in  predicta  vendilione  non  includalui-  nec  inlelligatur  ve- 
nisse tnrris  que  facla  dicitur  nuper  in  castro  Galatronis  per  dictum  Tarlaliniini  vel 
alium  eius  nomine.  Aclum  Arilii  presentibns  testibus  Giiillelmo  o!im  Corsi  et  Mari 
olim  domini  lannis  de  Adimaribus  et  Lodo  Guccii  de  FLoienlia  et  ser  Asluido  Baldi- 
nuccii  et  JJernardino  Casuccii  de  Aritio  ad  hec  vocatis  et  n)gatis(r). 


722. 

i  Conti  della  Faggiola  renunziano  al  vescovo  Guido  il  possesso  di  Borgo  s.  Sepolcro 
concesso  a  Ugvccione  della  Faggiola  per  privilegio  di  Lodovico  il  Baravo. 

Castello  di  Elei  -  23  loglio  —  7  settembre  1323.  [Arch.  Vatic,  Adiersanonim  lom.  I,  e.  264': 

Ex  aichivo  Biirgi  S.  Sepiilcri]. 


(I)  Seguono  gli  alti  d' inmissione  in  possesso  dei  prediali  castelli  (premessa  una  "piocuralio  qnaiii  fe- 
cit  Tarlalinus  ad  inmiclendum  in  lenulam  curatorem  diclorum  comitum,,)  per  1'  oliava  parie:  "limmissio  ci 
adprehensio  lenule  casini  Pogi;  temila  Bucini;  tenuta  Galatronis;  tenuta  Mercalalis  et  Fori  della  Turre:  tenuta 
castri  Turris;  tenuta  Renule,,;  ed  in  fine  leggesi:  (Sn.)  "Ego  Bonaventura  Guidocti  de  Coninone  imperiali  auclo- 
rilate  iudex  ordinanius  et  notarius  publicus  pnediclis  omnibus  intenfui  el  ea  omnia  et  singula  scrissi  et  pu- 
i>Iicavi  el  meum  signum  apposui  consuetum,,. 


362  DOCUMKNTI   PER   LA    STORIA   D'  AREZZO  [722-733. 

In  Dei  nomine  amen.  Anno  ab  ipsius  nativilate  1323  indiclione  vi,  domino  lohanne 
papa  XXII  resiliente,  dio  23  raensis  iulii. 

(lonslare  dicebanliir  qiiedam  privile;,'ÌH  in  quibus  conlinebalur  inler  celerà  serenis- 
simum  principem  dominum  Ludovicura  Hoinanorum  regein  concessisse  seu  dedisse  in 
feudum  nobili  viro  Uguicioni  de  Faggiola  fiiio  condam  Raineri!  de  Faggiola  recipienti 
prò  se  et  siiis  filiis  el  lieredibns  et  prò  Paulozo  lìlio  condam  Ribaldi  Hainerii  de 
l''agt,'ioia  condam  fratris  dicli  Uguiccionis  sive  eliain  sibi  adiecla  persona  dicli  Paulozi, 
Burgum  sancii  Sepulcri,  cum  territorio  posilo  Provincie  Tuscie  in  diocesi  Civilalis  Ca- 
stelli, in  loco  qui  quondam  vocabatur  Nucletus  sive  Noccalum,  iuxta  sive  prope  «loo- 
lem  qui  vulgariter  a()pellalur  Monte  Vicchi  ab  una  parte  et  pedes  dicli  monlis  et  prope 
llunien  Tiberis  ab  alia  parte. 

Tredicli  Coniites  remiUunl  Burgensibus  omne  èoruni  ius  et  aclionem,  qua  eis  com- 
peleret  ralione  dictorum  privilegiorum  in  Burgo,  et  obligant  se  reslituere  eadem  privi- 
legia origiiialia  in  termino  declaraodo  per  dominum  (luidonem  divina  providenliaepi- 
scopum  et  dominum  aretinum. 

Actum  in  castro  Ylcis,  in  domo  predicti  Pauloti  et  Nerii. 

Die  7  septembris  sequentis  dominus  Guido  pronuntiavit  dieta  privilegia  restituenda 
episcopo  in  termino  usque  in  kalendas  martii  proxime  futuras. 

Predicli  Comites  declararunt  se  recogiioscere  predicta  privilegia,  in  quantum  raentio- 
nem  t'aciunt  Burgi  Sancii  Sepulcri,  esse  vana,  nulla  el  irrita  ex  raultis  et  variis  causis. 


723. 

Il  Consiglio  Generale  dei  Quaranla  e  i  consoli  e  i  difensori  di  Castiglione  Aretino 
nominano  il  loro  sindaco  per  sottomettersi  novamente  al  Comune  di  Arezzo. 

Castiglione  Aretino.  Palazzo        [R.  Arch.  di  St.  rli  Fir.,  Capitoli,  voi.  XXIV,  e.  86';  Arch.  Comun. 
del  CoDinite  -  2  aprile  1324.       d'Ar.,  Cod.  3,  Inslnimenta  submissionis  Castell.  Aret,  e.  1]. 

In  Cliristi  nomine  amen.  Anno  eiusdem  a  nativilate  MCCCxxiin",  indiclione  vii*, 
tempore  domini  lohannis  pape  xxn^\  die  ii.  mensis  aprelis.  Convocalo  el  coadunato  Con- 
silio Generali  el  Consilio  Quadraginta  hominum  maioris  libre  Comunilalis,  universitatis 
et  hominum  castri  Caslillionis  Aretini  ad  vocem  preoonis  et  sonum  campane  in  palatio 
Comunis  dicli  castri,  ut  moris  est,  de  mandalo  domini  Ciampi  iudicis  condam  domini 
Bonaventure  el  ser  lohannis  notarli  condam  Tebuldi  consuinra  el  offiiialium  dicti 
Comunis  Caslillionis,  el  de  volunlale  et  cpnsensu  dominorum  defensoruni  dicti  Comu- 
nis Caslillionis,  videlicel  ser  lohannis  notaiii  Tebuldi,  ser  Davanzini  notarli  Tornucii, 
Nabli  olim  Venture  Scalili,  ser  Cecchi  notarli  Guisloll,  Guiducii  olim  Compiuti  el  Pie- 
cardi  olim  Pagani;  in  quo  quidem  Consilio  fuerunt  due  parles  diclorum  consiliario- 
rum  el  ultra,  facto  prius  el  misso  partilo  Inter  eos  per  me  nolarium  infrascriptum 
de  sedendo  ad  levandum,  sedendo  del  sic,  levando  vero  del  non,  omnes  simul  una- 
nimilei'  et  concordlter  dicti  consules  et  defensores,  una  cum  diclo  generali  Consilio  et 
dictis  quadraginta  hominibus  maioris  libre  et  dicti  Consiliari  el  quadraginta  homines 
raaioris  libre  simul  cum  dictis  consulibus  et  diclis  defensoribus  eorum  nemine  discor- 


AN.   1323-1324]  CODICE  diplomatico  553 

dante,  vice  et  nomine  elicli  Comunis,  universitalis  et  hominum  dirti  Castiliionis  Aretini, 
recognoscentes  se  esse  de  iurisdiclione,  comilatu  et  dislrictu  civilalis  Aielii,  s[)onte, 
proni  de  iure  et  facto  melins  poliicrunl  fecerunl,  cnnslitiieriint  et  onlinavenint  discretnm 
virum  ser  lohannem  nolarium  filiiim  Giucche  condain  Raiierii  de  dicto  castro,  ai)sen- 
lem  tamqiiam  presentem  eorum  et  dicti  Comunis,  universitalis  et  hominnm  dicti  castri 
verum  et  legiplimum  syndicum  et  procuratorem,  actorem,  factorem  et  numptium  spe- 
cialem  ad  comparendnm  et  se  presentandiim  coram  nobili  et  potenti  viro  Ughello  de 
Sassoniijus  de  Forlivio  civilalis,  comitalus  et  dislrictus  Arelii  iionorabiii  poleslale  et 
suis  et  dicti  Comunis  Arelii  iudicibus,  militibus,  nolariis  et  offilialibus  quibuscumque 
presentibus  et  fiituris,  ad  iurandum  sequi  mandata  dicti  domini  poteslalis  et  suorum 
successornin  et  (lomunis  Arelii;  et  ad  promiclendiim  et  iurandum  de  parendo  mandalis 
dicti  domini  poleslatis  et  Comunis  el  curie  Aretine  et  suorum  successorum;  et  ad  pro- 
mictendum  quod  observabunt  et  facienl  omnia  el  singula  que  facere  et  observare  tenen- 
tur  et  debenl  et  prout  tenentur  et  debenl  et  faeiunt  alia  Comunilates,  universilates  et 
homines  dislriclus  et  Comitalus  Aretii  el  secundum  formam  Stalulorum  dicti  Comunis. 

Ilem  ad  salisdanduni  ci  tidem  preslandum  el  dandum  diclo  domino  poleslali,  Co- 
muni et  offilialibus  de  oliservandis  et  adimpiendis  omnibus  el  singulis  supradiclis  et 
que  eis  mandabuntur  et  imponentur  per  dicluni  Comune,  polestalem  et  offitiales  pre- 
dictos  vei  allerum  ipsorum.  Et  ad  promictendem  fideiiissoies  quos  dederinl  conservare 
indempnes  et  generaliter  ad  omnia  alia  et  singula  faciendum  et  exercendum  que  in  pre- 
missis  et  circa  premissa  et  qiiolibet  promissoruni  et  secundum  formam  stalulorum  dicti 
Comunis  fuerint  oportuna  etiam  si  mandalum  exigant  spellale  cum  obligatioiie  hono- 
rum et  promissione  penarum  et  ceteris  aliis  clausuiis' el  promissionibus  consuelis  et 
opportunis.  Dantes  el  concedentes  eidem  syndico  et  procuratori  plenum,  liberum  et 
generale  mandalum  cum  piena,  libera  et  generali  administralione;  promictenles  firmum, 
gratum  et  ratum  habere  et  tenere  el  invioiabiliter  observare  et  adimplere  perpetuo 
quicquid  per  dictum  syndicum  et  procuratorem  factum,  gestum  seu  promissum  fue- 
rit  sub  ypotecha  et  obligalione  bonorum  suorum  el  dicti  Comunis,  universitalis  et 
hominum  dicti  Castiliionis  Aretini.  Dicentes  semper  et  prolestantes  quod  per  predicla 
eis  non  preiudicetur  quin  possinl  eligere  consules' et  potestatem  el  alios  offitiales  tan- 
tum de  suis  vel  pelerò  alium  reclorem  a  Comuni  Aretii;  qui  consules,  poteslas  seu  ali! 
offitiales  habeant  iiirisdiclioncm  in  civilibus  el  cohertionem  modicam  el  castigalionem 
in  levibns  ciiminibus  el  aucloritateni  in  predictis  et  prò  prediclis  imponendi  banna  si- 
licei modicas  mulclas  pioni  et  sicut  licei  magistralibns  Municipalibus;  et  pio  predictis 
salaria  exigendi,  et  in^erponendi  auctoritatem  emancipalinnibus  et  aliis  legiptiniis  adi- 
bus,  tutores  et  curalores  dando  et  alia  omnia  faciendo  qiie  competunt  magislralibus 
municipalibus  et  non  ullia  vel  aliter. 

Actum  in  Caslillione  Aretino,  in  palatio  Comunis  dicti  castri,  presentibus  ser  Pelro 
nolario  condam  Brocardi  de  dicto  Caslillione,  Venluruccio  trombecta  olira  Venture  et 
Franciscbino  olim  Lodi  comitis  de  dicto  Castellione  lestibus  ad  tiee  habilis  et  vocatis. 

Et  ego  Rugerius  condam  Lomi  Yseppi  de  Caslillione  Aretino  imperiali  auclorilate 
nolarius  ae  iudex  ordinarius  predictis  omnibus  interfui  et  ut  supra  legitur  rogatus 
subscripsi  fldeliter  publicando.  , 


554  DOCUMENTI    l'KR    LA   STORIA    II'  AREZZO  [7^'4. 


724. 

Alti  eseguili  per  volere  di  Guido  Tarlali  vescovo  e  signore  di  Arezzo  e  del  l'olcslà 
sopra  la  giurisdizione  della  terra  di  Castiglione  Aretino. 

Arezzo,  l'nliizzo  del  Comune  •  2S  marzo; .),  7  eUl  iiprile:     |ll.  Aicli.  St.  Imi.,  Cajuloli,  voi.  X.MV, 
Giardino  dei  Voseovo  ■  7  aprile  1S24.  e.  89'  e  segg.]. 

In  Dei  nomine  amen.  Hoc  est  exemplnm  cuiusdam  pnblicc  et  uìictenlice  scriptnre,  scripte  et 
piiblicale  nianu  ser  I.ancini  nolarii  condam  Andree  de  Grussis  civis  aretini  olim  cancellarti 
Comunis  Aretii,el  lune  reperte  inler  alias  suas  publicas  et  aulenticas  scripluras  in  quodam  libro 
cartarum  pecudinanim  ligato  in  assidibus,  scripto  et  publicalo  per  dietimi  ser  Lancinum  lune 
cancelUuium  dicti  Cutnunis  Aretii,  et  etiam  reperto  inler  alios  Uhros  iurittm  Comunis  Arelii  in 
domibus  dominonim  Prioriim  dicti  Comunis  Arelii,  et  exemplato  per  me  Guidonem  nolarium 
infrascriplnm  de  mandato  diclorum  (lominoìum  Priorum.  Cuius  quidem  publice  scripture  lenor 
et  forma  talis  est  videlicel: 

In  Dei  nomine  amen.  Hic  est  liber  sive  quateinns  continens  in  se  iuramenta  et 
promissiones  infrascriplorum  syndicorum  et  spelialiler  Caslillionis  Aretini  et  aliarum 
comunitatum,  teirarum,  locorum  atque  universitatum  eorumdem  districtus  et  comitatus 
Arelii,  atque  instrumenta  eorum  syndicatuum  et  instrumenla  promissionis,  et  pacla  et 
alias  scripluras,  prout  inferius  per  ordinem  deiiolatur,  ac  fìdeinssores  dalos  per  infra- 
scriplos  syndicos  de  tiobedientia  prestanda  domino  potestati  Arelii  et  sue  curie  et  Co- 
muni Aretii  et  suis  rectoribuset  officiaiibiis  tam  presenlibus  quam  futuris,  sccundum 
iufrascripta  capitula  |)er  tempus  inferius  declaratum,  faelus  et  compositus  tempore  vene- 
rabili* patris  domini  Guidonis  miseratione  divina  episcopi  et  domini  aretini,  et  reginii- 
nis  iiobilis  et  polentis  viri  Uglielti  de  Saxonibus  de  Forlivio  civitatis  et  districtus  Aretii 
honorabilis  potestalis,  et  scriptus  per  me  Lancinum  condam  Andree  de  Grassis  civem 
aretinum  et  nunc  caucellarium  dicti  domini  et  Comunis  Aretii,  sub  anno  Domini  a 
nativitate  Millesimo  CCCxxiiii,  indictione  vii,  tempore  lohannis  pape  xxii,  diebus  et 
mensibus  infrascriptis. 

Venerabilis  pater  doniinus  Guido,  Dei  gratia  episcopus  et  dominus  aretinus,  circa 
recuperationem  iurium  et  iurisdictionum  Comunis  intendens  cura  vigili  providere  et 
maxime  circa  iura  que  Comune  Aretii  habet  in  castro  Caslillionis  Aretini  et  pertinentiis 
suis,  et  super  hiis  solempniLer  indagandis,  consulte  ac  mature  procedens,  liabere  de- 
crevil  infrascriplorum  consilium  sapientura;  qui  sapienles  in  presenlia  dicti  domini 
consliluli,  per  eundem  venerabilem  palrem  et  dorninum,  prius  delato  eis  corporaliler 
sacramento,  corporaliler  iuraverunl  ad  sancta  Dei  evangelia,  lactis  sacris  scri|)lnris,  de 
bene  el  legaiilei'  in  premissis  fìdeliter  consniendo.  Et  super  hiis  diligenti  delibeiatione 
prehabila,  visis  et  leclis  pactis  inler  Comune  Arelii  et  Castillionem  Aretinum  variis  tem- 
poribus celebratis,  et  omnibus  et  singulis  que  in  predictis  el  circa  predicla  videnda, 
consideranda  el  deliberanda  fuerinl  solempniler  et  mature  discussis,  tandem,  Dei  no- 
mine, Consilio  et  auxilio  invocatis,  eidein  venerabili  patri  per  iniunctionem  iurameiili 
et  vinculo  iuramenli  infrascripti  lenoris  consilium  optulerunt. 


AN.    I324J  CODICE   DIPLOMATICO  555 

In  Dei  nomine  amen.  Super  eo  quod  queritur  que,  quaiia  et  quanta  iura  iiaheat 
civilas  et  Comune  Arelii  et  rectores  ipsius  in  terra,  nniversitate  et  liominibus  Castil- 
iionis  Aretini  et  perlinentiis  eius  tam  de  iure  comuni  quam  ex  forma  paclorum  inhi- 
torum  variis  teinpoiibus  inter  ipsnm  Comune  Aretii  seu  alium  ve!  alios  prò  ipso  Co- 
muni ex  una  parte,  et  Comunitatem  et  universitatem  et  iiomines  ipsius  de  Caslillione 
predicto  ex  altera,  consilium  nostrum  Faggioli  de  Casulis,  Bichi  de  Aibergottis.  Fastelli 
Guilielmini,  Berlranii  de  Accitantibus,  Ranaldi  de  Go^cariis  et  Fini  de  Porticu  datum 
per  nos  de  comuni  concordia  venerabili  patri  et  domino  domino  Guidoni  Dei  gratia 
episcopo  et  generali  domino  aretino,  sub  virlute  iuramenti  per  nos  ipsi  venerabili  patri 
et  domino  spetialiler  et  corporaliter  prestiti,  tale  est,  Chrisli  nomine  invocalo,  videlicet: 
Ouod  ipsa  terra,  comunitas,  universitas  et  homines  de  Castellione  Aretino  cuni  eius 
pertinentiis  cum  notorie  siti  et  sila  sint  infra  limiles,  fines  et  metas  lerritorii,  comitatus 
et  districtus  Aretii,  subsunt  et  subesse  debeant  civitati  Arilii  et  eius  recloribus  in  omni- 
bus et  per  omnia,  sicut  reterà  castra,  terre  et  universitates  et  ville  comitatus  et  di- 
strictus Aretii  et  homines  ipsorum;  et  quod  ipsa  civitas  Aretina  et  rectores  ipsius  in 
ipsam  terram,  comunitatem  et  universitatem  et  perlinentias  Castillinnis  Aretini  predicti 
et  homines  ipsorum  possunl  cxercere  merum  et  mixtum  imperium  et  omnom  iiirisdi- 
ctionem,  sicut  in  alias  terra>,  comunilates  et  universitates  dicti  comitatus  et  homines 
ipsorum;  et  quod  per  Comune  Aretii  et  rectores  ipsius  possunt  diete  terre,  comunitati 
et  uuiversitati  et  hominibus  de  Castillione  Aretino  predicto  et  pertinentiis  eius  indici 
datia  et  collecte  et  alia  munera  personalia,  patriraonialia,  realia  et  mixta  et  quecum- 
que  alia  cuiuscumque  maineriei  et  condictionis  existant,  sicut  ceteris  castris,  terris, 
comunilatibus,  viliis  et  uriiversilatibus  et  hominibus  comitatus  et  districtus  Arelii.  Et 
quod  ultra  predicla  tenelur  dieta  terra,  comunitas,  universitas,  homines  Castillionis 
Aretini  predicti  in  recognitionem  et  signum  subieclionis  vigore  paclorum  tenentur  dare 
et  solvere  Comuni  Aretii  annuatim  de  mense  marlii  quinquaginla  libras  in  ea  bonitate 
et  valore  monete  que  eiat  tempore  paclorum  inilorum  inter  Comune  Aretii  et  alium 
seu  alios  prò  eo  ex  una  parte,  et  diclam  terram  et  comunitatem  de  Castillione  Are- 
tino, seu  alium,  vel  alios  prò  ea  ex  altera,  tempore  domini  Rustechi  potestatis  Aretii  (1): 
item  non  farere  muros  ve!  rarhonaiias  circa  castrum  Castillionis  predicti,  nec  destru- 
ctos  reficere  nec  pali  rofici  sine  licentia  civilalis  Arelii,  et  si  facerent  destruere  ad  re- 
quisilionem  signorie  diete  civilalis  Arelii  sub  pena  mille  iibrarum  argenti,  et  non  melio- 
rare  muros  gironis  dicti  castri  do  eo  quod  crani  tempore  diclorum  paclorum,  et  domos 
et  lurres  dicti  gironis  non  meliorare  in  alium  elevando,  nisi  ad  modum  turris  que  lune 
plus  erat  alla,  nec  ipsam  lurrim  altius  elevare  sine  dieta  licenlia,  salvo  quod  possunt 
ìlli  de  Caslillione  predicto,  secundum  formam  dictorum  paclorum,  eligere  consules  et 
poteslatem  et  alios  oifìliales  lanlum  de  suis,  et  banna  lollere  et  ponere  et  salaria  exi- 
gere  sicut  primo  faciebanl  vel  |)elere  alium  reclorem  a  Comuni  Aretii.  Quod  intelligimus 
de  poleslate  et  ofiitialibus  qui  in  criminibus  levibus  et  queslionibus  civilibus  habeant 
iilam  iurisdictionem  et  poteslatem  quam  habere  debent  iura  magislralus  municipalis, 
et  non  ultra:  prò  causis  etiam  salaria  exigendo  et  banna  imponendo  idesl  mullas  indi- 
cendo, non  secundum  modum  legis  et  statuti  "de  modo  multe,,,  sed  medìocriter  sive 


(I)  An.   1214,  Docc.  n.  Ì6G  o  itì:. 


o'òii  DOCL'MKNTI   PKR   U   STORIA    D'  AHE/ZO  [724. 

p;uv;is  in  Icvioiibijs  ri'iiiiiiiihtis  j^astifjalioiiein  cnm|)el('iili'ni  l;iiei(!  iiossint.  Kt  lice,  que 
tliximus  diclis  Caslillioiieiisibus  competere  sive  licere  vigore  diclurum  paclorum  intel- 
ligimus  cos  amisisse  sive  perdidisse  si  Comune  Ariiii  viili  cum  manifeste  et  notorie 
venerinl  centra  pacla  predicta  eligendo  polestatem  non  de  snis,  nec  petendo  a  Comuni 
Ardii,  et  meriim  et  mixliim  imperium  exercondo.  Et  oliam  dicimus  (|uod  diclnm  Co- 
mune Aretii  potest  al)  eis  ponain,  rato  manente  conlractn,  appositam  in  dictis  pactis 
peiereel  exigere  i|uam  commiserunl  in  pluribus  articulis  centra  predicta  venienles. 

Ego  Faxeius  de  Casulis  consiliarius  suprascriptus  in  concordia  cum  infrascriptis 
sapientibus  proni  snpra  scriptum  el  consultuni  est,  consulo  et  me  propria  manu  sub- 
scribo. 

Ego  Bichus  de  Albergollis  consiliarius  suprascriptus  in  concordia  cum  suprascripto 
domino  Fagiolo  et  aliis  supra  et  infra  scriptis  sapientibus  prout  scriptum  et  consultum 
supra  est  consulo  et  nio  propiia  manu  subscribo. 

Ego  Fastellus  (luilielmini  consiliarius  eie. 

Ego  Bertramiis  de  Acceptanlibus  consiliarius  eie. 

Ego  Ranakius  de  Gocijariis  suprascriptus  legura  doctor  una  cum  suprascriplis  etc. 

Ego  Fiiius  (le  Porlicu  suprascriptus  advocatorum  minimus  supra  prediclis  consullus 
a  venerabili  palre  et  domina  simui  cum  eie. 

In  Dei  nomine  amen.  Anno  Domini  a  nativitate  MCCCxxiiii,  indictione  vii,  lohanne 
papa  xxii  residente,  die  vii  mensis  aprelis.  Sa[)ienies  viri  dominus  Bichus  de  Albergoctis, 
dominus  Fastellus  Guilielmiiii,  dominus  Bertramus  de  Acceplantibus  el  dominus  Ra- 
naldus  de  Gogcariis  iudites  conslituLi  coram  venerabili  palre  et  domino  domino  Guidone 
Dei  gratia  episcopo  el  domino  aretino,  in  suo  viridario  novo  posilo  extra  Portam  Stufi, 
dixeruiit  et  asseruerunt  se  consuluisse  et  consulere  in  omnibus  et  per  omnia  prout 
supra  in  diete  Consilio  conlinelur.  El  ad  maiorem  roboris  firmilalem  dicli  iudices  et 
consiliarii  el  (juilibet  eoruni  sua  propria  manu  in  fine  dicli  consilii  in  presenti  qua- 
terne se  subscripsit  ut  in  fine  ipsius  consilii  conlinelur.  Et  [)redicta  dixerunt  et  asse- 
ruerunt dicli  iudices  et  tensiliarii  et  quilibet  eerum,  in  presenlia  dicli  domini,  in  diete 
viridario,  presenlibus  domino  Giano  de  Goixhiis,  fratre  Orlando  Bonelli  de  Lucignano 
comilatus  Aretii  de  ordine  fratrum  predicalorum  et  fratre  Gerardo  de  Roma  dicli  ordi- 
nis  el  lune  lecloie,  Finuccio  Alerisgii  et  ser  Cambio  For^orini  de  Anglare  testibus  et 
se  subscripserunl  in  certa  parte  ipsius  viridarii  in  clauslro  palei  presenlibus  ser  Gore 
notarlo,  ser  Ranuccii  el  ser  Cesso  Magislri  Fini  medici  de  Arilio  testibus  adhibitis  et 
me  Lancino  notarlo  et  cancellario  infrascriplo. 

Ilem  eodem  die,  anno  et  indictione  prediclis  existens  in  palalio  Comunis  Aretii  pre- 
senlibus ser  Latino  Ranaldi  de  Gualdo  et  ser  Angelo  notarle  Mannuccii  Magistri  Tucii 
testibus  ad  hec  habitis  et  rogatis,  et  me  Lancino  notarle  et  cancellarlo  infrascriplo, 
dominus  Faxolus  de  Casulis  index  et  consiliarius  prediclus  dixil  et  asseruit  et  se  pro- 
pria maini  in  fine  dicli  Consilii  subscripsit  ut  in  omnibus  et  per  omnia  alii  iudices 
dixerunt  et  fecerunt  et  se  subscripserunl  et  ut  in  dicto  Consilio  conlinelur.  Et  insuper 
ego  Lancinus  cendam  Andree  de  Grassis  cives  aretinus  eie. 

In  Dei  nomine  amen.  Anno  Demini  millesimo  CCCxxiiii,  indictione  vii,  domino  lo- 
hanne papa  XXII  residente,  die  xxi  mensis  aprelis,  vir  sapiens  dominus  Finus  de  Por- 
ticu  iudex  in  palatio  Comunis  Aretii  eie.  eie.  Quo  quidem  Consilio  aperto,  ledo  et  pub- 


AN.     I324|  CODICK    DIPLOMATICO  Oo7 

licali)  per  ciiuìilem  veiierabilem  palrciu  et  dominum  sii|)iadicliiiii,  idem  veiieiabilis 
pater  et  dominus statuii  et  decievil  de  suo  et  suoium  Consilio  coiisuilorum  Comune, 
universitatem  et  liomines  Casliliionis  Aretini  predicti  reqniri  per  lileras  mamlatorias 
polestatis  civilalis,  comitalus  et  dislrictus  Arelii,  ut  infra  certuni  lerminuni  conipa- 
reant  coram  eo  iuraluri,  piomissuri  et  satisdaturi  ydonee,  piout  et  sirul  l'acinnt 
et  tacere  tenenlur  alie  comunitates,  universilates  et  homines  coniilatus  et  districtus 
Arilii. 

Die  xxvin  inensis  inartii  anno  et  indiclione  predictis  vir  nobilis  Uglieclus  de  Sasso- 
nibus  de  Forlivio  poteslas  civilatis,  comitatus  et  dislrictus  Arelii,  existens  in  saia 
palalii  Comunis  Arelii  commisit,  imposuil  et  mandavit  Mino  Bencivennis  et  Tucio  Nardi 
numptiis  et  baiiloribus  pubiicis  dicli  domini  polestatis  et  Comunis  Arelii  (pialenus  va- 
dant  et  portenl  lilleras  infrascripti  tenoris  ad  dictam  lerram  Castilionis  Aretini,  et  diclas 
infrascriptas  lilleras  presentent  syndico,  universilali  et  liomiiiibus  seu  oliicialibus  diete 
terre  Casliliionis  Aretini,  et  eis  precipiant  ul  in  ipsis  continelnr.  Lillere  vero  stint  iste: 

"Ugheclus  de  Sassonibus  de  Forlivio  poteslas  civilatis  et  dislrictus  Arilii  dileciis  sibi 
syndico,  universilali  et  hominibus  terre  Casliliionis  Aretini  disliicUis  et  coniilatus  Aiilii 
salutem  et  mandalis  noslris  firmiler  obedire.  Volentes  proul  de  iure  et  iuiamento  lene- 
mur,  slatula,  ordinamenla  et  ordines  Comunis  Arilii  exequi  inxla  Iradilam  nobis  forniani 
vos  et  veslrum  qnemlibel  requirimus  el  mnnemus  et  nicliilominus  vobis  el  vestrum 
cuilibel  ad  penam  decem  milia  librarum  denariorum  pisanormu  slrute  preci|)ien(lo 
mandamus,  qualenas  per  syndicuni  vestrum  legifilimum  cuin  pieno  et  sufficienli  man- 
dato iuraluruni  sequimenlum  nostrum  et  Comunis  Arelii  ac  salisdalnrum  yilonee  de 
parendo  mandatis  noslris  et  curie  Comunis  Arelii,  ac  proniissurum  el  observaUirnni 
omnia  et  singula  que  facere  et  observare  tenemini  et  debeiis  et  proni  iciieulur  el 
debent  alie  comunilales,  universilates  et  liomines  dislrictus  el  comilaiiis  Arilii  seciiii- 
dum  formam  Statuii  dicli  Comunis  coram  nobis  el  nostra  curia, «iiilra  teimiinun  quinqiie 
dierum  effeclualiler  comparere  curetis  a  die  receptionis  preseiilinm  compuiaiuloi  inn; 
quem  terminum  vobis  et  veslrum  cuilibel  peremplorie  assignanius,  alioipiin  coniia  vos 
et  vestrum  quemlibet  ad  exaclionem  pene  predicle  et  aliler  ul  iiisUiiii  Inerii  el  nobis 
videbitur  procedenius.  Has  autem  lileras  ad  caulelam  l'ecimus  regislrari  de  iiuarum  pre- 
sentibus  predictis  Mino  et  Pucio  numptiis  noslris  el  baiiloribus  pubiicis  Comunis  Arelii 
dabimus  plenam  fidem.  Data  Arilii  xxviii  mensis  marcii,  vii  indiclione,,. 

Die  xxviiii  dicli  mensis  maicii.  Qui  balitores  et  numplii  su|iradicli  ledienles  die 
predicla  relulerunt  diclo  domino  poteslali  el  miclii  cancellarlo  dicli  Comunis  se  die  xxviii 
djcti  men'sis  marcii  presentasse  diclas  lilleras  consulibus  seu  offìlialibus  diete  terre  Ca- 
sliliionis in  terra  predicla  et  precepisse  secundum  formam  diete  comissionis  et  jiionl 
in  dictis  licleris  conlinelur. 

In  Dei  nomine  amen.  Anno  Domini  Millesimo  CCCxxiiii,  indiclione  vii,  domino  lo- 
hanne  papa  xxii  residente,  die  v  mensis  aprilis(l).  Convocalo  et  congregalo  generali 
Consilio  ecce"''''"  virorum  civilalis  Arilii  ad  sonum  campane  el  vocem  preconuni  in  pa- 


(1)  Qucst'  allo  viene  pure  riportalo  nel  codicelto  cil.  liell'  Ardi.  Coniiin.  arelino  (e.  H),  ma  è  un  po'  va- 
rialo: in  principio  e  in  fine  sono  slati  omessi,  dopo  il  primo,  i  nomi  dfi  loslimoni.  In  maiginc  si  Icgye: 
Secunda  submmio  nova  facla  de  Comuni  Casliliionis  et  lieo  videlicet  revocata  jwr  ser  loluinnem  Gurche. 


008  DOCUMENTI   PER   LA   STOIIIA   d'  AREZZO  [724-726. 

latio  ("omiinis  Aritii,  ut  moris  est,  de  mniidalo  iiohiiis  viri  l'gliclli  de  Sassonibus  de 
Foiiivio  civiialis,  comilaliis  et  distiictus  Aritii  honorabilis  potestatis.  In  quo  quidem 
Consilio  compariiit  ser  loliannes  notarius  filius  Giucche  coiidam  Rainerii  de  Castillione 
Aretino  et  se  presentavi!  corani  diclo  domino  potestate  et  diclo  Consilio  existente  et 
consiliariis  ipsius  Consilii  tamqnam  syndicus  Comnnis,  univeisitatis  et  liominnm  de 
Castillione  Aretino  eie,  et  dixit  et  obtiilil  se  jiaralum  obedire  mandatis  dicti  domini 
potestatis  et  siiorum  successoriim  et  Comnnis  Aritii,  et  promictere  et  iurare  et  satis- 
dare  et  omnia  facere  que  tenetnr  et  potest  secundnra  formam  instrumenti  syndicatus 
et  procuralionis  de.  Qui  stipra  loliannes  notarius  lìlius  diucche  Rainerii  de  Castillione 
Aretino  prodicto  tamqnam  syndicus  et  procurator  castri,  Comunis,  univcrsitatis  et  homi- 
num  Castillionis  Aretini  predici!  syndicario  et  procuratorio  nomine  etc.  eie,  inravit, 
nomine  quo  supra,  ad  sajicta  Dei  evangelia,  corporaliter  tactis  scripturis,  omnia  et  sin- 
gula  capilnla  infrascripta,  promissiones  ot  inrann'nla  et  quoilliluH  ipsornm  bona  fide 
sine  fraude  perpetuo  semper  et  ubiqne  locorum  sub  quocumque  indice  vel  rectore 
delegato  vel  subdelegato  et  quolibet  alio  offitiali  cuiuscumque  civitatis,  castri,  terre  vel 
loci  et  in  qualibet  curia  seu  foro  facere,  actendere  et  observare,  sub  pena  et  ad  penara 
decem  milia  lihrarum  bonornm  denariorum  pisanorum  parvoium  etc.  eie. 

Promissiones  vero  et  capitula  ad  que  promisil  et  se  obligavit  dictus  syndicus  syn- 
dicario nomine  dicti  sui  Comunis  et  hominum  sunt  hec: 

lo  primis  promisit  et  convenit  dictus  syndicus,  syndicario  et  procuratorio  nomine 
quo  supra  et  quolibet  modo  in  solidum,  diclo  domino  potestali  et  michi  notarlo  et 
cancellario  infiascripto,  slipulantibus  el  recipienlibus  nomiuibus  quibus  supra,  slare, 
parere  et  obedire  omnibus  et  singulis  mandatis  dicti  domini  potestatis  et  suorum  suc- 
cessorum  et  Comunis  Aretii  et  quorumcumque  offìlialium  dicti  Comunis  presentium  et 
futurorum  el,  se  coram  domino  potestate  et  suis  ofììtialibus  dicti  Comunis  presentibus 
et  fuluris  presentare  totieus  et  quotiens  eis  mandabilur  el  fuerint  requisiti. 

Ilem  rebelles  et  exbannitos  Comunis  Aretii  in  eoruni  castro,  uuiversitate  et  terra 
seu  in  eorum  territorio  non  tenere  vel  receplare. 

Item  vias  et  slratas  in  eorum  territorio  exislenles  et  ipsorum  territorium  et  distri- 
ctum  tenere  et  custodire  securum  et  servare  et  custodire  develum. 

Item  denumpliare  domino  poteslati  et  sue  curie  et  iudici  mallefiliorum  et  sue  curie 
infra  lerrainura  in  Statuto  civiialis  Aretii  contentum  omnia  et  singula  mallefitia  que 
commicterentur  in  eorum  territorio  el  districtu,  ac  contra  nialefactores  et  ipsos  male- 
faclores  capere  tolo  posse  et  sub  lida  custodia  presentare  in  fortia  dicti  domini  pote- 
statis et  sue  curie  et  dicti  Comunis  et  curie  malifiorum  dicti  Comunis,  exceptis  levibus 
mallefiliis  de  quibus  offitiales  dicti  Comunis  agnoscere  possunl  el  ea  competenti  casti- 
gatione  coirigere. 

Item  solvere  dalia  et  colieclas,  condenpnaliones,  facliones  et  ceteras  alias  factioaes 
reales  et  personales  et  omnia  et  singula  facere  et  e.xercere  que  facere  et  exercere  te- 
nentur  el  debent  Comuni  Arilii  per  formam  Stalulorum  ipsius  Comunis  et  prout  tenentur, 
debenl  et  faciunt  alie  comunitates  et  universitates  et  homines  districlus  et  comilatus 
Aretii  secundum  formam  Statuti  dicti  Comunis  posilam  in  secundo  libro  ipsius  Statuti 
sub  rubrica:  "De  salisdatione  fienda  a  syndicis  et  nobilibus  comilatus  Aretii,,. 

Item  quod  non  tenebunt  eligere(°)  vel  habebunl  aliquem  potestatem,  rectorem  vel 


,)  Scritto:  eligerit. 


AN.     I324|  CODICR    DIPLOMATICO  o59 

oflìlialem  seu  capilaneiim  sub  (ni()ciimi|iii'.  nomine  vcl  lilulo  iinmidari  |)o^sit  in  sua  uni- 
versitate,  dominio,  palatio  vel  loco  ipsius  univeisilalis,  ultra  vel  prcUMi|uaiii  in  (;oruin 
syndicalu  in  line  reservatur  et  inferius  continelur.  Dicens  sempei'iet  [iiolcstans  diitus 
syndicus  syndicario  nomine  quo  snpra  eligere  consules  et  poleslaleni  et  alios  olTiliales 
tantum  de  suis  vel  petere  alium  reclorem  a  Comuni  Arelii.  0"'  consides,  poteslas  seu 
ali!  ofiìtiales  habeant  iurisdictiones  in  civilibus  queslionibus  et  colierlionem  niodicam 
et  castigationem  in  levibus  criminibus  et  auctoritatem  in  predictis  et  pio  |)rediclis  im- 
ponendi  banna,  silicei  modicas  multas  prout  et  sicut  licet  magislialibus  muiiici|ialibus 
et  salaria  exigendi  prò  predictis  et  inlerponendi  auctoritatem  emanciiiationibns  ci  aliis 
legiplimis  aclibus,  curatores  et  lutores  dandi  et  alia  omnia  faciendi  quo  i'(impuUinl  ma- 
gislratibus  municipalibus  et  non  ultra  vel  preter. 

Ada  sunt  hec  omnia  et  singula  supradicta  in  civilate  Aritii,  in  palatio  Comunis  Arilii, 
in  Consilio  generali  ecce"™™  virorum  civilalis  Aritii,  de  mandalo  dicli  domini  poicslaiis 
ibidem  ad  sonum  campane  vocemque  preconum  more  solito  congregalo,  presentibiis 
sapienlibus  viris  domino  Antelmo  de  Giancanis  de  Mulina,  domino  Fi-ancischo  de  Kafa- 
neilis,  domino  Andrea  de  Carpenleriis,  domino  Uguiccione  de  Orsellis  de  Forlivio  iudi- 
cibus  dicli  domini  potestatis,  Cincio  de'Guilliarinis  de  Luco,  ser  Tomasso  de  Ariniino 
sotiis  dicli  domini  potestatis,  ser  Francischino  ser  Dellaiuli  de  Maldentibus  nolario. 
Godi  Pacis,  ser  Chimento  Nicholuccii,  Goro  domini  Frederigi  et  Andreolo  domini  To- 
mascii  lune  de  otfitio  dominorura  odo  diete  civilalis  et  pluribns  aliis,  et  dido  Consilio 
et  consiliariis  civibus  aretinis,  qui  fuerunl  ultra  ducenlos  presenlus,  teslibus  ad  pre- 
dieta  habitis  et  rogatis. 

Ego  Lancinus  condam  Andree  de  Grassis  civis  aretinus  nolariiis  et  iudcx  ordinarius 
et  Dunc  cancellarius  et  scriba  publicus  Comunis  Aretii  predidis  omnibus  inlerfui  et 
ea  omnia  ut  superius  continelur  scripsi  et  publicavi. 


725. 

Giovanni  XKII  inlima  al  vescovo  Guido  Tarlali  di  desistere  dalle  osiiUlà  coìdro  la 
Chiesa  Romana  e  di  rilasciare  Cillà  di  Castello  prodiloriamenle  occupala,  mi- 
nacciandogli la  scomunica,  ordinando  che  lasci  la  signoria  di  questa  cillà  e  di 
Arezzo. 

Avignone  -  12  .-iprile  1324.  [Arch.  Valic,   Varia  lohannis  XXII,  Cod.  sec.  XIV,  voi.  42, 

e.  1 3;  Rcg.  lohannis  XXII,  voi.  1 1 2,  ep.  t8j. 

Johannes  episcopus  servus  servorum  Dei.  Ad  futuram  rei  inemoriam.  Crescit  im- 
mense impunita  lemeritas  et  reproborum  audacia,  que  si  conigenlis  censura  non  pre- 
mitur  non  absque  mullorum  dispendio  ac  nonnullorum  contagio  ad  deleiiora  palranda 
licenlius  relaxatur.  Quante  autem  audacie  quanlcque  temeiitalis  efTrenata  pelulanlia 
fueril  Guidonis  episcopi  aretini  de  multis  pauea  sermone  sucrincto  series  infVascripla 
percurret.  Ipse  namque  a  sui  ordinis  modestia  sé  prorsus  exhibens  alienum  ac  malu- 
rilalis  pontificalis  experlera  receplique  beneficii  a  sanda  Romana  ecclesia  l'adus  inune- 
mor  et  ingratus,  sibi  commissum  gregem  nec  verbo  nec  exemplo  curavit  pascere,  sed 
potius  utroque  inficiens  et  corrumpens,  velut  abhorrens   pastoiis  olficinin  ei  deserens 


500  DOCUMENTI    PER    LA    STORIA   D'  ARE770  [725. 

exercere  ac  ail  leoiiis  et  drachonis  maliliam  se  coiiverleiis,  ut  in  ipsam  ecclesiam  fì- 
delesque  ac  devotos  eiusdein  posset  desevire  liberiiis  suamque  in  eosiltìm  lyiannidem 
|irom|)lins  exercere  Aretine  civitatis  eiusque  dislrictus  (Inminiiim  et  regimen  ad  vilam 
suam  sihi  conferri  siil)dole  siciit  eiiis  exiMcilinm  declaravil  evidentius  procuravit,  sic- 
que  in  eadem  civitate  eiiisqiie  diocesi  utrai|iie  poluslate  snITiiltus  sub  colore  dominii 
seu  rcgiminis  prelibati  sicut  liabet  insinuatio  claniosa  fìdeiium  Tuscie,  Romandiole, 
Marcliie  Anconitane  ac  Ducalus  Spoletani  et  parlium  vicinaruni  ac  pul)lica  fama  noto- 
rial  et  facli  evidentKa  clarins  manifestat,  multos  nobiles  et  tionnuilas  comunitalcs  illa- 
nim  parlium  castris  et  terris  qiie  pos.sidebanl  omni  iuris  ordine  prelerniisso  aliquos 
prodiloriis  insidiis,  alios  congressibus  bellicis  non  absque  mulloriim  strage  liominum, 
depredalione  bonorum  et  dirutione  ecclesiarum  et  aiiorum  iocorum  religiosornm  in 
terris  consistenliuni  non  erul)uit  danpnahiliter  spoliare;  nec  hiis  conlentiis  velili  sancle 
Romane  ecclesie  liostiiim  et  rehelliuni  elTectus  princeps  parlium  earumdem  eisdem  ho- 
slibus  et  rebellibus  conlia  prefatam  ecclesiam,  fideles  ac  devotos  eiusdem  iuramenti 
fidelilatis  quod  eidem  ecclesie  post  muiius  consecralionis  sue  preslilerat  temerarius 
violator  imperliri  Consilia,  auxilia  et  favores  multiplicia,  ac  fideles  ecclesie  et  devotos 
persei|ui  non  expavit.  Rursus  prefalus  episcopus  velul  in  reprobum  sensum  datus  he- 
reticis  ac  ydolalris  de  heresi  et  ydolalria  condenpnalis  favere  non  est  verilus,  ipsos  in 
domo  sua  recipiendo  publice  ipsi-:que  contra  prefatam  ecclesiam  et  fideles  eiusdem 
auxilia  multipliciter  ministrando.  Idem  namque  episcopus  dampnale  memorie  Frederi- 
cum  ac  Speranliam  de  Monteferetro  nec  non  Burgarescum  de  Racaneto  hereticos  et  de 
heresi  publice  condempnatos  ac  rebelles  sancte  Romane  ecclesie  publicos  et  notorios 
publice  in  episcopali  palalio  non  est  verilus  receptare  eisdem  centra  prefatam  eccle- 
siam ministrando  auxilium  et  favorem.  Super  quibus  et  aliis  mulliplicibus  excessibus 
et  offensis,  per  quos  idem  episcopus  dictara  ecclesiam,  fideles  et  devotos  ecclesie  mul- 
tipliciter impugnabat,  iidem  fideles  ad  nos  et  eandem  ecclesiam  crebris  claraoribus  cla- 
maverunt  ac  cum  importuna  instantia  supplicarunl  ut  contra  tam  graves  eiusdem 
episcopi  perniciosos  excessus  providere  opportuno  remedio  curaremus.  Sed  nos  oplan- 
tes  eùndem  per  mansuetudinis  lenitatem  a  tam  perniciosis  excessibus  ad  viam  revocare 
sniutis,  eidem  episcopo  freqiiente'r  scripsimus  et  per  alios  qui  salutem  zelabnnlur  ipsius 
scribi  fecimus  ut  a  premissis  que  in  offensionem  Dei  et  eiusdem  ecclesie  subversionem 
quoque  pailinm  earumdem  snamqne  ignominiam  et  confusionem  porpeluam  redunda- 
bant  abstineret  omnino;  verum  idem  episcopus  requisiliones,  monitiones  et  indutiones 
nostras  huiusmodi  non  amplexus  nec  super  diclis  iniquitatibus  correctionis  cuiuspiam 
recipiens  disci|)linam,  sed  patienlia  nostra  et  apostolice  sedis  abulens  veiud  in  profun- 
dum  malorum  deinersus,  longe  delerior  est  effectus  adeoque  licentiavit  nequilie  sue 
ausus  in  malura,  quod  boc  presenti  anno  Civitalem  Castelli  fidelem  et  devotam  ecclesie 
memorate  procuravit  et  fecit  per  lacconum  germanum  suum  aliosque  consanguiueos 
suos  cum  miliiibu.>  et  peditibus  suis  aimatis  prodiiionaliler  occupare,  multis  ex  fidelibus 
Civitatis  eiusdem  peremptis  gladio  et  multis  aliis,  quos  a  nece  gladius  preservaverat, 
post  spolialionem  de  Civitate  predicla'exulare  compulit.  Amplius  autem  prefalus  episco- 
pus premissis  adiciens  quasi  sibi  impune  peccandi  libera  facultale  concessa  de  proximo 
preterito  mense  februarii  cum  nonnullis  civibus  civitatis  Urbini  intrinsecis  et  extrin- 
secis  \i&c   non   cum    Firmanis  et  Fabrianensibus   aliisque    Romane  ecclesie   rebellibus 


aN.    I32i]  CODICE   DIPLOMATICO  361 

diversis    Iraclalibiis    iiabili?,    ordiiiavit  nini  eis  qiialiter   dicUaiii  civilalem    Uibiiii  iure 
proprielalis  plenique  dominii  ad  Romanam  orclesiam  perlincnlem  posset  sue  tyrannidi 
applicare,  el  iisijue  adt^o  Iractaliis   huiiisniodi  io  [larliiiiii  n(H|uilin   scelerate  ptodiixil, 
quod  gentes  suo  (H  dirtoiura  relipllium  die  cerla  niPiisis  pi-cdicli  pei"  diias  porlas  civi- 
talem  oamdem    cum    miiiliUidine    oquiliini  et  peditiim    iiitiavciinl.  Sed  divina  favente 
clemeiilia  que  cum  vull  superbos  liumiliat  et  fideies  suns  ab  inimicoruni  suorum  pre- 
servat  insidiis  et  defendit,  gentes  einsdem   episcopi  et  alii  rebelles  ecclesie  de  civilate 
predicla  deiecti  snnl  et  fugali  Inrpiter,  civitato  eadem  in  devotiono  et  fidelitate  einsdem 
Romane  ecclesie  remanente.  Pretor  hoc,  sicut  noia  ciusdem  episcopi  opera  manifeslant, 
ipse  veUid  inrbalor  pacis  et  concordie,    emuliis  rehelliones  in  torris  ecclesie   suscitai, 
fideies  per  nuntios  et  lilteras  ac  piomissiones  varias  ad  rebellionem  sollicitat  et  invitai, 
rebelles  in  rebelliono    fovot   et   nutrii  et  ut  in  illa  conslanter    permaneant,   sicut   per 
ipsius  lilteras  li(|uel  el  nunplios,  roboral  et  conlirmal,  alia  innumera  enormia,  perniciosa 
et  gravia  adversus  Deum,  eandem   ecclesiam    fidelesque  et  devolos   eiusdeni    nequiler 
committendo,  que  seriem  prolixe  narrationis  exigerent  si  singulariter  omnia  referrenlur. 
Cum  ilaque  prefatus  episcopns  excessns  iiuiusmodi  roniniillendo  penas  varias  incurrisse 
noscatur  eaque  adeo  sinl  notoria,  (|noil  nulla  ftossinl  Icrgivcrsatione  celaci,   ne  si  pre- 
inissa    impunita   remaneanl    aliis    audaciam    preboanl    similia    pei'pelrandi,  nosque  ex 
ulteriori  dissimulatiom^   parlicipcs   eflicianl  excessuuni   eorumdem,  eundem  episcoftum 
liac  presente  multiludine  copiosa  (Idelium  per  presentis  publicam  propositionem  edicli 
auctoritale  apostolica  requirimus  et  monemus  nicliiioniinus  in  virlule  sancte  obedienlie 
et  sub  excomunicationis  et  depositionis  penis,  quas  ipsum  ipso  facto  incurrere  volumus, 
si  in  monitionibus  nostris  el  mandatis  adimplendis  negligens  fuerit  vel  reraissus,  dislri- 
clius  iniungentes  quatenns  cum  Inlia  dominia  seu  regimina  dedeceant  omnino  pontificem, 
velud  illa  que  pastorali  cure  gregis  dominici  nimium  obviare  noscunlur,  diete  aretine 
el  Castelli    civilatum   earumque   districtuuni    dominium   seu   regimen   seu   exercilium 
eorundem  infra  duos  menses  a  data  presentium  compulandos,  quos  igilur  de  fi'alrum 
nostrorum  Consilio  prò  perem[)torio  termino  assignamus,  omnino  dimillat,  illisque  rea- 
liter  prorsus  renunliet,  nec  se  de  illis  per  se  vel  alium  vel  alios  ulterius  inlroraittat, 
ea  per  se  vel  alium  quocumque  quesito  colore  nullo  -umquam  tempore   resumpturus. 
Monemus  insuper  prefalum  episcopum,  eidem  in  virlule  sancte  obedienlie  el  sub  pre- 
dictariim  inlerminalione  penarum,  quas  ipsum  eliam  incurrere  volumus  nisi  monilioni 
huiusmodi  paruerit  ipso  facto,  dislriclius  iniungentes  ut  a  fauloiia  et  defensione  pre- 
dictorum    liereticorum  el   lioslium  et  rebellium    einsdem    Romane   ecclesie   publica  et 
occulla  infra  diclum  lerminum  prorsus  abslineat  et  desistal  ipsas  ulterius  eisdem  mi- 
nime impensurus.  Rursus  auctorilale  predirla  monemus  eundem  episcopum  sibi  nichilo- 
minus  sub  penis  prediclis  dislriclius  iniungentes,  ut  infra  tres  menses  a  data  presentium 
compulandos  eieclos  per  ipsum  ex  ipsa  Civilate  Castelli  ad  eandem  cum  bonis  ablalis, 
bona  fide  et  absque   simulatione   aliqua  quantum  in  eo  fnerit  et  quantum    per  se  et 
alios  poterli  dictamque  Civitaiem  Castelli  ad  prislinum  slatum  el  regimen  in  quo  erat 
tempore  occupationis  et  spolialionis  prediclarum  reducere  ac  etiam  revocare  procure!, 
nec  deinceps  fideies  sancle    malris  ecclesie  ad   rebellionem  scripto  vel  verbo  vel  alio 
quocumque   modo    |)rovocet  nec  rebelles  ne  ad  devotionem   eiusdem    ecclesie   redeant 
inducat,  sollicitet  vel  perturbel.  Quod  si  forsan  idem  episcopus  contra  monitiones  vel 


562  DOCUMKNTI    l'ER   1.A   STORIA    D'  M1177.0  |7ÌO-126 

■iussiones  noslras  liuiusmodi  in  preiiiclis  comiiluntiis  vul  oxe(iiieiidis  t'IIicacilur  seu  oorum 
aliqiio,  ul  ex|iressiini  esl  siipeiiiis,  iicgligeiis  luerit  vcl  icmissus,  i|)Siim  poiias  preilirlas 
iiiciiiicre  volmmis  ipsi)  l'actu.   Vvv  iiresfiitis  quoipir-  piil)lic,i  |)ioposilioiiem    t'dicli  iini- 
versis  et  siii,milis  comiinitatihns,  nniveisilaliliiis  (|uiitiisciiimpiu  et  |)ers()nis  siiigularihiis, 
occlesiaslicis  ol  niuinlanis  ciiiiisi  iiiiu|iil'  loiulilionis  ani  slaliis  exislaiit,  oliamsi  poiililiiali 
vel  arcliiopiscopali  seti  superiori  vel  regali  aul  alia  (|uaciimfpie   cligiiilale   profulgeant, 
auclorilale  predicla   liislricliiis   iiiiiiiigimiis  et  maudamus,   ut  nulhi  singularis  persona 
nullaque    universilas    eideni  episcofìo    tauquarn  domino  seu    reclori    eiusdem   civitalis 
Aretine  ve!  predicte  Civilalis  Castelli  seu  ipsariiui  dislriclnum  vel  circa  rogimen  earum- 
dem  vel  in  fautoria  ac  defonsionc  hcreticorum  ci  rcbcllium  piedictorum  paieal,  faveat 
vel  inlendat  vel    eidem   super  liiis  preslet   auxiliuni  voi  favorem,  et  si  secus  scienter 
presumptum  fuerit  post  duornm   mensium  spatium  a  data  presentium    numerandum, 
quos  cis  et  oorum    singulis  i)ro   jìcremplorio    termino    assignamus,    omnes   singuiares 
personas  conlrarium  piesumentes  non  obstante  qualibel  indulgentia  ipsis  sub  quacum- 
que    forma  vel    expressioue    vorborum  ab  apostolica    sede   concessa    quam  quoad  hoc 
viribus  volumus  omnino  carere,  senlenliam  excomunicationis  quam  ex  nunc  in  ipsos 
de  fralrupi    eorumdeni  Consilio    ferimus   incurrere    volumus   ipso   facto,    llniversilates 
quo(iue  nec   non    civitates  et  loca  que  secus    facere    forte    presumpserint   ecclesiastico 
subiacere  simili  modo  decernimus  inlerdicto.  A  supradictis  autem  excomunicationis  et 
interdicti  sententiis  nullus  absolvi  valeat  et  preterquara  in  mortis  articulo  absque  sedis 
apostolico  licentia   speciali.    Ceterum  cum  prefatus  episcopus  in  predictorum   persecu- 
tione  lidelium  ac  fautoria  et  defensioiie  quas  preslilit  liereticis  et  rebellibus   prelibatis 
et  aliis  excessibus  supradictis  graves  iniurias,  conturnelias,   offensas  et  danpna  eidem 
Romane  ecclesie  per  detestabilis  ingralitudinis  vitium  irrogasse  noscatur,  per  presentis 
publici    |)ropositionem  edicti  apostolica   auctoritate  ei  in  viriate    obedienlie   sub  penis 
predictis  districtius  iniungimus  et  mandanuis  quatenus  infra  trium  mensium  spatium  a 
data  presentium  numerandum,  quos  sibi  prò  peremptorio  termino  de  eorumdem  fra- 
trum  Consilio    assignamus,  personaliter   corapareat  coram  nobis   eidem   ecclesie  super 
premissis  iniurii^,  offensis  et  aliis  prcmissis  et  ea  langentibus    salisfaclionem   debitam 
impensurus  ac  nostris    mandatis  el  beneplacilis   pariturus.    Alioquin    sive   venerit  sive 
non  contra  eum,  prout  iustum  fuerit  et  expedire  viderimus,  procedemus,  eius  absentia 
seu  contumacia  non  obstante.  Huiusmodi  autem  moniliones  seu  iussiones  per  presens 
ediclum  publicum  solemniter  habitas  sic  eundem  episcopum  artare  volumus  ac  si  facte 
in  eius  presentia  exlililissent,  constitutioiie    quacumque  contraria   non  obstante,  et  ut 
contra  processum  mouitionum,  iniunctionum  seu  iussionum  huiusmodi  omnis  calumnie 
tollalur  occasio  cartas  sive  membranas  processum  continentes  eundem  in  maiori  eeclesie 
Avinionensi  appendi  vel  affigi  hostiis  faciemus,  que  processum  ipsum  suo   quasi  sono 
preconio  et  patulo  indillo  publicabunt,  ita  quod  idem  episcopus  nullam  possit  excusa- 
tionem    pretendere  vel  ignorantiam   allegare  quod  ad  eum    processus    huiusmodi   non 
pervenerit  vel  quod  ignorarli  eundem,  cum  non  sii  verisimile  quoad   ipsum  remanere 
incognitum  vel  occullum   quod  tara   patenler  omnibus  fuerit  publicatum.  Datum  Avi- 
nione,  ii  idus  aprilis,  pontifìcalus  nostri  anno  oclavo. 


I 


AN.    1324] 


CODICE  DIPLOMATICO 


o63 


726. 

Il  vescovo  Guido  approva  la  donazione  della  chiesa  e  dell'  ospedale  di  s.  Maria 
dell'  Oriente,  costruito  da  Andrea  di  Maffeo  mercante  aretino,  alla  Fraternità 
dei  Cherici. 

Arezzo,  Palazzo  Episcopale  - 10  loglio  1324.        [Arch.  della  Fiatern.  di  Murello  di  Arezzo,  n.  77]. 

mm.  700X180.  -  Il  sigillo  vescovile  manca.  La  carta  ì-  consunta  e  stracciata  un  poco  lungo  le  antiche 
piegature. 

Guido  miseralione  divina  Arelinus  episcopus  universis  Chrisli  fideliijus  tani  clericis 
quam  layscis  per  civiiatem  et  diocesim  Aretinam  conslitulis  ad  quorum  nolitia  presen- 
tium  advenerit  salnlera  in  domino  lesu  Chrislo.  Diim  civitatem  et  diocesim  Aretinam, 
quam  pastorali  offitio  licei  inmerili  gubernamus,  noscimus  in  operibus  caritatis  excresci, 
novis  decorari  ecclesiis  et  in  hospilaliiim  constrnctione  mnniri  et  in  aliis  piis  operibus 
cotidie  coauctari,  succedit  nobis,  et  succedere  debel  cunrtis  liabitantibus  in  eisdem, 
gaudii  et  exultationis  materia,  quia  sperandum  est  ac  prò  certo  credendum,  quod  per 
huiusmodi  acliones  gratia  Dei,  que  exuberat  omnem  sensum,  corda  talium  iilustravit 
auctorum  et  eorum  fauctorum  omnium  illuslrabit.  Per  hec  enim  rancores  odii  amo- 
ventur  a  mentibus,  toiluntur  discordie  atque  lites.  Dei  ^elus  crescit,  in  cordibus  homi- 
num  accenditur  iuslus  ardor  ad  proximos,  et  Dei  mandala  feliciler  adimplenlur.  Scimus 
etenim  et  per  famam  in  contrata  diffusam  credimus  vos  sentire,  quod  in  civitate  Aretii 
prope  portain  sancii  Blasii  in  bnrgo  Poccoii,  ad  honorem  Virginis  gloriose  constructa  est 
quedam  ecclesia,  que  sancta  Maria  de  Oriente  suo  proprio  vocabulo  nuncupatur,  et 
prope  ipsam  ecclesiam  hospitale,  quod  hospilale  sancte  Marie  de  Oriente  vocatum,  per 
probum  virum  Andream  Maffei  Guidonis  arelinum  civem  de  nostra  licentia  et  consensu 
construclum  (I),.  qui  Andreas  lam  ecclesiam  quam  hospilale  predictum  cum  perlinenliis 
suis  priori  et  sancte  Fralernitali  (^lericorum  civiiatis  et  diocesis  Aretine  in  quorum  numero 
vos  fecimus  iam  ascribi  et  certe  diocesis  Civiiatis  Castelli,  prò  anime  sue  salute  et  suo- 
rum  remissione  peccatorùm,  solempniter  in  presentia  nostra  donavi!  (2).  In  qua  quidem 


(1)  Con  altra  lettera  data  il  IO  luglio  dell'anno  stesso  1324,  il  vescovo  Guido  elargisce  indulgenze  a  chi 
offra  elemosine  all'ospedale  in  parola  "silo  prope  portani  sancii  Blaxii  in  burgo  Pozzoli,,  (Arch.-Capit.,  n.  21). 

(2)  Nella  parete  della  chiesa  di  Murello  sede  della  abolita  Fraternità  dei  Cherici,  la  quale  chiesa  ora  è 
distrutta  ed  incorporata  nella  fabbrica  del  Seminario  Vescovile,  si  conserva  questo  ricordo  (che  vi  fu  trasportalo 
dalla  chiesa  di  s.  M'  dell'  Oriente),  scritto  in  pietra,  in  lettera  gotica: 


Mille  trecentenis  hoc 
a.nnis  et  quaterdems 

TEMPLUM    FlNDATCn    PAH 
PERIBUS   ET    FABRICATLR 
MENSIS    APREUS   ERAT   VI 
GESIMA    QUARTA    FLUEBAT 
CflDO    DECEBAT    PRESIL 
POPVLU.MQ.  REGEBAT 


Ave 


Maria 


NOMEN   SCITO    DIA 
INN   ORIENTE    MARIA 
nUlUS  FUNDATOR    ANDREAS 
ET   REPARATOR 
lOHANNES  RECTOR    DOPNUS 
FIT   PRIML'S   AUEPTOR  . 
PER   TERRAM   ET    MARIA    FO 
VEAT   QUOS   VIRGO   MARIA 


ANUREE   SICMM   ET   SUORUM   CERNITE   SIGNUM 


564  DUCUMKNTl    l'EU    LA    STORIA    D'  AREZZO  |72C. 

ecclesia  colidie  cclcbraiilur  divina,  oslia  salularis  olTertiir,  reve(re)iiduin  i-oi|ioiis  Chri- 
sll  et  saiii'iiinis  coiificiliir  saciamentiiin  pio  vivis  ol  inorluis,  maxime-  pio  benefaclo- 
riltus  siiis  ut  illis  ci  omnihus  prosit,  <\\unì  est  prò  salute  omnium,  instiliitum.  In  lio- 
spilali  vero  ioci|)iiintiir,  recrptaiitiir  et  iiiilriunliir  infirmi,  paiiperes  et  ogeni  (;t  in  ma- 
xima raritato  Iraclanliir  (Uiiictis  tam  medelis  (|uam  aliis  necessariis  minislratis  eisdem, 
sacerdote  ci  mcdicn  ibidi-m  adslanlibus,  qui  ad  saiulem  aiiimarum  et  corporum  sine 
dillicultatc  cotidie  salutarla  remedia  et  Consilia  exhibenl  oporluiia.  in  tantis  igilur  o|ie- 
ribus  confovendis  decet  assurgere  civilalem  et  diocesim  Arctinani  et  diocesim  Castella- 
nam,  et  ut  talia  manutenoii  vaieaiit  et  excrcsci,  afierire  manus  ac  porrigere  cai'ilalis;; 
nam  per  elemosinarum  erogationem,  sacra  scriplura  testatile,  extinguuntur  peccata  et  a 
peccatis  anime  liberantur.  Ipsa  quidem  ecclesia  et  hospitaie  sancte  Marie  de  Oriente  est 
ipsi  Fraternitati  Clericorum  cuiii  suis  pertinentiis  inluitu  Dei  palris  et  prò  remedio 
peccalorum  donatum,  et  per  nos  donatio  et  gesta  omnia  conlìrmata,  ut  patet  publico  in- 
strumento manu  ser  luncte  camere  nostre  notarli;  et  dieta  Fraternitas  Clericorura  indul- 
gentias  babeat  magnas,  immo  maximas  alque  largas  (et  maxime,  sicul  asscritur,  liabet 
iiidulgentiam  septem  annorum  per  Alexandrum  papam  concessam,  indulgentias  etiam  a 
raultis  [iiedecessoribus  nostris  e|)iscopis  Arelinis  concessas),  quod  omnes  et  singuli  qui 
favent  Fraternitati  predicte  et  qui  in  Fraternitate  ipsa  scripti  sunt  omnium  bonorum 
operum  Camaldulensium  ordinis  ex  privilegio  eidem  concesso  elìiciuntur  participes, 
bona  quidem  et  indulgentie  multe  sunt,  [verujm  etiara  eleemosinaium  et  cuntonim  bo- 
norum que  dieta  facit  Fraternitas  et  missarum  et  officioium  omnium  totius  congrega- 
tioiiis,  que  extenditur  per  totum  episcopatum  Aretinum  et  partem  episcopatus  Castelli, 
Senarum  et  Florentie,  participes  sunt  et  consortes:  que  omnia  et  singula  conceduntur 
illis  qui  in  Fraternitate  ipsius  Fraternilatis  Clericortim  scripli  sunt  aut  in  antea  scripti 
erunt  et  eiusdem  Fraternilatis  slatuerint  se  coliegas  et  beneficia  illis  presliterint  annua- 
tim.  Et  cum  Andreas  predictus  dictam  ecclesiam  et  hospitaie  donaverit  Fraternitati  Cle- 
ricorum  predicte  cura  iuribus  et  pertinentiis  suis,  prò  anime  sue  et  suorum  salute  et 
prò  suorum  remedio  peccatorura  et  ad  clericorura  omnium  coramodum  et  quielem,  et 
nos  confirmaverimus  omnia  que  sunt  gesta,  generale  capitulum  Clericorura  Fraternilatis 
predicte,  prefata  recipiens  et  receptans,  statuii,  ordinavil  atque  decrevit  quod  dieta 
ecclesia  et  hospitaie  sancte  Marie  de  Oriente  et  dieta  Fraternitas  Clericorura  sint  unum 
el  idem  corpus,  et  eodem  iure,  modo  et  ordine,  gratia  et  privilegiis,  benefitiis  et  in- 
dulgentiis  traclentur  el  gaudeanl,  et  omnia  que  prosunl  Fraternitati  prefale  el  prò 
ipsa  faciant  el  etiam  prò  ecclesia  et  hospilali  prefatis;  nos  etiara  in  civitate  ac  diocesi 
Aretina  oranes  gralias,  omnes  indulgentias  et  privilegia,  omnia  bona  et  omnia  benefitia 
dicle  Fraternilatis  sub  simili  forma  data  tara  a  predecessoribus  nostris  quam  ab  aliis 
quibuscumque  et  omnia  eius  statuta,  provisiones  et  ordinamenta,  in  quantum  de  iure 
possumus  confirraamus,  statuenles  et  decernenles  quod  sicul  prò  ipsa  Fraternitate 
faciunt  atque  prosunt,  sic  prò  eadem  ecclesia  et  hospilali  faciant  alque  prosint.  Et  ut 
tanto  el  tali  operi  faveamus  et  subveniamus,  ut  possimus,  confisi  de  auctoritate  omni- 
potentis  Dei  el  beali  Donali  martiris  patroni  nostri,  omnibus  vere  penitentibus  el  con- 
fessis  qui.  die  anniversarii  qua  fundata  full  ecclesia  et  factum  hospitaie  jirefatum,  ad 
ipsam  ecclesiam  vel  ipsum  hospitaie  accesserint  vel  raiserinl  el  raanum  porrexeriat 
adiutricem,  annum  unum  prò  quolibet;  illis  vero  qui  aliis  diebus  et  oris  eisdem  ecclesie 


AN.    I324J  ■  CODICE  DIPLOMATICO  56o 

vel  hospilali  seu  veris  nunliis  et  coiifratribus  earumdem  manum  ponexerint  adiulri- 
cem  vel  ad  ecclesiam  predictam  vei  hospitale  accesserinl,  quadraginta  dies  de  iniiincla 
eis  penitenlia  misericordiler  in  Domino  relaxamus.  Exorlanles  vos  prelalos  el  universos 
reclores  ecclesiarum  civitalis  el  diocesis  Aretine  ac  vices  nostras  gerenles,  quod  fratres 
et  nuntios  loci  predicti  de  Oriente  cum  ad  ecclesias  vestras  prò  questu  ipsius  domus 
et  degentium  in  eodem  contigerit  declinare  benigne  recipientes  et  honeste  tractantes 
ob  reverentiam  lesu  Christi  et  nostrani  populos  commissos  vobis  ad  ipsorum  inslan tiara 
convocetis,  ipsosque  fideles  monilis  et  exorlalionibus  inducatis  ad  audienduni  ipsos  in 
laudandis  operibus  qne  fiunt  ibidem  et  induigentiis  et  gratiis  el  bonis  ipsi  loco  con- 
cessis,  silentio  decenti  servato  el  ad  subveniendum  iliis  in  tara  laudabili  opere  affluenler 
et  ad  conferendum  illis  quecumque  ipsi  loco  relieta  snnt  pie,  tara  ex  forma  leslamenti 
codicillorum  quam  donatione  causa  mortis  el  alia  qualibel  ultima  volunlale  seu  alia 
causa  quacumque.  Preterea  quia  multa  et  varia  eidera  ecclesie  el  hospilali  occurrunt 
honera  expensarum,  expedit  ut  ipsis  et  in  loco  ipso  degentibus  validius  succurratur; 
quapropter  vobis  prelatis,  ecclesiarum  recloribus  vicesqiie  veslras  gerentibiis  iniungimus 
in  remissione  veslrorum  peccatorum  ac  in  virlule  saiicle  obedienlie  sub  excomunica- 
tionis  pena  raandamus,  quatenus  de  manibus  nuntiorum  legiltimorum  diete  ecclesie  et 
hospitalis  de  Oriente  casettinas  clausas  quas  adducent  recipiatis  in  decenti  et  luto  loco 
ecclesiarum  vestrarum  collocandas,  in  quibus  miltanlur  denarii  quos  fuleles  Christi 
parrochiani  veslri  et  alii  prebere  voluerinl  inmictere  prò  subslentalione  paupeium 
et  infirmorum  qui  degunl  ibidem  et  prò  magnis  induigentiis  obtinendis  quas  meren- 
tur  qui  bene  faciunt  ipsi  loco  vel  nunptiis  ipsius.  Ad  que  diclos  vestros  parrochianos 
inducatis  sollicile  saliera  bis  in  [menjse  diebus  doraiiiicis  el  festivis  cum  aderinl  populi 
et.  mulliludo,  et  tunc  unum  vel  duos  de  parrochianis  veslris  surgere  faciatis  ad  colli- 
gendum  ab  afferro  volentibus  elimosinam  et  immictendum  ipsam  publice  in  case[ttis] 
predictis  quod  per  predictos  fideles  fuerit  contributnra.  Et  quia  plerumque  spiritus 
iniquitatis  m[entem]  occupai  nuntiorum  qui  mictuntur  ad  capsas  ipsas  aperiendas  vel 
in  asportando  quod  ex  ipsis  extraunt  vel  minuendo  de  quantitatibus  que  reperiunlur 
in  iliis,  ne  id  contingat  de  celerò,  et  ut  per  evidentiam  Dei  paleant  vobis  opera  cari- 
tatis  que  fiunt  ibidem,  volumus  et  mandamus  quatenus  bis  in  anno  ad  minus  per  vos 
seu  nuntios  veslros  ydoneos  de  sex  in  sex  mensibus,  quando  aptius  obtulit  se  facultas, 
casettinas  ipsas  adducatis  seu  miclatis  ad  ecclesiam  et  hospitale  prediclum  aperiendas, 
et  que  in  illis  erunt  relinquenda  ipsi  loco  prò  substentatione  pauperum  infirmorum  qui 
ibi  erunt  et  contigerit  prò  tempore  ibi  esse:  et  tum  vos  ipsi  poteritis  parochianis  vestris 
aperte  ostendere  opera  dicti  loci  per  veslram  propriam  corpoream  visionem  vel  aperire 
casettinas  ipsas  permictenles  eiusdem  hospitalis  el  ecclesie  nuntio,  si  vobis  procuratio- 
nis  ad  hoc  legiptimum  ostenderit  instrumentum  vel  ipsius  hospilalarii  licteras  suo  pa- 
tenti sigillo  munitas.  Et  quia,  sicut  audivimus,  quidam  tara  clerici  quam  layci  spirita 
diabolico  obeecati  casettinas  ipsas  resecare  presumunt  vel  alias  ingeniose  pecuniam  in 
ipsis  inmissam  extrahere  non  verentur  et  ipsos  infirmos  et  pauperes  taliter  defraudare, 
non  altendentes  quod  qui  pauperem  et  egenum  decipit  el  defraudai,  decepit  dorainum 
lesam  Christum,  monemus  omnes  et  singulos  cuiuscumque  condictionis  exislant  primo, 
secando  et  tertio  peremptorie,  quatenus  a  tali  fraude  desistant,  alioquin  in  omnes  et 
singulos  fraudem  ipsam  commiclenles  ex  nunc  excomnnicationis  sententiam  promulga- 


iiOG 


DOCUMENTI   ri;it   LA   STORIA   D    AFIEZZO 


[726-727. 

nius.  Concedimus  iiisupei;  loco  prefalo  quod  per  suos  legiplimos  nuntios  possit  aiiclo- 
rilale  nostra  dispensare  ciim  clericis  nostre  civilatis  et  diocesis;  et  quod  dum  questiiarii 
in  loco  conveiiiunl  sii)i  iniiirianlur  ad  invicem,  volumns  et  mandanuis  quod  fralres  et 
niinlii  dicli  loci,  die  (jiia  perveiieiitil,  alios  in  ecclesiis  et  parrocliiis  veslris  ab  aiiis  non 
siiialis  aliquaiiler  imiiediri.  donec  plenum  perfocerint  queslum  suum.  Super  ponilenliis 
aulein  inposilis  et  prò  debililatc,  ignoranlia  seu  negligenlia  ve!  alia  prepedienle  causa 
non  inpielis,  in  siiigulis  casihus  (jui  nobis  permictuDtur  a  iure  et  oliam  super  omnibus 
casibus  quos  nobis  reservavimus  (bsrrelioiii  viri  providi  ser  Cerchi  capcilani  hospilalis 
et  ecclesie  memorale  et  eius  hospilaiarii  et  recloris  cura  benefacloribus  dicli  loci  et 
in  omnibus  casibus  nobis  a  iure  permissis  absolu[tionem]  et  dispensationem  auctoritate 
presenlium  duximns  commiUerulam.  In  (juorum  lestimonium  presentes  licleras  fieri 
iu(s)simus  ci  nostri  sigilli  a(p)pensione  miiniii.  Data  Aielii,  in  episcopali  palalio,  sub  an- 
nis  Domini  iMi:i',(; .  xxiu,  indiclione  vii,  die  x"  nieiisis  iulii,  ponlificalus  sanclissinii  pa- 
tris  domini  loliannis  pape  xxiii'^'  [anno  vin"]. 


727. 

7/  vescovo  Guido  da  Pietramala  fa  grazia  ai  Lucignanesi  della  gabella  dovuta  al 
Comune  di  Arezzo,  ma  impone  loro  una  tassa  di  3000  fiorini  da  vagarsi  in 
sci  rate  scmeslrali,  di  fiorini  500  ciascuna. 

Arezzo,  Palazzo  Vescovile -28  agosto  1324.     [Bibl.  Naz-ion.  di  Fir.,  Cod.  Misceli.  Il,  11  202,  pag.  211]. 

Copia,  in  un  piccolo  riuadorno  cartaceo,  falla    dal   nolaro  Giovanbattista  Caiani,  di  cui  abbiamo  i  rogiti 
all'Ardi,  di  St.ato  di  Fir.,  dal  I53i  al  1569. 

In  Dei  nomine  amen.  Anno  Domini  a  nativitate  ipsius  Millesimo  trecentesimo  vige- 
simo  quarto,  die  xxviii  augusti,  vii  indictione,  Arelii,  in  sala  Episcopaiis  palalii,  presen- 
tibus  dominis  Giano  de  Cerchis  milile  florentino,  Alberico  de  AlbergoUis  et  Morello  de 
Arelio  iudicibus,  Vannuccio  Ghezzi  de  Arelio  et  Guiduccio  ser  Stephani  diclo  Cayfasso 
testibus  habilis. 

Coram  venerabili  palre  domino  Guidone  Dei  gratia  episcopo  et  domino  aretino  ve- 
niens  discretus  vir  ser  Cinccius  Salvucci  de  Lucignano  comilatus  Arelii  sindicus  et 
procuralor  defensorum  consiliariorum  Consilii  el  Comunis  de  Lucignano,  ad  infrascripta 
omnia  manu  ser  Petri  Ranerìi  de  Lucignano  specialiler  ordinalus,  exposuit  diclo  do- 
mino quod  ipsi  homines  et  Comune  Lucignani  se  volunt  et  intendunt  componere 
cum  prefalo  domino  et  Communi  Arelii  per  tempus  Irium  annorum  incipiendorum  in 
chalendis  seplembris  proxime  fnluris  de  omnibus  el  singuiis  dalìis,  gabellis,  impositio- 
uibus  et  aliis  quibuscumque  factionibus  realibus.  que  et  quas  ipsi  homines  et  Comune 
Lucignani  diclo  Domino  et  Comuni  Arelii  per  dicium  tempus  trium  annorum  solvere 
tenerenlur,  el  solvere  illam  quantitalem  pecunie  et  in  illis  terminis  qnam  et  quos  ipse 
dominus  Episcopus  declarabit.  Et  eidem  venerabili  patri  dictus  sindicus  suppbcavit 
qualenus  summam  solvendam  per  eos  singuiis  dictorum  Irium  annorum  considerala  pau- 
pertate,  devolione  ac  fide  Lucignanensium  dignelur  taxare  decenlem  et  quam  possint 


AN.    1324]  CODICE  DIPLOMATICO  367 

commode    supportare  et  solvere  et  in  civililnis  et  criminalihus   speciales  et  largas  eis 
gralias  indulgere,  ut  sibi  et  Comuni  Aretii  possint  sicut  desiderant  ohedire. 

Idem  vero  venerabiiis  pater  et  dominiis  diclorum  Lucignanensium  necessitatem, 
devotionem  et  fidem  considerans,  quos  nulli  procellarum  fluctus  a  sua  et  dicli  Co- 
munis  liactenus ....  (*)  retraxerunt,  volensque  propterea  votis  satisfacere  prodiclorum, 
deiiberavit  se  cum  eis  componere  et  quas  honesle  potueril  criniinaliter  et  civililer  gratias 
imperliri.  Et  licet  Comune  et  homines  Lucignani  de  solutione  mille  florenorum  de  auro 
in  anno  quolibel,  consideratis  aliis  multis  servitiis  que  impendunt,  gravati  sinl,  tainen 
quia  ob  conditiones  concurrentes  Comuni  Aretii  multa  incumbunt  onera  et  expense, 
prefatus  dominus,  auctoritate,  arbitrio  et  balia  sibi  a  Communi  Aretii  attributis,  et  sicut 
melius  potuit  de  concordia  et  piena  voluntate  sindici  prelibali,  ipsos  Comune  et  homi- 
nes Lucignani  laxavit  in  tribus  millibus  florenis  de  auro  in  dictis  Iribus  annis,  vide- 
licet  in  mille  florenis  de  bono  et  puro  aui'O  quolibet  diclorum  trium  annorum  solvendis 
Comuni  Aretii  seu  camerario  masnade  dicti  Q')  Communis  in  duobus  terminis,  primo  qui- 
dem  per  totum  mensem  octobris  et  alio  per  lolum  mensem  martii,  solvendo  medie- 
tatem  in  singulis  dictis  terminis.  Et  hanc  laxationem  fecit  prò  omnibus  et  singulis  da- 
tiis,  gabellis,  impositionibus,  faclionibus  et  omnibus  quibuscunque  realibus  contingen- 
tibus  vel  que  possent  conlingere  infra  dicium  lempus  trium  annorum  dictos  Comune 
vel  homines  Lucignani;  de  quibus  realibus  ultra  dictos  mille  florenos  singulis  diclorum 
trium  annorum  solvendos,  nichii  aliud  Comuni  Aretii  solvere  teneantur;  excepto  pedagio 
guati  quod  trahitur  de  Lucignano  et  comilalu  Aretii  quod  in  hanc  taxationem  non  ve- 
nit,  sed  illud  Lucignanenses  sicut  alii  comitatini  Comuni  Aretii  solvere  teneantur,  vide- 
licet  ut  tracia  guati  tantum  secundum  quod  per  aliam  taxationem  trium  annorum  pre- 
teritorum  scriptam  per  me  lunctara  lenebantur  solvere  et  solvebant.  Prelerea  volens 
idem  dominus  dictis  Lucignanensibus,  quos  ex  debito  benevolenlia  speciali  prosequitur, 
compiacere,  concessit  dicto  sindico  recipienti  prò  eis  quod  vicarius  qui  nunc  est  vel  qui 
prò  tempore  fuerit  Lucignani,  ut  Lucignanenses  delinquere  timeant,  possit  punire  et 
condemnare  omnes  delinquentes  ip  castro  vel  curia  Lucignani,  exceplis  civibus  et  aliis 
comitatinis  Aretii,  usque  in  quinquaginla  libras  de  illis  excessibus  et  delictis  de  quibus 
maiorem  penam  statuta  Comunis  Aretii  non  imponant,  et  condemnationes  esigere  Co- 
muni Lucignani  applicandis,  excepto  tamen  deveto,  quod  in  hanc  concessionem  non 
veniat,  quodqae  domino  et  Comuni  Aretii  specialiter  reservatur. 

Item  indulxil  quod  diclus  vicarius  possit  ius  reddere  in  civilibus  Inter  Lucignanen- 
ses statutis  temporibus  usque  in  centum  libras  que  a  malori  non  dependeant  qnantitate 
•vel  summa.  Et  contra  forenses  qui  non  sint  de  civitate  vel  coraitatu  Aretii  in  ornai 
quantitale  et  in  bavere  et  persona  facere  rationem. 

Item  concedit  prefatus  dominus  quod  ipse  vicarius  qui  prò  tempore  fuerit  Lucignani 
etiam  contra  cives  et  comitatinos  Aretii  possit  ius  reddere  de  omnibus  et  singulis  mer- 
caotiis  die  mercati  vel  fori  Lucignanensium  et  alia  omni  die  qua  fecerint  et  contraxe- 
rint  mercantiam  et  de  mercantiis  tantum. 

Item  concessit  quando  aliquis  balitor  Comunis  iverit  Lucigoanum  ad  requirendum 
aliquam  singularem  personam,  quod  non  possit  ipse  balitor  prò  suo  salario  aliquid  pe- 


(•)  Lacuna  nella  copia.  C)  nella  copia:  ttictts. 


568  nOCUMENTI   PER   U   STOBIA   d'  AREZZO  [727-728. 

lore  vel  exigere  sindico  vel  r.oniiiiii  Lucigiiani,  sed  soium  persone  leqiiisile  vel  in  bouis 
siiis. 

Ilein  concessil  diclus  (louiiiiiis  (|iioil  gabeliarii  Comunis  Ardii  non  possint  vel  de- 
beanl  exigere  gabellani  voi  passagium  vonienlibns  vel  rcdeuntihns  a  l'oro  Lucignani  et 
non  vondenìibiis  ea  que  duxerint  vel  portaveiinl  ad  niercalum  quicuaique  sint  el  un- 
decunquo. 

Quibus  omnibus  graliis  audilis  per  dicium  sindicum,  ipse  de  illis  prefato  domino 
gralìas  agens  se,  nomine  Coinunis  Lucignani  asseruil  inde  fore  conlenlum.  Qaas  gratias 
diclus  dominus  el  taxalionein  diclorum  Irium  miliium  florenorum  videlicet  mille  nore- 
norum  prò  (]iiolibet  ijisornm  annoriim  manulenere  el  servare  promisil  eisdem  Comuni  et 
liuminibus  Liu'igiiaiii  per  ipsum  leinpus,  ol  centra  eas  non  lacere  vel  venire  sub  -pena 
el  ad  penam  mille  librarum  usualiuin  nionelarnin  ("),  el  sub  obligalione  bonoium  ipsius 
domini  el  Coinunis  Aretii.  Idem  vero  ser  Ciuccius  procuralor  el  sindicus  procuratorio  et 
sindicario  nomine  dictorum  Comunis  el  hominum  do  Lucignano  el  suo  proprio  el  quo- 
libol  modo  in  solidiini,  promisil  soleniriler  el  convonil  ipsi  domino  stipulanti  prò  se 
el  Comuni  Arelii  dare,  solvere  el  pagare  camerario  masnade  (pii  prò  tempore  fuerit 
dieta  iria  niillia  llorenorum  videlicet  mille  llorenos  quolibel  diclorum  Irium  annorum 
solvendos  singulis  annis  in  duobus  terminis,  modietatem  videlicet  per  lotnni  mensem 
oclobris  ol  aliam  medielalem  per  lolum  mensem  marlii,  sub  dieta  pena  el  obligalione 
bonoruin  ol  iurium  suorum  et  Comunis  Lucignani  presenliuui  ol  futurornm  el  cel.  (1). 

Ego  lancia  olim  Mencii  de  Monlelucci  civis  arelinus  imperiali  auclorilale  iudex  or- 
dinarius  et  nolarius  ac  dicti  domini  nolarius  prediclis  inlerfui,  eaque  suo  mandato 
scripsi  et  publicavi  rogatus  (2). 


728. 

Processo  ordiìialo  da  llincanni  AA7/  conlro  il  vescovo  Guido  Tarlali,  accusalo  di 
rapina  del  tesoro  apostolico  che  era  nella  sagrestia  di  s.  Francesco  di  Assisi,  di 
eccessi  quid  commessi  e  della  ribellione  promossa  e  sostenuta  in  Spoleto  e  nel 
Ducato  a  danno  della  Chiesa  Romana. 

Moutefalco,  Pieve  di  s.  Fortunato  -  6  settembre;  [Ardi.  Vatic.  Castel  s.  Angelo,  C, 

Spoleto,  Chiesa  di  s.  Trinità  -  11,  13  settembre,  fase.  49  ■  A.  A.  Arni.  C,  (560']. 

8,  9  ottobre  1324. 


(■)  rminitari'.m. 

(1)  II  notaro  Caiani  nella  sua  copia  fa  seguire:  "Post  vero  siipradictum  insti-umcnliim  subsequitur  et  ap- 
pare! nonwn  tabellionis  rogati,  videlicet  e.  30„. 

(2)  Qui  segue  nella  ricordata  copia:  "Constai  vero  siii)oriiis  in  dicto  libro  in  l'olio  13  iiititulationem  sic 
esse  positam  el  scriplam,  videlicet:  In  Dei  nomine  amen.  Anno  Domini  a  nalivilate  ipsius  millesimo  trecen- 
lesimo  vigesimo  quarto,  indiclione  septima,  tempore  domini  loaniiis  pape  XXII  eie. 

Et  ego  lohannes  Baptisla  Catanius  nolarius  publicus,  imperiali  auclorilale  iudex  ordinarius  atque  civis 
Arelinus  suprascripta  omnia  el  singula  cxtraxi,  sumpsi  el  fideliler  copiavi  de  verbo  ad  verbum  ex  quodara 
libro  seu  protliocollo  rogituum  el  abreviaturarum  ser  luncle  Mencii  de  Monlelucci  nolani  publici  .Aretini  ete. 
singula  singulis  ut  supra  congrue  referendo  nil  addens  vel  minuens,  el  in  fìdem  me  subscripsi,,. 


I 


AN.     132i]  CODICE   DIPLOMATICO  569 

Questo  lungo  processo  fu  trascrilto  ilal  notaio  Simone  di  maestro  Giacomo  in  Foligno,  in  undici  porga- 
mene che,  cucile  insieme  formano  una  striscia  lunga  otto  metri  i;  larga  1 9  cent,  circa.  Kiferisco  il  docu- 
mento  quasi  per  intero,  secondo  la  trascrizione  trasmessami  per  somma  cortesia  dal  ch.'"°  d.'"  B.  Nogara 
della  Biblioteca  Vaticana. 

Sul  rovescio  del  primo  foglio  pergamene  si  leggono,  oltre  le  segnature,  due  intestazioni;  la  più  antica, 
molto  svanita,  ò  questa:  Informatio  spiritualis  Reclwis  nuper  eccessibtis  Episcopi  Aretini;  1'  altra  più  recente 
è:  Informatio  Rectoris  Duculu.i  Spoletani  cantra  Guidoiiem  episcopum  Aretinum. 

In  iwmiìie  Domini  amen.  Hoc  est  exempium  quoricndam  aclorum  repertorum  in  actis  curie 
generalis  Spoletani  Duoatus,  in  quodam  libro  seu  qnalerno  cum  inlitulatione  ipsitis.  Quoì-um  libri 
seu  qualerni  tilulus  et  aclorum  tenor  talis  est: 

In  nomine  Domini  amen.  Hic  est  quidam  processus  ol  examinalio  quoiuntlam  le- 
slium  examinatoriim  super  infrascripta  inquisitione  el  capiluiis  faclis  el  t'acta  fonica 
episcopum  Aretinum  per  venerabiiem  virum  dominum  lobannem  de  Amelio  foroiulien- 
sem  archidiaconnm,  leclorem  ducalis  provincie  per  sanctam  Romanam  Ecclesiam  in 
spiritualibus  et  temporalibus  generaleni,  scriptus  per  me  lohaunem  Gilii  de  Tuderto 
imperiali  aucloritate  notarium  et  officiaiem  ipsius  venerabilis  viri  domini  loliannis  re- 
cloris  et  diete  ducali,'^  provincie  generalis,  snh  anno  Domini  ab  eiiis  nativitate  Millesimo 
trecentesimo  vicesimo  quarto,  indielioiie  septima,  lempore  sanctissimi  palris  et  domini 
lohannis  pape  vicessimisecundi,  diebus  et  mensibus  infrascriptis. 

In  nomine  Domini  amen.  Nos  Johannes  de  Amelio  archidiaconus  Forumiuliensis,  re- 
ctor  ducalis  provincie  per  sanctam  Romanam  Ecclesiam  in  spiritualibus  et  temporalibus 
generalis,  requisiti  a  venerabili  in  Cristo  patre  et  domino  domino  Amelio  permissione 
divina  abbate  monasterii  sancii  Saturnini  Tholesani  in  Anconitana  Marchia  per  sanctam 
Romanam  Ecclesiam  in  spiritualibus  generali  rectore  ut  inquisitiones,  indagationem  et 
investigaliones  super  excessibus  Aretini  episcopi  in  memorata  ducali  commissis  provincia 
facere  deberemus,  ob  reverentiam  apostolice  sedis,  et  ut  sanctissimo  patri  domino  nostro 
summo  pontifici  super  infrascriptis  articulis  puram  et  meram  veritatem  rescribere  va- 
ieamus,  et  quod,  si  ea,  que  exislens  ad  regimen  provincie  predicte  et  terrarum  in  pri- 
mis prò  domino  nostro  summo  pontitìce  et  sancta  Romana  Ecclesia  perpendimus  fieri 
seu  comicli  per  quemcumque  centra  ipsum  dominum  nostrum  et  Ecclesiam  ipsam  et  ad 
subversionem  status  diete  provincie  et  aliarum  provinciarum  et  terrarum  predictarum, 
obmicteremus  ipsi  domino  nostro  intimare,  dubilamus  ne  displiceret  id  eidem  domino 
et  nobis  idem  dominus  ad  negligentie  culpam  merito  imputaret;  idcirco  sentientes  ope- 
rationes  pravas  et  nepharias,  quas  episcopus  Aretinus  nimis  excessive  continue  commisi! 
et  commictit  in  predictis  adeo  quod  dictorum  regimiiium  officia  per  ea  graviter  impe- 
diuntur,  et  subditi  ac  fideles  Ecclesie  in  dictis  provinciis  et  terris  degentes  intollera- 
bililer  offenduntur,  ac  sancte  Romane  Ecclesie  detrimenta  quamplurima  gravia  inferun- 
tur,  illa  domino  nostro  significare  intendentes  ea  in  scriplis  cum  dictis  testium  seu  acle- 
stationibus,  (pie  inde  et  de  predictis  breviter  haberi  et  recipi  poterunt,  redigi  facere 
disponimus,  ut  sicut  et  eo  modo  et  gradu,  quo  in  partibus  ducalis  provincie  supra- 
dicte  sunt  nota  vel  notoria,  ita  possint  prelibato  domino  nostro  per  seriem  inlimari. 
Propterea  precipimus  et  mandamus  homines  iofrascriplos  ad  nostram  presentiam  evo- 
cari,  ut  dicant  seu  deponant  que  sciunt  de  hiis  que  commisit  et  commictit  dictus  epi- 
scopus in  predictis. 

Forma  vero  articulorum  super  quibus  nos  Johannes  prediclus  inquirimus  et  inqui- 
rere  intendimus  est  talis: 


570  DOCUMKNTI    PER    LA   STORIA   d"  AREZZO  [728. 

Iiifiascripta  suiil  quedam  coramissa  per  prefalum  opiscopum  Arelinum  in  provincia 
(iiicatus  Spoleli  ad  sanclam  inalreiu  Ecclesiaiii  iinmediale  spedante: 
i)  In  primis  prefatns  episcopus  Arelinus  sub  anno  Domini  M  .ccc.xviiii,  de  mense...  (*), 
(juando  civilas  Asisii  fuit  occupata  et  invasa  per  Muccium  domini  Francisci  de  dieta 
civiialo  et  reducta  et  |)nsita  ad  rebellionem  contra  sanclam  Romanam  Ecclesiam,  ad  re- 
quisilionom  et  petilionem  dicli  Mucci  misil  ser  Vanneui  de  Poppio  lamiliarem  et  solium 
suum  ad  regimen  potestarie  diete  civitalis,  sub  cuius  regimine  fuit  derobbatus  et  raptus 
thesaurus  Ecclesie  Romane,  qui  erat  in  sacristia  et  loco  fralrum  minorum  ordinis  s.  Fran- 
cisci de  Asisio,  et  quampUirimi  alii  thesauri  diversorum  prelalorum  et  aliarnm  per- 
sonarum;  quorum  lliesaurorum  partem  sibi  relinuil  et  de  alia  parte  slipendiarios 
conduxit  et  tenuit.  Qui  thesauri  vel  sailim  prò  maiori  parte  fuerunt  raissi  Aretium  ad 
conducendum  slipendiarios  equites,  qui  venerunt  ad  diclam  civilatem  Asisii  et  ibi  ste- 
terunt  facienles  et  commiclenles  iniurias,  occisioncs,  concrenialioues  domorum  et  de- 
predationes  et  multa  alia  enormia  centra  fideles  Ecclesie  in  obprobrium  et  dedecus 
Ecclesie  predicte;  quem  ser  Vannem.  redeuntem  ab  oHicio  predicto  prefatus  episcopus 
recepii  gratiosius  solito,  et  de  prediclis  et  singulis  fuit  et  est  publica  vox  et  fama  in 
dieta  civitate  Asisii  et  in  aliis  lerris  circumvicinis  eidem. 
Il)  Item  prefatus  episcopus  Arelinus  sub  anno  .M  .  eoe  .  xx,  de  mense  martii,  exislente 
civitate  Spoleli  in  hostinata  rebeliione  conlra  sanclam  Romanam  Ecclesiam,  ad  requi- 
sitionem  et  instantiam  quorumdam  rebellium  diete  civilalis  Spoleli  misil  Petrum  Sac- 
conem,  fralrem  earnalem  i|)sius  episcopi,  ad  regimen  capilanealus  guerre  Spoleli  sotia- 
tum  mulliludine  equilum,  quibirs  idem  episcopus  stipendia  ministrabat  et  dabal;  qui 
Petrus  Sacconus  loto  tempore  sui  regiminis  cum  auxilio  et  Consilio  dicli  episcopi  Aretini 
diclam  civilatem  Spoleli  retinuit  in  rebeliione  prefata  et  de  predictis  omnibus  fuit  et  est  etc. 
ni)  Item  prediclus  episcopus  Arelinus  sub  anno  Domini  M  .  ccc" .  xx",  de  mense  iunii  ad 
diclam  civitalem  Spoleli  misil  multiludinem  gentium  equilum  in  subsidium  et  fayorem 
rebellium  de  Spoleto,  cuius  gentis  conestabilis  extitil  Lele  ser  Maffei  famifiaris  predicti 
episcopi  aretini  etc. 

mi)  item  mullis  vicibus  dictorum  teraporum  misil  eis  mullas  pecunias  et  subvenliones 
plures  fecil,  ul  se  in  rebeliione  tenerent,  et  ambaxiatores  suos  iransmisil  ad  confor- 
tandum  prediclos  rebelles  de  Spoleto  ul  in  rebeliione  persislerent  etc. 
v)  Item  quod  sub  anno  M  .  ccc .  xxiii,  de  mensibus  seplembris,  oclubris,  novembris  et 
decembris,  ac  de  anno  presenti  de  mensibus  ianuarii,  februarii  atque  marlii,  prefatus 
Arelinus  episcopus,  in  reprobum  sensum  dalus,  fecit  conspirationem  et  coniuralionem 
cum  olim  intrinsecis  Spolelanis  gebbellinis,  notorie  manifeslis  rebellibus  et  hostibus  sacro- 
sancle  Romane  Ecclesie  et  sanctissimi  patris  domini  lohannis  eie.  conlra  memoratam  Ec- 
clesiam et  dicium  summum  pontiflcem  et  conlra  bellatores,  adiutòres  et  valitores  adversus 
Spolelanos  prediclos  prò  Romana  Ecclesia,  ad  hoc  ul  dicli  Spolelani  perseverareut  in 
rebeliione  predicta,  et  ad  mandata  Romane  Ecclesie  et  dicti  summi  ponlifìcis  non  redi- 
reni,  ac  tideles  supradicte  Ecclesie  de  ducalu  diclosque  bellatores  eie.  viriliter,  et  pro- 
pensius  offenderenl  ac  eliam  exspugnarent. 
vi)  Item  quod  diclis  temporibus  prefatus  episcopus  Arelinus  Spolelanis  predictis  ut  in 
rebeliione  durarent  predicta  ac  fideles  ecclesie  propugnarent  et  civiliter  offenderenl  con- 


I 


(•)  Lacuna. 


AN.    1324]  CODICE  DIPLOMATICO  571 

tra  mandata  apostolice  sedis  minislravit  et  ministrali  lecit  mullas  et  varias  pecunie 
quantilales  multasque  premunitiones  atc|ue  aiixilia  eie.  et  cum  dictis  Spoletanis  partici- 
pavil. 

vii)  Iiem  quod  prefalus  Arelinus  episcopns  verbis,  rebus  el  faclis  assumpsit  prolecionem 
et  defensionem  diclorum  Spolelanornm  rebellium  ul  civitas  prelibata  in  rebellionis 
predicte  contagio  proclivius  perduraret. 

vili)  Ilem  quod  dictis  temporibus  opere,  mandalo,  exorlatione,  Consilio,  ausilio  et  favore 
prefali  Arelini  episcopi  iionnulle  civilales  atque  castra  prefalis  rebellibus  Spoletanis 
victualia,  pecunias  et  premunitiones  plurimas  dederunl,  preslaverunt,  ministraverunt 
et  transraiserunt  ac  eisdem  rebellibus  prestiterunt  auxilia  conlra  mandata  apostolica  et 
ut  in  dieta  rebellione  firmius  perdurarent  et  ul  fideips  Ecclesie  supradiclos  valeront 
severius  offendere  ac  etiam  impugnare. 

vini)  Ilem  quod  propter  auxilia,  Consilia,  adiutoria,  lavores  et  premunitiones  prestila  et 
preslilos  per  prefalum  Aretinum  episcopum  et  per  diclas  civilales  el  castra  adlierentes 
el  àdherentia  diclo  episcopo  ac  dictis  rebellibus,  prefala  civitas  Spolelana  mente  bo- 
slinala  in  rebellione  predicta  induravit  diclis  temporibus,  ac  dicti  rebelles  plurima 
homicidia,  sacrilegi;!,  rnbbarias,  combustiones  el  concremaliones  monaslerioium,  domo- 
rum  et  aliorum  locorum  ac  ecclesiarum  ruinas  fecerunt  de. 

x)  Item  quod  sub  anno  Domini  M  .  eco  .  xxii  prefatus  Arelinus  episcopus  misil  num- 
plios  el  licteras  Frederico  de  Monleferetro,  lune  moranti  in  civilale  Spoleti  prò  capita- 
neo  generali  diete  civilalis,  lune  rebelles  (^)  Ecclesie  supradicte,  herelico  el  ydolalre  el 
de  heresi  et  ydolalria  publice  et  notorie  condempnato,  et  eidem  Frederico  prestitit  au- 
xilium  el  favorem. 

xi)  Ilem  sub  anno  Domini  M  .  ecc.  xx  prefalus  episcopus  misit  equos  et  arma  in  subsi- 
dium  diclorum  rebellium  in  exercitu.supra  castrum  Campelli,  quod  lune  detinebalur  per 
fideles  Ecclesie,  faclo  per  diclos  rebelles  ad  expugnandum  caslrum  prediclum. 

xii)  Item  quod  prefalus  Arelinus  episcopus  de  dictis  mensibus,  seu  altero  eorum,  promisi! 
el  convenit  dictis  rebellibus  Spoletanis  seu  alle  persone  recipienti  pio  eis  et  cum  eis 
pacta,  conspirationem  et  coniuralionem,  fecit  offendere  fideles  de  ducatu,  et  ipsos  pro- 
gressibus  bellicis  prosequi  diclosque  bellalores  adiutores  el  valilores  et  battifolla  que 
erant  conlra  dictos  Spolelanos  rebelles  constructa  ad  eorum  rebellionera  domandam 
agredi,  expungnare  et  invadere  ac  per  diclam  provinciam  progressus  bellicos  tacere,  pro- 
pter que  predicti  rebelles  in  rebellione  predicla  per  dieta  tempora  induraverunt  el  plu- 
rima delestanda  mallefìtia  commiserunt. 

xin)  Ilem  quod  prefatus  Arelinus  episcopus  supradiclis  temporibus  concitavit,  induxit 
et  exorlalus  fuil  plurimas  civilales  et  plura  castra  in  adiutorium  et  premonitiones  dicto- 
rum  rebellium  conlra  Ecclesiam  memoratam,  et  in  dictis  civitatibus  etjcastris  seditionem 
ponere  et  ordinare  studuit  ad  nutriendum,  confovendum  et  adiuvandum  predictos  Spo- 
lelanos rebelles,  el  in  offeiisam  enormem  et  confuxionem  diclorum  bellalorum  eie. 

xiiii)  Item  quod  de  premissis  omnibus  et  singulis  in  ducali  provincia  et  Inter  personas 
diete  Provincie  fuit  et  est  pubiica  vox  el  fama,  dietusque  Arelinus  episcopus  fuil  et  est 
publice  infamatus. 


(•)  Sic. 


572  nOCllMKNTI    PKR    LA   STOBIA    I)'  AHEZZO  [728. 

Die  sexto  mcnsis  seplembris. 
Rcvereniiiis  vir  doniinus  lohamies  reclor  prediclus,  pio  liilìlmiiali  sedens  in  eccle- 
sia plebis  sancii  Forlunali  de  Monlel'alcone  ad  iura  reddenda,  coramisil,  imposuit  et 
mandavil  l'uczaiono  tic  castro  Litardi  puhiico  baiulo  Curie,  presenti  et  intelligenti  quod 
vada!,  citet  et  requirat  infrascriplos  testes  et  eis  precipiat  quod  hodie  ante  vesperas 
conipareanl  corani  diclo  domino  rectore  ad  iurandum  et  perliybendum  lestimonium 
verilatis  super  dictis  articulis;  quorum  leslium  nomina  sunt  liec: 

Dominus  Bartholus  domini  lacchi  lanuarius  Pucii  \ 

Nardus  Seccapopuli  Lorenlius  Contis  1 

Cola  Salvi  Angeluctius  Thomassicti  àc  Spoleto 

Lncarellus  domini  Iaconi 

Andreictus  Zocclii  Falerlius  Francesconi 

Gittus  Bonaventure  Petrus  Andree. 

Nec  non  citari  et  requiri  mandavit  aiios  quoscunque  testes  lam  personas  ecclesia- 
slicas  quam  etiam  seculares,  que  super  suprascriptis  capitulis  veritatem  sciant  et  pe- 
rybeant  teslimonium  veritatis. 

Eodem  die,  diclus  Puczaronus,  baiulus,  iens  et  rediens,  rettulit  diclo  domino  lohanni 
et  mihi  notarlo  se  hodie  citasse  predictos  omnes  personaliler  inventos  et  eis  precepisse 
secundum  formam  diete  commissionis. 

Eodem  die  supradicti  testes  omnes  coram  diclo  venerabili  viro  domino  lohanoe 
conslituti  in  dieta  ecclesia  sancii  Fortunati,  ubi  ipse  vir  venerabilis  dominus  lohaimes 
sedebal  ad  iura  reddenda,  iuraverunt  ad  sancta  Dei  evangelia,  tactis  corporaliter  scri- 
pturis,  ferre  et  perhybere  teslimonium  veritatis  super  dieta  inquisitione  et  capitulis, 
remotis  hodio,  amore,  timore,  pretio  et  precibùs,  lucro  et  dampno  et  qualibet  alia 
spetialilale,  bona  fide  et  sine  fraude'. 

1)  Cola  Salvi  teslis  iuratus  ut  supra  interrogatus  et  examinatus  super  dictis  articulis, 
eidem  primo  vulgariler  lectis  et  diligenler  expositis,  interrogatus  super  primo  capitalo 
diete  inquisitionis  suo  iuramento  testificando"  dixit  se  nichil  scire  de  contentis  in  diclo 
capitulo  visu,  andito  vel  fama  prò  eo  quod  lune  temporis  non  erat  in  contrata,  quod 
eral  Pisis. 

Ilem  interrogatus  super  secundo  capitulo  diete  inquisitionis  suo  iuramento  dixit 
se  tantum  scire  de  contentis  in  diclo  capitulo,  videlicet  quod  audivit  dici  in  civitate 
Spoleti,  quod  diclus  Petrus  Saceonus  frater  carnalis  dieti  episcopi  fuit  potestas  civita- 
tis  Spoleti,  et  quod  ad  ipsam  civilatem  venit  ad  regimen  diete  civitatis  cum  multitu- 
dine  equitnm;  nescit  tamen  si  cum  ausilio  et  Consilio  dieti  episcopi,  et  si  eum  misit 
dictus  episcopus,  immo  audivit  dici  in  dieta  civitate  Spoleti,  qiiod  fuit  electus  potestas 
ipse  Petrus  Saceonus  |)er  Commune  Spoleti,  et  dixit  quod  ut  audivit  dici  in  ipsa  civi- 
tate ipse  Petrus  Saceonus  tempore  in  diclo  capitulo  contento  fuit  potestas  et  dominus 
generalis  diete  civitatis  Spoleti,  aliud  de  contentis  in  dicto  capitulo  dixit  se  nescire 
visu,  auditu  vel  fama,  quod  tempore  sui  officii  et  ante  et  post  per  aliquod  tempus  fuit 
absens  ab  ipsa  civitate  Spoleti. 

2)  JSardus  Secchapopuli  de  Spoleto  testis  iuratus  ut  supra  dicere  veritatem  super  di- 
ctis capitulis  eidem  primo   vulgariter  lectis  et  diligenter  expositis,    interrogatus  super 


AN.    1324]  CODICE   DIPLOMATICO  573 

primo  capilulo  ipsius  inquisitionis  suo  iuramento  dixit  se  nichii  scire  de  conlenlu  in 
in  diclo  capitulo. 

Inlerrogatus  super  secundo  capitulo  diete  inquisitionis  suo  iuramento  dixit  se  tan- 
tum scire  de  contentis  in  ipso  capitulo,  videlicet  quod  ipse  testis  vidit  queradam  cone- 
stabiiem  militum  et  stipendiarium,  videlicet  nomine  Gilectum  Vasconem  seu  ultramon- 
tanum  cum  militibus  sotiis  venire  et  stare  in  civitate  Spoleti,  et  dicebatur  quod  eos  ad 
dictam  civitatem  transmiserat  Aretinus  episcopus  et  Castruccius  de  Luca;  de  tempore 
dixit  se  non  recordari,  sed  tunc  erat  guerra,  et  erat  positura  battifolle  in  scoplo  sancti 
Hiccolai  supra  Spoietum.  Et  iam  erant  mortui  captivi  de  Spoleto,  et  de  predietis  in 
dieta  civitate  fuit  tunc  et  erat  publica  vox  et  fama,  et  publice  dicebatur  per  raaiorem 
partem  gentium  in  dieta  civitate  Spoleti. 

Interrogatus  super  quarto  capitulo  diete  inquisitionis  suo  iuramento  dixit  se  tan- 
tum scire  de  contentis  in  diete  capilulo,  videlicet  quod  audivit  dici  et  publice  diceba- 
tur in  dieta  civitate  Spoleti  quod  episcopus  Aretinus  mictebat  Spolelanis  intrinsecis 
certam  quantitatem  pecunie  prò  foderando  (*)  ipsam  civitatem  Spoleti;  et  etiam  dixit 
quod  vidit  quendam  numptium  redeuntem  ab  ipso  domino  episcopo  cum  lieteris  ipsius 
domini  episcopi,  quas  mictebat  ipsis  Spoletanis  rebellibus  et  audivit  dici  ab  ipso  num- 
ptio  quod  episcopus  Aretinus  iuvabat  ipsos  Spoletanos,  et  quod  mictebat  multos  equites 
iu  subscidium  ipsorum  confortando  eos  ad  posse;  et  quod  audivit  dici  et  publice  dice- 
batur in  ipsa  civitate  Spoleti  quod  ipse  episcopus  iuraverat  ad  saneta  dei  evangelia 
iuvare  ipsos  Spoletanos  rebelles,  et  de  predietis  omnibus  et  singulis  fuit  et  est  in  ci- 
vitate Spoleti  et  provincia  ducatus  pnblica  vox  et  fama. 

Interrogatus  super  quinto  capitulo  diete  inquisitionis  suo  iuramento  dixit  se  niehil 
aliud  scire  de  contentis  in  dieto  capitulo,  nisi  quod  in  proximo  precedenti  capitulo  dixit. 

Interrogatus  super  vi  capitulo  diete  inquisitionis  dixit  se  niehil  scire  nisi  quod 
supra  dixit  in  aliis  capitulis. 

Interrogatus  super  septimo  capilulo  diete  inquisitionis  dixit  se  nichii  scire  eie. 

Interrogatus  super  viii  capitulo  diete  inquisitionis,  suo  iuramento  dixit  se  tantum 
scire  de  contentis  in  dieto  capitulo  videlicet,  quod  audivit  dici  in  dieta  civitate  Spo- 
leti, quod  ipse  episcopus  Arelinus  miserat  ad  Castruecium  de  Luca  et  ad  civitatem  Tu- 
derti,  ut  iuvarent  ipsos  Spoletanos  gebellinos,  et  quod  eorum  defensionem  assumerent; 
et  dicit  quod  audivit  dici  quod  Narnienses  miserant  ipsis  Spoletanis  gebellinis  intrinse- 
cis certam  quantitatem  pecunie  in  adiutorium  et  subsidium  ipsorum. 

Interrogatus  super  vini  capitulo  dixit  se  tantum  scire  de  contentis  in  diclo  capi- 
tulo, quod  durante  ipsa  guerra  multa  homicidia  et  saerilegia,  multeque  robbarie,  con- 
bustiones,  concremationes  monialium  domorum  et  ecelesiarum  facle  et  commisse  fue- 
runt  per  ipsos  Spoletanos  intrinseeos,  set  nescit  si  ope,  ordinatione  et  Consilio  et  favore 
dicti  episcopi. 

Interrogatus  super  x  capitulo  diete  inquisitionis  suo  iuramento  dixit  se  nichii  scire 
de  contentis  in  diclo  capitulo. 

Interrogatus  super  xi  capitulo  diete  inquisitionis  suo  iuramento  dixit  se  tantum 
scire  de  contentis  in  dieto  capitulo  videlicet  quod  eo  tempore  quo  dictum  castrum  Cam- 


(•)  Sic. 


574  DOCUMENTI   PER   LA   STOKIA   D"  AREZZO  [728. 

pelli  filli  |ii'r  ipsos  Spolelauos  inlrinsecos  gebellinos  obsessum  el  expugnatum  Petrus 
Sacconus  erat  poieslas  et  capitaneus  diete  civiialis  Spolcti;  et  lune  audivit  dici  quod 
ipse  Petrus  Sacconus  fecerat  venire  de  Aretio,  de  slipendiaiiis  (\n\  erant  Arelii,  certam 
quantitaiem,  set  nescil  si  episcopus  Aretinus  eos  transmisit. 

Inlerrogalus  super  xn  capituio  diete  iiiquisitionis  dixit  se  nicliil  aliud  scire  de  con- 
tentis  in  diclo  capitalo,  nisi  quod  supra  dixit  in  dictis  capitulis. 

Inlerrogalus  super  xiii  capiliilo  diete  inqiiisitionis  dicit  se  nicliil  aliud  scire  nisi  ut 
supra  dixit  in  dictis  aliis  capitulis. 

Inlerrogatus  super  ultimo  capituio  diete  inquisilioiiis  dixit  quod  de  tiiis  que  supra 
testilìcalus  est,  est  publiea  vox  et  fama,  de  aliis  nescit. 

Die  xi"  mensis  septembris. 

Ego  Johannes  de  Tuderlo  notarius  curie  generalis  ducatus  Spoleti  ac  diete  ducalis 
Provincie  in  spiritualibus  et  lemporalibus  generalis,  existens  in  civilate  Spoleti,  in  ec- 
clesia sancte  Trinitatis,  etiam  commissarius  supradicli  domini  lohannis  rectoris  et  num- 
ptius  iuralus  diete  eurie,  commisi,  imposui  et  mandavi  Berardo  Gualterii  de  Spoleto  pu- 
blico  baiulo  (|uod  eitel  et  requirat  infrascriptos  testes,  et  eis  preeipiat  quod  die  era- 
stina  proxima  secutura  compareant  eoram  me  iohanne  notarlo  et  commissario  predieto 
ad  iurandum  et  perhybendum  testimonium  veritatis  super  dieta  inquisitone  et  articulis 
seu  capitulis,  et  perhentorie  eie. 


Quorum  testium  nomina  suiit  liec: 

Vannes  Cariannis 

Marti  nus  Pai  un  e 

Matthiolus  Pecuri 

Guardus        \     . 
...  f  Liaroni 

Andreiclus    ) 

Magister  lohannes  Solacii 

Magister  lohannis  lacobicti 

Francia  lohannicli 

Dominus  Paulus  Gualterii 

Vannillus  Palieti 

Bernardus  Gelati 

Mieus  Gregorieti 

Luchictus  Massaroni 

Tucius  domini  Gerardi 


Raynerius  Cristalde 
Dominus  Bertholus  Merlini 
Petruceius  Giliicti 
Magister  Angelus  Nicolure 
Petruceius  Munaldicti 
Dominus  lacobus  de  Anchagiano 
Angelonus  Cischi 


'  omnes  de 
^    Spoleto 


Bertholdus  lacobicti 
Magister  Bartholus  Baldovini 
Magister  Masscius  domini  Lancerii 
Magister  Masseus  Henrigeeti 
Blaxius  lacobicti  j 

Berardictus  Bartholicti  ' 

Blaxius  Andreoni 

Qui  baiulus  die  predieta  iens  et  rediens  retulit  raihi  lohanni  notarlo  et  commissario 
suprascripto  se  dictos  testes  omnes  citasse  particulariler  et  eis  omnibus  precepisse  se- 
cundum  formam  supradicte  commissionis. 

Die  xu°  mensis  septembris.  Suprascripti  testes  omnes  constituti  eoram  me  lohanne 
notario  el  commissario  predieto  in  dieta  ecclesia  sancte  Trinitatis  iuraverunt  ad  sancta 
Dei  evangelia,  laetis  scripturis,  ferre  testimonium  veritatis  super  dieta  inquisitione  et 
capitulis,  bona  fide  et  sine  fraude,  remotis  hodio,  amore,  timore,  pretio  et  precibus  et 
speciali  lucro  et  dampno  etc. 


AN.    1324]  CODICE  DIPLOMATICO  575 

Die  xn  mensis  septembris. 

3)  Magisler  Masscins  domini  Lancerii,  teslis  iuratus  ut  supra,  interrogalus  et  exami- 
natus  super  diclis  apilulis  eidem  primo  lectis  et  diligenler  exposilis,  suo  iuramenlo  dixit 
se  tantum  scire  super  primo  capilulo,  videlicet  quod  de  contenlis  in  diclo  capitulo 
fuit  diete  tempore  in  dicto  capitulo  contento  et  nunc  est  publica  vox  et  t'ama  et  pu- 
blice  et  notorie  dicebatnr  et  nunc  dicitur  in  dieta  eivilate  Asisii,  in  eivilate  Spoleti,  in 
castris  Aspelli,  et  Trevii  et  aliis  terris  ubi  ipse  testis  sletit,  et  in  dietis  terris,  et  ab 
hominibus  ipsarum  terrarum  et  locorum  audivit  predicta  publice  et  notorie  dici. 

Interrogalus  super  secundo  capitulo  diete  inquisitionis,  dixit  se  tantum  scire  quod 
de  contentis  in  dicto  capitulo  fuit  dicto  tempore  et  nunc  est  publica  vox  et  fama  in 
civilatibus  Spoleti,  Asisii,  et  in  castris  Trevii,  Aspelli,  Mevanie  et  aliis  terris  ducatus, 
et  publice  et  notorie  audivit  predicta  omnia  et  singula  dici  in  dietis  terris  et  locis  et 
ab  hominibus  ipsorum  locorum,  et  etiam  vidit  plures  lieteras  direetas  per  ipsum  Pe- 
trum  Sacconem  diclo  tempore,  in  quibus  se  nominabat  et  nominari  faciebat  potesta- 
tem  et  capitaneum  generalem  eivitatis  Spoleti  contra  fideles  sanete  matris  Ecclesie  et 
in  favorem  rebellium  ipsius. 

Ilem  interrogalus  super  tertio  capitulo  inquisitilionis  suo  sacramento  dixit  se  tan- 
tum scire,  quod  de  contentis  in  dicto  capilulo  diclo  tempore  fuit  et  nunc  est  in  dieta 
eivilate  Spoleti  et  in  aliis  terris  circumstantibus  et  vicinis  publica  vox  et  fama  etc. 

Ilem  interrogalus  super  mi  capitulo  diete  inquisitionis  suo  iuramenlo  dixit  se  tan- 
tam  scire  quod  predicta  in  dicto  capitulo  contenta  audivit  publice  et  notorie  dici  in 
civilatibus  et  castris  et  terris  ducalis  provineie,  in  quibus  ipse  teslis  fuit  et  sletit  etc. 

Interrogalus  super  v,  vi,  vii,  viii,  vini,  x,  xi,  xii,  xiii  et  xiiii  eapilulis  suprascri- 
ptis  eidem  singulariter  et  parlieulariter  et  dislincle  lectis  et  vulgarizzalis,  dixit  se  tan- 
tum scire  quod  predieta  in  dietis  eapilulis  et  quolibet  eorum  contenta  contra  prefatum 
Aretinum  episcopum,  audivit  publice  dici  per  ducalem  provinciam  et  per  terras  et  in 
terris  ducalis  provineie  etc. 

4)  Dominus  Bartholus  Merlini  Raynerii  teslis  iuratus  ut  supra,  interrogalus  et  exami- 
natus  super  dietis  eapilulis  suo  iuramenlo  dixit  se  tantum  scire  quod  ipse  tanquam 
provineialis  audivit  predicta  omnia  publice  et  notorie  dici.  Interrogalus  ubi  et  Inter 
quos  est  de  predictis  publica  vox  et  fama  et  publieum  et  notorium,  dixit:  In  eivilate 
Fulginei  et  iu  castris  Aspelli,  Trevii,  Mevanie,  Montisfalconis  et  aliis  terris  de  ducali 
provincia  etc;  et  etiam  dixit  quod  ipse  testis  vidit  lieteras  quas  dietus  episcopus  Aretinus 
mictebat  ipsis  Spolelanis  lune  intrinsecis  ad  confortandum  eos,  in  quibus  promictebat  et 
pollieebatur  eis  suum  auxilium,  consilium  et  favorem. 

5)  Luchietus  Massaroni  testis  iuratus  ut  supra  dixit  suo  iuramenlo  se  nichii  scire  de 
contenlis  in  primo  capitulo. 

Interrogalus  super  secundo,  tertio,  mi,  v,  vi,  vii,  viii  et  vmi  eapilulis  supraseriptis 
dixit  se  tantum  scire  quod  predicta  omnia  et  singula  audivit  phblice  dici  et  publica  et 
notoria  sunt.  Interrogalus  ubi  et  inler  quos  est  publica  vox  et  fama  dixit:  In  terra 
Aquile  et  in  batthifollis  et  in  civìtate  Spoleti. 

Interrogalus  super  x  capitulo  dixit  se  nichii  scire. 

Interrogalus  super  xi,  xii,  xiii  et  xiiii  capitulis  supradietis  dixit  se  tantum  scire 
quod  omnia  sunt  publica  et  notoria  etc. 


576  DOniIMKNTI   PER   LA   STORIA    u'  AREZZO  [738. 

6)  Dominus  l'aiiliis  GiKillerii  loslis  iuralus  ut  supra  et  inlerrogalus  suo  iuramenlo  dixil 
super  primo  capitulo  se  nicliil  scire. 

Inlonogalus  super  secunclo  capilulo  dixit  se  nichil  scire  etc. 
Inlorrogaliis  super  terlio  capitulo  dixit  se  nichil  scire. 
Inlcrrogalus  super  mi  capitulo  dixit  se  nichil  scire. 

Iiitorrogalus  super  v,  vi,  vii,  viii,  vini,  x,  xi,  xii,  xiii,  xiiii  capilulis  dixit  se  ni- 
chil scire. 

7)  A'annes  Cariannis  teslis  iuratas  dixit  super  primo  capitulo  se  nichil  scire. 

Inierrogalus  super  secundo  capitulo  dixit  quod  ipse  vidit  Petrum  Saccoriem  venire 
cum  multitudiiie  equitum  ad  regimen  diete  civilatis  Spoleti  dicto  tempore  et  stare  ad 
dictum  regimen  in  auxilium  et  favorem  ipsorum  gebellinorum  de  Spoleto  contra  Roma- 
nam  Ecciesiam  et  contra  bellatores,  valilores  et  adiutores  ipsius;  et  lune  publice  dice- 
batur  in  dieta  civitate  Spoleti,  quod  episcopus  Aretinus  miserat  ipsum  Petrum  Sacco- 
nem  in  adiiilorium  et  favorem  ipsorum  Spoletanorum. 

Interrogatus  super  terlio  capilulo  dixit  se  tantum  scire  de  contentis  in  dicto  capitulo, 
quod,  dum  Spolelani  intrinseci  obsiderent  castrum  Campelli,  quod  lune  detinebatur  per 
guelfos  extrinsccos  de  Spoleto,  ipse  lestis  vidit  ad  ipsani  civilalem  Spoleti  venire  quan- 
dam  inasnatam  equitum,  que  dieobalur  publice  et  palam  quod  veniebal  de  Aretio,  et 
quod  episcopus  Aretinus  eos  miclebat  in  auxilium,  consilium  et  favorem  Spolelanorum 
gebellinorum  contra  exlrinsecos  et  adiutores  et  valitores  eorum;  et  vidit  postmodum 
ipsos  equites  stare  in  ipso  exercitu  facto  per  intrinsecos  snpra  castrum  Campelli  con- 
tra ipsos  extrinsecos. 

Interrogatus  super  mi  capitulo  dixit  quod  ipse  pluries  audivit  dici  ab  ipsis  Spole- 
tanis  intrinsecis  quod  episcopus  Aretinus  iuvabat  eos,  aliud  dixit  se  nescire. 

Interrogatus  super  v  capitulo  dixit  quod  predicta  audivit  publice  dici  in  civitate 
Spoleti. 

Interrogatus  super  vi  capitulo  diete  inquisicionis  dixit  se  nichil  scire. 

Interrogatus  super  vii  capitulo  diete  inquisitionis  dixit  se  tantum  scire  quod  epi- 
scopus Aretinus  misit  in  subxidium  ipsorum  Spoletanorum  unam  masnadam  equitum 
contra  Romanam  Ecciesiam  et  bellatores;  interrogatus  quomodo  scit,  dixit  quod  vidit 
eos  et  cum  eis  stetit  et  fuit. 

Interrogatus  super  viii  capitulo  dixit  se  nichil  scire. 

Interrogatus  super  vini  capitulo  dixit  suo  iuramento  vera  esse  contenta  in  eo.  In- 
terrogatus quomodo  scit,  dixit  quod  publice  dicitur,  et  de  hoc  est  publica  vox  et 
fama  etc. 

Interrogatus  super  x  dixit  vera  esse  contenta  in  eo.  Interrogatus  quomodo  scit  di- 
cit  quod  vidit  ut  supra  dixit  in  tertio  capitulo. 

Interrogatus  super  xi  capitulo  dixit  quod  publice  et  notorie  audivit  dici  predicta  etc. 

Interrogatus  super  xn  capitulo  dixit  se  nichil  scire. 

Interrogatus  super  xni  capitulo  dixit  quod  contenta  in  dicto  capitulo  audivit  pu- 
blice dici  eie. 

Interrogatus  super  xini  capitulo  dixil  quod  de  hiis  que  supra  dixit  est  publica  vox  etc. 

8)  Matlhiolus  Pecuri  teslis  iuralus  ut  supra,  interrogatus  et  examinatus  dixit  se  tan- 
tum scire  de  contenlis  in  primo  capitulo  quod  audivit  dici  quod  dictus  ser  Vannes 
fuit  dicto  tempore  potestas  Asisii,  aliud  dixit  se  nescire  etc. 


AN.     1324]  CODICE   DIPLOMATICO  577 

Interi'ogalus  super  seciinilo  cnpitulo  dixit  se  larilnm  scire  quod  in  Millosimo  ccc  .  xx 
vidìt  dictiim  Petruni  Sacconem  fralrem  dicti  episcopi  Aretini  venire  ciim  niiillis  cqiiitibus 
ad  regimen  diete  civitatis  et  stare  in  dieta  civitale,  et  facere  guerram  Guelfis  extrinsecis  et 
adherentibus  eis;  ncscit  tamen  si  dictus  episcopns  Aretinns  iMim  transmiserat,  immo 
tunr  andivit  diri  et  dicebalur  in  dieta  civitali;  Spoieli,  qnod  ipsi  Spoletani  elegerant 
ipsnm  in  polestalem. 

Interrogatus  super  iii,  mi,  v,  vi,  vii,  viiì,  vini,  x,  xi,  xii,  xiii  et  xiiii  capiltilis 
dixit  se  nirliil  scire  (1). 
9)  Angeionus  Ceselli  testis  iuralus  dixit  se  lanlum  scire  de  contentis  in  diclo  primo 
capituio  quod  andivit  dici  quod  dictus  ser  Vannes  fuit  poteslas  Asisii,  et  quod  diclus 
Mutius  accepit  thesauros  Romane  Ecclesie,  et  quod  conduxit  ex  eis  stipendiarios.  set 
nescit  si  episcopns  Aretinns  eum  transmisit  ad  ipsum  regimen,  nec  andivit  dici  quod 
episcopus  Aielinus  eura  miserit. 

Interrogatus  super  secando  capituio  dixit  se  tantum  scire  (|uod  ipse  vidit  dicium 
Petrum  Sacconem  fratrem  dicti  episcopi  venire  ad  ipsam  civitatem  Spoleti  ad  regimen 
diete  civitatis  cum  I.  miiitibus  teolhonicis,  quorum  stipendiarioium  erat  conestabilis  qui- 
dam nomine  dictus  Ardimannus,  et  in  ipsa  rivitate  ipse  Petrus  Sacconus  stetit  etc. 

Interrogatus  super  terlio  capituio  dixit  se  lanlum  scire  quod  ipse  vidit  venire  di- 
ctum  Lele  ad  dictam  civitatem  Spoleti  cum  paucis  equitibus  et  slare  ad  stipendia  dicti 
Comunis  Spoleti. 

Interrogatus  super  quarto  capituio  dixit  quod  ipse  audivit  dici  quod  episcopus  Are- 
tinns dederat  confalonerio  de  Spoleto  pecuniam  ad  hoc  ut  guerram  faceret  et  in  re- 
bellione  persisterei,  et  quod  pluries  misit  licteras  ipsis  Spoletanis  ad  confortandum  ipsos 
Spoletanos. 

Interrogatus  super  v  capituio  dixil  se  nichii  scire  eie. 

Interrogatus  super  vi  capituio  dixit  se  tantum  scire  quod  ipse  audivit  dici  publice 
in  civitate  Tuderti  et  in  civitate  interampnis  et  in  castro  sancii  Gemini,  quod  episco- 
pus Aretinus  dederat  pecuniam  confalonerio  de  Spoleto  et  Berardo  de  Arrono  et  (leii- 
lilono  de  Trevis  prò  ipsis  Spolelanis  rebeilibus  ut  in  rebellione  persisterenl. 

Interrogatus  super  vii  capituio  dixit  se  nichii  scire. 

Interrogatus  super  Yiii  capituio  dixit  se  tantum  scire  quod  audivit  dici  publice  in 
civitatibus  Tuderti  et  Interampnis  et  in  castro  sancii  Gemini  quod  plures  terre  fere- 
bant  adiutorium  Spolelanis,  set  non  recordalur  de  quibus. 

Interrogatus  super  vini  capituio  dixit  se  tantum  scire  quod  audivit  dici  quod  ipsi 
Spoletani  intrinseci  propter  auxilia,  Consilia  et  favores  prestila  et  prestitos  per  ipsum 
episcopum  AreliniiiTi  et  alias  terras  induraverunt,  et  quod  de  pecunia  eis  data  per 
ipsum  episcopum  et  alios  conduxerunt  stipendiarios  pediles  ad  custodiam  civitatis  et 
emerunt  viclualia  et  foderuin. 

Interrogatus  super  x  capituio  dixit  se  nichii  scire  etc. 

Interrogatus  super  xi  capituio  dixil  se  tantum  scire  qaod  in  ipso  exercitu  fuit  Petrus 
Sacconus  frater   dicti   episcopi  Aretini  cum    quadam  masnada  equilum,  quam  secum 


(I)  Si  presenta  poi;  "Peirutcius  Miinaldicti,,  che  ripete  quanto  ha  diBtto  il  precedente  testimone. 


!i78  DOCUMENTI   PKR   l\   STORIA   D'  AREZZO  [728, 

ciiixeral;  el  lune  alii|iii  ex  ìpsis  Spoletanis  iiilrinsccis  dicehant  (juod  ìpsos  slìpeniliarios 
solvebal  episcopus  Arelinus,  et  aliqui  ilicobant  quoti  eos  solverai  Comune  Spoleti. 

Inlcnogalus  super  xii  lapilulo  dixit  se  tantum  scire  quod,  ipso  leste  existente  in 
c'ivitate  Tuderli  et  (|iiaiidoque  in  civitate  Inlorarapnis  dum  i|)sa  civilas  Spoletana  in 
rebellione  |)ersislcbat  el  Ijatliloliia  crani  super  i|)sam  civilalem,  ()uod  episcopus  Are- 
linus miclebal  mulliludinem  equilum  in  siibsidium  ipsorum  Spolelaiiorum  ad  elevaii- 
dum  ipsa  battil'ollia,  el  diccbatur  in  dictis  civilalibus  publice  quod  episcopus  Arelinus 
ipsis  Spolelanis  inlrinsccis  promiserai  ac  eliam  iuraveral  predicta. 

Inlerrogalus  super  xiii  capilulo  dixit  se  nichii  scire  de. 

Inlerrogalus  super  ultimo  capilulo  dixit  quod  de  hiis  que  supra  dixit  est  publica 
vox  el  fama. 

10)  Magister  loliannes  lacobicti  Golii  inlerrogalus  et  examinatus  super  dictis  capitulis 
dixil  super  primo  capilulo  se  nichii  scire. 

Inlerrogalus  super  secundo  capilulo  dixit  se  tantum  scire  quod  vidil  Petrum  Sac- 
conem  assoliatum  mullitudine  equilum  venire  ad  civilalem  Spoleti  ad  regimen  diete 
civilalis  prò  poleslale  et  domino  generali  diete  civilalis.  ipsa  civitate  Spoleti  exislente 
in  guerra  propler  expulsionem  Guelforum  de  dieta  civitate,  cum  dictis  equilibus  per  sex 
menses  in  adiutorium  et  favorem  ipsorum  Spolctanorum  Gebellinorum  conlra  ipsos  Guel- 
fos  exlrinsecos  et  fauctores  et  adiutores  eorum;  nescil  tamen  si  episcopus  Arelinus  eum 
miseril,  nec  de  stipendiariis  quos  secum  duxit  quis  eis  de  eorum  stipendio  salisfecerit. 

Inlerrogalus  super  iii,  ini,  v,  vi,  vii,  viii,  vini,  x,  xi,  xii,  xiii  capitulis  dixil  se  ni- 
chii scire. 

Inlerrogalus  super  xiiii  capilulo  dixit  se  tantum  scire  quod  in  M  .  eoe  .  xxiiii  de 
mense  marlii  in  civitate  Spoleti  full  et  erat  publica  vox  et  fama  quod  episcopus  Are- 
linus promiserat  Spolelanis  intrinsecis  lune  Gebellinis  cos  iuvare  et  eis  mietere  multos 
mililes,  et  publice  dieebalur  quod  episcopus  Arelinus  mictebat  in  subscidium  ipsorum 
Spoletanorum  Gebellinorum  mulliludinem  militum  ad  elevandum  baltifolla  que  eranl 
construcla  super  Spoletum  et  conlra  eos  qui  eranl  in  dictis  baltifollis. 
H)  Angelus  ISicolure  testis  dixil  super  primo,  secundo,  lertio,  quarto,  quinto,  sexlo, 
seplimo.  octavo,  et  nono  capitulis  se  tantum  scire  quod  ipse  teslis  audivit  predicta  in 
dictis  capitulis  et  quolibel  eorum  contenta  publice  el  notorie  dici  eie;  et  quod  vidit  dictum 
Petrum  Sacconem  fratrem  dicli  episcopi  Aretini,  sociatum  mullitudine  equilum,  venire 
ad  ipsam  civilalem  Spoleti  ad  regimen  diete  civilalis,  quem,  ut  publice  dicebatur,  mi- 
serai idem  episcopus  Arelinus  centra  Spolelanos  exlrinsecos  el  conlra  lìdeles  Romane 
Ecclesie,  et  etiam  vidil  eundem  Petrum  Sacconem  slare  hostililer  supra  castrum  Cam- 
pelli,  quod  lune  delinebalur  per  lìdeles  Ecclesie  et  ipsum  espugnare.  Inlerrogalus  ubi  et 
inler  quos  est  publica  vox  dixil:  In  provincia  ducalus  et  intér  homines  diete  provincie 
el  in  civitate  Interampnis  el  in  comitatu  Tuderli  et  inler  homines  ipsorum  locorum. 

Inlerrogalus  super  x  capilulo  dixil  se  nichii  scire. 

Inlerrogalus  super  xi  capilulo  dixil  vera  esse  contenta  in  eo.  Inlerrogalus  quomodo 
scil,  respondit  quod  ipse  testis  vidil  dominum  Ardimannum  cum  xl.  vel  I.  equilibus  ve- 
nire in  diclo  esercilu  supra  castrum  Campelii,  quem  dominum  Ardimannum  cum  dictis 
equilibus  ipse  episcopus  Arelinus  ut  publice  diccbatur  miserai  in  auxilium  etc. 

Inlerrogalus  super  xii,  xiii  e  xiiii  capitulis  dixit  se  tantum  scire  quod  publice  audi- 
vit dici  predicta. 


AN.    1324]  CODICF,  DIPLOMATICO  579 

12)  Blaxius  Aiiilfioli  teslis  iuraliis  dixit  se  nicliil  scire  de  conlonlis  in  primo  capilulo. 
Interrngatus  super  secundo  capitalo  dixit  se  tantum  scire   quod  vidit  Petnim  Sac- 
conem  sociatum  multitudine  equitum  venire  ad  ipsam  civitalcm  Spoleli  tiiric  rehellem 
Guelforum  exilitiorum  de  dieta  civitate  in  favorem  (lebeliinorum  et  equitare  in  districtu 
civitatis  Fulginei,  et  in  districtu  castri  Trevii  centra  fideies  Ecclesie  Romane  eie. 

Fnterrogalus  super  tertio  (")  capitalo  dixit  se  tantum  scire  quod  ipso  vidit  venire 
cum  dicto  Petro  Saccono  mullos  equites,  set  nescit  de  nominibus  ipsorum,  nec  centra 
quos  eos  miserit. 

Interrogatus  super  quarto  Q')  capitulo  dixit  se  nichil  scire. 

Interrogatus  super  quinto  (=)  capitalo  dixit  quod  tunc  in  dieta  civitate  Spoleli  dicebatur 
quod  episcopus  Aretinus  fecerat  cum  ipsis  Spoletanis  rebellibus  coniurationom  et  con- 
spirationem,  et  quod  eorum  protectionem  et  defensionem  assumpserat;  et  quod  promiserat 
mietere  tot  equites  quod  elevaret  battifolla  que  erant  super  civitatem  Spoleti,  et  dixrt 
quod  predicla  audivitdici  publicein  civitate  Interampnis  et  ab  ipsis  vSpoletanis  rebellibus. 
Interrogatus  super  vi  capitalo  dixit  se  nichil  scire. 

Interrogatus  super  vii  capitalo  dixit  se  tantum  scire  quod  ipse  tunc  publice  audi- 
vit  dici  quod  ipsi  (Gebellini)  dictam  civitatem  Spoleti  dederant  episcopo  Aretino  et  se 
posueranl  sub  protectione  et  defensione  ipsius  episcopi  eie,  et  cum  aliquid  cum  ipsis 
Spoletanis  Gebollinis  tractabatur  de  pace  fienda  respondebant:  Eatis  ad  dictum  episco- 
pum  Aretinum  quod  civitatem  et  nos  et  nostra  posuimus  in  manibus  ipsius. 
Interrogatus  super  viii  capitulo  dixit  se  nichil  scire  eie. 

Interrogatus  super  vini  capitalo  dixit  se  tantum  scire  quod  propter  adiutorium  eis 
prestitum  per  episcopum  Aretinum  et  propter  promissiooes  quas  eis  fecerat  et  propter 
spam  quam  habebant  et  habuerunt  de  subscidio  episcopi  Aretini  ipsi  Spoletani  rebel- 
les  in  rebellione  magis  et  per  maius  tempus  duraverunt,  et  plura  homicidia,  sacrilegia, 
robarias  et  depredationes  et  alia  neplianda  fecerunt  et  commiserunt. 
Interrogatus  super  x  capitulo  dixit  se  nichil  scire. 

Interrogatus  super  xi  capitulo  dixit  vera  esse  contenta  in  eo.  Interrogatus  quomodo 
scit,  dixit  quod,  ipso  teste  existente  in  ipso  exercitu  supra  castrum  Campelli  tempore 
in  dicio  capitulo  contento,  vidit  quandam  masnatam  equitum  venire  in  dicto  exercitu, 
et  dicebatur  publice  in  dictu  esercitu:  Hii  sunt  equites  quos  episcopus  Aretinus  mictit 
in  subsidium  Spoletanorum  Gebbellinorum  eie. 

Interrogatus  super  xii  capitulo  dixit  se  tantum  scire  quod  audivit  publice  dici  quod 
episcopus  Aretinus  promiserat  Spoletanis  rebellibus  mietere  in  subsidium  ipsorum  ma- 
ximam multitudinem  equitum  et  elevare  battifolla,  et  quod  faciebat  maximum  appara- 
tum  miclendi,  et  de  hoc  erat  publica  vox  et  fama  in  civitate  Interampnis  ubi  ipse  testis 
morabatur,  et  predicta  etiam  dicebant  Spoletani  intrinseci  qui  veniebant  ad  ipsam 
civitatem  Interampnis. 

Interrogatus  super  xiii  capilulo  dixit  se  nichil  scire. 

Interrogatus  super  xiiii  capitulo  dixit  quod  de  hiis  que  supra  teslifìcatus  est  fuit 
et  est  publica  vox  et  fama  eie.  (I). 


(•)  secundo.  ('•)  tertio.  («)  quarto. 

(1)  "Bartliolus  Baldovini,,  depone  le  medesime  cose  del  precedente  testimone. 


580  DOCUMKNTI   l'ER  U   STORIA  D'  AREZZO  |7iS. 

13)  Uavnciius  loliaiiiiisC)  teslis  tlixil  super  inimo  (:;i|iiliilo  se  iiicliil  scire. 
liilenoj^alus  super  secuiulo  cupilulo  ilixil  quod  vidil  dicliiiii  l'clrum  Saccoiiera  eie, 

quoil  episcopus  Arolinus  eiim  miserai  in  subsidiiim  eie,  et  lune  Petrus  Sacconus  fecil 
ipsuni  Icstem  et  qucmlam  cius  lìlium  cajii  et  in  carcereiQ  mieti;  et  dixil  quod  quidam 
lamiiiaris  et  l'amulus  ipsius  opi-^copi,  et  (|ui  cial  iiidulus  de  paniiis  de  (juihus  erat 
induta  l'amilia  dicli  opisiupi,  l'uit  ad  capieiidum  ipsum  lestem  ul  ipsum  cuslodivit  iu 
ipso  carcore;  et  audivil  dici  al)  ipso  famulo  (|uod  ipso  erat  famulus  et  familiaris  dicti 
episcopi,  et  quod  episcoiins  induebat  cum  tanqnam  familiarcm  suum. 

Iiiterrogatus  super  tertio  capituio  dixit  se  nicliil  scire. 

liilorrogatus  super  nu,  v,  vi,  vii,  vni,  ix,  x,  xi,  xii,  xni  el  xini  cajiitulis  dixit  quod 
de  prcdictis  omnibus  et  singulis  in  diclis  capilulis  contontis  fuit  et  anno  est  publica  vox  et 
l'ama,  et  predicla  omnia  et  singula  audivit  dici  publicc  et  notorie  dici.  Interrogatus  ubi 
el  inler  quos  est  publica  vox  et  fama  dixit  in  civilale  Fulginei,  Spoleli,  in  castro  Trevii 
ei  in  battifollis  el  |)er  ducalem  provinciam  et  ab  hominibus  ipsarum  lerraium  et  diete 
Provincie,  et  dixit  quod  ipsa  publica  vox  et  fama  cepit  inilium  ab  ipsis  Gebellinis  de 
Spoleto  eie. 

14)  Francia  lohannis  testis  dixil  super  primo  capituio  se  nichil  scire  de. 
Interrogatus  super  secnndo  dixit  quod  vidit  ipsum  Petrum  Sacconera  etc. 
Interrogatus  super  tedio  capituio  dixil  se  tantum  scire  quod  in  dicto  Millesimo,  de 

mense  augusti,  dictus  Petrus  Sacconus  cum  diclis  Spolelanis  rebellibus  fecil  exercilum 
supra  castrum  ('ampelli,  el  lune  vidit  venire  ad  ipsam  civitatem  el  in  diclo  exercitu 
unam  masnadam  equilnm,  el,  ut  publice  dicebatur  per  eos  et  per  Gebellinos  de  Spoleto, 
eos  miclebal  episcopus  Arelinus  eie 

luterrogalHS  super  mi  capituio  dixit  se  tantum  scire  quod  audivil  dici  predicla  ab 
ipsis  Spolelanis  rebellibus  eie. 

Interrogatus  super  v  capituio  dixil  quod  audivil  dici  quod  episcopus  AreliiAs  promisit 
Herrigutio  domini  Adbrnnamantis  confalonerio  dictorum  Spolelanorum  iuvare  el  defen- 
dere ipsos  Spolelanos  et  eidera  dare  auxilium  el  favorem  contea  fìdeles  Ecclesie,  et  quod 
eliam  dederal  pecuniam  Genliloni  de  Trevio  recipiendam  prò  ipsis  Spolelanis  rebellibus  eie. 

Interrogatus  super  vi  capituio  dixit  nt  supra  in  proximo  precedente  capituio. 

Interrogatus  super  vii  capituio  dixit  ut  in  v  capituio. 

Interrogatus  super  viii  capituio  dixit  se  nichil  scire. 

Interrogatus  super  viiii  capituio  dixit  quod  credit  contenta  in  dicto  capituio  eie. 

Interrogatus  super  x  capituio  dixil  se  nichil  scire. 

Interrogatus  super  xi  capituio  dixit  ut  supra  in  tertio  capituio. 

Interrogatus  super  xii  capituio  dixit  se  tantum  scire  quod  .episcopus  Arelinus  pro- 
miserai Spolelanis  mutuare  pecuniam  necessariam  prò  conducendis  tot  equitibus  quol 
sufficerent  ad  elevandum  baltifolla  supra  diclam  civitatem  Spoleli,  et  quod  volebat  quod 
ipsi  non  lenerentur  reddere  nisi  primo  essent  ipsa  baltifolla  elevata,  et  de  hoc  Spole- 
tani,  proul  lune  audivit  dici  et  publice  dicebatur  in  ipsa  civilale  Spoleli,  fecerunt  in- 
strumentum syndicatus  et  syndicum  ad  hec  constiluerunt. 

Interrogatus  super  xiii  capituio  dixit  se  tantum  scire  quod  ipso  lune  existente  in 
civilale  Spoleli    audivil  dici  ab  ipsis    Spolelanis  et  publice   dicebatur   quod   episcopus 


(•)  .\ltrove  (p.  574):  Raynerius  Cristalde. 


AN.     13Ì4J  CODICE   DIPLOMATICO  ."iSI 

Aretinus  miserai  quemduin  siium  cappellanum  in  ambaxiatorem  ad  civilalem  Tuderli  et 
ad  civilalem  Narnie  in  suhscidium  el  favorem  ipsonim  rebelliiim  et  ad  inducendum 
ipsos  de  diclis  civitatibus  in  auxiiium  ipsorum  Spoletanorum. 

Item  super  xiiii  capilulo  dixil  (juod  in  dieta  civilaie  Spoloti  de  hiis  que  supra  dixit 
arai  publica  vox  el  fama  eie. 

Io)  Biaxius  Palicli  (*)  lestis  dixit  super  lìrimo  capilulo  se  niciiil  scire  eie.  (I). 
16)  Guardus  Liaroui    teslis    inlerrogatus  super  primo  capilulo  dixit  se  nielli!    seire  de 
conlenlis  in  diete  capilulo. 

Inlerrogatus  super  secundo  capilulo  dixil  se  tantum  scire  quod  vidit  venire  ipsum 
l'etrum  Sacconem  eie,  el  vidit  lune  dominum  Ardimannutn  leolonicum  el  quosdam 
alios  slipeudiarios  cum  ipso  Pietro  Saccone,  de  quibus  dicebalur  quod  eos  miserai  epi- 
scopus  Aretinus. 

Inlerrogatus  super  tertio  capilulo  dixit  se  tantum  scire  quoti  pluries  vidit  venire 
slipeudiarios  in  dieta  civitate  Spoleti  dum  erat  in  rebellione,  de  quibus  dicebalur  quod 
veniebant  de  Aretio  et  quod  eos  mictebat  episcopus  Aretinus. 

Inlerrogatus  super  iiii  capilulo  dixit  se  tantum  scire  quod  Mascius  Fraucesconi  de 
Spoleto  dixit  ipsi  testi  quod  domiuus  Syraon  domini  loliannis  de  Spoleto  dixerat  ei 
quod  quidam  eappellanus  episcopi  Aretini  portaverat  ipsis  Spolelanis  rebellibus  dena- 
rios  quos  eis  mielebal  episcopus  Aretinus  prò  stipendiariis  conducendis,  et  cliam  audi- 
vit  dici  predicla  a  pluribus  personis;  et  etiam  dixil  quod  ipse  lestis  vidit  iiumptium 
qui  veuiebat  ab  ipso  episcopo  cum  licleris  ipsius  episcopi  quas  trasmictebat  ipsis 
Spolelanis,  et  numplius  dicebat  horetenus  quod  episcopus  Aretinus  receperal  licleras  ab 
imperatore,  quod  ipse  im[ieralor  mictebat  vicarium  suum  et  quantitalem  equilum  in 
subscidiura  Gebellinorum  de  Marchia  et  in  Trevi,  et  ipsa  nova  ipse  episcopus  Aretinus 
scribebat  ipsis  Spolelanis  rebellibus  et  alia  multum  bona. 

Inlerrogatus  super  v,  ve  et  vii  capitulis  dixit  se  niehil  aliud  scire  iiisi  quod  supra 
dixil  eie. 

Inlerrogatus  super  viii  capilulo  dixit  se  tantum  scire  quod  audivil  dici  publice  quod 
episcopus  Aretinus  miserai  ambaxialores  suos  Narniam  ad  rogandum  Narnienses  quod 
auxiiium  preberent  Spolelanis  rebellibus  et  quod  sibi  muluarent  quandam  pecunie 
quantitalem  ipsis  Spolelanis  rebellibus  et  ipse  episcopus  promiclebat  eis  restiluere  et 
quod  ipsi  Narnienses  rogamiuibus  et  exorlationibus  dicti  episcopi  dederunl  Spolelanis 
rebellibus  cerlam  quantitalem  denariorura. 

Inlerrogatus  super  vini  dixit  vera  esse  contenta  in  eo.  Inlerrogatus  quomodo  scit 
dixit  quod  nisi  fuissent  auxilia,  Consilia,  premuniliones  et  favores  prestili  et  prestila 
per  ipsum  episcopum  et  alias  tcrras,  Spolelani  predieli  venissent  per  multum  lempus 
ante  ad  mandata  nee  poluissenl  tantum  lempus  subslinere  brigam  nisi  fiabuissenl  au- 
xiiium ab  aliis. 

Inlerrogatus  super  x  capilulo  dixit  se  niehil  scire. 

Inlerrogatus  super  xi  capitalo  dixit  ut  supra  super  tertio  capilulo. 


(•)  Neil'  elenco  dei  testimoni  (p.  ó74)  é  chìumuto:  Biaxius  lacobicti. 

(I)  Vengono  dipoi  interrogali  "Tulius  donnini  (iurardi,  dominus  lacobus  de  Ancliagiano,  Peliuccius  Giliicii, 
Mìcus  Grcgoricli,  Massiolus  (Masseus)  llcrrigicti,, ,  i  quali  non  aggiungono  nulla  alle  deposizioni  dei  tesli  an- 
tecedenti. 


•"'82  DOCUMENTI    l'Kll    LA   STOniA   II'  AREZZO  [728. 

Inlcrrogalus  super  xii  et  xiii  capitulis  dixit  se  nicliil  alimi  scire  ctc.  nisi  quoti  supra 
tlixil  in  aliis  capitulis  suprascriplis. 

Inlerrogatiis  super  ultimo  capilulo  ilixit  quod  de  liiis,  qne  supra  dixit,  est  publica 
vox  et  fama  de.  (I). 

Die  vili  mensis  oclubris.  Ego  loliannes  de  Tuderlo  nolarius  et  commissarius  pre- 
dictus  commisi  lacoliono  de  Spoleto  publico  b[aiulo]  diete  curie  quod  citel  et  requi- 
rat  infrascriplos  testes  et  eis  precipial  quod  die  crastina,  ante  torliam,  comparcant  coram 
me  loliaiine  notario  et  commissario  predicto  in  civitate  Spoloti,  in  ecclesia  sancle  Tri- 
nilalis  ad  iuraiuliim  et  perliibeiuhim;  leslimoniuin  veritatis  super  dieta  in(|uisilione  et 
capitulis  et  perlientorie;  quorum  nomina  sunt  liec: 
Henrigiitins    Lodi  prior  s.  Gregorii  de  Doinpnus    Angelus    Petroni    de    dicto 

Spoleto.  loco. 

Dompnns  Francisscus  .\ndrioni  do  diclo  loliannes  Stephanoni  canonicus  ecclesie 

loco.  s.  Petri  de  dicto  loco. 

Dompnus  Leonardus  de  sancto  Gregorio  Dompnus  Angelus  Francessconi  de  dicto 

de  diclo  loco.  loco. 

Frater  Symon  Angelioti  monacus  mona-  Dompnus   Angelus    Cliovanelli  de  Spo- 

sterii  s.  luliani.  lelo. 

Eodem  die  dictus  baiulus  iens  et  rediens  reltulit  milii  notario  et  commissario  pre- 
dicto se  dictos  testes  personaliter  citasse  et  eisdem  precepisse  secundum  formam  diete 
commissionis. 

Die  villi  mensis  octubris.  Conslituti  supradicti  testes  omnes  coram  me  lohanne  no- 
tario et  commissario  iuraverunt  etc. 
17)  Dompnus  Francisscus  testis  inratus  super  primo  capitulo  dixit  se  tantum  scire  quod 
audivit  dici  quod  episcopus  Aretinus  misit  dictum  ser  Vannem  de  Poppio  ad  regimea 
diete  civitatis  Asisii  et  quod  sub  regimine  et  dominio  ipsius  ser  Vannis  thesaurus  Ec- 
clesie Romane,  qui  erat  in  loco  Cralrum  minorum  de  Asisio,  fuit  raptus  et  derobbatus; 
et  qnod  ope  et  operatione  ipsius  episcopi  Aretini  multi  equites  venerunt  Asisium  ad 
rebellanduai  et  depredandum  tolam  ducalem  provinciara,  et  etiam  ipsi  equites  missi 
ab  ipso  episcopo  Aretino  inlraverunt  civitatem  Spolèti  que  lune  pacis  amenitate  gau- 
debat  et  ad  servitia  et  mandata  Romane  Ecclesie  et  officium  ipsius  persistebat,  et  ean- 
dem  civitatem  invaserunt  et  homines  et  mulieres  quamplures  interfecerunt  et  plures 
depredaliones  etc,  et  de  hoc  est  publica  vox  et  fama. 

Interrogatus  super  secundo  et  tertio  capitulis  dixit  se  tantum  scire  quod  ipse  testis 
eo  tempore  erat  in  carceribus  Gebellinorum  de  Spoleto  et  tunc  in  ipso  carcere  et  a 
custodibus  ipsius  carceris  et  ab  aliis  hominibus  qui  veniebant  ad  ipsum  carcerem  au- 
divit publice  dici  quod  Petrus  Sacconus  frater  carnalis  dicti  episcopi  eie.  (2). 

Itein  interrogatus  super  quarto  et  quinto  capitulo  dixit  se  tantum  scire  quod  audivit 
dici  quod  episcopus  Aretinus  pluries  misit  ipsis  Spolelanis  rebellibus  pecuniam  et  quod 
ambaxialores'suos  ipsis  Spoletanis  raictebat  et  ambaxiatores  ipsorum  recipiebat.  Et  de 
predictis  est  in  dieta  civitate  Spoìeti  publica  vox  et  fama. 

Interrogatus  super  vi  capitulo  dixit  ut  supra  in  dictis  proximis  capitulis. 


(1)  1  rimanenti  tesiiraoni  "Martinus  Palune,  Vannillus  Paiilicti  (o  Palicti)  Bernardus  Gelati,  ser  Vannes  So- 
laci!, Berardictus  Barlliolicti,,  depongono  le  cose  già  ripetute  dagli  altri. 
(2)  Continua  la  deposizione  come  quella  dei  testimoni  precedenti. 


AN.    1324]  CODICE  DIPLOMATICO  ;383 

Item  intiiiTOgalus  super  vii  capilulo  dixit  se  nescire  aliiitl  nisi  quocl  supra  dixit  eie. 

Iiilerrogalus  super  viii  capilulo  dixit  quod  audivil  dici  quod  terre  et  civitates  in  qui- 
bus  dorainanlur  Gebciliiii  in  tota  provincia  secunlur  consilium  episcopi  Aretini  et  suo 
Consilio  gubernantur  et  regunlur,  et  eliam  audivit  dici  quod  terre  que  reguntur  per 
Gebeiiinos,  videlicet  civitas  Tudertina,  civitas  Narniensis,  civilas  Interampnensis  et  caslrum 
sancii  Gemini  predictis  Spoletanis  diclo  tempore  dederunt  et  presliterunt  auxilium,  con- 
silium et  favorem. 

Inlerrogalus  super  vini  capilulo  dixit  vera  esse  audila  et  de  hoc  est  in  dieta  ducali 
provincia  publica  vox  et  fama. 

Inlerrogalus  super  x  capilulo  dixit  quod  pluries  audivit  dici  quod  episcopus  Areti- 
nus  diclo  Frederico  diclo  tempore  mictebat  licleras  et  ab  eo  licleras  recipiebat. 

Inlerrogalus  super  xi  et  xii  capitulis  dixit  vera  esse.  Inlerrogalus  quomodo  scit  dixit 
quod  audivit  publice  dici  eie. 

Inlerrogalus  super  xiii  capilulo  dixit  se  tantum  scire  quod  audivit  dici  quod  epi- 
scopus-Arelinus  faciebat  et  impendebat  eis  omne  auxilium  et  consilium  quod  poterai. 

[nlerrogalus  super  ultimo  capilulo  dixit  quod  de  hiis  que  supra  dixit  est  publica 
vox  et  fama  etc. 

18)  Dompnus  Leonardus  de  sancto  Gregorio  lestis  inlerrogalus  super  primo  capilulo 
dixit  se  tantum  scire  quod  audivit  dici  quod  Mucius  de  Asisio  derobbavit  sacrisliam 
de  Asisio  et  quod  inde  acceperat  multam  pecuniam. 

Inlerrogalus  super  secundo  capilulo  dixit  se  tantum  scire  quod  ipse  vidit  Petrum 
Sacconem  eie.  (I). 

Item  inlerrogalus  super  tertio  capitulo  dixit  se  tantum  scire  quod  audivit  dici  quod 
Petrus  Sacconus  fecil  ad  ipsam  civitatem  Spoleli  venire  plures  equiles,  nescit  tamen 
si  episcopus  Arelinus  eos  transmisit  nec  quis  fuit  ipsorum  conestabilis. 

Inlerrogalus  super  iiii  capitulo  dixit  quod  audivit  dici  quod  episcopus  Arelinus  plu- 
res quantilales  pecunie  misit  ipsis  Gebellinis  de  Spoleto,  aliud  nescit. 

Inlerrogalus  super  quinto  capitulo  dixit  se  nichil  scire. 

Inlerrogalus  super  vi  capitulo  dicil  ut  supra  in  quarto  capitulo. 

Interrògatus  super  vu  et  viii  capitulis  dixit  se  nichil  scire. 

Inlerrogalus  supe  vini  capitulo  dixit  se  tantum  scire  quod  Spoletani  tunc  intrinseci 
et  rebelles  propter  spem  quam  habebant  et  habuerant  in  auxilio,  Consilio  ci  favore  dicli 
episcopi  et  aliorum  Gebellinorum  de  conlrata  induraverunt  in  dieta  rebellione,  aliud 
se  nescire. 

Inlerrogalus  super  x  et  xi  capitulis  dixit  se  nichil  scire. 

Inlerrogalus  super  xn  capilulo  dixit  se  tantum  scire  quod  dicebatur  quod  multi 
equites  debebant  venire  Spoletum  ad  removendum  exercitum  qui  erat  supra  diclam 
civitatem  et  ad  deslruendum  batlhifolla  construcla  super  ipsam  civitatem,  quos  milites 
et  equites  mictebat  episcopus  Arelinus  et  alii  Gebellini  de  diversis  partibus, 

Inlerrogalus  super  sin  capitulo  dixit  se  nichil  scire. 

Inlerrogalus  super  ultimo   capitulo  dixit  quod  de  hiis  que  supra  dixit  est  publica 
vox  et  fama,  de  aliis  dixit  se  nescire. 
\9)  Herrigulius   Lodi  prior   ecclesie  sancii    Gregorii  de  Spoleto   lestis  dixit  se  tantum 


(I)  Ripete  ciò  die  hanno  ilctto  i  tcsli  inccodcnti. 


58  i  DOr.dMKNTI   Pi;i!   I.A   STIMUA    li' AREZZO  [728-729. 

scirc  videliccl  (|iioiJ  ipso  audivit  dici  pubiice  quod  Petrus  Saccomis  fraler  episcopi  Are- 
tini vetiit  oiim  iniiltiliuiine  et|uitiim  ad  rogimeii  diete  civitatis  Spoleli  et  ihidem  sletit 
per  sex  menses,  et  dicehalur  pubiice  quod  episcopus  Areliniis  mìserat  ipsum  l'elrum 
et  audivit  dici  quod  episcopus  Aretiiuis  miserai  ipsis  slipcndiariis  ecpios,  et  arma  et 
peculi  iamt'U'.  in  servilium,  ol  (jiiod  audivit  dici  quod  episcopus  AiPtinns  misorat  licteras 
et  amliaxiatores  suos  Fredorico  de  Monteferelro  lune  existenli  in  ci\ italo  Spoleli,  et 
quoti  audivit  dici  quod  i[)se  episcopus  Aretinus  assumpserat  proleclionem  ci  (lefensio- 
nom  ipsorum  S|)oIolaiiorum  rohclliuni;  et  quod  ipsi  Spoletani  rebellos  proplor  aiixilia, 
Consilia  ol  i'avores  qiie  speclabaiil  liabere  ab  ipso  episcopo  et  ab  aliis  Gebellinis  ci  que 
episcopus  Aretinus  eisdem  Spoletanis  per  suas  licteras  facere  promiserat,  in  dieta  re- 
bellione  induraverunt  et  diucius  persliterunt,  et  de  predir lis  omnibus  fuit  publica  vox 
et  fama  de. 
20)  Fraler  Symon  Angclicli  moiiacus  monaslerii  sancii  luiiani  de  Spoleto  lestis  di- 
xit  se  tantum  scire  videlicet  quod  ipso  vidit  ipsum  Petrum  Sacconem  in  dieta  civitate 
Spoleli  stare  ad  regimen  ol  regere  ipsam  civitatera  per  sex  menses,  et  vidil  ipsum  Pe- 
trum Sacconom  stare  in  exeirilii  super  caslrnm  Campcili  et  ibi  stetil  donec  dictum 
caslrum  Carapelli  quod  lune  dolinebalur  per  ipsos  Guolfos  do  Spoleto,  full  expugnalum 
et  reduclum  ad  manus  ipsorum  Gebellinornm  de  Spoleto;  et  audivit  dici  quod  episco- 
pus Aretinus  misit  ipsis  Spoletanis  Gebellinis  pecuniam,  et  audivit  dici  pubiice  in  dieta 
civitate  Spoloti  ab  ipsis  Gebellinis  et  inter  cos  eral  publica  vox  (\\iod  episcopus  Areti- 
nus promiserat  ipsis  eos  iuvnre  et  dare  eis  consilium  eie,  et  quod  ipsi  Spoletani  Gebel- 
iini  propler  spem  quam  liabebant  in  dieta  promissione  magis  induraverunt  in  rebellione 
predicta.  Aliud  dixil  se  nescire  (I). 

(Sn.)  Et  ego  Symon  magislri  lacobi  de  Fulgineo,  imperiali  audorilaie  nolarius  et  index  ordinaritts, 
proni  in  dicto  libro  seu  quaterna  inveni,  vidi  et  legi  ila  hic  predicta  omnia  fideliler  exemplavi 
nil  addens  vel  minuens  fraudolenler  quo  ipsorum  tenor  possit  aliqunteniis  vitiari  ni  si  forte  pun- 
clitm  vel  sylabam  positayn  per  herrorem:  et  publicavi  de  mandato  et  audorilaie  reverendi  «liVi 
domini  lohannis  recloris  supradicli,  qui  suam  audoritatem  inlerposuit  et  decrctitm,  sub  anno 
Domini  M°.ccc°.xxnii°,  indidione  vii",  lempore  domini  lohannis  pape  xxii,  die  terliadecima  mensis 
odubris,  in  palatio  Canonice  maioris  ecclesie  Fulginei,  ipso  domino  rectore  prò  tribunali  sedente, 
presenlibus  nobilibus  et  sapientibiis  viris  domino  Pelro  domini  Aneslaxii  de  Interampne  et  Conato 
de  Narnia  iìidicibus  diete  curie  generalis  et  pluribiis  aliis  testibus  ad  hec  vocatis  et  rogatis. 


(1)  "Dompnus  Angelus  Petroni  prebendarius  ecclesie  maioris  de  Spoleto,,  riferisce  quanto  ha  deposto  frate 
Simone,  nulla  perù  dicendo  della  spedizione  contro  Campello:  cosi  in  parte  il  susseguente  toslimone,  "lolian- 
nes  Stephanoni  canonicus  ecclesie  sancii  Pclri  foris  portum  de  Spoleto,,  il  quale  aggiunge:  "Et  etiam  vidit 
dominum  Ardimannum  teotonicum  dicto  tempore  venire  ad  civitatem  Spoleti  prefatani  cum  xl  vel  1  equiti- 
bus,  et  dicebatur  pubiice  in  dieta  civitate  Spoleli  quod  episcopus  Aretinus  miserat  ipsos  stipendiarios  ad  sua 
stipendia  in  servitium  et  favorem  ipsorum  rebellium  de  Spoleto.  Et  etiam  audivit  dici  quod  episcopus  miserat 
ipsis  plures  quantitates  pecunie,  et  quod  Consilio  et  auxilio  ipsius  episcopi  plures  civitates  ei  plura  castra 
dederant  ipsis  Spoletanis  rebellibus  victualia  et  pecuniam  et  auxilia;  et  etiam  audivit  dici  quod,  propler  au- 
xilia  ipsorum  episcopi  Aretini  et  dictarum  civilatum  et  castrorum  prestila  per  eos  ipsis  Spoletanis,  ipsi  Spo- 
letani rebelles  in  ipsa  rebellione  induraverunt  el  plura  homicidia,  concremationes  et  combustiones  ac  depre- 
dationes  et  alia  malleficia  delestanda  commiserunt  et  etiam  audivit  dici  quod  episcopus  Aretinus  assumpserat 
protectionem  et  defensionem  ipsorum  rebellium  et  cum  eis  conìurationem  et  conspirationem  feceral  tempori- 
bus in  dieta  iuquisitione  et  capilulis  conlentis.  Et  de  prediclis  omnibus  et  singulis  fuit  et  nunc  est  publica 
vox  et  fama  etc.„. 

Ripetono  le  stesse  cose  gli  ultimi  testimoni  "dompnus  Angelus  Froncesscóni,  dompnus  Angelus  Cliovanelli,,, 


*>'■     I32i]  CODICE  DIPLOMATICO  585 


729. 

/  ('aslifilioncn  domandano  a  Guido  Tarlali,  rexcnvo  e  aignore  f/enerale  di  Arezzo, 
il  potestà  da  aceglicrsi  tra  alcuni  della  saa  famif/tia:  il  i-cscoko  elegge  Tarla- 
tino  da  Piclramala  suo  fratello. 

Casfiarlioiiflorentìiio,  Palazzo  del  Conmne;  ■  |  R.  Aifh.  ili  Si.  di  Fii.,  Capitoli, 

Arezzo,  Falnzxo  del  Tescovo  -  2  novembre  1324.  \ol.  XXIV,  e.  9t]. 

In  Dei  nomine  amen.  Anno  eiu.=;(leni  a  naiiviiale  Millesimo  CCCxxiiii,  indictiono  vir, 
domino  Inhannn  papa  residenle,  die  secnnda  mensi,s  novemhri.-;.  Sapiens  vir  dominus 
Antclmiis  de  Mulina  assessor  el  vicariiis  in  Casliilione  Aretino  nohilis  et  potenlis  viri 
Ugiiiccionis  de  Pelramala  Masgii  lionoral)ilis  poleslalis  dicti  castri,  convocato  et  coadu- 
nalo  generali  Consilio  dicti  Conmnis  et  liominum  dirle  terre,  in  quo  Consilio  interfuenint 
due  pnrtes  et  ultra  diclorum  sexaginta  consiliariorum,  una  cum  doniinis  dol'ensoribiis 
et  eornm  voiuntate  et  consiliariis  predictis  et  ipsis  defensoribus,  el  Consiliiim  et  con- 
siliari! una  cum  ipso  domino  vicario  unanimiler  et  concorditer,  eorum  nemine  discor- 
dante, fecernnl,  constitnerunt  et  ordinaverunl  proni  nielius  poluerunt,  discretum  vi- 
rum  ser  Corum  Venture  de  dicto  castro  eoiiim  el  dicti  Comunis  et  liominum  diete 
lene  syndicum,  actorem,  faclorem  et  numplium  sjietialem  ad  presentandum  venerabili 
in  Christo  patri  Guidoni  Dei  grafia  ejtiscopo  el  generali  domino  aretino  electionem  fa- 
ctam  per  dictum  Comune  Cnstilionis  de  infrascriptis  sex  nobilihus  et  potentibus  viris 
de  Pelramala,  secundum  graliam  specialem  per  eundem  dominuni  diclo  Comuni  faclam 
et  liominibus  diete  terre,  ut  possint  eligere  et  nominale  sex  quos  voluerint  de  civitate 
Aretii  in  eorum  polestates  el  rectorcs,  recepluri  unum  ex  eis,  qui  a  diclo  domino  Ine- 
rii confirmalus,  in  eorum  potestalem  el  rectorem  prò  sex  mensibus  proxime  adventuris 
incipiendis  in  kalendis  decembris  proxime  (seculuris)  el  (iniendis  in  kalendis  iunii  proxime 
adventuris:  et  ad  rogandum  eumdem  dominum  omni  huraililate  et  subieclione  qua 
possunl,  ut.  eidem  domino  placcai  unum  ex  dictis  electis  conflrmare  et  eis  Iradere 
in  rectorem  prò  tempore  supradiclo:  et  ad  omnia  alia  facienda  et  exercenda  (que)  in 
predictis  et  circa  predicta  fuerint  oportuna,  cum  salario,  offitialibus,  familia  et  aliis  in 
dicla  electione  contenlis,  presenlanda  per  dictum  ser  Gorum. 

Aduni  in  palatio  iuiidico  dicti  Comunis  Castiilionis,  presenlibus  Venturuccio  Irom- 
becta  dicti  Comunis,  MalTuccio  balitore  ipsius  Comunis  et  Mignano  familiari  dicti  do- 
mini Antelmi  vicarii  leslibus  ad  hec  habitis  et  rogalìs. 

Item  idem  ser  Gorus,  .^yndicario  nomine  quo  supra,  produxit  el  presentavit  dicto 
venerabili  patri  el  domino  instrumenlum  eleclionis  polestarie  Caslillionis  Aretini,  sci  iptum 
manu  suprascripti  notarli,  cuius  quidem  tenor  et  forma  lalis  est: 

In  nomine  Domini  amen.  Anno  a  nativilateeiusdem  Millesimo  CCCxxiiii,  indictione  vii, 
domino  lohanne  [»apa  xxii  (resiliente),  die  secunda  mensis  novembris.  Convocato  et 
cohadunato  Consilio  sexaginta  bonorum  virorum  dicti  consilii  Comunis  Caslillionis  ad 
sonum  campane  vocemque  preconum  more  solito  in  palalio  dicti  Comunis  ad  pelitio- 
nem  et  instanliam  dominorum  defensorum  Comunis  et  hominuni  diclo  terre  Castilionis 
Aretini,  in  quo  Consilio  interfuerunl  due  parles  et  ultra  diclorum  consiliariorum,  pre- 
dii'li  del'ensores  una  cum  dictis   consiliariis  el  ipsi  consiliarii  una  cum  dictis  defenso- 


^86  DOCLMKMI   l'Kll   LA   STOItlA   D'  Alll'ZZo  [729-7.31. 

ribiis  ci  omnes  ;ul  iiivicem  unanimiler  et  coiu'oidiler,  l'oniin  iicmiiie  discord.'uUo,  fa- 
clo  scrii|)liiieu  iiilor  cos,  iiuiiiiiiavuriinl  t;t  ('leycniiil  in  l'oniiii  ci  dicli  (lomuiiis  poloslates 
el  reclores  iiifrascriplos  sex  iiol)iles  el  polenles  viros  de  l'elramala,  debenles  el  inleri- 
denles  habere  dol)eie  unum  ex  eis  ()uem  iilaciieiil  venerabili  in  Cristo  patri  et  domino 
domino  fiuidoni  Dei  t^ralia  episcopo  el  domino  aretino  conlìrniai'e  prò  sex  mensibus, 
videlicel  a  kaleiulis  decenibris  proxime  seculuris  ad  lialendas  iunii  i)roximc  venluras 
cuni  salario  Irecentarum  nonaginla  lil)rarum  denariorum  cortonensium  prò  se  el  suis 
olìilialibiis  el  famiiia  prò  rata  lemporis  solvendorura,  videlicet  prò  se,  uno  bono  ci 
experlo  iudicc,  diioluis  hotiis  et  oxperlis  notariis,  (juatuor  lierniariis  et  uno  ci|uo,  (juem 
tenere  lenealur  tliclus  dominus  poleslas  in  diclo  regimine  ad  suum  rischium  el  t'ortu- 
nam,  el  slare  cum  diclis  onìlialibiis  el  famiiia  in  diclo  regimine  per  totum  dictuni  lem- 
pus  sex  mcnsiiim,  et  ilii  ins  ci  iuslitiam  lacere  secundum  formam  Statuti  dicti  Comu- 
nis.  Itera  lenealur  diclns  poleslas  ad  diclnni  regimen  exercendum  venire  tribus  diebiis 
ante  inilium  sui  regiminis,  secundum  l'urmam  dicli  Statuti.  Nomina  veio  diclorum  sex 
nobilium  et  potenlinm  virorum  elcclorum  el  declaralorum  in  diclo  generali  Consilio 
sunt  hec: 

l'ierus  Angeli  \ 

Tarlalinus  Angeli  / 

n  ir      I 1,1  de  Petramala 

Dolfus  domini   larlali  \ 

Beclinus  Vannis 

Beiloidns  Masgii  et 

Ciuccius  Vannis. 

Aclum  in  paialio  iuridico  Comunis  Caslilliunis  Aretini,  presentibus  Venluruccio 
irombecla  dicti  Comunis  el  Maffuccio  balilore  dieti  Comunis  teslibus  hiis  habilis  et 
vocalis. 

El  ego  Davanlinus  Ternuccii  de  Caslillione  prediclo  imperiali  auctorilale  nolarius 
el  nunc  scriba  et  oflitialis  dicli  Comunis  ad  olFitium  rel'ormalionum  deputalus  predictis 
interfui,  el  de  mandato  ilictornm  dcfensorum  scripsi  et  publicavi. 

Qui  venerabilis  pater  el  dominus  dominus  Cuido  Dei  gralia  episcopus  et  dominus 
arelinus,  visis  et  diligenter  inspeclis  inslrumenlis  iiredictis  et  nominibus  nobilium  viro- 
rum  nominalorum  in  electione  predicta,  Dei  nomine,  Consilio  el  ausilio  invocatis,  no- 
bilera  virum  Tarlatinum  de  Petramala  superius  nominatum  prò  meliori  ipsius  Comu- 
nis in  potestatem  el  rectorem  dicli  Comunis  Castillionis  Aretini  confirmavit  secundum 
formam  electionis  de  eo  per  dicium  Comune  solempniler  celebrate  eie. 

-Acta  sunt  hec  omnia  in  civilale  Arelii,  in  sala  episcopalis  palati!  aretini,  presenti- 
bus  domino  Tebaldo  de  Ohirataschis,  l'etro  Berardini  Casuccii  xivibus  arelinis  teslibus 
ad  hec. 

730. 

Giovanni  XXll  scrive  all'  arcivescovo  di  Spalalo  perchè  prosciolga  il  proposto  Roso 
da  quella  scomunica  che  il  vescovo  Guido  aveva  pronunziala  contro  di  hii  per 
aver  riscosso  le  l'endile  della  Neve  di  Ulesule. 

ÀYÌguouc  ■  14  gennaio  1325.        [Ardi.  Vatic,  Rrg.  loanids  .X'Ml,  an.  IX,  voi.  78,  e.  21 4',  ep.  642]. 


AN.     I324-l32o|  CODICE   DIPLOMATICO  o87 

Venerabili  fralri  (Baliano)  archiepiscopo  Spalalensi  salulem. 

Niiper  (lilecli  filii  Rosi  ecclesie  Aretine  preposili  nohis  oblala  pelilio  coiilinebal  quod 
c.ìim  olim  ipse  friicliis,  reddiUis  et  proventtis  plebis  de  Mensulis  (")  aretine  diocesis  a  di- 
iecto  (ilio  lordano  eiusdem  plebis  plcliano  arrendisset  et  condiixisset  ad  fìrmum  prò 
certa  pecunie  qnanlitate  per  eundem  preposilum  eidem  lordano  cerlis  loco  et  termino 
persolvendi,  fluido  qui  tiinc  se  gerel)at  prò  episropo  Aretino  conlra  eundem  preposi- 
lum, odii  rancore  concepto,  ad  eius  aspirans  giavamina,  eundem  preposilum  lune  apud 
sedem  aposlolicam  constilulum  prò  eo  quod  (bclis  loco  et  termino  eidem  piebano  de 
pecunia  non  salisfecerat  antedicta,  ad  suam  fecil  presentiam  evocari,  et  tandem  ipsum 
repulans  contumacem  in  euin  occasione  huiusniodi  excomunicalionis  sentenliam  aucto- 
rilale  ordinaria  promulgavit.  (Juare  idem  prepositus  nobis  buniililer  supplicavit  ut, 
cum  per  eum  sii  eideni  piebano  apud  eandeni  sedem  de  huiusmodi  pecunia  salisfa- 
ctum.,  providere  sibi  in  bac  paite  de  oporUino  remedio  dignaremur.  Nos  igitur  eiusdem 
[irepositi,  suis  exigenlibus  merilis,  volenles  super  hoc  annuere  favorabililer  votis  eius, 
fraternilali  lue  per  apostolica  scripla  mandamus  quatenus,  cum  dicto  piebano  sii  de  ea- 
dem  pecunia,  ut  prcmiltilur,  salisfaclum,  sepefalum  preposilum  ab  eadem  excomunica- 
lionis  sententia  et  quibuscumque  aliis  gravaminibus  conlra  eum  per  eundem  Guidonem 
vel  eius  auclorilale  aut  mandalo  occasione  huiusmodi  faclis  vel  habitis  sive  lalis,  auclo- 
ritate  nostra  absolvas  et  super  irregularilale,.siquam  divina  celebrando  vel  se  illis  im- 
miscendo  conlraxerit,  dispenses  misericordiler  eum  eadem,  iniungens  sibi  prò  modo 
culpe  penilenliam  salularem  et  alia  que  de  iure  fuerinl  iniungenda.  Datum  Avinione, 
xviiii  kl.  februarii,  anno  nono. 


731. 

Giovanni  XXlì  scrive  al  Potestà  e  Covinne  di  Cortona  annullando  certi  patti  che 
erano  convenuti  tra  il  Comune  stesso  e  il  rescorn  Guido  a  causa  di  un  censo 
annuo  di  iOOO  fiorini  da  lui  imposto. 

ATÌ£rnone  ■  IS  inasr^io  1325.        [Ardi.  Vatic,  Re(j.  lonnnhXXII,  an.  IX,  voi.  79,  e.  340',  e|i.  2202]. 

Dileclis  liliis ....  poleslati,  Consilio  et  Comuni  Codone  aretine  diocesis  salulem. 

Ex  parte  vestra  reverenter  fuit  propositum  coram  nobis,  quod  olim  inter  Guidonem 
lune  episcopum  aretinum  nomine  suo  et  Aretine  ecclesie  ex  parte  una,  et  vos  occa- 
sione quarumdam  domorum,  hedi/iciorum,  honorum  immobilium,  iuriuni  et  iurisdi- 
ctionum  que  episcopus  et  ecclesia  Aretina  in  terra  veslra  Cortone  eiusque  territorio  et 
dislrictu  habere  dinoscilur  ex  altera,  discordie  materia  suscitala,  tandem,  vobis  per 
prefalum  Guidonem  lune  episcopum  eiusque  complices  et  sequaces  graviiius  diver- 
sis  dampnis  et  iniuriis  irrogalis,  ad  inl'rascriplam  compositionem  et  concordiam  cum 
60  devenistis,  videlicet  quod  dieta  bona  immobilia,  domos,  iurisdiliones,  possessiones 
et  iura  ad  cerlum  tempus  nondum  completum  prò  mille  (lorenis  auri  dictis  lune  epi- 
scopo et  ecclesie,  seu  alteri  eorumdem  nomine,  annis  singulis  persolvendis,  quamvis 
fruclus  qui  provenit  ex  eisdem  non  tantum  valeat  ad  afTictum  seu  costumum  vel 
peosionem,  debeatis  tenere  contractibus  super  hiis  in  persona  eiusdem  singularis  per- 


(')  Leggasi:  Mesulis. 


b88  DOCUMKNTI    PKH    LA    STOBIA    D'  AHKZZO  1*31 -IO-'. 

soiie  ile  civilale  Aretina  sub  gravibiis  penis  et  obligatioiiibiis  prò  |)i'cdicto  tempore  ce- 
lebralis;  hoc  intra  prefalum  lune  episcopum  ci  ecclesiam  prò  parte  ipsoruni  et  vos 
prò  parte  altera  aclo  specialiler  el  convento,  ul  nec  vos  contra  ipsos  iiec  ipsi  contra 
vos  a  sede  apostolica  sive  aliquo  quovis  modo  ali()ni(l  imi)elrarelis  nec  impetratum  ac- 
ciperelis  vobis  invicem  adversando  de  liniusmodi  convenlionibus  observandis,  pactis, 
obligulionibiis  ci  oertis  penfs  adieclis,  el  iiinc  inde  prestito  nicbilorainus  iiiramento. 
Oliare  iiol)is  hnmiliter  suppliraslis  ut,  rum  vos  prompli  silis  et  jiarati  ad  obsequia  Fio- 
mane  Kcclesie  malris  veslre.  ac  huiiismodi  pene  convenliones,  obiigaliones  et  pacta  in 
preiudicium 'liberlalis  ccclesiastice  allemptala,  ac  observalio  inramenli  prestiti  super 
eis  a  vobis,  ut  asserilis,  violenter  exlorti,  ab  ossequiis  eiusdem  ecclesie  impedire  valeanl, 
(luocuiniiue  modo  providere  vobis  de  oportnno  remedio  dignaremur.  Nos  igilnr  alleii- 
denles  conventiones,  obiigaliones,  jìacla,  peiias  ac  iuramenta  predicla  in  quanlnni  pru- 
hibent  ne  ad  eandem  sedem  aposloiicam  recui:rdtur  obviare  ccclesiastice  liberlali,  cum 
cuiciimque  oppresso  et  gravalo  liceal  ad  sedem  ipsam  liabere  recursum,  omnes  et  sin- 
gulas  penas  et  senlentias  spirituales  el  teniporales  ac  conventiones  el  obiigaliones  et 
pacla  seu  habila  in  diclo  traclalu  quomodoiibel  super  iilis  lune  vel  alias  lam  Inter 
prelaluni  lune  episcopum  redundantia,  lollimus,  auclorilate  apostolica  cassamus,  irri- 
tamus.  revocamus  el  prorsus  annullamus,  ac  nulla  el  irrita  declaramus,  iuramenta 
super  hiis  prestila  relaxanles;  ac  decernentes  vos,  eisdem  penis  et  senlentiis  ac  conven- 
lionibus, obligalionibus,  pactis  el  iuramenlis  preslilis  super  eis  nequaquam  obslanlibus, 
posse  super  prediclis  el  aliis  oppressionibus,  el  oporlunitatibus  vestris  ad  eandem  se- 
dem recurrere,  el  apud  ipsam  adversus  obiigaliones,  conventiones  el  pacla  predicta  per 
vias  licitas  vos  iuvare.  Et  insuper  vos  el  vestrum  populura,  terrilorium  el  disliiclum 
personamque  singularem  predictam  el  omncm  aliam  diclis  obligalam  ab  eisdem  penis 
el  sentenliis  el  iuramenlorum  prestalionibus  liberamus  el  absolvimus,  ac  vos  liberalos 
dictamque  personam  ac  lerram  Corlone,  nec.  non  terrilorium  et  districlum,  predictam 
liberam  el  absolulani  fore,  ila  quod  ex  prediclis  vel  ralione  seu  causa  piediclorum  penas' 
aliquas  iiicurrere.  vel  in  iudicio  vel  extra,  aliqualiter  conveniri  a  |)refala  ecclesia  el 
episcopo  seu  quocumque  episcopo  aretino  qui  erit  prò  tempore  non  possilis,  concedimus 
de  apostolice  plenitudine  poteslalis.  Datura  Avinione.  xv  kl.  iunii.  anno  nono. 


732. 

iiioranni  XXll  istituisce  l'  Episcopato  in  Cortona,  separando  questa  città  dalla  giu- 
risdizione della  Chiesa  Aretina. 

A.TÌ5iione  •  19  ginsrno  1325.        f  Ardi.  Vatic,  Rey-  Ioannis  A'.XII,  an.  IX,  voi.  79,  e.  2'J3',  ep.  2071]. 

UuiiELLi,  Italia  sacra,  1,  (i22  -  Billar.  Hom.\n.,  Ili,  parie  11,  19.3  -  .\ltico«zi,  Risposta  apologel.,  Il,  4C  •  Cappel- 
letti, Le  Chiese  d'ital.,  XVIII,  272. 

Ad  perpeluam  rei  memoriam.  Vigilis  speculaloris  officium  super  gregem  domini- 
cum  nostre  vigilanlie  creditum  exercere  uliliter  cupienles,  circa  illa  potissime  inluilum 
dirigimus.  animum  curamque  solicilam  adhibemus  per  que  divini  cultus  augmentum, 


AN.    l:ìÌo]  CODICE   DIPLOMATICO  o89 

exallatio  calholice  tidei  el  comoda  salulis  proveniant  animabiis.   Sane  iam  iliuliim  niul- 
loruin  lìdeclignis  rclalibus    plenins  informali    qiiod    miivorsilns  tortone,  que  liaclenns 
do  Areliiia  diocesi  uxistebal,  sinistre  partis  non  declinat  in  (icvinm  noe  siiani  ponil  timi 
indevolis  eiusdem  ecclesie  porlioiiem  sed  prono  et  prompto  animo  in  eiusdcm  ecclesie 
obse(piiam  totalilur  se  exponit,  quodque  presules  Ecclesie  Arcliin'  qui  l'uerunl  prò  toni- 
pore,  raro  dictuin  iociim  Corloiie  visitarnnt  nec  circa  illiim  cnram  pasloralis  ciiraveriint 
oHìcii  exercere.  et  qiiod  eadein  ecclesia  in  proventibus  el  redditibus   anniiis  sic  affluii 
habundanter  eiusque  diocesis  adeo  diffusa  existil  quod  exempto  dirlo  loco  Cortone  cum 
suo  territorio  reddilus  et  proventus  diocesi  eiusdem  aretine  ecclesie  suflìciunl  habundanter; 
considerantesque  altentius  quod  cadeni  terra  Cortone  est  iocus  nol»ilis  et  insignis,  latum 
et  magnum  habens  teritorium  et  districtum  gregemqne  liiiorum  tam  infra  menia  quam 
extra  fccundum  et  plurimuin  copiosum;  quodcpie  prefala  universitas  per  speciales  suos 
procuratores  et  numptios  mullas  et  diversas  ralionabiles  causas  coram  nobis  fecerunt 
exponi  que  rate  mediationis    cxamine  iu  libra    presidentis    appensa  inste   debebant  et 
poterant  ad  concedeiidum  eisdem  catliedrani  pastoralem  romani  pontificis  aiiimuni  in- 
clinare, eorum  qui    proprium    habeie  pontificem  in  eadem  teira  desiderant    supplica- 
tionibus  annuentes  ad  Dei   laudem  el  gloriam  et  exaltalionem   eiusdem  catbolice  fidei 
et  divini  cultus  augmentum,  eaiulem  terram  ('.orione  qnam  una  cum  loto  suo  territorio 
et  dislrictu  ab  omni  iurisdictione  s|)irilHali  et  temporali  tara  Ecclesie  Aretiise  quam  quo- 
rumlibet  episcoporum  el  capitulorum  et  aliarum    personarum  ecclesiasticarum,  secula- 
rium  et  regularium    cuiuscumque  status,  ordinis  vel  condilionis   exislant,    auctoritate 
apostolica   prorsus  eximimus  et  lotaliter  liberamus,  de  fralruni  nostrorum   Consilio  el 
assensu  et  apostolico   plenitudine  potestalis  in  civitatem   erigimus  el  civitalis  vocabulo 
insignimus,  auclorilale  apostolica  decernenles  ut  ecclesia  sancii  Vincenlii  sita  in  dieta 
civitate  Cortone,  que   hactenus    monasterio  sancte    Flore  aretino    onlinis  sancii  Bene- 
dici!, erat  pieno  iure  subiecta  et  per  ipsius  monasterii  monachos  fuerat  solita  gubernari 
decelero  sii  el  habeatur  perpetuo  eiusdemque  civilatis  ecclesie  calhedralis;  qnam  quidem 
ecclesiam  sancii  Vincenlii  cum  omnibus  iuribus  et  perlinenliis  suis  ab  omni  iurisdictione, 
poleslate,  iure  et  dominio  episcopi  et  Ecclesie  Aretine  ac  ipsius  monasterii  auctoritate 
predicla  prorsus  eximimus  et  plenarie  liberamus  eamque  ad  censura  aliquem  seu  pre- 
stationem  aut  servitium  vel  subieclionem  quamcumque  dileclis  fìliis  abbati  el  conven- 
tui  dicli  monasterii  eorumipic  successoribus  nec  non  prefato  monasterio  volumus  et  de- 
cerniraus  in  anlea  non  teneri,  eldemque  cathedrali  ecclesie  lerritorium  el  districtum  pre- 
dictum  prò  diocesi  auctoritate  predicla  in  perpeluuni  assignamus.  Concedimus  quoque 
ex  nunc  auctoritate  prefata  et  donamus,  deputamus  et  eliam  applicamus  mense  episco- 
pali et  capilulo    Cortonensibus    omnia  bona  mobilia  el  immobilia,  doraos,   liedificia  et 
possessiones,  reddilus  el  proventus,  pensiones  et  census,  iurisditiones  et  iura  quecuraque 
spiritualia  et  temporalia,  quocumque  noraine  censeantur,  in  quibuscumque  locis  et  re- 
bus consistant,  que  episcopi  qui  fuerunt  prò  tempore  el  Ecclesia  Aretina  hactenus  in 
dieta  civitate  (tortone  eiusque  territorio  et  dislrictu  habuerunt  vel  ad  eos  (juomodolibct 
competere  poluerunt,  ita  quod  predicla  i)ona  et  iura  universa  el  singula  ad  prefalam 
ecclesiam  Cortonensem  et  episcopalem  mensam  ipsius  et  capituli  iuxta  nostre   ordina- 
tionis  tenorera  perpetuis  futuris  temporibus  debeanl  perlinere;  iura  omnia  superiori- 
tatis  et  alia  quclibel  que  in  civitate  predicla  ecclesiis  ecclesiasticisque  locis  el  personis 


.■)00  DOCUMKNTI    PKIl   I.A    Sl'OitlA    d'  AREZZO  (732-734. 

el  iiicolis,  pertinenliis  el  disliiclii  eiusilem  Ecclesia  Areliii.i  el  cius  ca|)iliiliim  quomo- 
(lolihol  lialjuei'unl  in  diclam  raliicilralnm  Ecclesiain  Coilononsom  plfinnrio  Iraiisforonles 
et  illa  poiios  l'am  pieno  l'I  inlegralilor  volonles  pei'iieliid  icinanei'e.  Convonlioiios  el 
pacla  iliuliiin  liabita  inlcr  (luitionem  lune  episcopuin  fi  (;(jmiine  el  popnluin  civilalis 
C.orlonensis  vcl  i|uemciimi|iii>  aliiim  nomine  popiili  el  r.omiinis  prediclorum  in  (piiliiis 
inler  alia  (lioilur  conliniMi  i\wn\  nnivcrsitas,  Coinuno  et  popnlns  Corlononsis  dictas 
doinos,  cdilii'ia  l'I.  alia  bona  ininiohilia,  iiirisditionom  el  inra  ad  rcrliim  lempiis  nondunì 
coniplelnm  pio  mille  llorenis  ami  aiiiin  quolibel  prol'alis  (luidoni  lune  c[)isci)po  H  Ec- 
clesie Areliiie  seii  alteri  eoriiin  noiiiiiio  persoivcndis  lencre  deberenl  omnemque  son- 
lentiam  seii  senlenlias  per  episcopiiin  Areliniim  qui  l'iiil  pio  lemporc  vel  cius  aiirloiìtate 
per  (|ueuiouiiu|ue  prolatani  seu  |)rolalas  ob  piemii^sa  vel  aliquod  premissoriim  conlir- 
malione  apostolica  vel  ipiacumque  alia  fiiiiiitate  vailalas  omnemque  conlraclum  seu 
eoiitrarliis  sii|i(,'r  luiiiismoili  lonvenlionibus  seu  obligationibiis  lialiiliun  vel  liabilos  in 
pei'sonam  ciiiiisciimqiie  siiigiilaris  persone  de  dieta  eivilale  Arclina  penaiiim  adiectione 
el  iiu'amenloium  proliibilione  vallalos,  aucloiilale  apostolica  cassanles,  inilanlcs  et  re- 
vocanles  oniniiio,  el  ijisos  cassos  (ore  et  inilos  decernentes,  el  nullius  prorsus  exislere 
lìimilatis.  Insliiimeiila  ipioipie  super  diclis  conlractibiis  confecta  omnino  viribus,  quan- 
tum ad  lenipus  rtiluriim  allineili,  vacuamus;  ila  ipiod  inslrumenlis  eisdem  in  iutlicio 
vel  exra  nulla  lides  debeai  exhibeii.  Dictam  (|uoquc  uiiiveisitatem  et  populuni  Cortonen- 
sem  el  quaslibel  singulares  personas  civilalis  Cortonensis  eiusque  terrilorii  et  districtus 
nec  non  lideiussmes  ipii  su|ier  preinissis  inlerveneiunl  et  (|uamlibet  aliam  specialem 
vel  singulaiem  peisonam  diclis  de  causis  obligalam  ab  omnibus  promissionil)us,  pacti- 
bus,  conventionibus,  obligationibus  ac  penis  el  fideiussionibus  super  piemissis  vel  pre- 
mis  soi'um  occasione  faclis  et  liabitis  ac  preslatione  iuramcnlorum  super  observanlia 
prediclorum  vel  alicuius  eorum,  auctoritale  predicta  et  aposlolicae  plenitudine  polesialis, 
lolaliler  absolvimus  el  eliarn  liberamus,  et  eos  ad  |)rediclorum  iuramenlornm  obser- 
vantiam  decerniinus  non  teneii,  ila  quod  propler  premissa  pacla  vel  aliquod  premis- 
sorum  per  eos  vel  fideiussores  eorum  non  servala  nec  completa,  a  quorum  observatione 
ipsos  el  heredes  eorum  in  porpetuum  duximus  absolvendos,  nullam  possint  [)enam  in- 
currere  nec  premissorum  occasione  aliqualenus  convenir!.  Quia  vero,  quod  de  eivilale  ipsa 
per  aposlolice  sedis  previdenliam  circumspeclam  factum  el  ordinalum  esse  dignoscitur 
in  hac  parie,  perpetuis  fuluris  temporibus  esse  volumus  valilurum  et  robur  oblinere 
incommutabilis  firmitalis,  auctoritale  predicta  dislriclius  inliibemus  ne  aliquis  cuiuscum- 
que  preminentie,  ordinis,  conditionis  aut  status  eliam  si  arcliiepiscopali  aut  episcopali 
seu  regia  prefulgeant  dignilale,  buiusmodi  ordinalionem  sedis  eiusdem  quovis  quesito 
colore  vel  modo  sive  causa  vel  occasione  qualibel  adinventis  turbare  seu  quomodolibet 
templare  presumal.  is'os  enim  ex  nunc  irritum  decernimus  et  inane,  si  secus  super  hoc  per 
quemcumque  a  quavis  auctoritale  conligeril  altemplari;  et  nihilominus  in  eos  qui  ex 
certa  scienlia  contrario  quovis  modo  atlemplare  presumpserint  excomunicationis,  suspen- 
sionis  et  inlerdicti  senlenlias  promulganius,  a  quibus  nullus  ab  alio  quam  a  romano 
pontilice  absolulionem,  suspensionem  vel  relaxalionem  nisi  dumlaxat  in  mortis  arliculo 
ab  eadem  excomunicationis  sententia  valeal  oblinere.  Quod  si  aliquem  in  morlis  arliculo 
a  dieta  excomunicationis  senlenlia  conlingat  absolvi,  nisi  posi  recuperalam  convalescen- 
tiam,  quam  citius  commode  polerit  apostolico  conspectui  se  presenlet  mandatum  romani 


XH.     ]'.Ì2'Ò\  CODICK   DIPLOMATICO  .'191 

poiililicis  luimililer  super  hoc  roceplunis,  volumus  et  ilecermiiius  licei  sii  satis  a  iure 
provisum,  quoil  in  eamJem  excumunicaliouis  senlenliam  reciiicitiat  ipso  faclo.  Kulli  ergo 
ouiiiino  liominurn  iiceat  liane  paginain  iiostrariim  exemptionum,  liberationum,  ercctio- 
nis,  iiisigdilionis,  couslilulionum,  vuluulslis,  assignationis,  concessionuni,  ilonalionis, 
depulaliouis,  appiicationis,  Iraiislalioiiis,  cessaliouis,  irrilalionis,  revocalionis,  vacualioriis, 
absululioiiis,  liijeralionis,  inliibitioiiis  et  proinulgalionis  infringere  vel  ei  ausu  lemerario 
contrairc.  Siquis  aulem  hoc  aUcmplare  piesumpseril,  iudignalionem  onnipolentis  Dei  et 
beatorum  l'etri  et  Pauli  aposlolorum  eius  se  noverit  inciirsurum.  Dalum  Aviiiione, 
decimolerlio  kalendas  iulii,  poiililicalus  nostri  anno  nono. 


733. 

Giovanni  WIl   india  gli  Inquisitori  di  eresia  a  inviargli  il  processo   da  loro  re- 
dallo  contro  il  vescovo  (ìuido  Tarlati. 

Avi^uonc  •  18  luglio  1325.  [Ardi.  Vatk-.,  R<-(j.  loamm  XXII,  voi.  113,  e.  77',  ep.  072]. 

Keclori  .Marchie  Anconitane  ac  lohanni  de  Ancona  et  Servodei  do  l'enna  ordinis 
fratruui  minorum  inquisiloribus  heretice  pravitalis  iu  provincia  diete  Marchie  Aaclori- 
tale  apostolica  depulatis. 

Volentes  senteutiam  per  vos,  filli  inquisitores,  contra  (luidonem  episcopum  Aretinnm 
super  t'auloria  herelicorum  et  ydolatrarum  prolalaiii  nuper,  ut  accepimus,  fuieliter  no- 
bismilti,  discretioni  vestre  per  a|)ostolica  scripta  mandamus,  qualinns  sentèntiam  huius- 
modi  de  verbo  ad  verbum  in  publicam  formani  redaclam  veslrisqiie  sigillis  munitam 
nobis  destinare  quam  citius  per  fidelem  nancium  studealis.  Datum  Avinione,  xv  ki. 
augusti,  anno  ix". 


734. 

Giovanni  MI  scrive  al  Rettore   del    i'alrimonio   della  S.  Sede  perchè  favorisca   e 

prolegga  Rainerio   vescovo   di   Cortona,  Roso  proposto   e  amministratore  della 

'   Chiesa  Aretina,  e  gli  altri  della  stessa  casa  libertini,  nonché  il  popolo  Corlonesc. 

Avignone  -  20  luglio  1325.  [Ardi.  Yatic,  liey.  loannis  XXII,  an.  IX,  voi.  113,  e.  84',  ep.  605]. 

Rectori  Patrimonii. 

Dilectos  filios  Raynerium  electum  Corlonensem  et  Bosum  Beordi  prepositum  et  admi- 
nistratorem  ecclesie  Aretine  ac  alios  de  domo  sua,  nec  non  nobiies  viros  Raynerium  et 
Hugucium  Guillielmi  ac  Comune  et  populum  civitatis  Cortonensis  Ecclesie  Romane  lìdeles 
et  devotos  prosequentes  prerogativa  favoris  discretioni  tue  mandamus  quatenus  eisdem 
et  eorum  cuilibet  prout  te  requirendum  duxerint  et  tu  cognoveris  oportnnum  in  suis 
agendis  assistas  taliter  auxiliis,  consiliis  et  favoribus  oportunis  quod  nobis  debeat  gra- 
lum  accidere  tuque  provide  vaieas  merito  comendari.  Datum  Avinione,  xiii  kal.  au- 
gusti, anno  nono. 


59*  DOCHMKNTl   l'KR    I.A   STdlUA    D'  AIìKZZO  I  TIL'I-THO. 


735. 

(iiiirunni  Wll.  mentre  uolifìca  a  lloso  defili  I  hcrliìii.  proposU)  della  Chiesa  Aretina 
come  il  rescoro  (addo  sia  sialo  seomuniralo  e  condannato  dalla  S.  Sede  per  essere 
l'autore,  ricettatore  e  consifjliere  dei  ribelli  ed  eretici  della  Marca  Anconetana , 
lo  nomina  amministratore  della  Cìnesa  Aretina. 

AviffiioiiP  ■  io  In^'lìo  Viì<.        lAivli.  Viiiic,  lìi'n.  lodììnix  XV//,  .in.  IX,  voi.  113,  r.  ICS,  c|i.  100,3|. 

Dilt'cli)  lilii)  l?oso  lìaiili  (lo  Uberlini.^,  iirr|)nsilo  Ki^clesio  .\relinc  et  adniinisiratori 
eiustlt'iii  in  .spiiiliialilms  l't  lemporalilms  aiicloritatc  aposlolica  deputato. 

IiiiiMicluni  iiiihi.-;  de.'^iiper  aposlolaliis  onic.iuin  quo  iiiiivpr.-;alis  ccclosiaruin  cura  iiobis 
inciimhei'e  iiosciUir  inslanli  .■^oliciliitline  nos  ppriiii^'et,  ul  illainin  iiKlonipnitalibiis,  f|ne 
giiberiialoribiis  careni  legilimis,  piiusr|iiam  col!al)antiir,  in  siii,s  inribns  saliil)rilor  ron- 
siiiamiis.  Diuluin  siqtiiflem  ad  (Mb^ctornm  filioriiin  lohannis  de,  Ancona  el  Seividei  de 
l'onna  de  onbne  lìaliiini  iiiinoiiim,  ini|iiisil(irnin  berelicn  pravilalis  in  provincia  nostra 
Marchit'  .Vnconilane  depiilaloriim  aueloritalc  apostolica  (f|aibus  filiani  a  nobis  per  apo- 
slobcas  lilteras  conila  fautores,  adiulores,  defensores,  valitore.s,  rece[ilatores,  compbces 
el  seqiiaces  f|uondam  Frederici  de  Montel'erelro,  lacol)!  ot  Beraidi  Persivalii,  Aioleti, 
(Iruciani  Biirgaresci  eiiis  nepolis,  Zavnli  Ceroli  et  Leonis  de  Racanelo  hereticoium  et 
ydolalrariim  el  de  lieresi  el  ydolalrie  criminibiis  pnblice  dampnatornm,  ac  Lipacci  et 
Andree  quondam  Conzoli  de  Auximo  dampnatorum  de  lierelica  pravilate  infra  el  extra 
diclam  provinciam  Marcbie  Anconitane  seu  alilii,  ubicumque  el  nndecunn(|ue  exislente, 
cuiuscumqiie  slatiis,  ordini,';  vel  condilionis  existerent  eliam  sì  palriarcbali  vel  pontifi- 
calis  seu  quavis  alia  dignilate  fulgerent,  ad  inqiii.silionem,  coiidempnalionem  et  senteii- 
tiarnm  executionem  jirocedendi  auclorila.s  el  facullas  libera  specialiler  concessa  exlilit, 
el  maiidalum)  noiiciain  clamoribus  mulloruni  validis,  ac  fama  seu  polius  infamia  publica 
referente  perdiicla,  quod  Guido  lune  episcopus  Arelinus  prefalis  Iierelicis  et  ydolalris  post 
sentenliam  et  condempnalionern  liuiusmodi  adlieserat  et  presliterat  multipbciter  Consilia, 
aaxilia  el  favores,  qiiodque  cum  ipsis  lierelicis  ad  per.sequendnm,  offendendmii,  capien- 
dum,  depredandum  el  occidendiiin  fideles  Warcliie  supradicte  paraveral  insidias  ac  eos- 
dem  fideles  et  homines  comuniaque  lerrariim  diete  Marchie  ad  rebellandum  contra 
nos  el  Ecclesiam  Romanara  et  officiales  nostros  eiusdem  Marchie  duxerat  perversis 
conatibus  inducendo  eos  insuper  ad  seqiielam  diclorum  liereticoriim  el  ydolalrarum 
perverlere  ausibus  execrabilibus  moliendo,  prelati  inquisilores -premissa  non  valentes, 
urgente  conscienlia,  conniventibus  oculis,  perlransire  super  bis  que  adeo  eranl  notoria 
quod  nulla  poleranl  lergiversatione  celari,  lilerarum  auctorilale  predictarum  legitime 
procedenles,  cum  sibi  |)er  inquisilionom  el  processiis  inde  per  ipsos  liabilos  de  predictis 
evidenler  constaret,  eiinidem  Guidonem,  presente  prelalorum,  clericorum,  el  religiosorum 
aliorumque  |)lurium  mullitudine  copiosa,  iudicaverunt  et  sententiando  decreverunt  fuisse 
et  esse  faulorem,  receptalorem  el  auxilialorem  herelicorum  et  ydolalrarum  prediclorum 
eisque  favisse,  adhesisse  ac  preslitisse  auxilia,  Consilia  et  favores  post  sententias  dam- 
pnalionis  de  lieresi  et  ydolalrie  crimine  contra  ipsos  herelicos   publice  promulgalas  et 


ìN.    I.'}-Ji)  CODICE  DIPLOMATICO  585 


729. 

/  Casiìylionexi  domandaìio  a  Guido  Tarlali,  rescovo  e  signore  generale  di  Arezzo, 
il  poleslà  da  scrgliersi  tra  alcuni  della  sua  famiglia:  il  vescovo  elegge  Tarla- 
iino  da  IHelramala  suo  fratello. 

Cas1iglionflor«nliiio,  Palazzo  del  Comnne;  [(ì.  Ardi,  ili  Si.  di  Fir.,  Capitoli, 

Arezzo,  Palazzo  del  vescovo  -  2  novembre  1324.  vnl.  XXIV,  e.  9i]. 

fn  Dei  nomine  amen.  Anno  eiusdem  a  nalivitale  Millesimo  CCCxxaii,  indiclione  vii, 
domino  lolianne  papa  residente,  die  secunda  mensis  novembris.  Sapiens  vie  dominus 
.4ntelmus  de  Miitin.i  assessor  et  vicarius  in  Castillione  Aretino  nobilis  et  polenlis  viri 
L'guiccionis  do  l'etramala  Masgii  honorabilis  potestatis  dicti  castri,  convocato  et  coadii- 
nato  generali  Consilio  dicti  Comiinis  et  liorainum  diete  terre,  in  quo  Consilio  interfueriint 
due  parles  et  ultra  dictorum  scx;iginta  consiliariorum.  una  cum  domini;;  defensoribus 
et  eonim  voluntate  et  consiliariis  predictis  ci  ipsis  defensoribus,  et  t!onsilinm  et  con- 
siliarii  una  cum  ipso  domino  vicario  unanimiler  et  concorditer,  eoinm  nomine  discor- 
dante, fecernnl,  constitiierunl  et  ordinaverunt  prout  melius  poluerunt,  discretum  vi- 
rum  sor  (.orum  Vontnre  de  dicto  castro  eoium  et  dicti  Comunis  et  hominum  diete 
terre  svndicum,  actmem,  faclorem  et  numptium  spetialem  ad  presentandum  venerabili 
in  Christo  patri  Guidoni  Dei  grafia  episcopo  et  generali  domino  aretino  electionem  fa- 
ctam  per  dictum  Comune  .Castilionis  de  inlrascriptis  sex  nobilibus  et  potentibus  viris 
de  Petramala,  secundum  gratiam  specialem  per  enndem  dominum  dicto  Comuni  factam 
et  hominibus  diete  terre,  ut  possint  eligere  et  nominare  sex  (pios  voluerint  de  civitate 
Aretii  in  eorum  polestates  et  reclores,  recepturi  unum  ex  eis,  qui  a  dicto  domino  fue- 
rit  confìrmatus,  in  eorum  potestatem  et  reclorem  i)ro  sex  mensibus  proxime  adventiiris 
incipiendis  in  kalendis  decembris  proxime  (secuturi.*)  et  finiendis  in  kalendis  iunii  proxime 
adventnris:  et  ad  rogandum  oumdem  dominum  omni  humìlilate  et  subiectione  qua 
possnni,  ut  eidem  domino  placeat  unum  ex  diclis  electis  confirmare  et  ois  tradere 
in  reclorem  prò  tempore  supradicto:  et  ad  omnia  alia  facienda  et  exercenda  (que)  in 
predictis  et  circa  predieta  fuerint  oportuna,  cum  salario,  oifitialibus,  familia  et  aliis  in 
dieta  electione  contentis,  preseiilanda  per  dictum  ser  Gorum.  ' 

Actum  in  palatio  iuridico  dicti  Comunis  Castillionis,  presenlibus  Venturuccio  irom- 
becta  dicti  Comunis,  MafTuccio  balilore  ipsius  Comunis  et  Mignano  familiari  dicii  do- 
mini Antelmi  vicariì  teslibus  ad  lieo  habitis  et  rogatis. 

Item  idem  ser  Gorus,  syndicario  nomine  quo  supra,  produxit  et  presentavit  dicto 
venerabili  patri  et  domino  instrumentum  electionis  potestarie  Castillionis  Aretini,  scriptum 
manu  suprascri|)ti  nolarii,  cuius  qnidem  tenor  et  forma  talis  est: 

In  nomine  Domini  amen.  Anno  a  nativitale  eiusdem  Millesimo  CCCxxiin,  indiclione  vii, 
domino  lohanne  papa  xxii  (residente),  die  secunda  mensis  novembris.  Convocato  et 
cohadunato  Consilio  sexaginta  bonorum  viroriim  dicti  consilii  Comunis  Castillionis  ad 
sonum  campane  vocemque  preconum  more  solito  in  palatio  dicti  Comunis  ad  petitio- 
nem  et  instantiam  dominorum  defensorum  Comunis  et  hominum  diete  terre  Castilionis 
Aretini,  in  quo  Consilio  interfuerunt  due  partes  et  ultra  dictorum  consiliariorum,  pre- 
dicti  defensores  una  cum  diclis   consiliariis  et  ipsi  consiliarii  una  cum  dictis  defenso- 


(H)i  DOCUMENTI   TER    LA    STORIA   D'  AREZZO  [740-742. 

iiolciiles  il;ii|ue  uxcessus  horribiles  huiusmotli  absque  correclione  debita  oeuHs  conni- 
venlibus  perlransire,  discrclioiii  lue  per  ;i|)Oslolica  scripla  commiltimiis  el  iiiaiidamus 
qualeims  tam  conila  dicium  Ciuidonem  quam  illuni  qui  piediclam  plel)em  ex  sua 
nefanda  huiusmoili  nillacionc  recepii,  sui)er  premissis  et  ad  currcclionem  et  punilio- 
iieiii  dicloium  cxi:c>suiim  procedere  summaiie,  sim|)liciter,  de  plano  et  sine  strepila 
el  ligura  iudicii,  super  quo  plenam  el  liberam  facuilalem  lue  prudencie  presencium  tenore 
concedimus,  non  poslponas,  conlradiclores,  cuiiiscumque  conditionis,  status,  ordinis  el 
■dignitalis  cxistant,  per  cciisuram  ecclesiasticam,  aiipcilatione  postposila,  coinpescendo, 
non  obstante  si  eis  voi  eoruni  ali(|uibus  commuiiiler  ve!  divisim  a  sede  apostolica  sii 
indultutn,  quod  interdici,  suspendi  vel  excomunicari  non  possint  per  lilleras  apostolicas 
nisi  facienles  plenam  et  exprcssam  ac  de  verbo  ad  verbum  de  indulto  huius  mentio- 
ncm.  Datum  Avinione,  xviii  1<I.  decembris,  (anno  uiidecimo). 


141. 

Giovanni  .VA//,  deposlo  il  vescovo  liiiido   Tarlali,  conferisce  il  cescocado  di  Arezzo 
a  Buso  degli  i'beriini. 

Avignoue  ■  5  <lieeinl»re  1326.         [.Vicli.  Valic,  Reij.  loannis  XXII,  an.  XI,  voi.  83,  e.  •'ilO',  e|).  I78i]. 

Dilecto  filio  Boso  electo  Arelino  salutem. 

Inter  celerà,  que  superna  dispositione  nobis  imminenl  peragenda,  ad  id  nimiriim  soi- 
licili  reddimur  ut  viduatis  ecclesiis  el  precipue  illis  que  sint  Romane  Ecclesie  imme- 
diate subiecte  tales  preficiamus  pastores  per  quorum  iiidustiiam  el  sollicitudinem  cir- 
cumspectam  indempnitati  earum  provideatur  salubriter  ipseque  in  spiiitualibus  el  lem- 
poralibus  votivis  proficeie  valeant  incremenlis.  Olim  siquidem  ecclesia  Aretina  diete 
Romane  Ecclesie  immediate  subiecta  prò  eo,  pastoris  regimine  deslitula,  quod  ]\os  Gui- 
donem  episcopum,  lune  regimini  ipsius  ecclesie  presidentem,  regimine  et  administra-' 
tione  eiusdem  ecclesie  Aretine  de  fratruin  iiostrorum  Consilio,  exigenlibus  culpis  sais, 
iusticia  suadente,  privavimus  el  eum  ab  eisdem  duximus  amovendum,  Nos  indempni- 
tatibus  eiusdem  ecclesie  ne  in  suis  iuribus  spiritualiter  et  lemporaliter  collabi  possel, 
sed  prò  eius  providi  recloris  diligentia  gubernari  orcurrere  cupientes,  administrationem 
ipsius  ecclesie  Aretine  in  spiritualibus  el  temporalibus  usque  ad  nostrum  el  apostolice 
sedis  beneplacitum  auctorilate  apostolica  libi  preposito  eiusdem  ecclesie  occurrere  duxi- 
mus commictendam.  Postmodum  aulem  cum  nullus  preler  Nos  de  ordinalioue  ipsius  eccle- 
sie Aretine  se  intromiltere  polueril,  prò  eo  quod  Nos  diu  ante  privaiionem  et  arnotionem 
huius  omnes  cathedrales  ecclesias  per  privalionem  et  amolionem  a  ^obis  seu  auctori- 
late nostra  factas  sèu  faciendas  in  posterum  de  prelatis  ipsarum  ecclesiaruin  ubicumque 
exislenlibus  lune  vacantibus  el  in  anlea  vacaluris  apud  dictam  sedem  vacare  censentes 
eas  disponi  el  provisioni  nostre  duximus  reservandas,  decernendo  ex  lune  irrituin  et  inane 
si  secus  super  hiis  per  quoscunque  quavis  auctorilate  scieuter  vel  ignoranter  contigerit 
attem[ilari;  volentes  quod  dieta  ecclesia  Aretina  sub  umbra  proprii  >ponsi  gubernetur 
posi  deliberationem  quam  de  preficiendo  eidem  ecclesie  personam  utilem  ac  eliam  fru- 


ÀN.   I32G-I327]  CODICE  diplomatico  C03 

(tuosam  liabiiimns  cnm  eisdom  rrairihus  diligenlom,  demiim  in  le,  in  diaconatus  ordine 
conslilulum,  cuius  de  lìUer.'inim  scienlia,  inoriim  clegancia  aliarumque  virtutum  moiitis 
fuledigna  testimonia  siiffiaganlnr,  diieximns  ncioni  mentis  nostro:  (|niljus  omnihns  debita 
meditalione  pensalis,  de  persona  Ina  diete  ecclesie  Aretine,  de  predictornm  l'ralrum 
Consilio,  auctoritate  apostolica  providomus,  teqne  illi  prefìcimus  in  cpiscopiim  et  pasto- 
rem  curam  et  adminislralionem  ipsiiis  tibi  tam  in  spiriluaiibus  qiiam  in  temiioralibns 
plenarie  commicfendo,  in  ilio  rpii  dal  gralias  et  largitile  premia  confidentes,  qiiod, 
clemencia  libi  assistente  divina,  |)refata  ecclesia  Aretina  per  lue  industrie  et  circum- 
speclionis  sludium  fruclnosnm  salubriler  et  prospere  dirigelur.  lugum  itaque  Domini 
tuis  imposilnm  linmeris  prompla  devotione  suscipiens  et  reverenler  suavi  eius  oneri 
collnm  llertens,  curam  et  admiiiistrationem  prediclam  sic  exercere  studeas,  solicite,  fide- 
liter  et  prndenler,  quoti  ipsa  ecclesia  gubernatori  provido  et  frucluoso  administralori' 
gaudeat  se  commissam,  tnque  propler  relrihutionis  eterne  premium  benivolencie  nostre 
graliam  exinde  plenius  conseqnaris  (1).  Dalnm  Avinione,  nonis  deccmbris.  anno  unde- 
cimo. 

///  codem  ìiiodo:  Dileclis  (iliis  Capilnlo  iirlcsie  Aretine  Romane  ecclesie  immediale- 
subiecte. 

In  eodcm  modo:  Dilectis  Hliis  Ulero  civitalis  et  diocesis  Aretine. 

Jn  eodem  modo:  Dilectis  filiis  Populo  civitalis  et  diocesis  Aretine. Inter  celerà  que 
superna  disposilione  eie.  usque  prospere  dirigelur.  Quocirca  universilatem  veslram  ro- 
gamus  et  hortamur  aliente  per  apostolica  vobis  scripla  mandantes,  quatenus  eundem 
Bosum  eleclum  tamquam  patrem  et  paslorem  animarum  vestrarum  suscipientes  devote 
ac  debita  honorificencia  prosequenles,  ipsis  salubribus  monitis  el  raandalis  humiliter 
intendalis  ita  quod  ipse  in  vobis  devotioiiis  lilios  el  vos  subsequenter  in  eo  patrem 
invenisse  benivolum  gaudealis.  Datum  ut  supra. 

In  eodem  modo:  Dileclis  liliis  vassallis  ecclesie  Aretine. 


742. 

Lodovico  il  llavarn  avvisando  da  Innabruck  Castruccio,  che  egli  presto  sarà  in 
Trento,  gli  scrive  di  aver  informato  della  sva  prossima  vernila  in  Italia  i  signori 
di  Ui lana,  Verona,  Mantova  ecc.,  e  In  prega  di  avvertire  di  ciò  pure  il  vescovo 
di  Arezzo  Guido  da  Pietramala. 

Iiiiisbrncli  -  4  gennaio  1327.  [U.  Ardi.  V'wv.  Dìploiii.,  Slrozzi-Uguccioni]. 

min.  2loX2oO.  -  Cophi  dfil  .sec.  XIV,  nlqiuinlo  oriain.  In  principio;   Anno    Domini   MCCCA'XVII  ab  in- 
carnatione.  Copia  licterarum  impcnalium  ad  Castrucium. 

WiNCKELMAN.N,  Actu  ImpovH  Micrf.  «rtw.  XIII-A'IV,  II,  .306,  n.  491. 


(I)  11  IO  genn,TÌo  del  sesiiiente  anno  1327,  Doso  "clecdis  aretinus,,  promise  pagare  alla  Camera  Aposto- 
lica "jìer  procuratnrem  prò  suo  comuni  .servicio  vi'=  (loronos  auri,  nt  qiiinqne  servicia  simili  persolvere  in 
feste  beati  lohannis,  licet  mctlietalem,  el  aliam  medielalem  in  alio  fcslo  beali  lohannis  Baptisle  e.^  mine  secu- 
turo,  et  iuravit  et  c.„  (  \rch.  Valic,  Ohligationes,  voi.  VI,  e.  62'  ). 


604  DOCUMENTI   PKR   U  STORIA   d'  AREZZO  [742-744. 

Lftduvicus  Dei  gralia  Konianorum  rex  semper  auslus  (")  nubili  viro  Casliuccio  de  Au- 
lermiiiellis  Luco,  Limi  el  l'istoiii  vicario  generali  suo  el  iuiperii  lideli  dileclo  graliam 
suaiu  elomne  bonuni.  SciasquoJ  usque  ad  vi  dies  cerliludinaliler  personaliler  eiimus  in 
Tridenlo,  ubi  parlamenlum  seivabimus  prò  factis  el  negotiis  imperii  el  fidelium  suo- 
rura  el  principaliler  liai'C")  polissime  prò  iiilroilu  nostro  in  IlaleamC)  ordinando;  ad 
quud  nobiles  viros  inarchiones  Ferraris,  Galeassuin  de  Mudiohuio,  (lanem  de  Verona, 
Passarinum  de  Manlua,  Francliinum  de  Como,  et  quoslibel  nobiles  i)er  civitales  Lom- 
bardie vocavimus  [in]  scrictis  (')  noslris.  el  intendimus,  dante  Domino,  ibidem  prò  sacro 
imperio  el  suis  lìdelibus  ulilia  el  piofìcua  peilractare.  El  (|uidera  licei  ibidem  luam 
presenliam  personalein  liaberemus  opiiorlunam  ;  lamen  si  venire  necjuiveris,  quod 
timemus,  psallem  aliquam  vel  raliiiibiiionem  aperias  in  agendis  ul  ad  niinus  per 
aliquem  tide  dignum  tuam  nobis  delegas  voluntalem  ni  nos  et  alii  lideles  tuatn  iiobis- 
cuuì  concoidem  iiitcnlionem  et  unanimem  senliamus,  el  hoc  ipsum  apud  venerabilem 
Guidoneui  episcopuni  arelinuin  nostro  nomine  postules  et  exigas  faciendum.  El  scilo 
quod  usque  ad  xx  dies  a  date  (°)  presentium  et  unum  diem  tue  (*)  nunpiii  nos  invenire 
polerunt  in  Tridenlo.  Symonem  numptium  tuum,  qui  se  bene  habuil  in  agendo,  de  mora 
habeas  excusatum.  Datum  Insprucha  C^),  pridie  nonas  ianuarii,  regni  nostri  anno  [xii]. 


743. 

Giovanni  XXU  differisce  a  un  anno  la  consacrazione  di  Hoso  eletto  vescovo  di  Arezzo. 

Avignone  •  13  aprile  1327.  |  Aich.  Vatic,  lìcy.  loannis  A'AII,  an.  XI,  voi.  83,  e.  ItiO,  cp.  1 10.5]. 

Tue  merita  devolionis  exposcunt  ul  personam  tuam  paterna  benivolenlia  prosequenles, 
que  suppliciter  depossil(*)  a  nobis  libi  personaliler  concedoremus.  Hinc  est  quod  cum 
pridem  ecclesie  Aretine  lune  pastore  vacanti  de  persona  tua,  de  fratrum  nostrorum 
Consilio,  provìdendum  duxerimus  te  illi  preficientes  in  episcopum  el  pastorem,  Nos 
tuis  supplicationibus  inclinati,  tempus  de  consecrandis  episcopis  a  canonibus  diffinitum, 
usque  ad  unum  annum  a  die  date  presentium  in  anlea  numerandum  libi  auctorilale 
presentium  prorogamus;  libi  quod  interim  beneficia  que  ad  presens  oblineas  retinere 
licite  valeas  nec  tenearis  ad  sacerdolium  le  facere  promoveri,  generalis  concilii  et  qua- 
libet  alia  constilutione  in  contrarium  edita  non  obslante,  auctorilale  predicla  indulgen- 
tes.  Volumus  lamen  quod  laliter  de  administralione  diete  ecclesie  provideas,  quod  ipsa 
interim  in  spìritualibus  non  fraudetur  el  proplerea  patiatur  in  temporalibus  delrimen- 
tum.  Nulli  ergo  et  e.  nostre  prorogalionis,  concessionis  el  volunlalis  infringere  el  e. 
Datum  Avinione,  idus  aprilis,  anno  undecime. 


I 


(•)  Sic.  e»)  lias.  e)  I.'  originale  ha  invece:  Inspruola 


AN.    132*1  CODICE   DIPLOMATICO  605 


Giovanni  XXII,  informato  che  il  vescovo  (hiido  da  l'ielramala,  già  deposto,  rilicne 
con  presidio  di  ribelli  il  vescovado  Aretino,  scrive  al  Legato  pontificio  perchè 
provveda  al  sostentamento  del  nuovo  eletto  Hoso  degli  Ubcrtini  coli'  assegnargli 
dei  benefici  ecclesiastici  che  rendano  annualmente  cinquecento  fiorini. 

Avignone  -  22  giugno  132V.  [Ardi.  Valic,  Itcfj.  loannìs  A'XII.  voi.  1 1  4,  e.  SU',  efi.  3.19]. 

Eidem  legato  (1). 

.^Uenrieiiles  quod  dileclus  filius  Boso  eleclus  arelinus  propter  rebellionem  el  maliciam 
Guidonis  de  Pelramala  olim  episcopi  areliiii,  qui,  rebelliiiin  fulliis  presidio,  episcopalum 
Aretinurn  indebite  ac  in  eiusdem  electi  preiudicium  ad  piesens  detiiiet  occiipalum,  ipsius 
episcopalus  bonis  et  iuribus  pacifice  gaudere  non  valet;  ac  volenles  electi  prefati  neces- 
silalibus,  ut  statum    suum    possil   siislentai'e   comodius,  quantum  rum  Dee  possumus 
aliqualiter,  paterne  solicitudinis  studio,  providere,  (staluimus)  ut  unum  ve!  duo  beneficia 
ecclesiastica,  cum  cura  vel  sine  cura,  nulli  alii  de  iure  dcbila,  si  vacant  ad  presens,  vel 
quantum  infra  legalionis  lue  lemiinos  vacare  coiiligeril,  etiam  si  prioralus  vel  plelialus 
convenluales  existant  et  quis  consueverit  ad  ea  per  clertionem  assumi,  cuius  seu  quorum 
fructus,  redditus  et  proventus  v"  tlorenoruni  valorem  annuuin  non  ccri^dant,  pinvisioni  et 
dispositioni  tue  aucloritale  nostra  (debeas)  reservare,  ac  decernere  irrilum  ac  inane  si  secus 
a  quocumque  quavis  auctorilate  scienler  vel  ignoranler  super  hiis  contigeril  altemptari; 
nec  non  beneOcium  seu  beneficia  huiusmodi,  etiam  si  per  Nos  generaliler  fuerint  reservnla, 
quod  vel  que  idem  eiectus  |)er  se  vel  per  procuratorem  suum  ad  hoc  Icgilinie  consliliitiim 
infra  unius  mensis  spacium  jìoslquam  sibi  vel  eidem  procuratoli  huiusmodi  vaiatio  iiino- 
tuerit  duxerit  acceplaiidum  vel  etiam  acceplanda  simul  vel  successive  cum  omnibus  iuri- 
bus et  pertineutiis  suis,  eidem  electo  commendare  per  ipsum  tonendum  seu  lenenda  et  cum 
aliis  beueliciis  suis  ecclesiasticis;  que  omnia  et  singula  ino  nominalis  haberi  volumus  et 
expensis  prò  suis  predictis  necessilatibus  ulilius  relevandis  quousque  possessionem  dicti 
episcopalus  fuerit  assecutus  vel  per  eum  steterit,  quoioinus  eam  habuerit  pacificam  gu- 
bernandum  salubriter  vel  eliam  gubernanda,  aliennlione  tamen  honorum  immobilium  be- 
neficii  seu  beneliciorum  huiusmodi  eidem  [lenilus  interdictn;  ipsumque  vel  procuratorem 
prediclum  in  corporalem   possessionem   illius  vel    illorum    per  te  vel  alium    seu  alios 
inducere,  amolis   qiubusvis   illicilis  detentoribus  ah  eisdem,  ac  illorum  pacifica  facere 
possessione    gaudere,    aliaque    gerere  et  exercere    valeas   que  cure   fuerint  oporluna; 
non  obslanlibus  Lugdunensis  concili!  et  aliis  quibuscumque  inslilulionibus  super  hoc  in 
conlrariiim  editis,  seu  si  aliquis  super  provisionibus  sibi  faciendis  de  prioratibus  et  ple- 
banalibiis  aul    ecclesiis  vel  aliis    beneficiis  ecclesiasticis  in  illis    paitibiis   speciales  vel 
generales  sedis  aposlolice  vel  legatorum  eiiis  liteias  impeliaverit,  eliam   si  per  eos  ad 
inhibitionem,  reservationem  el  decrelum    vel  alias  quomodolibet  sii  processum,  aul  si 


(1)  Vcd.  il  n.  740. 


606  DOCUMKNTi  pi;r.  i.a  stokia  h'  akezzo  1744-746. 

loconim  oidiiiaiiis  vel  quibusvis  aliis  coiiiiiiiilcr  vel  divisiin  ;i  dicla  sii  sede  iiidiillum, 
quod  ad  receplioiiem  vel  promissioiieni  aliciiiiis  minime  leneaiitnr,  et  ad  id  coin|)elli 
non  possinl,  qnod(|iie  de  pl'io|■alil)ll^,  plebanatilnis,  ei-clesiis  et  l)(^iieficiis  ecclesiaslicis 
ad  coiicossioiieni,  piovisionem  seii  quanivis  aliarli  disposilioiiem  ooniiinclim  ve!  sepa- 
ralini  spL\taiUÌI)iis,  nulli  vaical  piovidere,  sen  quod  inlerdici,  suspendi  vel  excomuni- 
cari  non  juissinl  por  lilleias  aposlolicas  non  facientes  plenain  et  expressam  ar  de  verbo 
ad  vorluim  de  indullo  Imiiismodi  menlionem  et  ipialibel  alia  diete  !<edis  indulgentia 
generali  vel  s|)eciali  cuiiisciinniue  lenoris  exislenle,  per  quara  presentibus  non  expressam 
vel  tolaliter  non  visam  elTectus  huiusniodi  gracie  impediri  valeat  quomodolibel  vel  dif- 
ferri  et  de  (pia  fius(|ue  lato  lenorc  fieri  debeat  in  noslris  liltoris  nienlio  s()ecialis.  l'ro- 
viso  (]nod  ut  beneficia  luiiiismncli  debilis  obseqiiiis  non  fraudentur,  et  animaium  rura 
ab  eis  qiiibus  illa  inmineiil  nullalenus  negligatur  plenam  et  liberam  libi  coiii'edimus 
auclorilale  presencium  facullatem.  Dalum  Avinione,  x  kl.  iulii,  (anno  luiilecimo). 


745. 

7/  vescovo  (iuido  da  l'iciramala  rione  puhblicamcìile  dichiaralo  eretico  e  dcHiluilo 
d'  ogni  onore  ecclesiastico  dai  vicari  dell'  Arcirescovo  di  Firenze. 

Firenze.  Cattedi'ale  •  12,  Hi  luglio  1327.  |a.  Ardi,  di  Si.  di  Fir.,  Protoc.  di  sei-  ìlazzingo 

di  Pone  da  Monterappoli,  e.  o9']. 

Eodem  anno  (.Vlcccxxvii)  die  dominico  duodecimo  raensis  iulii.  Adam  in  choro  ma- 
ioris  ecclesie  Fiorentine,  presentibus  testibus  discretis  viris  Piero  Bonaiuti  de  Magistris 
populi  sancii  Symonis,  Synione  quondam  .ManlVedi  popiili  sancii  Michaelis  Berlulde, 
Pero  l'acini  calderaio  et  Alarclio  Dolcebenis  populi  sancte  Marie  Alberici  et  aliis  plu- 
ribus  ad  hec  rogalis  el  vocatis.  Reverendus  vir  dominus  lacobus  prior  sancii  Medardi 
de  Roccaconlrata  vicarius  venerabilis  patris  domini  Francisci  Dei  gralia  episcopi  fioren- 
tini, ex  speciali  commissione  et  mandalo  dicti  domini  episcopi,  publice,  in  dicla  malori 
ecclesia,  inxta  licleras  et  mandato  inquisitorum  beretice  pravitalis  in  partibus  Marchie 
exislentiura  eidem  domino  episcopo  presentatas,  scriptas  et  regislratas  per  ser  Benedi- 
ctum  magistii  Martini  nolarium  dicli  domini  episcopi,  denuntiavit  Guidonem  de  Petra- 
mala,  olim  episcopum  aretinum,  declaratum  esse  herelicum  et  Inter  hereticos  numeran- 
dum,  et  a  consortio  lotius  chrislianitalis  precisum,  et  omni  offitio  et  benefilio  depo- 
silum  et  eis  et  omnibus  honoribus  et  logiplimis  aclibus  inabilem  et  indignum  ac  exco- 
municalionis  senlenlia  innndatum,  et  tanquam  talem  ab  omnibus  evitandum,  nec  non 
curie  seculari  dimissum,  et  degradalum  prius  a  suis  ordinibus  animadversione  debita 
puniendum;  el  oninino  fecit,  dixil  el  denuntiavit  ut  diete  lictere  continebanl. 

Ilem  poslea,  die  decimonono  iulii,  in  malori  Gathedrali  ecclesia  Fiorentina  piedicta. 
presentibus  testibus  Piero  Bonaiuti  de  Magistris  populi  sancii  Symonis,  Vanne  Bellondi 
populi  sancii  Chrislofori  de  Florenlia  et  ser  Vagliente  Duri  de  Casentino  et  ser  Pero 
capellano  diete  ecclesie  et  aliis  pluribus  ad  hec  vocatis  et  rogalis.  Ser  IViccholaus  cap- 
pellanus  diete    maioris  ecclesie,  ex  speciali  commissione  et  mandato    domini   Francisci 


AN.    1337J  CODICE   DIPLOMATICO  607 

episcopi  floreiiliiii,  publice  et  alta  voce,  coram  multitudine  populi,  denunliavit  Guidonem 
de  Petramala  olirti  episcopum  aretinum  declaralum  esse  heretioum  et  Inter  hereticos 
numerandnm,  et  a  lotius  christianitalis  consortlo  precisum  et  omrii  ofTitio  et  benefìtio 
depositum  et  omnibus  honoribiis  et  legl[ilimis  actlbus  inabiiem  et  liidlgnum  ac  exco- 
municatioiiis  sententia  iniiodalum  et  tan(|iiain  talein  ai)  omnibus  evitandum  nec  non 
curie  serularl  dimissum,  et  degradatum  prius  a  suis  ordinibus  animadversione  (icl)lta 
puniendnm;  et  omnia  fecit  que  in  licteris  eidem  domino  episcopo  ilorenllno  transmlssis 
per  Inquisitore*  heretice  pravllalis  de  Marchia,  sciiptis  et  regestratls  per  ser  Benedi- 
ctum  magistri  Martini  notarli  dicti  domini  episco[)i  plenius  contineninr,  (>l  (]ne  liabult 
in  mandalis  (I). 


746. 

Piero  e  Tarlalino  da  Pelramala,  comi:  eredi  del  ccscoko  Guido  loro  fratello  il  quale 
atea  ereditalo  da  Ciuccio  di  Vatini  suo  cugino,  vendono  a  Bettino  fratello  di 
quest'  ultimo  la  parte  dell'  eredità,  ad  essi  periemda,  per  ottomila  fiorini. 

Arezzo,  Casa  di  messer  Piero  «la  Pietramala  -  [t{.  Ardi,  di  St.  dì  Fir.,  l'rolnc.  SVI  di 

28  ottobre  1327.  ser  Astoldo  di  Baldovino  da  Vitiano  \. 

In  nomine  Domini  amen.  Anno  Christi  a  nativitate  Millesimo  vigesimo  sellimo,  die 
x.xviii  mensis  octobrls.  Adam  in  domo  Pieri  condam  •Angeli  de  Petramala,  domino 
Bindo  de  Arnaldis  plebano  plebis  de  Gaiugnano,  Buongianne  magistri  Michelis,  ser 
Bello  Acetonis,  Giucio  ser  Bettini  Leonis,  Ceccho  domini  Bernardini  de  Tallabobus 
testibus.  Apparet,  ut  dicitur,  quod  vlr  nobilis  Cincius  lìlius  condam  Vaniiis  ollm  do- 
mini Tarlati  de  Petramala  in  sua  ultima  voluntate  super  suorum  dispositione  bonorum 
suum  nuiicupativum  sine  scripto  condidit  testamentum  scriptum  nianu  sere  Veri!  no- 
tarli condam  Mini  Buonrestauri  de  Aietio,  et  illud  per  |)lura  et  varia  legala  et  dispo- 
siliones  distinxit  et  ordinavit  el  Inter  alia  in  eodem  testamento  disposila  et  ordinala 
venerabilem  palrem  dominum  Guidonem  filium  condam  Angeli  de  Pelramala  cusci- 
num  suum  in  omnibus  el  singulis  bonis  suis  sibi  heredem  universalem  instiluil.  Itera 
apparel,  ul  dicllur,  quod  diclus  venerabilìs  pater  dominns  Guido  In  sua  ultima  vo- 
luntate super  suorum  ordinalione  bonorum  suum  nuncupalivum  sine  scripto  condidit 
testamentum  scriplum  manu  sere  luncte  notarii  olim  Mencii  de  Monlelucci,  et  inter 
alia  in  eodem  testamento  disposila  Perum  el  Tarlatinum  fratres  suos  ex  utioque  pa- 
rente in  omnibus  et  singulis  suis  bonis  et  iuribus  sibi  heredes  universales  instiluil,  et 
fecit,  prout  sic  vel  aliler,  plus  vel  minus  in  ipsis  testamentis  apparel.  Nunc  aulem  pre- 
fati Pierus  el  Tarlalinus    lanquani    heredes   universales  ex  teslamenio  vel  ab  intestato 


(I)  N'ol  medesimo  anno  fu  publ)licato  pui'o  "in  Perugia  la  scomunica  conlra  Caslruccio  signor  di  Lucca  e 
centra  il  vescovo  d'  .brezzo  da  messer  Francesco  di  messer  Grazia  arciprete  della  Cattedrale  di  Perugia,  a 
cui  l'aveva  mandala  messer  Gian  Galeazzo  Orsini  cardinale  e  legalo  apostolico,,  (Fabrf.tti,  Croniche  della 
.città  di  Perugia,  I,  13). 


fi<)8  DOCUMINTI    l'KH    I.A    STOHIA   I)'  AREZZO  [74G-7tS. 

dicli  qiiontlain  domini  (liiidoiiis  eorum  l'ialiis  defiincli,  el  qui  magis  ex  eis  poiiiii  ma- 
gis  fecit,  spoiile,  solenpniter  el  deliberale  vendiderunl,  dedeniiil  el  li'adideiunl  ol  ime 
p('r|M>liio  in  perpi'tnimi  c'oiu'e>;serni)l  sapienti  viro  ilomiiio  I*a.i,'.'ino  inrisperilo  filio  con- 
dam  Cioiiis  Detlavine,  preseiili,  emenli,  slipiilanli  el  recipietili  iil  piiljjii-i;  piiisone  prò 
viro  nobili  Bellino  filio  condam  V.uinis  domini  T.nlali  de  Pelramala  prf>  ipsius  Bel- 
lini lieredibiis  et  qiiolibel  habenli  iiira  sua,  ila  quod  sine  aliipia  alia  cessione  ius  et 
aclio  acquiralur,  eidem  Bettino  lolam  el  inh'sram  sulìslantinm  ni  beredilalem  ipsius 
condam  (liucii  IValris  i'\  ulroquo  parente  ipsius  Bottini,  el  sin^nilariler  singula  el  uni- 
versaliler  universa  bona  o.l  iura  quelibet  i[)sius  heredilatis,  el  generaliler  totum  et  quod 
ipsa  liereditas  compreliendil  el  oonlinel  in  domilius,  easamentis,  fundamenlis,  vineis, 
Ortis,  silvis,  terris  cultis  el  inr.ullis,  nemcnibus,  slirpelis,  lenimentis,  jioderibus,  domni- 
catis,  molendiuis,  castris,  iurisdictionibus,  viilis,  lurribus,  palaliis,  l'oitilitiis,  liominibus, 
familiariis,  fidelibus,  liomagiis,  liclibus  e^c.  Item  ex  causa  presenlis  venditionis  dederunt, 
cesseriinl  ei  niandaveriiut  eidem  domino  l'agano,  stipulanti  ul  supra,  omnia  iura  et 
actiones  (|ue  el  quas  liabenl  aul  que  sila  sunl  eis  ut  lieredibns  ipsius  domini  Guido- 
uis  in  heredilate  dicli  Cincii  vigore  testamenti  ipsius  Cincii,  nichii  iuris  sibi  leliuerilibus 
aul  reservanlibus  eie.  |iro  prelio  odo  milium  florenorum  de  bono  et  fino  auro  de  lega 
et  pondcre  tivilatis  Klorenlie,  ipiod  prelium  loluni  ipsi  venditores  fueruul  confessi  et 
contenti  se  habuisse  el  recepisse  a  dicto  domino  l'agano  de  pecunia  dicli  Bellini  el  de 
dicto  prelio  l'ecerunt  eidem  finem  el  absolutionem  eie. 


Ul. 

Gioraniti  .VA//  arverle  Jiosa  dello  >:escovo  dì  Arezzo,  che  gli  procrastina  la  con- 
sacrazione ancora  un  altro  anno,  e  gli  indica  il  modo  di  regolarsi  come  ammi- 
nistratore della  Chiesa  Aretina. 

Avi§;iioue  ■  'J(!  febbraio  132S.        [Ardi.  Vnlic,  lìi'g.  Ioanuis  .XXII,  an.  I.\,  voi.  78,  e.  21  4',  op.  642]. 

Alcune    carte  del  codice    sono    lacerate  e  svanite  nel  margine    esteriore    cosi  che  qualche  parola  non  .si 
legge  lacilmente  o  non  .si  legge  all'alto. 

Uiieclo  lilio  Boso  electo  arelino. 

.Meritis  lue  devolionis  inducimur  ut  votis  luis,  quantum  cura  Deo  possumus,  lavorabi- 
lilei'  annuamiis.  Sane  dudum  personam  tuam  paterna  benivolentia  prosequenles,  tempus 
de  consecrandis  episcopis  a  canonibus  difìinilum  .libi  usque  ad  unum  annura  ex  tunc 
in  antea  numerandum  in  futurum  auctorilale  presenlium  proroganuis,  el  [omniaj  benefi- 
cia ecclesiastica,  (]iie  lune  teniporis  obtinebas,  relinere  [valeas]  licite,  nec  lenearis  le 
facere  promoveri  ad  sacerdolium,  [genera]lis  consilii  el  qualibel  alia  constitutione  con- 
traria non  obslanle,  aiiclorilale  apostolica  duximus  indulgendum,  proviso  [lamen  quod] 
de  adminislralione  Aretine  ecclesie  providealur  quod  ipsa  ecclesia  non  fraudetur  in 
spirilualibns  nec  delrimentum  in  tempoialibus  proplerea  paliatur.  sicut  in  iitteris 
noslris  inde  confeetis  plenius  conlinelur.  Cum  ilaque  tuis  et  ecclesie  tue  predicte  at- 
lenlis  necessitalibus    noscaris    amplioris   proraulgaliouis  in  liac   parte   gratia   indigere. 


AN.   1 387-1 328J  cnniCE  diplomatico  609' 

Nos,  luis  supplicationibus  inclinali,  indullum  libi  super  piedictis  terminum  H«que  ad 
unum  anntim  a  feslo  Resurpeolionis  dominire  fiiliiio  proximo  in  aiilea  numeranchHn, 
auctoiitale  predicta,  premissis  nonobstanlibiis,  libi  tetiore  preseiicium  prorogamns. 
Nulli  ergo  et  r.  Daliim  Avinione,  un  kl.  marrii.  anno  (iiiodejcimoj. 


714». 

Piero  e  Tarlalino  da  Pielramala  fanno  pace  e  transazione  coi  Conti  Guidi  di  Ro- 
mena per  ogni  discordia  che  sorgesse  tra  loro  a  causa  del  possesso  dei  custelli 
di  Caprese.  Tricciano,  Rocca  Cinghiala  e  Sci(tll'i. 

Godiolapresso  Arezzo -7  luglio;  Chiesa  «li  f.  Andrea      [K.  Ardi,  ili  St.  di  Fir.,  Protoc.  A'AI  di  svi- 
ti Farneta  presso  Partina  ■  9  Inglìo  1328.  Astoldo  di  Baldinuccio  da  Fitóano.  1328-1336]. 

In  nomine    Domini    amen.  Anno  Ciiristi  a  naliviiaie   Millesimo  CCC» .  xxviii",  indi- 
elione  xr'',  serenissimo  domino  Ludovico  impeialore  semper  augusto,  dio  vii  iulii.  Aclum 
apud   Gaudiolam    presenlii)iis    domino  Rustico  plebano  plebis  de  Chio  et  filio  condam 
Frederici  de  Cascia,  Iacopo  Folcili  de  Bifulcis  de  Buigo  sancii  Sepolcri  et  Forzoie  fifio 
Fichi  Forzoris  lestibus.  (lum  Inter  iilustres,  magnificos  et  egregios  viros  dominos  comi- 
tem  Aghinolfum    naltim  bone   memorie   magnifici  et  illuslris  domini  comitis  Guidonis 
de  Romena  in    Tuscia    palatini  et  Rogerium  et  Bandinos   filios   ipsius  domini    comitis 
Aghinolfi   ex   parte  una,  et   nobiles  et  potentes  viros   domiiiuni  Pierum  et  Tarlalinum 
fralres  et  filios   condam    nobilis  et  polentis  viri  Angeli  olim  domini  Tarlati  de  Petra- 
mala  ex  parte  altera  liies,  discoidie  et  controveisie  plurime   verlerentur  et  essent  no- 
mine et  occasione  castri  et  rocche  de  Capresa,    castri  et  castellaris  Trecciani,    Rocche 
Singlate  et  castellaris  de  Sciallis  eorumqne  locorum  districtuum,  curiarum,  pertinentia- 
rum,  territoriorum,  hominum,  fìdeliuin,  homagioriim,  familiarum   residentium  in  ipsis 
locis  et  curiis,  et  domornm,  moiendinorum,  poderium,  lerrarum  et  possessionum  exi- 
stentium  in  curiis  ipsorum  locorum,  nec  non  affictuum,  reddituura,  proventuum  et  ser- 
Titioruni  eie,  a  prediclis  dependentium  et  aliis  quibuscumqiie  rationibus  et  causis  que 
dici  vel  exprimi  possenl,  et  diu  tiactalus  sii,  liabilis  inter  dictas  partes  de  huiusraodi  liti- 
bus,  discordiis  et  conlroversiis  lollendis,  abolendis,  sopiendis  et  exlirpandis  et  ad  viam 
vere  concordie,  composilionis,  unitalis  et  benivolentie  reducendis  et  reformandis,  ad  hoc 
magnificis  et  potenlibus  viris  Galasso  et  Aghinolfo,  alias  dicto  Nolfo,  natis  condam  domini 
comiiis  Frederici  de  Monteferetro  amicis  comunibus  se  ingerentibus  studiose,  et  prefati 
dnminus  l'ierus  et  Tarlalinus  hoc  veliiU  et  cupiant  ac  eis  placeat  per  effectum  operam 
iudicare,  ambo  simul  et  quilibet  eornm  in  sollidum  et  qui  magis  ex  eis  potest  magis  fecit, 
sponte,  solempniter,  scienter  et  deliberale  per  se  et  eoi'um  heredes  ad  hoc  concorditer 
et  voliintarie  accedcntes  sincere  rarilalis  affectu  fecerunt,  constituerunt  et  ordinaverunt 
discretum  et  providum  virum  ser  Andream  notarium  condam  Bellini,  qui  fuit  de  Puppio, 
civem    aretinum,  presentem  et  recipienteni    eorum  et  cuiusque    ipsorum  in  sollidum, 
procuralorem,  actorem,  faclorem  et  ceitum  et  speciaiem  nunpliuin  ad  omnia  et  singula 
infrasciipta,  vice  et  nomine  dictorum  dominorum  Pieri  et  Tarlalini  agenda,  facienda  et 
promictenda;    videiicel  ad    promictendum  et  conpromiclendum   de  iure  et   facto  cum 


OIU  DOCUMENTI    PKH   L\   STORIA   d'  AREZZO  [748-750. 

diotis  domino  cornilo  Agliinolfo  el  diclis  eius  (iliis  in  prediclos  magnificos  et  egregios 
viros  (ialassum  et  AghinoHuni  alias  dicium  INolfiim,  laiu|iiani  in  arbitios,  arbilralores, 
diflinitores,  preccptores  et  comunes  amicos  et  amicabiles  conposilores  de  omnibus  el 
super  omnibus  disioidiis,  lilibus.  difTerenliis  que  sunt  vel  in  fulurum  esse  possent 
inler  diolas  parlos  diclis  occasionibus,  eie. 

Die  nona  inensis  iulii.  Acliini  in  ecclesia  sancii  Andree  de  Fainelo  plebalus  l'ailene, 
presenlibus  presbitero  luncla  condam  Bonomi  de  Lierna  el  reclore  ecclesie  sancii  Lau- 
renlii  de  Uaginopoli,  ser  Pace  condam  Bacelli  de  Corezzo,  el  Cincin  condam  l'agni 
de  Monte,  Bene  condam  Boniusegnc  de  Soci,  l'rimero  condam  ser  Domini  de  Collina 
dislrictns  Tredo(;.ii,  Borro  Betti  de  Floreiilia  liabitalorc  Biblene  et  INaccio  lohannis  de 
Biltlena  teslibus. 

liluslres,  magnilici  el  egregii  viri  dominus  comes  Agiiinolfus  natus  bone  memorie  illu- 
slris  el  magnilici  viri  domini  comilis  (luidonis  de  Romena  in  Tuscia  palatini,  el  Rogerius 
et  Bandinus  nati  diiii  comilis  Agbiiiolli,  agenles  hec  omnia  de  iicenlia,  consensu  el  au- 
ctoritate  dicli  eorum  palris,  omnes  tres  simul  el  quilibet  eoium  in  sollidum,  qui  magis 
ex  eis  poluit  magis  fecil,  sponte,  solempidler,  concorditer  et  voluntaiie  per  se  el  eorum 
heredes  ex  parte  una,  el  discretus  el  jìiovidus  vir  ser  Andreas  notarins  condam    Bel- 
lini qui  fuil  de  Puppio  civis  aietinus  iiuniUius,  procurator  el  aclor  nobilinm  et  poteu- 
lum  virorum  domini  Pieri  el  Tarlalini  iiiioium  condam  Angeli  domini  Tarlali  de  Petra- 
mala,  ad  infrascripta  omnia  proraiclenda  et  agenda  legitime  el  solempniler  conslitutus 
el  ordinalus,  cum  pieno  el  suHicienti  mandato  proul  plenius  constai  ex  publico  inslru- 
raento  scriplo  per  me  Asluldum  nolarium  inl'rascriplum,  procuratorio  nomine  |)ro  ipsis 
dorainis  Piero  el  Tarlalino,  in  quantum  plenius  sibi  licei  ex  l'orma  sui  mandati,  el  omni 
modo  el  iure  quibns  melius  poluit  ex  parte  altera,  libenli  animo  el  spontanea  voiuntate 
promiserunl  et  conpromiserunt  de  iure  el  facto  in  magnilìcos  et  egregios  viros  Galas- 
sum  et  Agliinolfum    alias    vocatum    Nolfum  filios  condam  domini  comilis  Frederici  de 
Monteleretro  absentes  tanquam  in  aibitros.  arbilralores,  diflìnitores,  preceptoies,  lermina- 
lores,  comunes  amicos  et  amicabiles  conposilores  de  omnibus  et  super  omnibus  et  sin- 
gulis  lilibus,  discordiis,  conlroversiis,  et  differentiis  que  sunt  vel  in  fulurum  esse  possent 
inler  ipsas  parles  nomine  el  occasione  castri  et  rocche  de  Capresa,  castri  et  caslellaris 
Trecciani  et  Rocche  Singlate  el  caslellaris  de  Sciallis  eorumque  castrorum  el  locorum, 
districtuam,  lerritoriorum,  curiarum  et  pertinenliarum,  hominum,  fidelium,  homagio- 
rum,  familiarum  residentium,  in  ipsis  locis,  domorum,  molendinorum,  poderium,  ter- 
rarum  et  possessionum  existentium  in  curiis  ipsorum   locorum,  atficluum,  reddituura, 
proveuluum,    prestanliarum,  serviliorum  eie.  Et  quod    non  est  per  aliijuam  dictarum 
parlium  aliquid  datura  aut  factum,  nec  dabilur  aut  fiet  aliquid  buie  conlraclui  nocivum 
vel  nocilurum  in  aliquo  aul  alicui  prediclorum.  El  hec  omnia  et  singula  ad  sanum  et 
purum  inlellectum  promiserunl  rata  et  firma  habere,  tenere,  servare  el  implere  et  in 
qualibel  curia  confiteri,  et  non  negare  el  alias  nullo  modo  conlravenire  in  aliquo  aliqua 
ratione  vel   causa  que  dici,  fieri  vel  excogilari  possil  aliquo  colore  quesito,  sub  pena 
duorum  radium  florenorum  de  auro  bono  el  puro  de  lega  el  pendere  civiiatis  Floren- 
tie,  quam  penam  una  pars  alteri  et  e  contrario  dare  et  solvere  promiserunl  sollempni 
et  mutua  stipulalione  intervenienle  eie. 


AK.    1328-13311  CODICE   DIPLOMATICO  6H 


US. 

Giovanni  XXII  accoglie  l'  allo  di  obbedienza  professala  da  Mansuelo  frale  minorità, 
il  quale,  insedialo  da  Pier  Saccone  Tarlali,  aveva  invaso  e  temilo  per  qual- 
che anno  il  vescovado  di  Arezzo. 

(Avig-noiie)  •  24  novenilire  1330.  [Ardi.  Valic,  Reg.  loannis  XXII,  ;iii.  XV, 

vnl.  116,  e.  121',  ep.   i55]. 

Monaldo  e[HSC0|)0  Melliensi. 

Fratoriiit;ilis  lue  lilerarnm,  quas  benigne  recepiaius,  leclione  perceplo  quod  Mansu- 
etus  ile  ordine  fralrum  minoiuni,  qui  se  srismalice  in  ecclesia  Aretina  non  sine  multa 
lemeritate  intrusit,  ad  devotionem  nostram  et  unilatem  sancle  matris  ecclesie,  relieto 
petiitus  erroris  cuiuslibet  devio,  ledire  desideians,  nostram  et  ipsiiis  ecclesie  intendit 
misericordiam  humililer  implorare,  Inam  volumus  prudentiam  non  lalere,  quod  cum 
illius  ruius  vices  in  lerris  licet  insuiricienlibns  uieiilis  gerimus  inlierere  vestigiis  cu- 
pientes  tam  ipsius  Mansueti  quam  aliorum  peccatorum  conversionem  intensis  optemus 
desideriis  et  salulem,  eundem  Mansuetum,  si  contrilus  ad  nostram  se  contulerit  presen- 
tiam,  benigne  recipere,  ipsumque,  si  eius  vera  fuerit  conversio,  pielate  paterna  prosequi 
proponimus  favorabiliter  et  Iractare.  Dalum  (Avinioiie),  vai  kl.  decembris,  anno  xv. 


750. 

Avendo  il  Comune,  il  Popolo  e  il  Clero  di  Borgo  x.  Sepolcro,  e  i  Nobili  da  Pielra- 
mala  insieme,  fallo  alto  di  pentimento  e  di  obbedienza  al  pontefice,  confessando  di 
essersi  ribellali  alla  Chiesa  Romana,  e  di  aver  favorito  con  ogni  mezzo  Lodovico 
il  Havaro  e  Pietro  da  Corbario,  Giovanni  XXII  sospende  V  inler dello,  e  perdona 
purché  i  Borghesi  ratifichino  le  sentenze  e  i  processi  redalli  contro  di  loro  dalla 
Sede  Apostolica. 

Avignone  -  IC  settembro  1331.  [Aicli.  Vntic,  Instrmnenta]. 

nim.  66OX08O.  Nel  tergo:  In.Hrumcntum  Comunix  et  populi  terre  Burgi. 

Altro  identico  istnimento  (di  nim.  BSCX^SO),  colle  medesime  date,  è  per  la  Città  di  Castello  e  per  Ro- 
dolfo da  Pelramala.  Nel  tergo  di  questa  seconda  pergamena  sta  scritto:  Instrumentum  Comimis  Civitatùs  Ca- 
stelli et  lìodttlfi  i.e  Pi'tramala.  Ne  è  il  procuratore  fra  Matteo  di  Mannolo  da  Cortona. 

In  nomine  Domini  amen.  Anno  a  iiativitale  eiusdem  Millesimo  trecentesimo  trige- 
simo primo,  indictione  quaitadecima,  die  sextadecima  mensis  septenibris,  pontifica- 
lus  sanclissimi  patris  et  domini  nostri  domini  lohannis  divina  providentia  pape  xxii 
anno  sextodecimo.  Conslituli  Avinione.  ante  pedes  eiusdem  domini  nostri  summi  pon- 
tificis,  in  presentia  reverendorum  in  l'hristo  patrum  dominorum  sancte  Romane  Eccle- 
sie cardinalium  inibi  cum  eodem  domino  papa  ad  consislorium  more  solito  convenien- 


■612  DOCUMENTI   PER   LA   STORIA   D'  AREZZO  [730. 

lium,  Ci  mei  nolani  el  teslium  iiifra.scri|)torum  ad  hoc  specialiler  vocalorum,  discreti 
viri  fraler  Malhcus  olim  Maniioli  de  Cortona  ordinis  fralriim  [M'ediciilonim  el  ser  Ama- 
deus (|uoiidam  l'iicfii  de  Aielio  [lolarius,  siiidici  el  procui'aloi'cs  C.omuiiis  lerre  Burgi, 
delilieralioiie  plenaria  a  dominis  suis  super  hiis  liabila,  sindicario  el  procuralorio 
nomine  prò  oisdem,  Immililer  el  devote  dixerunl,  i|H(jil  licei  prediclum  Comune  *terre 
Burgi*  (*)  a  nonnullis  niaiignis  seduclum  spirilibns,  ai)  ()l)edienlia  sancle  Romane  Ec- 
clesie el  sedis  aposioiice  incoiisulle  devians,  in  parlem  sinistri  laleris  declinasset, 
nuDC  sano  diclo  Consilio  de  benigna  clemenlia  ipsius  sedis,  que  ad  cam  redeunlibus 
non  claudil  gremium  ac  pielale  coniìsos  deliberale  lirmavit  ad  obedienliam  el  reveren- 
tiam  ipsius  sedis,  suos  agnoscendo  realus,  elTeclualitcr  cum  debita  devolione  rediie,  ac 
eiusdem  sedis  niandalis  (|uibnslibet  in  preceplis  cum  elì'eclu  parere  in  omnibus  el  sin- 
guHs  prout  de  volunlale  ipsius  domini  pape  el  aposlolice  sedis  processerit,  seu  man- 
dalo super  rebellionibus,  inobedienliis,  iransgressionibus,  maleficiis,  culpis,  iniuriis  ac 
deliclis  jier  Comune  el  populum  ani  singulares  personas  eiusdem  conlra  sanctam  Roma- 
nam  Ecclesiam  el  sedem  aposlolicam  palralis  et  commissis,  ut  in  quodam  inslrumento 
sindicatus  seu  procuralorio  scripto  manu  magislri  Francisci  olim  ser  Morandi  de 
Monlalcino  aucloritale  imperiali  notarii  publici  el  eius  signo  ut  prima  facie  appare- 
bat  signalo,  el  in  quadam  cedula  papiiea  per  eosdem  sindicos  exibilis  et  corani  diclo 
domino  nostro  papa  leclis,  plenius  conlinelur,  quorum  tenores  inl'erius  describunlur. 
Tenor  aulem  dicle  cedule  dicilur  esse  talis: 

In  nomine  domini  nostri  lesu  Christi  el  beale  Marie  virginis  matris  eius,  amen. 
Coram  vobis  sanctissimo  ia  Chrislo  patre  domino  lohanne  divina  providentia  sacro- 
sancte  Romane  ac  univeisalis  Ecclesie  summo  ponlifice  ac  eiusdem  ecclesie  reverendo- 
rum  palrum  dominorum  cardinalium  sacro  collegio,  nos  devoli  vili  sindici  et  amb;ixia- 
tores  Cleri,  *populi  el  Comunitatis  civilatis  Aretii*(*)  el  Civilatis  Castelli  el  lerre  Burgi 
s.  Sepulcri,  ac  humilium  et  devotorum  veslre  sanclilalis  Pelri  et  Tarlali  fratrum  filio- 
rum  quondam  niagnitìci  viri  domini  Angeli  de  Petramala  de  Arelio,  et  Rodulfini  quon- 
dam domini  Tarlati,  Bectini  quondam  Vannis,  Barlholomei  archidiaconi  Castellani,  Ber- 
tuldi,  Uguitionis  el  Manfredini  fratrum  filiorum  quondam  Masii,  et  Lealelti  quondam 
Angeli,  omnium  consortum  et  coniunctorum  de  domo  predicta  de  Petramala,  prò  ipsius 
Clero,  Populo  et  Comunilatibus  et  aiiis  prediclis  nobilibus  supra  expressis,  dicimus  et 
|)roponimus  infrascripta.  In  primis  quod  Clerus  el  Populus  et  Comunitales  predicli  et 
singulares  persone  ipsorum,  ac  nobiles  de  Petramala  predicli,  ab  eo  tempore  et  citra 
continue  quo  vestra,  sanclissime  pater,  ad  aposlolatum  assumptio  ad  ipsos  exlitit 
divulgata  firmiter  crediderunt  et  ciedunt  vos  domiimm  loliannem  fuisse  et  esse  pre- 
diele  ecclesie  verum  el  unicum  summum  pontificem  et  apnd  vos  fuisse  et  esse  aposlo- 
licam auctoritatem:  item  cum  sanctilas  vestra  contra  Ludovicum  de  Bavaria.  qui  se 
primo  regem  et  deinde  imperatorem  Romanum  nominavii,  processerit  et  ipsum  repro- 
baverit  ac  ipsum,  ut  lalem,  obedire  vel  ipsum  prò  tali  haberi  sive  nominari  ante  ingres- 
sum  dicti  Ludovici  in  Lumbardiam  duxerit  prohibendum  non  ciediderunt  Clerus  et 
Populus  vel  Comunitales  vel  nobiles  antedicli  nec  singulares  persone  dictorum  Comrau- 
nium  hiis  temporibus  quibns  idem  Ludovicus  Lumbardiam  intravit  vel  quihus  moram 


(•)  Su  di  x'na  rasura. 


AN.    1331  I  CODICE   DIPLOMATICO  GI3 

traxit  in  ea  aul  quibus  fuit  absens  ab  ipsa,  ei  vel  regi  Romano  fore  obedietuiurn  vel 
ipsum  pio  rege  Romano  liabendum  seu  nominandiim;  ilem  cum  dicliis  Liiduvicus  post 
processus,  reprobationem  et  prohibitionem  predictos  et  nonnullos  nlios  processus  eliam 
per  sanctitalem  vestram  factos  centra  ipsiim  et  sine  auctorilafe  vesira  se  in  rege  Ro- 
mano coronari  fecciìrit  et  Romaniim  imperinm  invaserit,  non  crediderunt  nec  credimi 
eundeiu  Ludovicuiu  fore  veriim  imperatoieni  Romunum  aut  ipsi  ut  tali  obediendum 
vel  faveiidiim  ani  ipsiim  prò  Romano  imperatore  babendum  vel  nominandum.  Item  non 
crediderunt  nunquam  nec  credunt  fratrem  Petrum  de  Corbario,  qui  beali  l'etri  sedem 
invasit  et  se  papain  false  nominavit,  l'uisse  ve!  esse  Ronianum  ponlifìcem  seu  papam, 
aut  ipsi  ut  romano  pontifici  seu  pape  fore  aliquaiiler  obedieiidum  vel  favendnm  aul 
ipsum  prò  Romano  pontifice  habendum  vel  nominandum:  item  non  crediderunt  neqiie 
creduril  ordinatos  in  episcopos  vel  cardinales  vel  proniotos  ad  aliquas  alias  ecclesiasticas 
dignitates  vel  ordines  aliquos  aut  iegationis  oflicium  vel  aliqua  officia  sive  beneficia 
quocumque  nomine  censeantur  per  fralrem  Petrum  luedictum  vel  alium  in  vi  alicuius 
commissionis  ipsius  fore  veros  episcopos  aut  veros  cardinales  vel  veram  promotionem 
aut  veruni  Iegationis  officium  sive  verum  titulum  in  dignitatibus  vel  beneficiis  sive  of- 
fìciis  habenles  aut  promolos,  sed  hec  omnia  falsa  et  vana  et  nullam  iuris  subsislen- 
tiam  habentia  reputarunt  et  reputant.  Item  dicimus  el  proponimus  quod  Clerus,  Popu- 
liis  el  Comunitates  et  iiobiles  predicti  et  ipsorum  singulares  persone  omnibus  tempo- 
ribus supradictis,  el  per  ipsa  tempora  et  ante,  sedem  apostolicam  calholicam  el  unam 
sanctam  apostolicam  ecclesiam  fìrmiter  crediderunt,  nec  eri'oribus  cuiusvis  herelicis  cre- 
diderunt nec  dictis  lempoiibiis  vel  aliquo  ipsorum  aliquid  dixerunl  vel  egeinnl  iiiten- 
denles  revera  deviare  a  lide  predicta.  Item  dicimus  et  proponimus  quod  dictus  Petrus 
recepii  miliciam  el  vicariatum  Arecii,  dictus  Tarlatus  recepii  miiiciam  el  vicariatum  ci- 
vilalis  Pisarum,  dictus  Pandulphus  recepii  vicariatum  ("")  Civitatis  Castelli,  el  Beclinus 
prediclus  recepii  vicariatum  terre  Burgi  sancii  Sepulcii  a  Ludovico  de  Cavarla  supra- 
diclo(I).  Falemur  insuper  sindici  el  ambaxiatores  predicti,  quod  fratiem  l'eliiim  de 
Corbario  supradiclum  nominaverunt  simiiiter  lamen  et  ipsius  anliepiscopum  leceperunt 
et  habuerunt  in  civilate  Arecii,  ac  ipsi  anliepiscopo  simulate  tamen  obediernnt,  et  circa 
premissa  multa  fida  el  nugaloria  fecerunt  el  commiserunl,  non  credentes  ea  fore  licita 
sed  illicita  el  nefanda.  Falemur  eliam  quod  jilures  exercitus  et  cavalcatas  et  conflicta 
fecerunt  conlra  lerras  et  fideles  sanclissimi  patris  et  sancte  matris  ecclesie  lanquam 
conlra  eorum  emiilos,  el  notorie  non  ratione  ecclesie  sed  ralione  parlialitatis,  cum 
lerrarum  captionibus,  personarum  occisionibus  el  rerum  diclarura  terrarum  et  persona- 
rum  captionibus,  affuiionibus  graviura  danipnorum  et  atrocium  iniuriarum  illationibus, 
el  plura  alia  hiis  similia  commiserunl  el  fecerunt  conlra  mandata  domini  lohannis 
pape  el  sancte  matris  ecclesie  el  ofificialiiim  ipsius;  que  omnia  et  singula  penitet  fecisse 
el  perpetrasse  el  amare  dolent  lalia  commississe,  recognoscentes  in  prediclis  culpas 
et  iniquilales  enormes.  Falemur  denique  quod  multis  mandalis,  proliibilionibus,  pro- 
cessibus  et  sententiis,  apostolica  et    Iegationis  sive   ordinaria    aucloritale    conlra  ipsos 


(•)  Rasura  nella  pergamena 

(I)  Allorché  1' Imperatore  venne  in  Arezzo;  u\(;  giunse  il  10  sellcmbi-e  1328. 


cu  DOCUMENTI   PER   LA   STORIA  D' AREZZO  [750. 

CliTum,  Populum,  C.orminilates  el  ipsos  nobiles  et  siiigiibires  personas  eoriini  faclis  et 
latis,  non  porvicerunt  temporibus  snpiailictis,  et  inlercliclum  seu  inlerdicla  in  ipsoriim 
civiialibus,  iliocesibiis  et  teiris  prediolis  quavis  aiiclorilate  prolala  aliqiiibus  temporibus 
non  servavei'iint.  Falemur  etiam  omnos  arliculos  fidei,  quos  sancta  mater  ecclesia  lenet, 
docet  el  predicai;  promictenles  ipiod  non  receptabiint  supraili.-liiin  damnaUim  Bavanim, 
eiiis  nuncios,  aliqucm  dominum  vel  eius  otficialem  vel  familiares  cniusciimqiio  titilli, 
dignilalis,  prclieminenlie,  status,  condilionis  vel  nominis  sii,  ner,  alii|iios  sti|>endiaiios 
vel  genles  suas,  neqiie  alieni  ribelli  ecclesie  singulari  ve!  universali  dabunt  consilium, 
auxilium  vel  favorem  publice  vel  occulte,  sed  prò  posse  eis  resislent  et  ens  persequen- 
tur  et  impugnahunl.  (lum  itaque,  sanctissime  el  clementissime  pater,  propler  premissa 
vel  aliqua  ex  eis  et  dopendenlia  ex  ipsis  dicllur  Clerum,  Popiilum  el  Comunilales  se- 
pediclos  et  singiilares  pcrsonas  ipsorum,  el  ipsos  nobiles  superius  expressos,  ac  eos 
qui  eis  dederunt  consilium,  anxilium  el  favorem  el  qualilercumq.ie  communicaverunt 
cum  ipsis  vel  eorum  aliipio  in  premissis  vel  aliquo  premissorum,  privilegiorum  apo- 
slolicoiiun  el  imperialinm  meri  et  mixli  imperii,  ac  iurisdiclionum  ac  iurium  dignila- 
luni,  personatuum,  officiorum  el  beneficiornm  ac  bonorum  ecciesiaslicorum  el  tempora- 
lium  excomunicalionum,  snspensionum  el  interdiclorum  nec  non  infamiarum,  inabili- 
talionnm,  irrcgolarilalum,  el  exclusionibns  a  mercalionibus  el  commerciis  ac  actibus 
legiliniis.  el  hercsis  ac  l'aulorie,  el  nonnullas  alias  penas  lam  a  iure  positivo  el  con- 
slilulionibas  provincialilms  el  sinodalibus  quam  ab  homine  processas  el  senteolias 
apostolica  legalionis  ordinaria  el  inquisilorura  beretice  pravitalis  auctoritate  generaliler 
vel  specialiler  faclas  ani  pi-olalas,  incurrisse;  el  ipsis  penis  predictos  esse  irrelilos,  et 
nonnullis  de  bonis  et  iuribus  supradictis  concessiones  etiam  perpeluas  et  ex  certa  scien- 
tia  aliis  fore  faclas,  quorum  lìrocessuum  el  sentenliarum  ignorant  tenores;  supplicant 
huniililer  sindici  el  anibaxialores  predicli,  nomine  quo  snpra,  qualenus,  inspeclis  an- 
liquis  serviliis  impensis  Romane  ecclesie  per  ipsa  Communia  et  nobiles  antediclos 
el  dampnis  rece[)tis  ex  devolione  et  causa  prediclis  per  dieta  Coinmunia  et  speciales 
personas  et  dictos  nobiles  prò  honore  ecclesie  Romane  et  propler  obsequia  que  possuut 
et  volimi  ecclesie  Romane  impendere,  dignemini  niisericordiler  providere,  ita  quod 
supradicli  constiluentes  inveniant  misericordiam  et  gratiam  in  sanclitale  vestra,  quam 
speranl  in  omnibus  el  singulis  supradictis;  promillenles  vice  et  nomine  predictorum 
conslituenlium  iurare,  stare  mandalis  vestris  et  ecclesie,  et  omne  aliud  iuramentum 
prestare  quod  ad  obtinendum  misericordiam  el  gratiam  vestram  ac  absolutionem  ab 
omnibus  el  singulis  supradictis  fueril  necessarium  seu  etiam  oportnnum  et  omnem 
penitentiam  atque  penam  poslulandam  quam  vestra  sanctitas  vel  deputalus  ab  ea  duxerit 
iniungendam. 

Deinde  dicli  procnratores  et  sindici,  nomine  conslituenlium,  suis  flexis  genibus  iu- 
raverunt  capilula  infrascripta,  ibidem  singulariter  el  distincte  leda  per  reverendum 
pali'em  dominum  Anibaldum  litulo  sancii  Laurencii  in  Lucina  presbiterum  cardinalera 
proul  sequi lur  in  hec  verba: 

Isla  sunl  que  vos  procuralores  et  sindici  i^ommunis  et  Populi  terre  Burgi  (")  iuralis 
in  anima  et  nomine  et  vice    predictorum   Communis  et  Populi  coram   domino  papa  et 


(«)  terre  Burgi  su  rasura 


AN.    I33IJ  CODICE  DIPLOMATICO  Bl.'i 

hic  preseiìlibus.  In  primis   nomine  quo   supra  et  in  anima   ipsoriim,  quod  slaljiint  et 
parebiint  inandatis  ecclesie  super  commissis  ab  ois  et  pernos  nomine  ipsorum  confes- 
satis  et  non  confessatis  et  aliis  in  procuratorio  et  sindicatu  contentis  implicite  vel  ex- 
plicite.  Ilem  quo  supra    nomine  et  in  anima  eorumdem    promittitis  et  inratis   [>refalo 
domino  nostro  [)ape  el  successoribus  suis  eaiioniue  intrantihns  fideiilatem,  obedientiam 
et  reverentiam    sicut    C.lirisli    vicario.    Item    promitlilis  et  iuratis   nomine  el  in  anima 
eorumdem,  quod  ipsi  constituenles  credimi  quod   non   special  ad  imperatorem  papara 
deponere   et  alium  facere,    sed  hoc  ipsorum    nomine   reputatis  hereticum  el  lieresim, 
dampnatum  per  ecclesiam  quod  et  vos,  nomine  ipsorum,  dampnalis  (|uanlumcumque  in 
vobis  est  el  dampnatum  reputatis  secundum  ecclesie  terminationem.  Item,    quod   pre- 
dieta  per  vos  nomine  ipsorum  confessata,  super  quibus  gratiam  et  misericordiam  pe- 
titis,  numquam   committent,   sed  in  fulelitale   el   ecclesie   devolioDe  manebunt.   llera, 
quo  supra  nomine  et  in  animas(*)  eornmdem  promitlilis  et  inratis,  quod  predicli  con- 
stiliienles  non   erunt    cum  Ludovico  de  Bavaria    dampnaluo    nec    cum    aliis   liorelicis 
et  scismaticis  nec  eliam  cum  sequacibus  Petri  de  Corbario  per  ecclesiam  denotalis  seu 
denotandis,  nec  eis  auxilium  vel  favorem  dabunt  in  futurum  direcle  vel  indircele,  publice 
vel  occulte,  sed  ecclesie  et  domino  nostro  pape  et  successoribus  suis  canonice  intranli- 
bus,  fideies  erunt.   Itera   promitlilis  el  inratis  quo  supra  nomine  et  in  anima  eorum- 
dem,   quod   predicli  constituenles  officiales  sequaces  Petri  de  Corbaiio   supradicli    per 
ecclesiam  denotalos  vel  denolandos  non  recipiunt  scienter  siqui  sinl  in  leriis  que  ipso- 
rum dominio,  iurisdictiotii,  adminislralioni  subiciuulur  vel  subiicienlur,  sed  eos  abicient 
et  persequentur,  nec  eis  favorem,  auxilium  vel  consilium  dabunl  quousque  atl  gratiam 
ejcciesie  sinl  reversi  vel  nisi  revertenlur  sine  fraude,  vel  reducanlur  ut  ad  gratiam  ecclesie 
rei'.ertantur  el  revocentur.  Item  promitlilis  el   iuralis  nomine  el  in  anima  eorumdem, 
quod  constituenles  pi'edicli  non  receptabunl  in  terra  Bnrgi  seu  dislriclu  eiusdem  pre- 
latura Ludovicum  vel  eius  slipendiarios  nec  aliquos  alios  qui  venirenl  sub  nomine  im- 
peratoris  Romani  vel  regis  vel  allerius  lituli  prò  eis  vel  eorura  altero  conlra  mandata 
ecclesie  et  domini    summi    ponlificis  et  successorum  suorum  canonice  inlranlium,  nec 
prò  eis  vel  aliquo  eoruin  miUenl  nec  per  se  vel  alios  publice  vel  occulte  eis  vel  eorura 
alicui  prestabunt  vel  dabunl  auxilium,  consiliura  vel  favorem,  sed  erunt,  stabunl  el  per- 
severabunl  in  rebellion^  ipsius  Ludovici  et  slipendiariorum  ipsius  et  aliorum  qui  veni- 
rent  sub  nomine  imperatoris  Romani  vel  regis  vel  allerius  lituli  prò  eis  vel  eorum  al- 
tero conlra  mandatum  sancle  matris  ecclesie  el  domini  summi  ponlificis.  Ilem  proniilli- 
lis  et  iuralis  quo  supra  nomine  et  in  animas  (•'')  prediclorum,  qnod   piedicti  constitu- 
enles de  terris  que  eoruin  iurisdìctioni  et  adminislralioni  subiciuntur  vel  subicientur, 
uuiversos  hereticos  ab  ecclesia  denotalos  vel  denolandos  prò  viribns  expellere  el  exter- 
minare  curabunt.  Item  nomine  et  in  animas  (")  prediclorum  promitlilis  et  inratis,  quod 
predicli  constituenles    obligationem,  coniuralionem,    conspiralionem  seu  ligam  non  fa- 
cienl  cura  Bavaio  dampnalo  vel  cum  aliis  dampnalis  per  dominnm  papam  prediiium  el 
sanctam  malrem  ecclesiam,  el  factam  abicient  el  dimillenl  cura  effeclu  et  ex  nunc  di- 
mittunl.  Itera  quo  supra  nomine  el  in  animas (^)  eorumdem  promitlilis  et  iuralis,  quod 
predicli  constituenles  nniversos  el  singulos  clericos  el  laicos  beneficia  vel  otìicia  eccle- 


(•)  Sic. 


eie  DOCUMENTI   PER   U  STORIA   D"  AREZZO  [TtiO. 

siaslica  vel  imiinluiia  occupatile^,  tiliilo  Ludovici  vcl  l'elri  inedicloriim  vel  aliorum  al)  ipsis 
seu  ipsorum  ailoio  auctorilalein  liabeiiles  in  lerris  el  locis  ubi  conslitueiUes  ip.si  potesla- 
tein  habeiil,  prò  viribus  coliercebiuil  quod  dicla  olficia  vel  beneficia  diinillant.  Item  quo 
su|)i'a  nomini;  el  in  animas  (*)  predictorum  promitlilis  et  iuratis  quod  ipsi  constilueiiles 
nullo  tilulo  honoris  el  adminislralionis  doniinii  vel  (jtlìi'ii  ecclesiaslici  vel  mamlali  per  Lu- 
dovicum  vel  l'elium  inedietos  eis  dalo  ulenlur  sed  illum  dimiuenl  et  vos  nomine  eoium- 
dem  ex  nunc  dimitlilis  eundem.  Item  quo  supra  nomine  el  in  anima» (°)  prediclorum 
promitlilis  et  iuratis,  (piod  piedicli  conslituenles  recipient  el  tiirialiler  Iraclabunt  nuiicios 
el  genles  sancle  Romane  Ecclesie  el  domini  sonimi  ponlilicis  Iranseunles  per  teriam  Burgi 
el  disliictuin  eiusdem,  ipsosque  defendent  et  piolegenl,  dummodo  tianseant  ipsis  scienti- 
bus  sine  fraudo  sicut  alii.  Item  promitlilis  el  iuratis  quo  supra  nomine  et  in  animas  (*) 
eorumdeu),  quod  conslituenles  predicti  omnes  et  singulos  clericos  et  laicos  qui  prò  sancla 
maire  ecclesia  de  dieta  terra  C*)  exilicii  existunt  j'einli-are  lerram  Bnrgi  |)redicli  et  gaudere 
bonis  snis  permillenl,  et  quod  prcdicli  constiluentes  univeisos  arcliiepiscopos,  episcopos, 
abbates,  priores,  preposilos,  decanos,  arcliidiaconos,  arcliipresbiteros.clericos  reguiarcs  et 
seculares,  ecclesias  el  ecclesiasticas  personas  et  eliam  laicos  exiticios  de  dieta  terra  C")  gau- 
dere permillenl,  nec  impedient  quominus  gaudere  possint  omnibus  suis  liberlalibns,  red- 
dilibus  et  provenlibus,  iisibus  el  obventionibus  in  dicla  terra  Burgi  et  dislrictu  el  aliis 
terris  i|isorum  inrisdictioni  subieclis  quantum  in  eis  est,  nec  dabunt  imiiedienlibus  auxi- 
lium  vel  favorem  per  se  vel  per  alinm  directe  vel  indirecle,  ipsosque  permillenl  rein- 
trare  predictam  lerram  nisi  prò  foreslis  manifestis  el  iuslis  banditis  exislant.  Item  promit- 
lilis el  inralis  quo  sopra  nomine  et  in  animas  (")  piedictorum  quod  omnia  el  singula  per 
vos  supradicloruni  consliluentium  nomine  promissa  el  iurata,  ipsi  constiluentes  in  Consilio 
generali  a[ipiobabunl,  conlirmabunl  el  ratificabunl  specifice  el  singulariler  et  expresse, 
et  ea  eliam  ipsi  iidem  solemniter  singulariler  el  expresse  proniiltent  et  iurabunl,  et  ad  ea 
omnia  el  singula  observanda  se  solemniler  obligabunl;  et  quod  ratificabunl  infra  lermi- 
num  piefigendum.  Promiserunt  insuper  dicli  procuralores  el  sindici  Comunis  et  Populi 
*terre  Burgi*  C"),  nomine  quo  supra  sub  obligalione  omnium  bonorum  diclorum  Comunis 
et  Populi  *terre  Burgi* C"),  et  sub  pena  mille  marcharum  argenti  applicanda  et  solvenda 
camere  dicli  domini  nostri  pape,  eosdem  el  popuium  parere  mandalis  et  preceplis  dicli 
domini  pape,  nec  non  et  omnia  et  singula  promissa  el  iurata  attendere,  compiere  atque 
fìrmiter  observare. 

Sabsequenler  prefatus  dominus  summus  pontifex,  diligenler  audilis  el  inlellectis 
culpis,  deliclis  el  excessibus,  ut  premittitur,  confessalis  et  expressis  ac  iuramenlis  pi'e- 
falis  nec  non  et  supplicationibus  ac  petitionibus  diclorum  procuratorum,  nomine  con- 
sliluentium graliam  et  misericordiam  devote  poslulanlium,  volens  more  pii  palris  ri- 
gorem  cum  misericordia  temperare,  ac  super  prediclis  raisericorditer  se  habere,  de 
Consilio  diclorum  dominorum  cardinalium  ibidem  presenlium,  eosdem  Comune  ac  Po- 
pulum  terre  Bui-gi  ad  obedienliam  el  sancle  Romane  ecclesie  graliam  benigne  reci- 
piens,  ab  omnibus  et  singulis  penis  et  sentenciis  iuris  vel  hominis  et  processibus 
quos  et  quas  incuirerunt  propler  predicta  vel  aliquod  prediclorum,  postquam  de  heresi 
graliose  absolvit,  super  qua  heresi,  ut  dixit.  non  intendebal  aliquid  agere  cum  eisdem. 


(•)  Sic.  (•>)  su  rasura 


AN.    i:{31]  CODICE   DIPLOMATICO  617 

ipsos  Comune  el  Popnlum  liahilitavit  et  in  iiitegrum  reslituit  ad  eorum  famam  et 
slalnm,  privilegia  et  honores,  nec  non  et  interdictum  seii  interdicla  in  dieta  terra  et 
districtii  occasione  premissonim  apposita  iis(]ue  ad  proximum  festiim  Ilosurrectionis 
dominire  suspendil;  hac  antem  condiclione  adiecta,  videiicel  quod  prodicli  Connine  et 
Popnhis  lene  Burgi  supradicta  confessata,  proinissa,  iiirata  et  ohiigala  et  omnia  et 
singnia,  ut  premiltitur,  per  diclos  procuratores  et  sindicos  eornm  nomine  acla  et  gesta, 
infra  dicium  proximum  festuni  Resurrexionis  dominice  sufTiccienler  approbala,  iandare 
et  ratificare  teneantur,  qnodque  si  in  prediclis  approhandis,  laudandis  et  ratificandis 
infra  predictum  terminnm  vel  in  loto  vel  in  parie  defecerinl,  eo  ipso  dieta  ahsolnlio, 
i[i  inlegrnm  reslitntio,  interdicli  seu  inlerdiclorum  suspensio  et  omnia  et  singola  snpra- 
dicla  acla  et  gesta  sinl  nulla,  cassa  et  irrita  liabeanlurque  penilus  prò  infeclis;  el  pre- 
dicti  Comune  el  Populus  absque  nulla  prohatione  in  easdem  penas  et  scntentias  relaban- 
tur,  el  dicli  processus  el  senlencie  sicut  erant  aiitea  in  suo  robore  perseverenl.  Si  vero 
infra  dictum  festuni  Resurrextionis  quandocumque  prnmissa  suiricieiiler  per  eosdem  Co- 
mune et  Populum  ratiticala  et  approbala  fiierint,  in  hoc  casu  voluit  dominus  nosler 
summus  pontifex  prefalus  quod  ex  lune  inleidicla  penilus  sinl  amola.  Insnper  prefa- 
tus  dominus  nosler  quascumqne  penas  et  senlencias  |)ront  el  videbilur  el  plarueril  sibi 
retinuit  eisiJem  Comuni  et  Populo  et  singulis  personis  eorum  semel  el  piuries,  per  se 
vel  per  alium  infligemias  et  iniungendas.  Qiie  quidem  omnia  el  singula  supradicti 
procuratores  et  sindici  grata  el  rata  habuerunt  et  cnm  graliarum  aclione  el  benivolen- 
tia  acceptarunt. 

Tenor  vero  sindicalus  predici!  sequilur  in  hec  verba: 

In  Chrisli  nomine.  Anno  eiusdem  a  Nativitate  millesimo  trecentesimo  trigesimo  pri- 
mo, iiidilione  xiui,  die  penultima  niensis  decembris,  sanclissimo  papa  et  domino  domino 
lobanne  papa  xxii  residente.  Convocalo  generali  Consilio  dominorum  '  viginiiqualuor 
(Comunis)  et  populi  terre  Burgi  sancii  Sepulcri  in  palatio  Comunis  dicli  Burgi,  ad  so- 
num  campane  et  voce  preconis,  ut  moris  est,  de  mandalo  sapientis  viri  .ser  Gori  lohaa- 
nis  de  civitate  .4retii  socii  et  vicarii  magnifici  viri  Becliiii  Vannis  de  Petramala  rectoris 
terre  Burgi  predicli;  in  quo  quidem  Consilio,  ubi  inlerfuerunt  ipsius  Consilii  due  par- 
tes  el  ultra,  idem  vicarius,  de  consensu  et  auclorilale  el  licenlia  consiliariorum  dicli 
Consilii,  et  consiliarii  predicli,  de  licenlia,  auclorilale  et  assensu  prefati  vicarii  presentis 
el  consenlientis,  omnes  et  singuli  concorditer,  ipsorum  oemino  discordante,  eorum  et 
dicli  Comunis  Burgi  vice  et  nomine,  omni  modo,  via  et  iure  quibus  rnelius  poluerunt,  fece- 
runl,  consliUierunt  et  ordinaverunl  eorum  et  dicli  Comunis  veros,  legilimos  et  generales 
sindicos,  procuratores,  faclores  el  nuncios  speciales  ac  negnciorura  geslores,  quocum- 
que  nomine  melius  nuncupari  jiossent,  religiosum  virnm  fratrem  Mallieurn  olim  Man- 
noli  de  Cortona  ordinis  fratrum  predicaloinm  licei  absentem,  et  discrelum  virum  ser 
Amadeum  quondam  Puccii  de  Arecio  nolarium  ibidem  presenlem  et  spontc  recipienlem 
et  quemlibel  eorum  in  solidum,  ila  qiiod  sii  melior  conditio  occupantis,  sed  quod 
unus  eorum  inceperil  alter  possil  piose(|ui  et  finire,  ad  eomparendum  rum  omni  re- 
verenlia,  devolione,  subiectione  ac  liumilitate  ad  pedes  sanclissimi  in  Chrislo  palris  et 
domini  domini  lohannis  divina  providentia  sacrosancte  ac  univeisalis  ecclesie  summi 
ponlificis  el  in  conspectu  universalis  collegii  reverendorum  palrum  dominorum  cardi- 
nalium,  ad  confitendum  humiliter  et  devote,  animo  et  corde  humili  et  contrito,  se  er- 


«18  DOCUMENTI   PKK   LA   STOIllA   I)' AREZZO  [750-732. 

lasse  et  ileliquisse  in  eo  el  super  eo  quod  iiilerdicluin  quavis  auclorilale  posilum  in 
dilla  terra  Burgi  vel  per  ipsum  summiim  poiililict'in  vel  eius  legaluin  in  Tuscia  non 
scrvaveruiil  sicul  servare  del)ebaiit  ci  lencbanlur.  Iteni  in  eo  quod  fralres  ininores 
rebelles  sancle  matiis  ecclesie  in  eorum  erroribus  persislentes  in  dicla  eorum  terra 
suslinuerunl;  el  pinra  alia  conimiserunt  contra  mandala  dicli  domini  summi  ponlili- 
cis  el  sancle  raatris  ecclesie.  Que  omnia  el  singula  penilel  eos  fecisse  el  perpetrasse 
el  amare  dolenl  se  talìa  commisisse.  Consliluerunl  insuper  diclos  eorum  sindicos  et 
procuralores  el  quemlibol  eorum  in  soliduni  ad  ix'tenduin,  recuperandum  et  obtinen- 
dum  gratiam  et  misericoidiam  prò  diclis  el  aliis  (piibuscumque  in  quibus  apparerei 
eos  discessisse  a  devotione  et  unilale  sancle  malris  ecclesie  vel  prefali  domini  summi 
ponlilìcis  et  benoticium  absolutionis  et  reslilulionis  in  inlegrum  poslulandum.  Et  ad 
diccntlum  et  afiirmaDdnm,  sicut  ipsi  dicunl  el  aflirmant  ipsi  consliluenles  et  singuli 
Burgenses  dicli  Burgi  sancii  Sepuicri  quomodo  sint  el  esse  debeant  et  inteiidanl  veri 
chiistiani  et  devoti  sancle  matris  ecclesie  el  domini  summi  pontifìcis  lohannis  xxii,  et 
crediderunl  et  confessi  fuerunt  et  credunt  et  confitenlur  omnes  arliculos  fìdei  el  quod 
sancla  mater  ecclesia  el  dictus  dominus  papa  credit,  docet  et  predicai.  Et  ad  iuran- 
dum  etiam  eie. 

.4ctum  in  dicla  terra  Burgi  sancii  Sepuicri,  i[i  palacio  dicti  Comunis,  piesentibus 
domino  Alberto  de  Squarciasacchis  de  Florentia  iudice,  ser  Forte  Sirai,  Ristoro  Giani 
et  ser  Blaxio  Maffei  notarlo  de  Arecio  et  plnribus  aliis  leslibus  rogatis  el  vocatis. 

Ego  Fi'anciscus  [oliai  ser  Morandi  de  Mjontealcino  imperiali  auclorilale  oolarius 
prediclis  omnibus  suprascriptis  interfui  eaque  fideliler  scripsi  et  publicavi  rogatus. 

Ada  fuerunt  liec  anno,  indictione,  die,  mense,  loco  et  |)ontifìcalu  quibus  supra, 
presentibus  testibus  venerabilibus  viris  dominis  Gasberlo  archiepiscopo  Areiatensi  ca- 
merario, Leunardo  de  Garcino  et  Raynaldo  de  Urci[nis  notariis]  domini  pape,  lacobo 
Lumberiensi  el  Alexaudro  iNucerino  episcopis,  el  nobilibus  viris  dominis  Pelro  de  Via, 
domino  Villelmino,  Bertrando  de  Capdenaco,  Francone  de  Bort  militibus,  Hugone  de 
Marii  domicello,  magislris  hosliariis  et  discretis  viris  dominis  Aldraco  de  Laude,  Bel- 
tramino  de  Medioiano,  Mallheo  de  Modecia  advocatis  in  Romana  Curia  et  multis  aliis 
fidelibHS  ad  premissa  vocatis. 

(Sii.)  Ego  Guillielmus  de  Petrilia  Caturcensis  diocesis,  camere  domini  pape  clericus, 
auclorilale  apostolica  publicus  nolarius,  diclis  confessioni,  propositioni,  supplicationi, 
promissionibus,  sacramentorura  prestationi,  obligalioni,  dbsolulioni,  in  [inlegrum  rjesti- 
tutioni,  inlerdictorum  suspeosioui,  penarum  et  peuitenliarum  imponendarum  retentioni 
et  omnibus  et  singulis  aliis  suprascriptis  presens  fui  et  buie  inslrumento  publico,  manu 
lohannis  Palaysini  clerici  dicle  Catur[censis  diocesis  auclojritale  apostolica  public!  notarli 
vice  mea  scriplo,  me  subscripsi  et  ipsum  [cum]  signo  solito  signavi  requisitus. 


751. 

Cerio  conte  palatino  di  Modigliana  vende  a  messer  Tarlalo  da  Pelrnmala  la  ottava 
parte  dell'  ottava  parte  del  Viscontado  di  Valdarno,  comprendente  i  castelli  di 
Bucine,  Pogi,  Galatrona  ecc. 

Arezzo  -  9  ottobre  1331.  [R.  Ardi,  di  Si.  di  Fir.,  Capitoli,  voi.  L,  e.  37]. 


an.   133 I-I 332]  CODICE  diplomatico  Gì 9 

Iti  Dei  nomine  amen.  Anno  Domini  a  nativitale  eiusdem  Mf.CCxxxi",  indinlionc  quar- 
tailecima,  tempore    serenissimi  principis  domini  Ludoici  Dei  gratin  Uonianoium  im|)e- 
ratoris  semper  angusti,  die  nona  mensis  octobris.  Aclum  Aielii,  aule  domum  lolianiielli 
loliannis,  presenlibus  testibus  ser  (loro  notario  eins  filio,  sci-  fioro  notarlo  Bancii,  ser 
Petro  noiario  Hiiciardelli  de  Civileila,  Civncco  Caflì  de  l'tipio,  ser  Malheo  nolario  FJici  de 
Arnaldis  et.  Dominico  Bovis  de  Tagliabohus  de  oivitate  Arelii  ad  hec  vocatis  et  habitis. 
Vir  nobiiis  Gerius  natus  quondam  egregi!  viri  comitis  Fabii  comitis  fiuidonis  de  Mnti- 
gliano,  Dei  gratia  in  Tuscia  palatinus,  sponte,  scienler,  deliberale  et  roiisulte,  per  se  et 
suos  heredes,  asserens  partem  Infrasrrlptam  de  bonis  infrascriptls  per  eum  infra  vendi- 
tam   ad  se  ipsnm  in  solidum  peitineie  pieno  inre  dominii,  proprietalis  et  possessionis, 
vendidit,  dedii,  tradidit  ad  proprium  et  in  perpetnum  cessit  discreto  viro  ser  Andree 
nolario  quondam  Bellini  de  Pupio  aretino  civi,  ut  persone  pubiice  presenlialiler  eraenli 
et  recipienti  prò  magnifico  viro   domino  Tarlalo  nato    quondam  bone  memorie  nobiiis 
et  polenlis  vili  Angeli  de  Petramala    aretino  cive  et  eius  vice  et  nomine  et  pio  ifisius 
domini    Tarlali    herediluis  et  babcnlibus    iura  sua  in  infinitum  oclavam  [lartera  tolius 
unius  octave  parlis  prò  indiviso  tolius  vicecomitalus  Vallis  Arni,  et  nominatim   rerum, 
bonorum,  iurium,  caslrorum,  villarum,  lenarum  et  locoium  infrascriplorum  videlicet: 
castri  Bucini,  castri  Pt)gi,  Gallalrone,  Turris  sancfe  lleparale  et  Mercatalis  ac  ville  Re- 
nule, et  generaliler  omnium  caslrorum,  terrarum,  villarum  et  locoiiim  quo  olim  habuit 
supradictus    comes  Fabius  eins  pater  et  antecessores   sui,   exislenlium  in  vicecoinitatu 
Vallis  Arni,  cum  omnibus  et  singulis  eorum  fìnibus,  iuribus,  usibus,  perlinenliis,  ad- 
cessibus  et  egressibus    suis  liberis  et  expedilis  usqiie  ad  loca  publica,   et  cum  eorum 
curiis,  terriloriis,  districtibus  alque  iurisdictionibus  et  cum  eorum  podiis,  silibus,  fossis, 
fundanieutis,    muris,    slicchalis,  claudendis,  lurribus,  paiatiis,    apendicibus,    domibus, 
casalinis  et  plateis  et  cum   omnibus   rebus  in  ipsis  castris  et  locis    vel    eorum    podiis 
inlus  et  extra  existentibus  et  ad  ipsa  castra  seu  loca  pertinenlibus  vel  spectantibus  ullo 
modo  prò  snpradicta  parte  vendita,  et  cum  omnibus  et  singulis  poderibus  et  tenimen- 
tis,  liominibus,  familiis,  hominagiis  in  diclis  castris,  villis  el  locis  vel  eorum  curiis  exi- 
stentibus vel  habitanlibus  de,  prò  prelio  el  nomine  pretii    centum  octuaginla  septem 
librarum  el  decem  solidorum  denariorum  aretinorum  parvorum  etc. 

752. 

Giovanili  ^X1I  assolve  frale  Stefano  Camaiani  di  Arezzo  che,  scomunicalo  per  avere 
celebralo  nella  città  interdetta  e  avere  parteggiato  coi  ribelli  ed  eretici,  fa  alto 
di  peniimenlo  ed  obbedienza  al  pontefice. 

ÀTignone  •  12  gingrno  1332.  [Ardi.  Vaiic,  lieg.  loannis  A'A'II,  voi.  116,  e.  362,  ep.  1662]. 

Slephano  de  Camaianis  de  Arecio  orditiis  heremitarum  sancii  Augustini. 

Miseralionum  non  oblila  sancta  Romana  mater  ecclesia  fìlios  errantes  dum  ad  ipsam 
cum  vera  conliitione  revertunlur  a  devio  benigne  consuevil  recipere  summ(am)  eis  sue 
clementie  non  negando.  Sane  tu  qui  per  enoimitatem  delestandorum  excessuum  conlra 
Kos  et  eandem  ecclesiam  ac  in  lui  opprobrium  ordinis  commissorum  in  regionem  dissi- 
mililudinis  periculose  nimium  abieras  le  slalumque  luura  variis  periculis  exponendo  tan- 
dem ad  sedem  apostolicam  veniens  leque  coram  Nobis  el  fralribus  noslris  consistorio 


620  DOCUSIENTI    PER    LA    STOHIA    d'  AREZZO  [752-754. 

nostro  presenlaiis  recogiiovisli  et  confessus  fuisli  ibidem  ilevole  liumililerqiio  que  secun- 
tur,  videliccl:  (juod  111  diuluiu  in  civilale  Aretina,  loco  uliqne  originis  tue  lune  nobis  et 
ecclesie  memorale  rcbeili,  exislens  inU'riliclum  ecciesiasliciini   cui  eadem  civilas  propter 
euormes  et  deleslandos  excessus   commìssos   ibidem  liorribiliter   subiacebat,  qnodque 
tu  per  aliqua  tempora,  dura  le  in  Dei  timore  tenuisti,  observare  curaveras,  molcire  post- 
modum  liumano    duclus  timore  ac  diabolico  exagitaUis  spirilii  non  sine  magne  leme- 
rilalis  audacia  presumpsisli  celebrando  ibidem  seu  polius,  (|uantuni  in  le  fuil,  profanando 
divina  et  alias  le  illis  danipnabiliter  imraiscendo;  et  iilterius  obedientie  iugo  contemplo 
per  campuni  liccnlie,  rationis  et  reverenlie  laxalis  liabenis,  in  tue  salulis  anime  delri- 
nienlum    discnriens    rebellibus  ac  lioslilms    noslris   ac  ecclesie,    scismalicis  quoque  et 
iniìdelibus  adhesisli,  favisli   el  comedendo,  bibendo  et  colloquendo   eisque  honores  et 
reverenlias  exhibendo  contra  ecclesie  mandata  el  sanxiones   canonicas  illicile  non  me- 
tuisli  participare  cum  illis;  ilem  quod  a  Nicolao  de  Fabriano  viro  perfido  el  scismatico, 
qui  se  prò  cardinale  per  l'etrnm  de  T.orbario  oiilinis  fralrum  niinornni  lune  lieresiar- 
cam  el  scismalicum  crealo  gerebal  oilicium  provincialalus,  infra  luuni  ordinem  suscepi- 
sti  et  illum  in  aliquibus,  levibus  laraen,  non  erubuisti  presumptione  dampnabili  exercere; 
preterea  oflìciuni  inquisilionis  heretice  pravitatis  ab  eodem  Nicolao  libi  de  facto,  cum 
de  iure  non  |iosset,  commissum  acceplasti  tacile,  non  expresse,  illrus  lamen  execuliunem 
in  aliquo  non  gerendo,  cum  antequain  libi  per  eundem  IN'icolaum  dieta  de  facto  commi- 
cterenlur  officia  non  credidisses  sicut  nec  lune  credebas  nec  poslea  credidisti  eura  esse 
cardinalem  vel  liabere  polestalem  aliquam  faciendi  ea  que  lacere,  ut  premillilur,  pre- 
sumebal,  immo  ipse  eum  credebas,  credideras  el  adhnc  credis  fuisse  ac  esse  liominem 
pertidum,  scismalicum,  dampnaUim,  rebellem  el  hostem  Dei  et  ecclesie  sancle  sue:  cum 
auteni  le  peccasse  el  errasse  circa  predicla  graviler  recognoscas  el  scias,  Nobis  humiliter 
supplicasti,  ut  non  allenta  gravitate  peccatorum  el  deliclorum  huiusmodi,  sed  sequendo 
polius  divine  miseralionis  exempliim  le  lanquam  fìlium    deviuni   reverlentem  ad  niise- 
ricordiam  pii  patris,  benigne  ad  misericoidiam  el  réconciliationem  noslram  el  aposlolice 
sedis  recipere  tibique  de  absolulionis  beneficio  ac  excomunicalionis  el  aliarum  penarum 
et  sentenliarum,  quas  propler  premissa  incurrisli,  retenlione  el  aliler  providere  circa  te 
el  tue  salulem  anime  de  benignilale  apostolica  dignaremur,  promillens  et  iurans  ad  sancla 
Dei  evangelia  ibidem  corani  nobis  et  eisdeni  fralribus  lacla  le  slare,  parere  el  obedire  man- 
dalis  noslris  et  ecclesie,  nec  non  suscipere  bumililer  el  etìicaciler  observare  et  compiere 
penam  et  penilenliam  quam  prò  premissis  et  eorum  singulis  per  Nos  vel  alium  seu  alios 
semel  vel  pluries  libi  presemi  vel  absenli  duxerimus  iniungendam  vel  alias  imponendam, 
quodque  nullo  umquam  tempore  predicto  Nicolao  aut  qnibusvis  aliis  rebellibus  noslris  et 
ecclesie  predicte  vel  scismalicis  aul  quibusvis  aliis  de  heresi  vel  scisniale  seu  de  fauloria 
herelicorum  per  ecclesiam  denotalis  el  eliam  denolandis  adherebis  et  parebis  nec  eis  vel 
eorum  alicui  seu  ali{iuibus  preslabis  auxilìum,  consilium  vel  favorem  direcle  vel  indirecle, 
publice  vel  occulte,  sed  in  nostra  et  eiusdem  ecclesie  alque  ordinis  devolione  et  obedienlia 
de  celerò  fideliler  el  constanter  persistes.  Nos  autem,  recognilionibus  el  confessionibus 
prediclis  audilis  ac  promissione  ac  inramento  receplis  attentaque  conlrilione  tua  quam 
de  prediclis  excessibus  el  deliclis  coram  Nobis  el  dictis  fratribus  pretendisli,  volentes 
tecum  cum  rigore  iuslitie,  oleo  temperato  misericordie,  graliose  agere  in  bac  parte,  te  ad 
Boslrara  el  eiusdem  sedis  graliam  admillimus  et  ab  omnibus  excomuaicalionibus  aliis- 


AN.    1332-1333J  CODICE  DIPLOMATICO  621 

que  penis  et  seiilenliis  lalis  per  processus  nostros  vel  iiiqiiisitorum  lierelice  pravilatis 
aut  alias  ab  liomiiie  vel  a  iure  qiias  pr()[tler  predirla  per  le  recognila  el  coiiressala 
sicut  siiperiiis  est  expressum  quomodolibel  incurrisli,  de  fratnim  predicloi'um  Consilio, 
absolvimiis  le,  leque  inlegrum  ad  slalum  el  famam  reslituimiis  ac  omnem  inlamie  macu- 
larli sive  nolani  ex  eisdem  obortam  a  te  lotaliter  amovemus  super  irregularilale  quam 
ex  illis  contraxisti  le  nichilominus  misericorditor  dis|)ensantes.  Volumus  lauien  ac  adi- 
cimus  specialiler  et  expresse,  quod  si  deinceps  aliquo  tempore  talia  vel  similia  com- 
mittes  vel  centra  tenores  constituiionum  el  delerminationum  iiostraium  et  sedis  predicle 
aliquid  pertinaciter  teneres,  doceres  vel  dogmalizzares,  in  easdem  penas  et  senleiilias 
recidas  ipso  facto.  Que  omnia  tu  ibidem  cum  gratiarum  aclionibus  linmilibns  acce[ita- 
sti.  Subsequenler  vero,  te  nobis  humililer  supplicante  ut  libi  prò  commissis  huiusmodi 
salutarem  iniungeremus  penitentiam  vel  faceremus  iniungi,  ]\os  per  dilectum  filium  Ma- 
Ihenra  titilli  sanctorum  loliannis  et  l'auli  presbiterum  cardinalem  et  venerabilem  fia- 
trem  Gasbertum  aichiepiscopum  Aietlabensem  camerariiim  nostrum  ininngi  libi  feci- 
mus  penitentiam  antediclam.  Nulli  ergo  et  e.  Datum  Avinione,  ii  idus  iunii,  anno  xvi. 

753. 

Giovanni  XXIÌ  nomina    vicario  aposlolico  in  Arezzo  e  diocesi  frale   Matteo  vescovo 
di  Coffa. 

(Avignone)  -  21  settembre  13S3.  [Ardi.  Vaiic,  lieg.  loannis  XXII,  voi.  1 17,  e.  36',  ep.  21 1]. 

Venerabili  fratri  .Matlieo  episcopo  l'.afensi. 

Licei  Aretina  ecclesia  prelatum  propriuni  habeat,  videlicel  discretum  filium  Bosum 
electum  aretinum,  Nos  lamen  certis  caiisis  rationahilibus,  que  nostrum  ad  hoc  indu- 
xerunt  animum  et  inducunt,  le,  de  cuius  circiimspeclione  ac  fidelitale  fuluciam  in  Do- 
mino gerimus,  specialem  vicarium  eiusdem  ecclesie  Aretine  in  spirilualibns  el  terapo- 
ralibus,  ita  quod  ad  civilatem  Areliiiam  et  diocesim,  quantum  videlicel  diocesis  ipsa 
per  dislrictum  eiusdem  civitalis  protendilur,  se  vicarialus  exlendat  huiusmodi  et  non 
ultra,  usque  ad  nostrum  beneplacitum  absque  preiudicio  dicli  elecli,  super  aliis  auclo- 
rilate  apostolica  tenore  presentium  depulamus,  faciendi,  gerendi  et  plenarie  in  eisdem 
spiritualibus  et  temporalibus  exercendi  que  ad  officiura  vicarialus  perlinent  huiusmodi, 
alienalione  tamen  bonorum  immobilium  et  que  sub  nomine  immobilfum  bonorum  debeant 
intelligi  seu  includi  libi  peuitus  interdicta,  fraternilali  tue  facultalem  plenam  et  liberam 
concedenles.  Quocirca  eidem  fraternilali  per  apostolica  scripta  mandamus,  quatenus 
dicli  vicarialus  ofTiciura  suscipiens  revcrenler  sic  illud  exercere  fideliler  et  prudenler 
procures,  quod  inde  perliempne  aquiras  premium  ac  nostram  et  apostolico  sedis  gra- 
tiam  uberius  merearis.  Datum  (Avinione),  xi  kl.  oclobris,  anno  xyii°. 


754. 

Giovanni  XXli  differisce  ancora  d'  un  altro  anno  il  tempo  della  consacrazione  di  fioso 
Uberlini,  annuendo  alle  preghiere  di  lui. 

(Avignone)  -  12  aprile  1333.  [Arch.  VaUc,  Reg.  loannis  XXII,  voi.  1 17,  e.  39',  ep.  227]. 


C22  DOCUMENTI   PER   LA    STOIUA   D' AIIEZZO  [754-755. 

Dileclo  filio  Boso  electo  Aretino. 

Exposcil  tue  ilevotionis  alTcclus  quoniam  Nos  et  Romariam  ecclesiam  revereris  ut 
luis  iiecessilalil)us,  (|iiaiiluin  ciiin  Dcn  possiiniiis,  occnrraiiius.  Diidiim  siqiiiflem  lenipus 
do  coiisecrandis  episiopis  a  canonihiis  (lilViiiilum,  infra  i|U0(l  lune  lemporis  exislebas, 
usque  ad  certi  temporis  spacinm  per  iiostras  liu-ras  de  speciali  gratin  |)ioro[,'avinius, 
et  quod  iiileriui  beneficia  ecclesiastica,  que  lune  temporis  oblinehas  relinere  licite  qua- 
cum(|ue  consliliilione  contraria  non  obslanle  vaiores,  tibi  auclorilale  apostolica  duxi- 
mns  iii(ltilj;t'ndnni,  ac  ileind<!  similem  graliain  usque  ad  alios  certos  terminos  tibi  per 
divcrsas  alias  lileras  noslras  fecimus  sicut  in  literis  ipsis  pienius  conlinetur.  Sane  quod 
terniiiius  ultime  gialle  per  ISos  super  hiis  libi  facte  instare  dinoscilur  (I),  leulterioris 
prorogalinnis  gratia  prn  hiis  et  ecclesie  Aietine  necessitatihns  indigente,  Nos,  luis  sup- 
plicalionibus  inclinali,  ut  ab  eodem  instanti  ultime'prorogalionis  leimino,  qui  erit  xvii 
kalendas  mali  pioxime  inslanlis  usque  ad  anniiin  libi  lempus  predictum  de  consecran- 
dis  episcopis,  aucloiitate  prefata,  tenore  presenlium  prorogamus,  tibi(|ue  dieta  beneficia, 
quo  tempore  provisionis  per  Nos  de  le  facle  diete  Aretine  ecclesie  oblinebas,  possis 
interim  i|uihiisciiin(Hie  consliUilionibus  conlrariis  nequaquam  obstanlibiis  licite  relinere 
auclorilale  predicla  niehilominus  iiidulgenles.  Treviso  tamen  quod  laliler  de  ipsius  ec- 
clesie administralione  interim  provideas,  quod  propterea  in  spiritualibus  non  fraude- 
tur  nec  patialur  in  tempoiaiibus  delrimentum  quod  quebencficia  sufiradicla  debilis 
non  fraudentur  obsequiis  et  animarum  cura  in  eis  ipiibus  Illa  imminel  nullalenus 
negligaliir,  sed  [ler  bonos  et  sufficienles  vicarios  quibus  de  huiusmodi  beneficiorum 
provcntilnis  necessaria  congrue  minislrenlnr  diligenter  exerceatur  et  descrviatur  inibi 
lauilubiliter  in  divinis.  Nulli  ergo  et  e.  Dalum  (Aviiiione),  ii  id.  aprilis,  anno  decimo- 
seplimo  (2). 


755. 

Palli  di  concordia  Ira   il   Comune   di  Arezzo,  i  Pielramalesi  e  il  Comune  di  Fi- 
renze. 


Firenze,  Palazzo  del  Popolo  -  13  magg'io  1333. 


[R.  Arch.  di  St.  di  Fir.,  Capitoli, 
voi.  XXXll,  e.  71]. 


In  mai-gine:  Confirmaio  pacis  iiiite  inter  Comune  Florentie  ex  una  parte  et  Comune  Aretii,  dominum 
Petrum    Sacconem  et  consortes  ex  altera. 

In  nomine  Domini  amen.  Anno  Domini  a  nalivilate  Millesimo  trecentesimo  trige- 
simo lertio,  indiclione  prima,  sanctissimo  palre  domino  lohanne  papa  xxii"*"  residente, 
die  xiii"  mensis  mali.  Ad  honorem,  laudem  et  reverenliam  omnipotenlis  Dei  et  gloriose 
Beale  Marie  semper  Virginis  malris  eius  et  tolius  celestis  curie,  et  ad  honorem  et  exal- 


(1)  Yed.  doc.  nn.  743,  717. 

(2)  Una  leClera  uguale  viene  scrina  pure  un  anno  appresso  "id.  aprilis,  anno  xvui°„.  (Cod.  cit.,  e.  270, 
ep.   1391). 


AN,    I33U]  CODICE   DIPLOMATICO  .  623 

tationem  sacrosancte  Romane  Ecclesie,  et  sanclissimi  in  Ctirislo  palris  domini  loiian- 
nis  XXII''',  eiusdem  ecclesie  divina  providenlia  stimmi  pontificis,  eiiis(ine  dijvolorum  et 
fidelium,  el  ad  pacificum,  lran(|uilliim  et  boniim  slalum  infrascripUuum  pailiiim,  et  ad 
coDservalionera,  augmenlum  et  corroborationem  pacis  facle  novissime  in  anno  domini  ìMìI- 
iesimo  trecenlesinio  quarlodeciino,  indiclione  xiii",  die  vigesiino  nono  seplerabris,  secun- 
dum  consueludinem  civilalis  Floientie,  inter  Comune  diete  civiialis  Florenlie  et  Comune 
civitatis  Aretii  et  sindicos  ipsonim  comunium,  et  ad  loiiendum  omnem  maleriam  sc;in- 
daioriim  inter  partes  prediclas,  el  ad  defendendam  et  conservandam  libertatem  i[)sarum 
parlium. 

Sapiens  et  probns  vir  Anselmus  Palle  civis  florenlinus,  sindicus  el  procuiator  Comimis 
et  populi  civitatis  Florenlie  ad  liec  solempniler  et  legiptime  ordinatus,  ut  de  ipsius  syn- 
dicatu  palei  publicum  instrumentum  scriptum  et  publicatum  manu  ser  Pulci  ser  An- 
tonii  nolani  sub  anno  Domini  ab  incarnatione  M"  CCC  xxx°  in",  indiclione  prima,  se- 
cundum  consueludinem  civiiatis  Floienlie,  die  x"  mensis  maii,  sindicario  nomine  dicti 
Comunis  el  populi  ex  parte  una;  el  sapiens  et  probus  vir  dominus  Paganiis  condam 
Cionis  iuris  peritus  civis  arelinus,  procuralor  magnificorum  viiorum  domini  Peri  Sacconis 
de  Petramala  generalis  domini  aretini  et  domini  Tarlati  fralris  eius,  ac  etiam  sindicus 
el  procuralor  predicti  Comunis  Aretii  ad  infrascripta  solempniler  et  legiptime  constitutus, 
ut  de  predictis  procuratione  et  sindicatu  appareiit  [)ublica  inslrumenla  scripia  et  pu- 
biicala  nianu  mei  Amidei  notarli  infrascripli  sub  dictis  millesimo  et  indiclione,  die  x" 
mensis  februarii,  secundum  consueludinem  civilalis  Aretii,  procuratorio  nomine  dictorum 
dominorum  et  sindicario  nomine  dicti  Comunis  Aretii  ex  parte  altera,  ad  inlVasciiplum 
conlraclum  flrmalionis,  corroboralionis  et  coiifirmationis  pacis  el  amicilie  concordiler 
devenerunl,  videlicet:  Quod  predictus  Anselmus  sindicus  et  procuralor  Comunis  et  po- 
puli civilalis  Florenlie,  vice  el  nomine  dicli  Comunis  et  populi  ex  parte  una("),  el  diclus 
dominus  Paganus  C")  procuralor  et  sindicus  dicti  Comunis  Aretii,  ac  etiam  tamquam 
procuralor  dictorum  dominorum  Peii  et  Tarlati  contrahenlium  tam  pio  se  ipsis  quam 
eliam  prò  consorlibus  suis  et  civitatibus,  terris  et  castris  que  leneni,  pio  quibus  de 
rato  el  rati  habilione  promisil,  et  se  facturuni  et  curalurum  ita  et  taliler  quod  ipsi 
et  i[)sa  firma  el  rata  liabebunt  et  lenebunt  omnia  et  singula  suprascripta  et  infrascripta 
sub  infrascripta  pena,  solempni  stipiilatione  promissa,  sindicario  et  piocuratorio  nomine 
ipsorum  ex  parte  altera,  fecerunl,  firmaverunl  seu  confirmaverunt  adinvicem  veram 
et  perpeluam  pacem,  confraternitatem  et  amiciciam  cum  inl'rascriptis  pactis,  modis,  te- 
iioribus  et  condicionibns. 

In  primis  videlicet,  quod  dicium  Comune  Florenlie  non  offendei  peipeluo  dicium 
Comune  Arelii,  vel  diclam  civitalem  Aretii  ciusque  lerriloiium  vel  districtum,  nec  di- 
ctos  dominos  ve!  suos  consorles  vel  aliquem  eorum  nec  civilales,  castra  vel  terras  quas 
tenent.  Et  e  converso  dicium  Comune  Arelii  el  dicli  domini  et  consorles  eorum  et 
civilales,  castra  et  terre  que  lenent  non  offendenl  perpetuo  diclum  Comune  Florenlie, 
civitalem,  districtum  vel  territorium  ipsius  et  lerras,  castra  et  loca  que  tenel  dicium 
Comune  Florenlie,  sed  se  adinvicem  araicabiliter  et  fraterne  iractabunt.  Ilem  quod  pre- 


(•)  Nel  ms.  leggesi:  vice  et  nomine   dicti   Comunis  Florenlie  et  vice  et  ìiomine  dicti  Comunis  et  populi 
ex  parte  una  (Innanzi  a  Florenlie  e  cancellato  Aretii).  (•>)  Dopo  Paganus  nel  ms.  v' è  un  et. 


024  DOCUMKNTI    PKR    I.A    STOItlA    U    AREZZO  1755-750. 

dicliim  Comune  Ardii  et  (lidi  domini  l'eiiis  ci  Tarlatus  vel  alii  ipsornm  coiisorles  vel 
aliquis  seu  aii(|ui  ipsoium  non  receplnhunl  voi  roceplari  facienl  in  dieta  civitale  Ardii 
vel  eius  romilaln,  Icrrilorio   vel  dislriclu  vel   in  ali(|na  Iona,  caslio  seu  loco  siihiedo 
iurisdiriioni  seu  potestati  dicli  (lomunis  Aietii  vel  dirliiriini  doniiiiornm  l'eri  et  Tarlali 
vel  consorlum  suorum  vel  alicuiiis  scn  ali(|noruni  ex  eis  aliquem  dominimi  ouiusfun- 
que  status,  prelieiiiinenlie  vel  dignilalis  existat,  vel  gentes  alicuius  domini  ve!  alii|uam 
aliam  personam  vel  aliquam  gentem  cuinsi'niif|ne  conditionis  l'xistat,  qui  vel  (jne  olTen- 
deii'i  vel  oll'endere    vellel  dii'tiim    Comune   Floienlie   vel    eius   comilalum,    leiiitorium 
vel  distrietum  et  ad  posse  ipsornni  el  cuiuscumque  i|)Soruni    non   permicleiil  tiansire 
per  diclam  civitalem  Arelii   eiusqiie  comilatum  vel  dislriclum  vel  aiiquam   lerram,  ca- 
strnnt  vel  looum  ut  predicilur  (lieti  Comnnis  Arelii  voi  dominorum  ipsornm  vel  suorum 
consorlum  vel  alicuius  vel  ali(|uorum  ex  eis  iniisdictioni  vel  poleslali  subieclum,  et  ad 
posse  resislenl  ipsorum  Comnnis  et  dominorum  et  consoitum  suorum  viribus  ut  pre- 
dicla  si  quando    eveniient  vel  evenire    posse  continuerei,  cessenl.  Et  e  converso  quod 
diclum  Comune  el  populus  civitalis  Florenlie  faciel,  ohservahit   et  adimplchit   tolaliler 
dicto  Comuni  Arelii  et  diclis  dominis  et  eoriim  consortibus  et  civilatiijus,  terris,  castris 
et  locis  que  lenenl  el  cuilibel  eornm  et  in  omnibus  et  per  omnia  ea  omnia  el  singula 
ad  que  sopra  obligali  sunt  predirli  domini  Perus  el  Tarlatus.  Et  predicta  observabunt 
predicle    pailes   sibi  adinvicem  et  observare,    solempni    slipulatione  bine  inde  interve- 
niente, promiserunl;  non  obslanlibus   aliquibus  licle'is,   mandatis  vel  preceplis  cuius- 
cumque Comnnis,  civilalis  vel  loci  vel  domini  cuiuscumque  conditionis  existal.  Et  pre- 
dicta omnia  et  singula  diete  partes   feceiunt,  non   derogando  per  predicla  vel  aliquod 
eorum  paci    novissime   facle  in  annis  Domini    iM"CCC''xini'',  indiclione  un°,  die  xxviiu 
sepiembris  (1),  vel  aliquibus  contentis  in  ea,  sed  ipsam  el  conlenia  in  ea  jiotius  confir- 
mando el  augendo.  Qae.  omnia  et  singula  in  hac  confirmalione  et  corrobnratione  pacis  et 
in  boc  contrattu  conlenta  voluerunt  iìitelligi  bona  fide,  sine  fraiule,  ila  quod  per   ali- 
quem intelleclnm  calunpniari  vel  absone  subaudiri  non  possine  Qua  omnia  el  singola 
su()radicta  promiserunl  diete    partes  nominibus  quibus  sopra  sibi  adinvicem  allendere 
el  observare  et  conica  non  facere  vel  venire  de  iure  vel  de  facto,  dircele  vel  indirecte, 
per  se  vel  alium,  sub  pena  deeem  milium    marearum  argenti  per  solenpnem   slipula- 
tiouem  promissam  et  bine  inde    intervenienlem;  que  pena   totiens  commiclalur  el  peti 
et  exigi  [tossii  in  singulis  capilulis  presentis    contraclus   quotiens    contea    predicla  vel 
aliquod  prediclorum   factum  vel  venlum  fuerit,  vel  predicla  omnia  el  singula  non    fu- 
erinl  observata.  Qua  pena  etiani    eommissa   et  solala    vel  non,    nicbilominus    predicla 
omnia  et  singula   firma  perdurent  sub  ypoleca  el  obligatione   omnium  el  singulorum 
honorum  dielorum  Coniunium  et  dominorum  et  cuiuslibel  eorum.  Renumptiantes  in  biis 
et  circa  hec  dicti  procuratores  et  sindici  conlrahentes  sibi  adinvicem  exceplioni  huius  con- 
traclus non  sic  celebrali,  |)aeis,  fralernitatis  el  amicitie  inler  ipsas  partes  non  sic  firmate 
seu  confìrmale    ac  corroborale,   pactorum,    modorum   ordinum  et  condilionum  non  sic 
firmatorum,  condilioni  indebile  et  sine  eausa,  et  omnibus  et  singulis  iuribus,  privillegiis 
vel  favoribus  presentibus  vel  futuris  prò  ipsis  partibus  vel  earum  aliqua  facientibus  vel 
patrocinantibus  ullo  modo  de  iure  vel  de  facto.  Quibus  omnibus  ex  nunc  per  paetum 


(I)  Ved.  n.  708. 


AN.     1333]  CODICK   DIPLOMATICO  025 

renuiitiaveruiil  [larles  preiliole  sibi  ad  invicem  et  queiibel  ipsanim.  liisupci-  (lidi  siiulici, 
et  procuraloies  et  quilibet  eonim  iiominibus  quihus  sii()ra  iiiraveriuit,  corporaliler  ad 
sancta  Dei  evangelia  tactis  scriptiiris,  in  animas  dicininm  ronstiluenlimn,  prodicta  omnia 
et  singula  sibi  adinvicem  iicrpetiio  et  iiiviolabililer  oiìseivare  bona  lido,  sin(!  fiaude. 
Et  ea  omnia  el  i^ingnla  ego  Amideus  nolaiius  intìasc.rii)tiis  preitepi  diclis  conlrahenti- 
bus  sic  sponle  volentibns  (*)  et  condletilibus  quod  suprascripla  omnia  et  singula  sibi 
adinvicem  plenaiic,  lidelilcr  ac  inviolabibler  per  guarentisgiam  faciant  et  observenl. 

Aclnm  Florenlie,  in  pallatio  po[)iib  FloiL'nlini.  in  (|uo  domitii  l'rifìros  ailiiim  etvexil- 
lifer  iustilie  dicti  [lopnii  el  Comnnis  Florenlie  prò  ipsorum  exerrendo  odilio  moiam  Ira- 
liuiit,  presenlibus  ad  bec  vocali^  et  rogalis  lestibus  Nieoiao  ISeili  Uanuccii,  domino 
lamannola  de  Gianiannis,  Bernardo  l.api  de  Ardinghellis,  Hiliocto  Metti  Biliocti,  Techino 
ser  Rinaldi  et  (Gliele  de  Agnlione  civilìiis  llorentinis  et  aliis  [iluribus. 

Ego  Amideus  Piiccii  Amidey  imperiali  auctoritate  nolarius  predictis  omnibus  inler- 
fui  et  ea  omnia  coram  me  acla  rogatiis  scripsi  et  publicavi;  de  (piibus  etiam  rogatus 
l'iiit  sei-  larobus  Cecchi  de  Signa  nolarius  ilominornin  J'riornm  civilatis  Florentie. 


758. 

//  ììobile   Alfir   Spinola    da  Loculo,  ciUadino  genovese,  fa  donazione  d'  ugni  suo 
avere  a  Mariella  sua  figliuola,  moglie  di  Piero  Saccone  Tarlali. 

Arezzo,  Casa  di  Piero  Saccone  - 18  mae?  iol333.         [li.  Arch.  ili  St.  di  Fii.,  Protoc.  XL\  di  ser 

Astohld  (li  lìiililinuccio  da   Vitiano;  A  9771. 

In  nomine  Domini  amen.  Anno  Chrisli  a  nativitate  Millesimo  trecentesimo  trigesimo 
tertio,  indiclione  prima,  domino  papa  folianne  vigesimo  secando  residente,  et  serenis- 
simo principe  domino  Ludovico  Romauoium  imperatore  semper  augusto.  Die  xviii  mensis 
mali.  Actum  in  civilale  Aretii,  in  casamento  magnifici  et  egregii  militis  domini  Pieri 
nati  quondam  viri  nobilis  Angeli  domini  Tarlati  de  Petramala,  in  camera  ipsius  domini 
Pieri,  coram  domino  Biclio  iuris  perito  filio  quondam  domini  Landi  de  Albergottis, 
domino  Pagano  iuris  perito  filio  condam  Cionis,  Bongianne  magistri  Michaeiis,  Cecche 
quondam  domini  Beiardini  de  Talliabobus,  Cincio  quondam  ser  Bellini  Leonis,  ser 
luncta  notario  quondam  Mcncii  qui  fuit  de  Monleiucci,  Accolino  Giani  de  Camaianis, 
ser  Andrea  notario  condam  Predi  domini  Ricardi,  Francisclio  notario  filio  mei  Astuldi 
notarii  subnotati  rivibus  aretinis,  Lamberto  Bachini  de  civitate  Florenlie  et  Canti  quon- 
dam domini  Pelegrini  de  terra  Burgi  sancii  Sepulcri  lestibus  ad  bec  habitis  et  rogatis. 

Apparai  ex  publico  instrumento  procurationis,  scriplo  manu  Berli  Macurri  Sacci  no- 
tarli sub  anno  dominice  nativilatis  Millesimo  trecentesimo  trigesimo  tertio,  die  vigesima 
settima  mensis  martii  a  me  Astuldo  notario  infrascripto  viso  et  ledo,  quod  nobilis  vir 
dominus  Alfer  Spinula  de  Lucalo  civis  Linuensis  natus  nobilis  viri  domini  Ricardi  Spi- 
nale de  Luculo  emancipatus  a  dicto  patre  suo,  sicut  constare  potest  ex  publico  instru- 


(•)  I.e  parole  sic  sponte  rolentidut  souo  in  rasura- 


626  DOCUMENTI    PER   LA    STORIA    D'  AREZZO  [7."i6-7o7. 

memo  scriplo  maini  LuiilVanci  de  Vallario  nolarii,  fei:it,  consliluit  el  ordiiiavit  lolian- 
nem  de  Cariano  manliioiialiis  Moiilisferali,  familiaieni  ipsius  domini  Allur,  suuni  verum 
et  legitiinuni  |irocuralorem  ad  doriainliim,  pure  et  irrevocabililei'  inler  vivo?,  nobili 
domine  domine  Marielle  filie  sue  et  uxori  magnifici  viri  domini  l'ieri  de  l'elrainala  ge- 
nei'alis  domini  aretini,  tanquam  bene  merite,  omnia  bona  mobilia  et  immobilia,  acliones, 
iurisdiclioiies  et  iura  e!  (ininia  ad  ipsuni  dominum  All'er  ad  presens  speclantia  et  (|ue 
in  futuruin  speclaverint  ;iiit  spedare  viderenlur  ve!  possent,  reservato  sem|ter  eidem 
domino  Alfer  in  vita  sna  usulVuctu  omnium  ipsarum  rerum,  ai:  eliam  reservato  supple- 
mento legilime  |>artis  debite  iure  nature  nobili  domine  et  domine  C.larixie  eius  tilie 
et  uxori  domini  Antlionii  Squarralici  ultra  dotes  eidem  domine  Clarixie  datas  per  dictum 
eius  patrcm,  siquod  supplemenlum  deest  vel  in  futurum  deesset,  et  in  eo  l'asn  in  quo 
ipsa  domina  Clarixia  ipsum  sup[)lementHm  deberet  liabere  de  iure  et  non  aliler:  et  ad 
insummaiiilnni  et  insummari  facicndum  in  sunima  ipsius  donalionis  secundnm  iuris  for- 
raam  corani  indice  loci  in  i|UO  celebrarelur  conlraclus  ipsius  donatioiiis,  i)rout  in  ipso 
instrumenlo  hec  et  alia  clarius  adnotanlur.  Nane  autem  prefalus  Johannes  familiaris, 
numplius,  pi'ocurator  et  actor  prelati  domini  Alfer  cura  pieno  et  sufficienti  mandato  ad 
iufrasciipta  omnia  et  singnla  legitime,  sollemniler  et  specialiler  constitulus  et  ordiiialus, 
ut  supra  III  menlio,  ageiis  et  [iromictens,  hec  omnia  procuratorio  nomine  ipsius  do- 
mini Alter  in  quantum  pieiiius  et  etficacius  potuil  et  sibi  licuil,  ex  plenitudine,  forma, 
vigore  et  potestalc  sui  mandati,  libenter  et  grato  animo  et  spontanea  voluntate,  donalionis 
titulo  pure,  libere,  simplicis  et  iri'evocabilis  inter  vivos,  et  ex  mera  liberalitate  et  omni 
via,  modo  et  iure  quibus  melius  et  efficacius  poluit,  donavit,  dedil,  tradidit  et  ad  pro- 
priuiii  in  perpetuum  concessit  iure  veri  et  directi  dorainii  piene  proprietatis  et  posses- 
sionìs,  prel'ate  domine  Mariette  filie  ipsius  domini  Alfer  huius  donalionis  benemerile, 
presenti,  stipulanti  et  recipienti  prò  se  et  suis  heredibus  in  perpetuum,  omnia  et  sin- 
gula  bona  mobilia  et  immobilia,  acliones,  iurisdicliones  et  iura  ipsius  domini  Alfer  et 
omnia  et  singula  ad  ipsum  dominum  Alfer  nunc  spectanlia  et  que  ad  eum  in  futurum 
perlinere  vel  speciale  viderenlur  et  possent,  et  totara  et  uiiiversalem  subslantiam  ipsius 
domini  Alfer,  et  generaliter  totum  et  quicquid  ipse  dominus  Alfer  vel  alius  ubicumque 
prò  eo  habet,  tenel  ani  possidet  in  civitate  lanue  et  eius  dislrictu,  in  Valle  Screvia  et 
in  Valle  Burberia  et  alibi  ubicumque,  in  palaliis,  doraibus,  plateis,  fnndamentis,  resediis, 
vineis,  Ortis,  terris  cultis  et  incultis,  silvis,  pratis,  pascuis,  neraoribus,  slirpelis,  domni- 
catis,  poderibus,  tenimenlis,  affictibus,  censibus,  pensionibus,  reddilibus,  obveulio- 
nibus.  servitiis,  obsequiis  lealibus,  peisoualibus,  debitis  vel  consuelis,  castris,  villis, 
forlililiis,  lìdelibus,  familiis,  homagiis,  iurisdictionibus,  molendinis,  pedagiis,  honori- 
bus,  reverentiis,  magiuranliis,  ecclesiarum  patronalibus,  iuribus,  accionibus,  creditis 
et  nominibus  debitorum,  etaliis  quibuscnraque  iuribus  corpo'ralibus,  vel  incorporali- 
bus,  visibilibus  vel  invisilibus  seu  demonslralivis  ad  oculum  vel  ad  inlelleclum,  cum 
suprascriplis  reseivatioiiibus,  rum  omnibus  et  singulis  ipsarum  rerum  donalarum 
fructibus,  iuribus,  usibus,  perlinenciis,  choèrentiis,  adiacenliis,  accossibus  et  egres- 
sibus  liberis  et  expeditis,  et  cum  omnibus  hiis  que  ipsa  bona  donala  habent,  conti- 
nent  et  comprehendunt,  specialiler  et  generaliter,  supra,  infra,  sub  se  seu  inter  se 
ad  habendum,  lenendum,  possidendum  et  quicquid  eidem  domine  Marielle  et  suis 
heredibus  placueril  perpetuo  faciendum.  Ilem  ex  causa   presenlis  donacionis  prefalus 


AN.     l:J33J  CODICE   DIPLOMATICO  G27 

[HO  CU  rato  rio  nomine  quo  supra  iledil,  cessil,  conces'^il,  Iraiislulil  el  mamlavit  elicle  flo- 
mino  Marielte  donataiie  recipienti,  ut  ilictnni  est,  omnia  el  singula  iuiia  et  acliones, 
racinnes,  de,  et  omne  alimi  ins  qiie,  qnas,  qnam  ol  qnod  |)refatus  ilominn^  Alfer  ve! 
alius  quicumque  pio  eo  habel,  habuit  el  ileinceps  habere  possel  ci  sperabat  ac  vide- 
balur  habere  in  ipsis  vel  de  ipsis  rebns  et  bonis  donatis  et  eonim  occasione  adversus 
omnes  personas,  universilates  et  loca,  nichii  in  eis  relinens  vel  reservans  eidem  domino 
Alfer,  nisi  ut  superins  dicliim  est  Sed  ea  omnia  transfeiens  in  dictam  dominam  Ma- 
rietlam  donalariam,  ut  prediritiir,  slipulantem  qiiam  in  prediclis  procuralricem  constiluit 
in  rem  suam,  ponens  eam  in  lociim  ips'us  domini  Alfer,  ut  a  domino  ipsa  domina  Mariella 
donataiia  ipsa  bona  donata  habeat,  teneat.  possideal  el  assequalnr  et  inde  suo  nomine 
possil  agere,  cansari,  excinere,  eie,  ronlilens  et  alTirmans  ipse  procurator  procuratorio 
nomine  quo  supra  ipsum  dominum  Alfer  a  prefata  domina  Mariella  filia  sua  prò  pre- 
senti donalione  iuslum  meritum  secundum  legem  et  grandia  el  grata  beneficia  rece- 
pisse et  liabuisse,  dicens,  volens  ac  paciscens  prefatus  procurator  procuratorio  nomine 
quo  supra  cum  prefala  domina  Mariella  donataria  quod,  si  dieta  doiialio  excederet 
summam  quingenlorum  auieorum  a  iure  donari  permissam,  qnod  lol  sint  el  esse  in- 
lelliganlur  ipse  donationes  quot  sunl  singule  res  donate  eie,  eie.  El  ipsum  dominum 
Alfer  et  se  [irocuraìorem  procuratorio  nomine  prò  eo  ipsa  bima  donala  deinceps  con- 
stituil  possidere  prò  ipsa  domina  Mariella,  donec  ipsa  domina  Mariella  corporalem 
inde  fueril  adepla  jiossessionem,  quam  adipisrendi  et  relinendi  qnandocumque  volue- 
rit  eie,  liberam  eidem  contulil  facullalem  eie.  Relenlo  et  reservato  ipsi  domino  Alfer'  in 
vita  sua  usufrnclu  ipsorum  bonorum  et  iurium  donalorum  eie,  ac  eiiam  reservato 
supplemento  legilime  i)artis  debile  iure  nature  nobili  domine  domine  Clarixie  filie  ip- 
sius  domini  Alfer'  el  uxori  domini  Anlonii  Squarcafici  ultra  dotes  eidein  domine  Clarixie 
datas  per  diclnm  eius  patrem,  si  quod  supplemenlum  deesl  vel  in  fulurnm  deessel  et 
si  dicium  supplemenlum  deberel  habere  de  iure  el  non  aliler  eie  Et  hanc  donationera 
et  omnia  et  singula  in  presenti  inslrunienlo  contenta  procuratorio  nomine  quo  supra 
rata  et  firma  habere,  teneie,  implere,  confiteri  et  non  negare,  ipsamque  donationem 
nullo  tempore  infringere.  retraclare  vel  revocare  causa  ingratiludinis  vel  alia  ralione 
vel  causa  et  alias  nullo  modo  conlra  venire  in  aliquo  sub  pena  trium  miiium  floreno- 
ram  de  auro  siipulalione  promissa  in  singulis  capitulis  huius  contraclus  in  solidum, 
cum  refeclione  damnorum  et  expensarura  litis  et  extra  provenienlium  ob  hanccausam, 
et  sub  obligatione  omnium  bonorum  presenlinm  et  fulurorum  ipsius  domini  Alfer';  et 
dieta  pena  soluta  vel  non,  predicta  omnia  lirma  perdurenl  el  sic  per  capitulum  gua- 
renlisgie  servari  precepi. 

Ego  Astuldus  notarius  condam  Baldinucii  de  Vichiano  predictis  omnibus  inlerfui  et 
ut  supra  legitur  scripsi  et  publicavi  rogalus. 


757. 

Piero  Saccone  Tarlali,  in  nome  del  Comune  di  Arezzo,  loca  a  Pace  e  Simo  d'  Uber- 
tino le  case  confiscale  a  messer  Hanaldo  e  Alberlo  dei  Bosloli. 

Arezzo,  Casa  di  Kalduino  dì  Rainaldu  •  4-  dicembre  1333.  [Ardi.  Capii.  d'Àr.,  Carte  di 

s.  Fiora  e  Lucilla,  n.  1301]. 
mm.  200X670. 


638  DOCUMENTt  PF.R    I.A   STORIA   D'  ARKZ70  [757. 

In  Dei  nomine  amen.  Hoc  est  cjnemplum  sivc  copia  cuinsdam  picblici  et  autentici  instrumenti 
scripli  et  puhiicali  manu  sei'  Vunnis  Maueniis.  cuius  tcnor  el  forma  tatis  est: 

In  Dei  uumiiu'  .iiirmi.  Anno  Domini  ;i  nativilule  (iiiisdem  .Millesimo  ticceiitesimo 
trigesimo  terliu,  ìiiiIkìioiic  |iiima,  ilomiiio  lolianiio  papa  xxii  residente  et  domino  Lo- 
dovico imperatore  imperante,  die  quarta  decembris.  Magnificus  vir  dominus  Pierus  de 
Pelramula  imperiali^  vicaiiiis  et  duminus  Aretinii!<,  aiictoritate,  bailia  et  vigore  sibi 
concessis  lam  ralione  vicarialus  ipiam  eliam  ex  slatiilis  Comunis  Aretii  et  omni  modo 
(]U0  mclius  poluil,  iocavit  et  coneessil,  nomine  et  vice  Comunis  Aretii,  Paci  lilio  quon- 
dam libertini  Angliirami  aretino  civi,  conducenti,  stipulanti  et  recipienti  prò  se  ipso 
et  Simo  eius  fratre  et  Hlio  (|uoudam  domini  libertini  et  eoriim  ci  cuiuslibet  ipsorum 
heredibiis  et  liabentibiis  ima  ipsoriim  et  cuiuslibet  eoruui,  omnes  casalinos  el  lerre- 
num  seu  terrena  casal inorum  el  plalearum  quondam  dominorum  Kanaidi  el  Alberti 
de  Bustolis  el  alionim  Buslolorum.  Oue  terrena,  casalini  el  platee  ad  picsens  prò  parte 
reducla  sunl  ad  viridarium,  et  suiit  posila  in  civilale  Aretii,  in  contrala  sancii  Martini 
Porle  Crucil'erie  diete  civiialis,  iiixla  lieredes  olim  .Marchi  Bandini  de  Meliorellis  et  pie- 
diclos  Pacem  et  Simum  conducloies  el  heredes  Uaiierii  domine  Marie  el  lieredes  loliannis 
Carbonarii,  et  Guidonem  Pei  de  Sassolis  successorem  lieiedum  Branche  de  Sassolis  el 
rem  heredum  Teiighi  Serraglii  el  heredes  Balducii  et  Nerconis  fratrum  et  filiorum  quon- 
dam Nichoie  el  domiiium  Biciium  de  Albergollis.  el  rem  heredum  quondam  Bellini  Ra- 
ualdi  el  viam  a  duabus  parlibus,  cum  omnibus  iuribus  que  liabenl  super  se  el  infra  se  el 
sub  se.  hinc  ad  vigenti  annos  proxime  venluros.  Qui  casalini  el  terrenum  perlinenl  ad 
Comune  Aretii  lanquam  bona  non  solvenlium  dalia  in  Comuni  Arelii  sicul  et  quando 
alii  cives  solvunl;  quod  terrenum,  casalinos  alque  plaleas  idem  dominus  Pierus,  localor 
nomine  quo  supra,  promisit  el  convenit  diclo  Paci  conduclori,  stipulanti  pio  se  el  dicto 
Simo  eius  Iralre  ut  dicium  est,  del'endere,  auctorizzaie  el  disbrigare  alque  tradere  libe- 
rum,  vacuura  et  expeditum  loto  tempore  dicle  coiiduclionis  ab  omni  persona,  loco  el 
universitale  el  maxime  ab  oneribus  et  daliis  dicli  Comunis  et  concimine  viarum  que 
sunl  circa  ipsos  casalinos  omnibus  sumptibus  el  expensis  Comunis  Aretii,  et  ex  nunc  con- 
cessit  eidem  licenliam  inlrandi  possessionem  diclaium  rerum  sua  auclorilale.  El  quod 
uou  dedil  nec  fecil,  nec  dabit  nec  faciet  in  l'uturum  aliquid  liuic  contraclui  nocivum 
vel  nocilurum;  cuius  iocalioois  causa  el  prò  ipso  terreuo  el  casalinis  conductis  ut  di- 
cium est,  idem  Pace  conduclor  per  se  suosque  heredes  el  successores,  nomine  suo  el 
Simi  fratris  sui,  promisit  el  convenit  supradiclo  domino  Piero,  stipulanti  nomine  dicti 
Comunis,  prò  annuo  censu  Iriginlaquinque  soìidos  denarii  pisani  prò  quoiibet  anno  di- 
clorum  viginli  annorum.  yiiem  censura  lotnm  el  inlegrum  diclus  Pace,  nomine  quo 
supra,  promisit  de  anno  |ireseiili  ad  omnem  petilionem  el  voluntalem  supiadicli  do^ 
mini  Pieri  solvere  in  Comuni  Aretii.  Oue  omnia  el  lingula  dicti  coiilrahenles,  nomi- 
nibus  quibus  supra,  pronii,-;erunl  sibi  adinvicem  el  alter  alteri  atlendere,  observare  et 
adimplere  cum  etTectu  et  in  nullo  conlra  facere  vel  venire  de  celerò  |ter  se  vel  alium 
de  iure,  vel  de  facto,  sub  pena  viginli  quinque  librarum  diete  monete,  sollepmni  stipu- 
latione  premissa  el  conventa  in  solidum,  prò  (piolibel  membro  et  capiliilo  hiiins  con- 
traclus  non  servalo,  reservanles  adinvicem  nomine  quo  supra  exceplioni  presenlis  lo- 
cationis  et  conductionis  non  sic  facte  et  non  sic  celebrati  conlraclus  el  exceplioni  doli, 
mali,  condiclioni  indebile  sine  causa  et  ex  iniusla  causa,  el  omni  alii  letrum  iuris  el  statuti 


AN.    I333|  CODICE    DIPLOMATICO  639 

auxilio  centra  predicla  vel  aliquod  prefiicloriim  in  aliquo  facifiili.  i|iiibiis  pei'  paftiim 
renuiiliaverunt  expresse  lanquam  pio  ordine  declaralis  et  expecificalis  el  prò  predictis 
omnibus  et  singulis  lìrmiler  observandis  et  adim[)lendis  et  ralis  et  firmis  liabendis  et 
teneiidis  et  [)ro  pena  solvenda  si  fommillerent  diete  partes  et  qiiabbet  eanim  nomini- 
bus  ()iiibus  supia  obligaverunt  se  adiiiviccm  el  altera  pars  alteri  parli  se  el  omnia 
eoriim  bdna  et  iui-a  presentia  et  futura.  El  nii-liilomiiins  promiseriinl  sibi  adinvicem 
ut  dictum  est  relicere  et  resarcire  omnia  dapmna,  expunsas  et  interesse  que  aliqua 
partiiim  prediclarum  feceril  vel  sulislinnerit  in  iudicio  vel  extia  si  omnia  el  singiila 
supradicla  non  essent  plenarie  observala  sinìpliri  iuramento  pailis  suiisiinentis  ve!  pa- 
tientis  sine  alia  probaliime  vel  taxalione  nidicis  vel  otlicialis  dirli  Coninnis;  qua  pena 
commissa,  pelila  et  exacla  vel  non,  st^mel  vel  pluries,  nicbilominus  omnia  el  singula 
in  hoc  ronlractii  conlenta  maneant  in  perpetua  roboris  (irmilate.  Quibiis  omniim-^  sic 
solempniler  celebralis  et  factis  ego  nolarins  siibnolatus,  anctoiilale  cn[iiluli  ('.Diislitnli 
civilalis  Arelii  lo()uenlis  de  (luarentisia,  precepi  diclis  conlralientibus  iiomifiibus  i|uibus 
supra  quod  omnia  et  singula  supiadicta  sibi  adinvicem  promissa  et  sic  volenlibus  et 
confltenlibus  sibi  adinvicem  per  guarenlisiam,  facianl,  adimpleant  el  (diservcnl. 

Ada  sunt  predicla  omnia  in  civilale  Aielii,  in  domo  berednm  Baldovini  olim  llav- 
naidi,  presentibus  teslibas  domino  l'agano  iudire  quondam  Cionis  el  Azzolino  ('.inni  de 
Aretio  et  dante  domini  l'elegrini  de  Bil'ulris  de  Burgo  sancii  Sepnlcii  ad  liec  vdcalis, 
rogalis  et  habilis. 

(Sii.)  Ego  Vannis  Manenlis  de  Monlelucci  (")  imperiali  aucloiitale  index  (tnlinai-ins 
et  notarius,  et  nunc  oflilialis  el  scriba  curie  Audienlio  dirti  domini  rieri,  piedirlis 
omnibus  presens  fui,  et  ea  de  dicli  domini  Pieri  mandalo  et  rogalus  scripsi  et  pui)lii  avi. 

(Sn.)  Ego  lacopus  fìlins  condam  lacopi  de  Fontoneìla  civis  aretinns  index  ordinarins  citrine 
notarius  snpradiclnm  exernplum  una  cum  infrascripUs  ser  Fredo  el  ser  Johninie  nctiiriiif;  leqi 
et  absoillavi.  et  qìaa  utninqne  cuncordare  l'/ire'ii  ideo  me  in  testem  siibscripsi  et  menni  sionion 
apposui  et  inlerpositioiii  infrnscripte  auloritnlis  interfiii. 

(Sn)  Ego  hìiaimes  tìlius  Mei/  Gerii  civis  aretimis  imperiali  aucloritale  index-  ctr. 

(Sn.)  Ego  Fredus  fiiins  olim  lacopi  Arnaldi  civis  aretinns  imperiali  anclnritate.inilex  or- 
dinartns  et  notarius.  prediclam  copiavi  proni  imeni  el  cuntincri  ridi  in  suo  pnbliro  orir/inali  ila 
hic  fideliler  de  verbo  el  cerbum.  nichil  adrlendo,  mnlundo  seii  minuendo  vel  prtlermittendo  quod 
ipsius  rei  snbstantia  in  aUcjua  ledareti4r  {}>)  scripsi  et  e.vemplavi,  et  una  cum  ser  Iacopo  et  ser 
labanne  suprascriplis  fvleliter  kgi  el  abscullavi;  el  quia  unum  cum  altero  concordare  inveni, 
ideo  me  snbscripsi  et  ad  cautelam  menni  signum  apposui.  Qnibus  omnibus  sic  pernctis  sapiens 
et  discrctus  vir  dominus  lacopus  de  Gualdo  index  Comunis  Arelii  el  assessor  nobilis  et  pntentis 
viri  Cnulucii  comilis  Speranze  de  Monteferelro  hiìn<>rabilis  poleslatis  civilalis  et  Comitatus  Arelii, 
exislens  in  sala  predicti  pnlatii  in  qua  cohndiinantnr  domini  odo.  snavi  et  Camunis  .Aretii  ati- 
ctorilalem  interposuit  el  decrelum  sub  anno  Domini  a  nativilate  cinsdem  ilile.^imo  trecentesimo 
trigesimo  quarto,  indiclione  secunda.  demmo  papa  Mianne  xx"  in  ecclesia  romaha  residente  et 
serenissimo  principe  domino  l.ndoico  Dei  gratin  llomanorum  imperatore  semper  angusto  impe- 
rante, die  XII  niurzii,  presentibus  ser  Ma.igiu  Cesch\  Toso  carni fice  et  Fraixischo  Berardmi 
aretinis  cicibus  teslibns  ad  hoc  habilis  el  vocatis. 


(•)  ite  Montetuoci,  ripetutamant'ì  ('>)  .sic 


(>:tO  DOCUHI.NTI    l'KK    l.\    STARIA    li'  AREZZO  ì'oH-'i '■)[). 


758. 

Nei'  )litfjio  camerario  del  Vescorado  di  Arezzo,  in  nome  di  Piero  e  Tarlato  gover- 
natori dal  medesimo  per  conto  del  Comune,  dà  in  fitto  a  un  late  CilUnne  di  l.uzio 
aleune  terre  e  una  casa  in  Castiglione  Alberti. 

Ciritollii  -  Il   f('l)l)nii(>  1:5:54,  [Ardi.  Capii,  d' .\r.,  C.nile  di  s.  Moria  in  IJradi.  n.  4y7| 

Milli.  -210  -^.(."ÌO.  •  l'L'ri.'aimMiii  ii'.<;ii  rosiccliiala  dai  lopi. 

[l]ii  Dei  [iKimiiu'  aiiHMi  .\iiiu)  a  iiajtivilale  eiusdem  Millesimo  trecentesimo  trigesimo 
(luarlo,  iiiciiclione  se[cuiida,  tempore  serenissimi  priricipis]  domini  Loiloici  Romanonini 
im|)eraloris  et  semper  augusti,  die  [xr]  februarii.  [Consjlal  [evidentcr]  (|uod  discretus  vir 
ser  Masgius  caraorarius  el  [haiuliivus  e[)isi-opalus  Arelii  prò  magnificis  dominis  Petro  et 
Tarlato  de  l'clraniala  prò  [Comuni  Arelii]  defensorihus  et  gubernatoribus  episcopatus  pre- 
dicti,  vice  et  nomine  dicli  episcopatus  et  [ComunisJ,  dedit,  concessit  et  locavit  im  pheudum 
et  iure  |)lieudi  Cillioni  quondam  Luctii  de  C.lsliilioiie  [AllierlorumJ  et  suis  heredibns  filiis 

iegitimis  ex  eo  im  pcrpelnum  desrendenliìius,  stipulanlihus  et  recipientibus pelias 

terre  el  bona  que  olini  fnerunl  Fei  Ubaldini  de  dicto  Caslillione  Albertorum.  Im  pri- 
mis [unam]  peliam  terre  posilam  iu  curia  r,astillionis  predicti,  in  loco  dicto  el  Colle, 
iuxia  res  Cecchi  Amedei  a  duabus  (parlibus].  Item  aliam  petiam  terre  posilam  in  dieta 

curia,  in    loco   diclo   Fialolino,    insta  res  Mucii    Luiioli Item   aliam    peliam  terre 

posilam  a  Casa  vecchia,  iuxia  viam  et  palalium  Artinucii.  Itera  [aliam  peliam]  terre 
in  loco  dicto  la  Stalla,  iuxia   loliannem  Casinni  el  res  Sluli   Bencevennis.  Tieni    unam 

petiam   [terre    posilam]  in  curia  predicla,  in  loco  diclo iuxta  res  Ciuti  el  viam 

Comunis.  Ilem  unam  domum  [posilam]  iuxta  Feum  quondam  Bencevennis  et  viam  Comu- 

nis;  (]uas  lerras  et  bo[na ]  emil  a  Feo  Ubaldini  prelio  et  nomine  prelii  odo 

florenorum   auri:   ad  habendum  suis  lieredibus  perpetuo  iure  pheudario  placuerit 

faciendum;  dominio  lamen  el  .., episcopatui  semper  solvere  promiclens  diclus  ser 

IVlasgius  c(amerarius],  nomine  quo  supra, de  diclis  terris  et  bonis  lacere  datio- 

nem,  concessionem  et  obligalionem  vel  contractum  inllrmentur  aut  in  ali- 

quo  ledere  possit  omnes  dictas  lerras  el  bona   perpetuo  in   curia   et  extra 

legilime  defendere,  aulurizare  et  disbrigare  omnibus  dicti  episcopatus  sunplibus  et  expen- 
sis.  El  hoc  ideo  fecit  diclus  ser  Masgius  diclo  Cillioni  quia  dictus  Cillio  se  et  suos 
heredes  et  bona  perpetuo  obligando  promisit  el  consensit  djcto  ser  Masgio  nomine 
dictorum    dominorum  el  dicli  episcopatus    stipulanti  et  recipienti    prò  diclis    lerris  et 

bonis perpetuo  nomine  affictus  el  prò  aftìctu  diclarum  terraruni  et  bonorum  dare, 

solvere  el  mensurare castaido  qui  prò  tempore  fuerit  qualuor  starla 

grani   boni  el  compulan[di  ad]  slarium  aretinum  sine  malitia  et  servitia  realea 

el   personalia  lacere  [con]sueta  debita  vel  debenda,  et  dedit  et  solvil  in  presentia 

mei  notarli  el  leslium  infrascriplorum  diclo  ser  Masgio  recipienti  nomine  quo  supra  et 
nomine  dep....tionis  el  inlralure  duas  libras  el  odo  solidos  prout  dictus  [ser  Masgius] 
conlessus  full  se  habuisse  et  recepisse.  Que  omnia  et  singula  prediclus  ser  Masgii  nomine 


AN.    i;}34]  CODICE   DIPLOMATICO  631 

quo  snpra  et  dieta sibi attendere  ohservare,  et  atiimpleie  piomisit  ut  non 

centra  facere  vel  venire  aliqua  ratione  vel  causa,  de  iure  vel  de  facto,  sub  pena  du- 
pli [dicli  prelii]  el  obligalione  omnium  honorum  ,>iuoriini.  Ouiluis  i|uidem  .sic  pci'actis 
idem  ser  Masgius  camerarius  predicliim  Ciilionem  de  diclis  lerris  el  bonis  per  laidum 
guarnaciiie  quam  in  dorso  gestabal  legitime  invcstivii. 

.\ctum  in  domo  curie  Civileile  ubi  ius  reddilur,  prescntil)HS  magislro  Andrea  Bettini 

de  Puppio  et de  Caslillione  .Vlbertorum  et  Feo  L'baldini   testibus   !ial)ilis   el 

vocatis  ad  predicta. 

(Sii.)  Et  ego  Pauius  Cecclii  loliannis  de  Castillione  Aietino  im|)eriali  auctoritalu  no- 
tarius  atque  index  ordinarius  et  nuiic  scriba  el  ollìtialis  Civiielle  ad  omnia  et  singuia 
suprascripta  interfiii,  scripsi  et  publicavi  rogalus. 

In  Dei  nomine  amen.  Anno  a  nalivilate  eiusdem  Millesimo  trecentesimo  trigesimo 
quarto,  indiclione  secunda,  tempore  serenissimi  principis  domini  Lodoici  Koniauorum 
imperaloris  el  semper  augusti,  die  .xi''  februarii.  Existens  (ioius  quondam  lacomini  de 
Caslillione  Aibertorum  in  preseulia  ^ilvestrini  de  r.ortuna  poleslalis  caslii  Civiiidle  et 
testium  infrascriplorum,  de  certa  el  pura  scienlia,  non  per  aliquem  errorem,  lilulo  et 
causa  donationis  inrevocabililer  Inter  vivos  dedit,  concessit  el  donavil  Cillioni  quondam 
Liucii  de  Caslillione  predicto  omnia  iura  sibi  Coro  aquisila  quacumque  ratione  vel  causa 
in  infrascriptis  peliis.  In  primis  in  una  pelia  terre  posila  in  curia  Caslillionis  predicli,  in 
loco  dicto  el  Colle  iuxla  res  Cecchi  Amedei  a  duabus  laleribus.  Item  in  alia  pelia  terre 

posila in  loco  dicto  Pratolino  iuxla  res  .VIucii  Lulii  et  res  Fei.  Item  in  alia  pelia 

lerre  posila  a  Casa  vecchia  iuxla  viam  el  palalium  Arlinucii.  llem  in  alia  pelia  tene 
in  loco  diclo  la  Stalla  iuxla  res  Casini  el  res  Sluli.  Item  in  alia  pelia  lerre  posila  in 
curia  predicta  in  loco  dicto  Caperlo  iuxla  rem  ,....  el  viam  Comunis.  Item  in  una  domo 

posila  in  CasliIJione  predicto  iuxla  diclum  Feum  et  Slutum  Bencevennis ipsis  lu- 

ribus  renuntiavit  expresse  dicens  se  velie  dicium  Cillionem  esse  possessorem  diclarum 
lerrarum  el  verum  domiiium.  Quam  nonalioiiem  el  omnia  el  singuia  sibi  prescripla 
promisit  diclus  Gorus  alendere  et  observare  et  non  conlra  faceie  vel  venire  per  se  vel 
alium  aliqua  ratione  vel  causa,  de  iure  vel  de  facto,  el  ipsam  donalionem  aliqua  ingra- 

liludine    non    revocare  sub  pena  dupli super  promissa  cum  refectione  ilamno- 

rum  et  expensis  lilis  el  extra  el  obligalione  omnium  suorum  honorum  pena  soluta 
vel  non  predicta  omnia  et  singular-  firma  perdurent. 

Aclum  in  domo  curie  ubi  ius  reddilur,  presentibus  Andrea  ser  Berli  de  Puppio  el 
Feo  Ubaldini  de  Caslillione  Alberti  testibus  habilis  et  vocatis  ad  predicta. 

(Sn.)  El  ego  Pauius  Cecchi  iohannis  de  Caslillione  Aretino  imperiali  auclorilate 
nolarius  alque  iudex  ordinarius  aa  omnia  et  singuia  suprascripta  inlei  fui  et  ea  scripsi 
et  publicavi  rogalus. 


759. 

Piero  Saccone  e  Tarlalo  da  Pielramala  costiluiscono  il  loro  procuratore  per  far  pace 
coi  Conti  Guidi  di  Romena. 

Arezzo,  Casa  di  Bertoldo  di  Rainaldo  e  Cas.i  [Ardi,  della  Fratern.  di  Murellu  di  .\rczzo, 

di  Bice  Albergotti  •  8  magr^io  1334.  Protoc.  di  ser  Pace  di  Puccio,  e.  I]. 


(VM  DOCUMENTI   PER   LA   STORIA   d'  ARKZZO  (759-760. 

Ili  Hi'i  iioiiiiiie  aiiioii.  Anno  M  iii"  xxxiiii'',  indicliono   secuiula,   domino  [Ludovico 
imperalore]  imperaiiie.    die   octavji   maii.  Acliim    Ardii,  [in  domoj  lieredum   iJeitukii 

Raynaldi,  piTseiililins  lpstil)iis  nobili  viro  [domino)  lardo (")  do  Montnhono,  Azzo- 

liiio  [Sgiaiii  de  ('.a|iiiaianis  lU  scr  l'iovanello  nulario,  sor   Henrico  [  )  (») 

Egregiiis  vii   nohilis  el  poli'iis  dominus  [doininiis]  l'i'iiis  Saccone  de  Pelramala  civis  are- 
tiiiiis.  suo  nomine  et  nomine  et  vice  magnilici  viri    domini   Tarlali  de  Pelramala  eins 
fralris,  feci!,  consliliiil  ol  ordinnvit  sapieiilem  virnni   Bichiim    domini  Laudi  de  Aiber- 
i;ollis  (lo  Aii'lio  legiini  doclonim,   licei  aliscnli'in   lamipiam  pnsenlem,  [snnm]  el  dicli 
domini  Tarlali  legillimiim  prociiratorem,  aclorem,  factorem  el  siuim   nuntiiim  specia- 
lem  ad  omnia  el  siiii^'iila  iiifrascripla  |irocaranda.  agenda  el  lacienda  procuralorio  no- 
mine ipsornm    liominoriim    Peri  el  Tarlali  et  pio    eis  el  eoriim    liliis  et   familiarihiis, 
videlicel  ad  iractaiidam,  tiniendam  el  faciendam  pacem  et  concordiam,  remissionem  et 
hnnam  voinnialem  peipelno  diiratiiram  rum  viro  magnifico  et  polenti  fomite  Bandino 
naio  r|iion(lam  magnilici  et  noltilis  vili  l'Iierli  comitis  de  Romena  el  nobili  viro  (ìeiozo 
Angeli  de  Paris  de  Valle  Arni  prociiralore  el  procuralorio  nomine  ipsins  comitis  Bandini, 
liliis,  descendenlihiis.  familiarilms  alrpie  lìdeliluis  suI.mIìiìs  el  seipiacibus,   de  omnibus 
el  singiilis  ininriis,   ofTensionibns,   insnilibus,  viilneribiis,    homicidiis,  depredalionibus, 
arsiiiis,  invasioiiibns  el  generaliler  de  omnibus  ci  singnlis  iniuriis,  malelìliis  seu  contu- 
meliis  (piomodociimi|ue.  f|nandociimiine  el  ubicum(|ue  el  (|aolienscum(|ne  verbo  et  opere 
illalis.  fnctis  el  perpelralis  per  pretatum  magnificum  virum  Bandinum  comitem  vel  suos 
filios  vel  familiares  vel  lìdeles  vel  subdilos  ve!  seqiiaces  centra  prefatos  magniJicos  do- 
minus Peiiim  et  Tarlalum  de  Pelramala  vel  eoruni  vel  allerius  eorum  tilios,  familiares, 
lideles  vel  serpiaces   usque  in  presentem    diein;  el  ad   recipiendum  a  predicto  cornile 
Bandino  ve!  diclo  (lerozo  eius  procuratore  procuralorio  nomine  pio  eo,  ut  supra,  per- 
peliiam  pacem,  remissionem  el  concordiam    procuratorio  nomine  ipsorum  dominorum 
Peri  et  Tarlati  modo  predicto  de  omnibus  et  super  omnibus  et  singulis  supradiclis  et 
ininriis.    maietìtiis   seu    conlumejiis,   insultibus,  olTensionibus,    vulneribus,   hotnicidiis, 
depredalionibus,    arsni'is    el    eorum    occasione  de  omnibus  et  singulis  invasionibiis  et 
cavalcalis   laclis,    perpetratis  et  commissis   per  diclos   Perum   el  Tarlatum  vel  alterum 
eorum  vel  eorum  lilios,  conlìdentes,  familiares,  lìdeles,  subdilos  vel  sequaces  usque  in 
presenlem  diem,  et  ad  promictendum  diclos  dominum  Perum  et  Tarlatum  facturos  et 
curatui'os  ila   et   taliter  quod    ipsorum    dominorum  l'eri  et  Tarlati    lìlii,  descendeules, 
familiares  et  lideles  et  ipsi  domini  Perus  et  Tarlalns   diclam   pacem,   linem,  remissio- 
nem et  concordiam  et  omnia  et  singula   facienda  et  procuranda  per   diclnm  dominum 
Biclium   piocuraloreni  in  bis  et  circa  hec  habebit  et  tenebit  perpetuo  firma  el  rata  et 
conira  non  veniel  sub  pena  et  ad  penam  quani  diclus  dominus. Bichus  et  Gerozus  pro- 
curatoies  apponeie  et  nominare  voluerinl,  el  simileni  promissionem  recepii  a  predicto 
Gerozo,  procuratorio  nomine  quo  supra,  et  ad  faciendum  et- recipiendum  pio  supradi- 
clis et  infrascriptis   omnibus   et  singulis    observandis  et   adimplendis  promissionem  et 
obligationem  rum  soiemnibus  stipulationibus,  promissionibus,  bonorum  obligationibus, 
benelitiis  el  retralionibus  suprascriptis  guarenligiis  et  aliis  uecessariis  ad  omnia  et  sin- 
gula etc. 


(•)  Alcune  parole  nel  margine  sono  estinte. 


AN,   I3:ì4J  codice  diplomatico  633 

Eodem  die.  Aelum  Aretii,  ante  iJornum  supradicti  domini  Biciii  de  Ail)ergoUis,  pre- 
senliliiis  loslibus  domino  doro  domini  Branciie,  Aibeiico  Piicii  domini  Alberici  de  Sas- 
soli, Rrandaiio  Piicii  de  AiborgoUis,  larnlio  Angeli  domini  Cuilielmi  de  Pazis,  f.iannoclo 
Vannis  de  Camaianis,  Pace  ser  Lancirii  de  (irassis,  Vallerano  [oliannis  presbitero  de 
Pislorio  et  ser  doro  notarlo  ser  Ranucii  de  Arelio  ad  hec.  Supradictiis  sapiens  vir 
domino  lìichus  de  Albergollis  procurator  et  procuratorio  nomine  supradicti  domini 
Peri  Sacconis  nomine  quo  snpra  ex  una  parte,  et  supradictns  derozius  procurator  et 
procuratorio  nomine  supradicti  magnitici  viri  Bandini  comitis  de  Romena  ex  altera 
parte,  sponle,  deliberale  et  consulte  fecerunt  et  sibi  £^dillvicem  reddiderunl  et  firma- 
veruni  liinc  inde  pacem  et  concordiam,  remissionem  et  bonani  voluntatem  pei[)etuo 
duraturam  de  nmniluis  et  singulis  iniuriis,  ofTensionibus,  insultibus,  vulneribus  et  liomi- 
cidiis,  deprcdalionibus,  arsuris,  cavalcatis  et  invasionibus,  et  goneraliter  de  omnibus  et 
singulis  iniuriis,  mallefitiis  seu  contumeliis  quomodocumque,  quandocumque  et  ubi- 
cumque  et  quotienscumque  verbo  vel  opere  illalis,  l'actiset  perpetralis  per  prefatos  domi- 
nos  Perum  et  Tarlatnm  vel  eorum  allerum,  vi-l  filios  vel  familiares  vel  consortes  vel  lìdeles 
vel  subdilos  voi  se(|uaces  eorum  vel  allerius  eorum  contra  prediclum  comitem  Bandi- 
num  vel  filios  vel  fideles  vel  familiares  vel  subditos  vel  sequaces  suos,  in  |)ersona  vel 
rebus  ullo  modo,  causa  seu  via  usque  in  presentem  dieni.  Et  e  converso  per  dictum 
dominnm  Bandinum  vel  filios  vel  familiares  vel  subdilos  vel  sequaces  suos  contra  di- 
ctos  dominos  Peium  et  Tarlatum  de  Petramala  vel  alterura  eorum  vel  eorum  vel  alte- 
rius  eorum  filios,  familiares,  fideles  vel  sequaces  in  persona  vel  rebus  datis  vel  factis, 
verbo  vel  opere  usque  in  presentem  diem  parcentes  et  remitlentes  sibi  adinvicem  et 
inter  se  ofTensiones,  damna  et  iniurias  supradictas  et  omnes  alias  quascumque  usque 
in  presentem  diem  liabitas  et  factas  inter  eos  ut  praedicitur  eie.  Promiclentes  diete 
partes  nominibus  quibns  supra  sibi  adinvicem  et  Inter  se  solemni  stipulalione  interve- 
niente hinc  inde  hane  pacem,  concordiam  et  remissionem  et  omnia  et  singnla  supra  et 
infra  scripta  liabere  et  tenere  perpetuo  firma  et  rata  et  contra  non  venire  per  se  vel 
alium  ullo  modo  sub  pena  duorum  miliiim  fiorenorum  auri  per  slipulationem  promissa 
per  dictas  partes  de. 


760. 

Piero  Saccone  dà  a  multio   quattrocento  fiorini  d'  oro  al  conte  Speranza  da  Mon- 
te feltro. 

Irezxo,  Casa  di  Giiiiitino  da  Hoiiteliicci  -        [K.  Ardi,  di  St.  di  l'ir.,  Protoc.  1  di  ser  Francesco  di  ser 
24  iiia^rgrio  1834.  Astoltto  di Baldimccio  da  Vitiano;  1333-1339:  B.  3521 

in  nomine  Dei  amen.  Anno  Ctiristi  a  nalivitate  Millesimo  trecentesimo  trigesimo 
quarto,  indictione  secunda,  tempore  domini  lofiannis  pape  xxit*'  el  serenissimi  principis 
domini  Ludovici  Romanorum  imperatoris  semper  augusti,  die  vigesimoquarto  mensis 
mali.  Actum  in  civilate  Aretii,  in  domo  infrascripti  ser  lunctini,  presentibus  Lancelotto 


<334  DOCUMENTI    PKn    [,A   STOKIA    d' AREZZO  [700-762. 

Pelri  (le  Talliahubus,  domino  Oalilio  iudice (*)  iiui  fiiit  de  Ancona,  ser  Vanne  no- 

tario  domini  Fraiicisci  domini  Uoyrelli  aretini  civibus  arelinis  et  ser  Ugolino  nolaiio  An- 
dree  de  Urbino  teslibus.  Alexandriicius  Honansegne  famijiaris,  procurator  et  aclor  nobilis 
et  iiiagnirici  vili  domini  comitis  Speraiire  nati  (|iion(!am  domini  Monlisfeltrani  comilis 
Monlisl'erelri,  ut  de  ipsiiis  mandato  patere  videtur  per  piiblicum  iiistrumcnlum  scriptum 
per  ser  Matheum  notarium  l'alamides  de  Urbino,  facluin  die  nono  [iresenlis  inensis 
raaii,  procuratorio  nomino  quo  supra  agens  et  promictens  hec,  omnia  in  (pianlum  ple- 
nius  sibi  licet  ex  vigore  dicli  sui  mandali  procuratorio  nomine  ipsius  domini  comilis 
Sperante  sponli!  jiromisit  et  conveiiil  ser  lunclino  notario  quondam  Mencii  aretino 
civi  qui  fuit  de  Montelucii,  stipulanti  et  recipienti  vice  et  nomine  iiobiiis  et  egregii 
viri  domini  l'eri  naii  quondam  nobilis  viri  Angeli  domini  Tarlati  de  Petramala,  civis 
aretini,  suis  berodibus  et  ipsius  domini  Peri  liabenlibus  iura,  reddere,  solvere  et  re- 
sliluere  cum  elFectu  ad  omnem  ipsius  domini  Peri  vel  habentium  iura  sua  voluiitatem 
et  pelitionem  quatuorcentos  florenos  de  bono  et  puro  auro  de  lega  et  pondere  civilatis 
Florenlie,  quam  florenorum  auri  quanlilatem  dictus  Alexandrucius  luil  confessus  se  a 
dicto  ser  lunctino  de  ipsius  domini  Peri  pecunia  habuisse  et  recepisse  ex  causa  mu- 
tui de  vera  sorte  et  puro  capitali.  Renunliaiulo  eie.  sub  pena  dubli  etc.  Cum  refectione 
dampnorum  et  expensarum  etc.  Et  obligalione  bonorum  dicti  domini  comilis  Sperance, 
et  sic  per  guaientigiam  servari  precepi. 

Ego  Franciscus  ser  Asluldi  notarli  Baldinucii  de  Vilhiano  Imperiali  auctorilale  index 
ordinarius  et  notarius  predìclis  omnibus  iiilerfui  et  ea  rogalus  scrifisi  et  publicavi. 


761. 

Malico  vescovo  di  Gaffa,  vicario  apostolico  in  Arezzo,  manda  un  legalo  ponti  fido 
con  lettere  di  scomunica  ai  Tarlali  e  libertini,  imponendo  loro  di  cessare  le 
pericolose  ostilità. 

—  13  aprile  (1335).  [Ardi.  Yatic,  /ìc(/.  catminim,  voi.  143,  e.  46,]. 

Item  die  xiii  dicli  mensis  aprilis.  Dominus  Malheus  episcopus  Caphensis  et  dictus 
magister  Pancius,  audientes  guerram  periculosam  paralam  Inter  nobiìes  domos  de 
Petramala  aretinos  ex  una  parte,  et  dominos  Ragnerium  episco[)uin  Cortonensem  et 
Bosolum  episcopum  arelinum  et  nobiles  domos  Ubertinorum  ex  altera,  allendentes 
commissionem  et  mandatum  apostolicum  eis  factum  super  tractanda  concordia  Inter 
eos,  cum  illuc  sic  festinanter  accedere  non  possent  propter  pe'ricula  ibidem  immensa, 
miserunt  ad  [uedictos  magistrum  lohannem  Bernardi  notarium  cum  literis  apostolicis 
utrique  parti  directis  et  cum  transumptis  literarum  aposlolicarum  eis  super  hoc  dire- 
ctarum  et  e.  Et  per  suas  literas  excomuiiicatorias  et  inducivas  parlibus  prediclis  man- 
daverunt  quod  ab  omni  cessarent  iniuria  et  novitate  donec  i|)si  cum  eis  essent,  qui 
eranl  breviler  ad  dictas  partes  accessuri.  Qui  notarius  prò  expensis  et  veclura  equi  et 
aliis  necessariis  prò  ix  diebus  et  suo  sallario  soivit,  prò  medietate  ipsius  nomine  Camere 
contingente,  ii  fior.  auri. 


(•)  Spazio  bianco. 


AN.   I335-I336J  cnDicE  diplomatico  635 


762. 

Consiglio  dei  Sessanta  sapienti  del  Comune  di  Arezzo:  vi  si  tratta  della  pelizioìie 
del  Comune  di  Castiglion  Aretino  d'  esxer  liberalo  dalla  sommissione  fatta  al 
Comune  di  Arezzo  al  tempo  dell'  episcopato  di  Guido  da  ì'ietramala. 

Arezzo  •  3  febbraio  1336.  [fi.  Ardi.  Fior.,  Diploin.,  Comunità  di  Castiglion  fior.}. 

In  margrine:  Pelitio  ambascialonmi  de  Castilione  quod  absolvantur  a  sulimis.ùone.  La  piima  caria  ha  la- 
cero e  logoro  il  margine  laterale  esleriio  superiore. 

iNola  in  calce:  Reformatiim  fuit  quod  dominus  Petrus  Saixonc  cum  certo  numero  possit  providere  super 
dieta  petìtione. 

In  nomine  Dei  amen.  Hec  est  copia  sive  exemphim  qicntiior  (?)  scripturarnm  aulenliclinlarum 
et  scriptarnm  mnnit  [ser  Verii  olim  Mini]  Hnreslaivi  de  Aretio  cnnccllarii  Comunis  Aretii  et  ser 

Xiicii  magistri  Venture  de  Aretio  eiiis  nolarii  fucluritm  in  Consilio  generali  et  speciali Aretii. 

quarum  scriptnrarum  tenor  et  forma  inferiiis  denolaUir. 

In  nomine  Dei  ;imen.  Anno  Chiisli  a  nativitate  millesimo  Irecentesiino  Irigesimo 
(sesto,  indizione)  quarta,  Sauclissimo  domino  Benediclo  papa  xii  et  serenissimo  Principe 
(domino  Ludoliyco)  Romanoriim  imperatore  seinper  augusto  vigenlibus,  die  tertio  mensis 
februarii.  Yocatis  et  congregalis  sexaginta  safiienlibus  viris  civitatis  Aretii  (videlicet)  xv 
prò  (qualibet)  porla  civiialis  in  saia  Paiatii  po[)iili  civitatis  Aretii  ad  requisitionem, 
bannum  et  sonum  campane,  que  pulsatur  ad  congregationem  oHìcii  doniinorum  duo- 
decim  gubernalorum  Comunis  Aretii,  de  mandato  Prioris  et  otìicii  ipsorum  domino- 
rum  XII,  de  licenlia  et  voiuntale  magnifici  (domini)  domini  Peri  Sacconis  de  Petramaia 
imperiaiis  vicarii  et  generaiis  domini  civitatis  et  Comunis  Aretii,  quorum  fuerunt  quin- 
quaginta  piesentes,  iiiter  quos  prò  parte  dicli  Prioiis  et  ollicii  doniinorum  duodecim 
dictuni  fnit  quod  cum  per  ambaxialores  Comunis  Castiliionis  Ai'etini,  videlicet  doniinum 
lohannem  olim  domini  Raneiii,  mililem  Angelum  Bindi  Isacchi,  Guelfum  Caslellucii, 
ser  Ag-cum  Vannis,  ser  Mccolaum  lacobi  et  ser  Amdream  Donali  de  Castillione,  fuerit 
expositnm  coram  dicto  officio  dominorum  xii,  prò  parte  dicti  Comunis  Castiliionis,  qua- 
liter  comune  et  lioniines  diete  terre  occasione  guerre  (jue  est  Inter  Perusinos  et  Corto- 
neuses  ex  una  parte  et  Aretinos  ex  altera,  et  precipue  tempore  exercituum  faclorum 
per  dictos  inimicos  Comunis  Aretii  supra  dictam  terram  Castilionis  dampna  multa  et 
devastaliones  honorum  receperunt  et  cotidie  recipiunt  in  personis  et  rebus  eorum.  Et 
qualiter  dicium  Comune  et  hominesmultaset  graves  expensas  substinuerunt  et  substinent 
in  reparalione,  del'ensione  et  custodia  dicle  terre  ad  hoc  ut  dieta  terra  defeudatur  et  ser- 
Tetur  ad  honorem  et  servilium  ac  stalum  Comunis  civitatis  Aretii  et  civium  diete  civitatis. 
Et  petierint  et  suplicaverint  umiliter  et  devote  prò  parte  dicti  eorum  Comunis  quod 
placeal  Comuni  Aretii  providere  circa  statum  et  conservationem  diete  terre  Castilionis. 
Et  spetialiler  quod  quedam  submissio,  que  facta  fuit  Comuni  Arelii  per  dictum  Comune 
Castiliionis  seu  sindicum  ipsus  Comunis  tempore  dorainatus  bone  memorie  venerabilis 
patris  domini  Guidonis  de  Petramaia  olim  episcopi  et  generaiis  domini  civiialis  et  Co- 


036  DOCUMENTI   PER    LA   STORIA   D'  AREZZO  [762-763. 

milalus  Arelii,  lullaliir  el  revocelur  per  Comune  Ardii.  Et  iiuod  diclum  Comune  Caslil- 
lionis  per  sindituiu  Comunis  Arelii  ad  hec  ordinanilum  a  dicla  submissione  et  obiiga- 
tione  et  contenlis  in  ea  ab.solvalur  el  liberelur,  ita  (|uod  in  slatu  prisliuo  in  (juo  erat 
dictnm  Comune  Castillionis  anle  diclam  subnii.ssiunem  et  tempore  diete  submissionis 
reiìonalur  et  reducatur,  et  obligalum  remaneal  Comuni  Arelii  secunduni  pacla  que 
erant  et  sunt  Inter  Comune  Arelii  el  Comune  Castillionis  ante  ipsam  subuiissionem  et 
tempore  diete  submissionis,  ad  hoc  ni  Comune  Castillionis  et  homines  sinl  raagis  fer- 
ventes,  solliciti  el  adienti  ad  servitia,  honores  et  reverentias  Comunis  eivitatis  Arelii  et 
civium  ipsius  el  ad  cuslodiam  diete  terre  el  defensionem  et  dapna  inimicorum. 

....  proponil  sapiens  vir  ser  Asluldus  Baldinucii  AnUinus  civis  prior  ollìcii  ipsorum 
dominorumxii  de  licentia  et  auclorilate   soliorum,  videlicet  domini  Biclii  de  Alber(gol- 

lis,  domini  Bonaiunle)  ser  Guadagni,  ser  Cecclii  de  Arnaldis,  ser ser  Calile 

domini  Orlandini  l'amgni,  Maffey  Cecchi,  ser otti  Alpinucii  Branche  el  Duccini  Am- 

dree  ibidem  pre.se[ilium  quid  pla(ceal)  ipsis  sapienlibus  providere  et  stanliare  s^iper 
dieta  petitione  el  suplicalione  facta  per  dictos  ambaxiatores  Comunis  Castillionis  prò 
parie  dicli  Comunis,  et  quod  eis  detur  circa sanum  el  utile  consilium  prò  Co- 
muni Arelii. 

....(rior)us  Becchi  unus  ex  diclis  sapienlibus  surgens  in  dicla  adunantia  arengando 

super  dicla   profiosita   quod  circha   diclam    pelilionem  et  suplicationem  factam 

prò  parte  Comunis  Castillionis  sii  salisfaclum  per  Comune  Arelii  secundum  quod  in 
ipsa  pelinone  ronlinelur,  cum  sii  salis  instum  el  conveniens  consideralis  dampnis  re- 
ceplis  per  Castillionenses  et  expensis  l'actis  per  eos  prout  per  eosdem  narratum  est. 

Dominus  Amgelus  domini  Corbec-i  unus  ex  diclis  sapienlibus  surgens  in  dicla  adu- 
nantia arengando  dixit  et  consuluit  super  dieta  proposita  sicut  ser  Gorus  prediclus  et 
quod  fiat  in  omnibus  et  per  omnia  sicut  (")  in  petitione  el  supplicatione  dicti  Comunis 
Castillionis   conlinelur. 

Ser  Federigus  Berluldi  unus  ox  diclis  sapienlibus  surgens  in  dicla  adunantia  aren- 
gando dixit  el  consuluit  super  dieta  proposila  quod  cum  ea  que  fiunl  cum  delibera- 
lione  magis  ordinate  procedanl  quod  hoc  remaneal  in  magniflcum  raililem  dominum 
Perum  Sacconem  de  Pelramala  imperialem  vicarium  el  generalem  [dominum]  Arelii  et 
in  dominos  xii  et  in  qualuor  sapientes  cives  civitatis  Arelii  prò  qualibet  porla  civilalis 
quos  ipsi  domini  xii.  eligere  voluerint.  El  quod  quicquid  per  ipsum  dominum  Perum, 
dominos  xii.  et  sapientes  aiunclos  factum,  provisum,  ordinatum  et  slanlialum  fuerit 
super  prediclis  el  circha  predilli,  valeal  et  leneat  el  executioni  mandetur. 

In  reformatione  cuius  consilii  seu  adunanlie  l'acto  et  misso  parlilo  per  me  cancel- 
larium  infrascriptum  ad  bussolas  et  palluctas  inter  dictos  dominos  xu.  et  sapientes 
super  diclo  Consilio  dicti  ser  Federigi  placuil  l.  ex  eis  quimiserunt  eorum  palluclas 
in  bussolam  rubeam  del  s),  non  obslautibus  x.  conlrariis  (|ui  miseriint  eorum  pallu- 
ctas in  husolam  iilbam  del  non.  Et  sic  exteslit  reformalum. 

Et  ego  ÌNucius  ser  Rosadi  magislri  Venture  aretinus  civis  imperiali  auclorilate  no- 
tarius  et  nunc  scriba  et  vicecancellarius  Comunis  Arelii  sub  viro  provido  ser  Verio 
Mini  cancellario  infrascriplo  prediclis  omnibus  inlerfui  et  ut  supra  legilur  simul  cum 
eodem  cancellario  rogatus  scripsi  el  publicavi. 


(•)  Innanzi  a  sicut  e  caiiceUato  un  prout. 


A.N.    1336]  CODICE   DIPLOMATICO  ()37 

Ego  Verius  clini  Mini  Borestauri  de  Arelio,  imperiali  aucloiilale  iudex  ordiiiarius 
alque  iiotarius  et  nuuc  Canceliaiius  C'uniuiis  Aielii,  prediclis  omnibus  iiileifiii  et  ea 
rogalus  simili  ciini  (lido  ser  N'ncio  nolario  meo  soripsi  et  pluhlicavi. 


763. 

Il  Consiglio  dei  Dodici  del  Comune  di  Arezzo  e  dei  Sedici  sapienti  ad  essi  hygiiinli, 
dà  facoltà  a  l'iero  Saccone  di  revocare  la  sommissione  dei  Casiiglionesi. 

Arezzo  •  ò  febbraio  133G.  [lì.  Ai-cli.  l-iui-.,  DìpUim.,  Cmnuiiilà  ili  Castiylioiilìor.]. 

In  margine:  Deliberant  ad  instaiitiam  domini  Pdri  'luoil  soliis  ilomimis  Petrus  luihet  potestatem  mi  lilie- 
randtnn  Castillionem. 

In  nomine  Domini  amen.  Anno  Chiisli  a  nalivilale  millesimo  irecenlesimo  tregesimo 
sexlo,  indiclione  quarta,  die  quinta  mensis  Cebiuarii  predicli.  SanliantC)  et  oidinant 
magnilicus  milex  dominus  Peius  Sacchone  de  Petiaraala  imperialis  vicariiis  et  geiieialis 
dominus  civitatis  etcomitatus  Aietii  et  dicti  domini  xii.  et  sapientes  aiuucti,  videlicet  mi'"' 
pio  qualibet  porta  civitatis,  quorum  nomina  inferius  sunt  descripta,  existenles  in  saletla 
palati]  populi,  in  qua  congregatur  oflilium  dominorum  xii,  sequentes  formam  aucloritatis 
eis  date  et  concesse  et  commissionis  in  eos  l'ade  per  diclos  L  sapientes  civitatis,  prout 
in  reformatione  superius  scripta  continetur,  facto  et  misso  partito  Inter  eos  ad  bussolas 
et  palluctas  per  me  infrascriptum  cancellarium  et  oblento  per  omnes,  duobns  solum- 
modo  reperlis  contrariis,  audita  petilione  et  sup|)licatione  Comunis  Castìlliouis  Aretini, 
et  consideratis  dampnis  et  devastationibus  que  et  quas  Comune  et  homines  diete  terre 
receperunt  et  cotidie  recipiunt  ab  inimicis  Comunis  Aretii,  et  graves  expensas(")  quas 
substinuerunt  et  subslineul  Comune  et  homines  diete  terre  prò  defensione  et  custodia 
ipsius  terre  et  prò  hooore  et  slatu  civitatis  Aretii,  Comunis  et  c[omitalus]  ipsins,  et 
quod  id  quod  pelilur  prò  parie  dicti  Comunis  salis  iusluin  et  conveniens  est,  jnedidis 
rationibus  et  aliis  mullis  que  dici  et  assignari  possent,  quod  predictus  dominus  Perus 
per  se  et  cum  Consilio  et  sine  Consilio  possit  et  debeat  videre  didam  submissionem 
et  ipsam  lollere,  cassare  et  revocare  prout  sibi  visum  fuerit  et  Comune  Castillionis 
reducere  et  reponere  in  eo  statu  in  quo  erat  ante  diciam  submissionem  et  tempore 
ipsius  submissionis,  ita  quod  Comune  Castillionis  non  remaneat  obligatum  Comuni 
Aretii  nisi  secundum  pacta  que  erant  Inter  dictum  Comune  Aretii  et  Comune  Castillio- 
nis ante  ipsam  submissionem  et  quando  ipsa  submissio  fada  fuit.  Possil  etiam  videre 
dieta  pacta,  renovare  et  conlirmare,  addere  et  minuere  prout  sibi  visum  fuerit  utile  et 
conveniens  i)ro  Comuni  Aretii  et  Comuni  Castillionis.  Et  quod  fìat  consilium  generale 
Comunis  Aretii  iu  q,uo  proponatur  per  dominum  potestatem  civitatis  Aretii,  quod  pla- 
ceat  ipsi  Consilio  reforraare  quod  dictum  stantiamentura  sit  ratum  et  firmum  et  perpe- 
tuam  habeat  roboris  firmitatem.  Et  quod  placeat  etiam  ipsi  Consilio  tacere  et  consti- 
tuere  sindicum  cum  pieno  et  sufìicienti  mandato  ad  liberandum  et  absolvendum  Comune 


(•)  Sic. 


638  DOCUMKNTl   PER   LA   STORIA   D'  AREZZO  [7()3-7G4. 

et  liomines  raslillioiiis  Arolini  a  dicla  suhmissione  el  contenti^  in  oa,  secundiim  niaii- 
liatuin,  voliiiitali'iii  el  (leelaralitincm  dornidi  Perii.  El  ad  omnia  alia  et  siiigula  facicn- 
diini  el  cxerceiidiini  in  prodiclis  el  circlia  predicla  que  rliclus  dominiis  l'erus  manda- 
bil,  volel  ci  doclarabit.  El  ail  faciendum  inde  solempnem  conlractum  el  innmissionem 
dictis  anil)axialoiilius  CDinnnis  Caslillionis  prò  ipso  Comuni  recipienlihus  adsensiim 
dicli  (lumini  l'eri,  seii  illius  sapienlis  cui  ipse  hoc  commicleret,  cum  pena  et  penarum 
promissione,  obligalione  honorum  el  inramento  Comunis  Arelii  ci  omnibus  aiiis  clau- 
sulis  oporlnnis.  Olii  xvi  sapienlcs  snnl  hii: 


de  porta  Fori 


le  porla  Burgi 


de  porla  Crntil'ere 


Ser  IJpylus  Accellimiis 

Guiduiius  Bracci 

Ser  Tavianns  domini  (luiUonis 

Ser  Ciucius  Dardi 

l'elrus  Orlandi  * 

Ser  Vannes  lohannis  ballelaiia         / 

Dominus  rialeotlus  de  Sassolis 

Biiuins  domini  Mini 

Dominus  Angelus  domini  (^orbegi 

Cecclius  de  Marabnttinis 

Ser  Torre  sere  Monlis 

Petrus  domini  Angesschi 

Dominus  Tebaldus  de  Ghirataschis 

^^^^'^^^  ^^  ]  de  porla  sancii  Andree 

Sere  Gorus  Becchi  i 

Magister  Simon  de  Piscaria  , 

Ego  Veriiis  olim  Mini  Bonrestauri  de  Aretio  imperiali  aucloritale  iudex  ordinanus 
atque  nolarius  el  nunc  cancellarius  Comunis  Aretii  prediclis  inlerfui  et  ut  supra  scri- 
ptum est  per  ser  Nucium  notarium  raeura  rogatus  scripsi  el  plublicavi. 


764. 

Consiglio  generale  dei  (Juallrocenlo  del  Comune  di  Arezzo:  ì'atifica  della  delibera- 
zione di  cui  nel  documento  precedente. 

Arezzo  -  5  febbrai»  1336.  [R.  Ardi.  Fior.,  Diplom.,  Comunità  di  Castiglionfior.}. 

In  nomine  Domini,  amen.  Anno  Chrisli  a  nalivitate  millesimo  ecc.™"  xxxv.i,  indi- 
elione  mi'»,  die  predicla  quinta  mensis  februarii.  Vocato  et  congregato  Generali  Con- 
silio Ouatringenlorum  Comunis  Aretii  ad.  sonum  campane  et  vocem  preconum  dicti 
comunis  de  mandalo  nobilis  et  sapienlis  viri  domini  Francischi  de  Gallio  polestatis 
civitalis  Arelii  in  palalio  Comunis  diete  civilatis  ut  moris  est  proponit  dictus  domi- 
nus Poleslas  de  consensu  et  aucloritale  Prioris  et  offilii  dominorum  xii.  gubernatorum 


AK.    133GÌ  CODICE   DIPLOMATICO  ti39 

Comunis  Arelii  quod  placcai  ipsi  Consilio  et  consiliariis  quod  slauliamenliim  factum 
per  supradictos  magnificuin  militem  dominum  Perum  Saccoiiém  de  Petiaruala  imperia- 
lem  Vicariuin  et  geueralem  dominum  A'retinum  et  dictos  dominos  xu  et  Sapieiiles  adiiin- 
ctos  videlicel  iiii°'"  pio  qualibel  porla  lectum  et  vulgarizzaUim  per  me  caiicellarium  in 
ipso  Consilio  sit  ralum  et  fìrmum  in  omnihus  et  jjer  omnia  proni  in  ipso  slantiamento 
continetur  auctorilale  presenlis  consiiii.  Et  quod  lial  dictus  syndicus  per  dicium  consi- 
lium  secundum  formam  ipsius  slanliamenli;  et  super  liiis  petit  silii  (lari  sannm  et  ntde 
consilium  prò  Comuni  Arelii. 

Dominus  Gorus  domini  Soffici  uniis  ex  diclis  consiliariis  surgens  in  diclo  Consilio 
arengando  dixit  et  consuluit  super  dieta  proposila  quod  dietimi  stanliamentum  sii  ra- 
lum et  fìrmum  auctorilale  presenlis  Consiiii  generalis  et  quod  perpeliiam  liabeal  robo- 
ris  firmitatem  in  omnibus  et  per  omnia  prout  in  i|)so  stauliamenlo  et  proposita  con- 
linetui .  Et  quod  fiat  syndicus  per  dictum  consilium  ad  absolvendum  et  libeiaitdum 
dictum  Comune  Castillionis  sicul  in  ipso  slanliamento  et  proposita  continetur.  Et  quod 
Cancellarius  comunis  Arelii  possit  instrumentum  syndicalus  ponere  et  compiere  ad  sen- 
sum  dicli  domini  Peri  vel  sui  sapientis  semel  et  pluries  prout  i[)si(*)  domino  placuerit. 

Sere  Feus  Vannis  unus  ex  diclis  consiliariis  sui'gens  in  diclo  Consilio  arengando 
dixit  super  dieta  proposila  quod  dictum  stanliamentum  sit  latum  et  firmnm.  Et  (piod 
dictus  syndicus  fiat  secundum  formam  ipsius  stantiamenli  et  secundum  mandatum  ip- 
sius domini  Peri  dicens  et  concordans  se  in  omnibus  et  per  omnia  cum  diclii  et  Con- 
silio domini  Gori  predicli. 

In  reformatione  cuius  consiiii  facto  et  misso  parlilo  per  me  cancellarium  de  levando 
ad  sedendum  de  voiunlate  et  mandalo  proris  et  dominorum  xii.,  placuil  omnibus  de 
dicto  Consilio  nullo  discordante,  in  quo  Consilio  fuit  nuraerus  consiliarioium  qui  requi- 
runtur  per  formam  statuti  Comunis  Arelii  et  satis  ultra,  id  quod  diclnm,  consultum 
et  arengalum  fuit  per  dictos  arengalores  super  dieta  proposita.  Et  sic  exlilit  reforma- 
tum . 

Et  ego  .Nucius  ser  Rosadi  magislri  Venture  Arelii  civis  imperiali  auclorilate  nolarius 
et  nunc  scriba  et  vicecancellarius  Comunis  Arelii  sub  infrascripto  sere  Veiio  cancel- 
larlo dicli  Comunis  prediclis  inlerfui  et  ea  ut  supra  legilur  subscripsi  et  plublicavi. 

Ego  Verius  olim  Mini  Borestauri  de  Aretio  imperiali  auctorilale  index  ordinarius 
alque  nolarius  et  nunc  cancellarius  Comunis  Arelii  prediclis  omnibus  interfui  et  ut 
supra  legitur  rogalus  legi  et  subscripsi  et  plublicavi  simul  cum  diclo  ser  >'ncio  noia- 
rio  meo.(l). 


{•)  ipso. 

(1)  Nel  iriargine  inferiore  v' è  la  noia:  Confirmat  Consilium  per  adiunctos  domini  Petri  quod  dominus 
Petrus  solus  possil  disponere  cum  sindicho  (facto)  per  dictum  Comune  Aretii. 


OiO  DOr.tlMKNTI    Pili    l.\    smiilA    I)'  AKKZZO  ["Go. 


765. 

Il  Comune  di  Arezzo,  e  cioè  il  l'ndestù,  il  Priore,  i  Signori  Dodici  ed  il  l'onsifilio 
designano  i  Sindaci  per  l'  alfrancamenlo  del  Comune  di  Cosliglion  Arelino  dalla 
sommissione,  di  cui  nei  documenti  jirecedtnli. 

Arozzo  ■  5  fehbriiio  !;$!{(!.  [U.  Arcd.  Kior.,  l)i|iloiii.,  ComiiniUi  di  CiisliijUimlior.'\. 

Ili  margine:  Constitutio  .■iiwliruriim  farla  jin-  Comune  Aretii  ad  Ulicmiulam  Cumnnc  CastilliouL'ì. 

Ili  nomine  Domini  :imen.  Anno  Chrisli  a  nalivilale  Millesimo  ccc°  xxxvi,  indiclione 
quarla,  dio  (|uinla  mensis  februarii  predicla.  Nobilis  et  sapiens  vir  dominiis  Francisclius 
de  Gallio  polestas  civilalis  Arelii  simtil  ciini  Priore  et  officio  dominoriim  xii.,  Consi- 
lio el  consiliai'iis  ibidem  pioscnlihns  et  ciini  eorum  auctorilate,  licenlia  et  decreto.  Et 
ipsi  Prior  t'I  ollìcinm  dominornm  xii.,  Consiiiiim  et  Consiliarii  i)ifidicti  nna  ciim  dicto 
doniiiio  Polestale  et  ipsiiis  auctoritate,  licentia  el  decreto,  nomine  et  vice  Comunis  Are- 
tii, sponte,  scieiiter  et  de  piena  et  comuni  concordia,  nullo  contradicente,  facto  et  misso 
parlilo  de  levando  ad  sedendum  jier  me  cancellarium  infrascriptuni,  ut  moris  est,  fe- 
ceniiit.  conslituerunl  ("),  ordinaverunt  el  creaveriint,  proni  de  iure  et  facto  melius 
potuei'Uiil  et  efficacius  valere  possunt,  Bonum  Restori  et  Biancarinum  Bianchi  precooes 
r.omnnis  Arelii  ibidem  presentes  et  mandatum  recipientes  et  quemlibet  ipsorum  in  solido 
eorum  et  dicli  r.omunis  Arelii  veros  et  legiplimos  Sindicos,  procuralores  et  numptios 
speciales  ad  absolvendum  el  liberandum  Comune  el  universitatem  Caslillionis  Aretini  a 
submissione,  promissionibus  et  obligationibus  facla  et  factis  per  ser  lohannem  Giacche 
Ranerii  de  Caslillione  syndicnm  dicli  Comunis  et  universitatis  Caslillionis  Comuni  Are- 
lii vel  allori  persone  recipienti  prò  ipso  Comuni  tempore  venerabilis  patris  domini 
Guidonis  Dei  gratia  lune  Episcopi  et  domini  Aretii  el  tempore  polestarie  Ughetti  de 
Sassonibus  de  Forlivio  honorabilis  potestatis  civilalis  predicle,  de  quibus  submissione  et 
promissione  ap|iaret  publicnm  instrumentum  scriptum  manu  olim  Ser  Lancini  Andree 
notarli  de  Grassis,  lune  cancellarli  Comunis  Aretii  sub  anno  domini  Millesimo  ccc"'" 
xxiiii'°,  indiclione  seplima,  die  quinta  aprelis.  Et  de  sindicatu  dicli  ser  lohannis  ap- 
paici manu  ser  Rugerii  Lomi  sub  anno,  mense  et  indiclione  predictis.  El  ad  reducen- 
dum  dicium  Comune  el  homines  Caslillionis  Aretini  in  eo  stalli,  in  quo  erant  tempore 
diete  submissionis,  promissionis  el  obligationis  et  ante.  Et  hoc  gratia  et  amore  et  ut 
Comune  el  homines  diete  terre  Caslillionis  ad  defensionem  diete  terre  et  ad  honorem 
et  statum  Comunis  Aretii  fortius  animentur.  Et  prò  dampnis  que  dictum  Comune  et 
homines  Caslillionis  Aretini  subslinuerunt  et  substioent  occasione  guerre  qne  est  Inter 
Perusinos  et  Cortonenses  ex  una  parte  et  Arelinos  ex  altera.  Ila  tamen  quod  iura  et 
pacla  que  Comune  Aretii  habebat  tempore  diete  submissionis  et  ante  in  terra  dicli  Ca- 
slillionis et  cum  Comune  ipsius  terre  remaneanl  integra  el  illesa  el  in  sui  roboris  firmi- 


•)  Nel  ms.  è  ripetuto  11  coiistitiierunt. 


A!S'.     I33GJ  CODICE   DIPLOMATICO  G4I 

tate  ex  lUraqiie  parte  Et  per  hiiiusmoili  alisolutionem  et  liheratioiiem  ilicla  parta  et 
iura  in  aliqiio  non  ledantur.  Et  ad  promiclendum  prediclam  absoliilionem  et  liberatio- 
nem  habeie  ralam  et  fìrmam  sub  pena  et  ad  penam  milln  marcharum  argenti,  et  ad 
obligandum  bona  et  iura  dicti  Comunis  Aielii  prò  predicti-ì  omnibus  et  singulis  obser- 
vandis.  Et  generalitcr  ad  omnia  et  singula  farienda  et  promictenda  in  predictis  et  Circha 
ea  que  oporluna  et  necessaria  erunt,  etc,  dantes  et  concedentes  dictis  Sindicis  et  eorum 
cuilibet  in  predictis  et  contra  predieta  plenum,  liberum,  et  generale  mandatum,  etc. 

Ouibus  omnibus  sic  peractis  dominus  Magnificus  miiex  dominus  Periis  Saccone  de 
Petramala  Yicarius  et  generaiis  dominus  Aretii  sedens  prò  tribunali  in  dicto  Paiatio 
Comunis  in  dicto  Consilio  vigore  vicarialus  sibi  commissi  per  imperatoriam  maieslatem 
et  vigore  dominationis  sibi  date  de  civitate  et  comilatu  Aretii  per  formam  statuti  diete 
civitatis,  omnia  et  singula  predicta  ralidcavil  et  adprobavit.  El  in  hiis  auctoritatera 
suam  inlerposuit  et  decrelum. 

Actam  in  civitate  Arelii  iti  Palalio  Comunis  diete  civitatis  presentibus  ser  loliànne 
ser  Barlholomei  de  Amelia  socio  dicti  domini  potestatis,  ser  Marcello  Nardi  de  Coffìa  et 

ser  Cola  Aposlolini  de  Callio  notario  ad ,  sor  Naldo  domini  Fieselii  de  Bliblena 

notarlo  plani  Lapi Ugolini  de  dicto  loco  et  facobo  Folci  de  Busulcis  de  Burgo  Sancti 

Sepulcri  teslibus  ad  liec  liabilis  el  vocatis. 

Arezzo,  6  febbraio  1336  —  In  margine:  Dedaratio  domini  Vetri  quod  Comuni'  Castilioms  absolvatur  a 
submissione,  ecc. 

Item  eisdem  anno  et  indictione,  die  sesto  mensis  februarii  predicli.  Magnificus 
Miles  dominus  Perus  Saccone  de  Petramala  iuiperialis  vicarius  et  generaiis  dominus  Ci- 
vitatis et  Comilatus  Aretii  exisiens  in  camera  sua  coram  infrascriplis  nobilibus  et  sa- 
pientibus  civibus  arelinis,  'videlicet  domino  Tarlalo,  domino  Ruberto  de  Petramala, 
domino  Bieho  de  AlbergoUis,  domino  Amgelo  domini  Corbeci,  domino  lohanne  Baron- 
cini, ecc.,  et  aliis  pluribus.  Sequens  formam  stantiamenti  et  reformationis  predicle 
declaravii,  mandavil  et  voluit  quod  Comune  et  nniversitas  Castillionis  Abetini  per  Sin- 
dicum  Comunis  Arelii  ad  hoc  spetialiter  constilulum  a  summissione,  obligalionibus  et 
promissionibus  factis  per  ser  Vannem  (iiucclie  Sindicum  dicti  Comunis  Castillionis  Co- 
muni Arelii  seu  alteri  persone  recipienti  prò  ipso  Comuni  absolvatur  et  liberelur.  Et 
reducatur  et  reponatur  diclum  Comune  et  universitas  Castillionis  in  eo  statu  in  quo 
erat  tempore  diete  submissionis  et  ante  seoundum  formam  sindieatus  Comuni  Aretii, 
ut  nielius  de  iure  valere  possit,  ila  tamen  quod  iura  et  paeta  que  habebat  Comune 
Aretii  in  terra  Castillionis  et  cum  Comune  diete  terre  tempore  diete  submissionis  et 
ante  ab  utraque  parte  firma  et  rata  remaneant  et  illesa. 

Ego  Nucius  ser  Rosadi  magistri  Venture  aretinus  civis,  imperiali  auctoritate  notarius 
et  nunc  scriba  et  vieecaneellarius  Comunis  Aretii  sub  infraseriplo  Ser  Verio  cancellario 
predictis  omnibus  interfui  eie. 

Ego  Verius  olim  Mini  Borestauri  de  Aretio  imperiali  auctoritate  index  ordinarius 
atque  notarius  et  nunc  cancellarius  Comunis  Aretii  predictis  omnibus  interfui  eie. 

Lechim  et  ascnltatnm  fuit  diclum  exemplnm  sive  copia  cum  sito  aidenticho  originali  coì'am 
sapienti  et  discreto  viro  ser  Donato  notario  olim  Bencevennis  de  Aretio  vicario  in  Castillione 
Aretino  prò  magnifico  milite  domino  Tarlato  de  Petramala  honorabili  palesiate  Castillionis  Aretini, 


€42  DOCUMENTI   PER   LA   STORIA   d'  AREZZO  [765-766. 

sedente  pm  Iribuiiuli  in  Palalio  l'elronis,  ubi  dictus  vicarius  movabalnr  ad  ivs  reddendum.  Qui 
vicaritts,  audito  quod  dictum  e.veniptnnt  concurdabal  cum  diclo  anlenlicho  orriginali,  idcircu  suam 
et  Comunis  Cnstillinnis  auctoritatem  interposuit  el  decretimi  sub  anno  Domini  a  nalivilnle  Mil- 
ìesinw  trecentesimo  tri;jesimosesto.  indictione  mi'*,  tempore  domini  lìenedicli  pape  xii  residenlis. 
die  xxvii  mensis  maii.  presentibus  scr  Christofuro  ser  l'ederigi  et  Vanne  Cennis  de  Castillione 
testibus  habilis,  vocalis  el  mgalis. 

Et  ego  Simon  condam  ser  Bruni  iiotarii  olim  Baldi  de  Castillione  Aretino  imperiali  auctoritate 
index  ordinarius  adque  notarius  diclam  copiam  sive  exemplum  una  cum  infrascriplis  ser  Petra 
et  ser  Amgelo  coram  dicto  vicario  aschultavi  et  legi.  et  quia  unum  cuvi  reliquo  concordare  inveni 
ideo  me  in  testem  siibscripsi. 

Et  ego  Petrus  condam  (iuiducii  de  Xicholis  de  Castillione  Aretino  imperiuU  auctoritate  no- 
tarius et  iudcx  ardinarius  diclam  copiam  sive  exemplum  una  cum  supradicto  ser  Simone  et 
itifrascripU)  ser  Angelo  coram  dicto  vicario  legi  el  aschultavi.  el  quod  cum  dicto  originali  con- 
cordare inveni  ideo  in  teslum  me  subscripsi. 

Ego  Amgelus  olim  Vannis  ser  Comperi uti  de  Castillione  Aretino  imperiali  auctoritate  notarius 
et  iudex  ordinarius  prediclam  copiavi  sive  exemplum  una  cum  ser  Simone  et. ser  Pelro  notariis 
supradiclis  cum  suo  autenticho  originali  vidi,  legi  el  ascullavi,  el  quia  unum  cum  alio  concordare 
inveni  idcirco  in  testem  me  siibscripsi  et  scripsi  et  plublicavi  [\]. 


7G6.       « 

Il  Sindaco   del   Comune  di  Arezzo,  a   ciò   delegalo,  dichiara   sciolto  il  Coniune  di 
Castiglione  Aretino  dalla  predetta  sommissione  al  Comune  di  Arezzo. 

Arezzo  •  6  febbraio  1336.  [R.  Arch.  Fior.,  Diploni.,  Comunità  di  Castiglionfior.']. 

In  margine:  Qualiter  sindicus  Comunis  Aretii  ad  hec  constitutus   secunditm  declarationem  domini  Peri 
liberal  Comune  Castillionis  a  submissione. 

In  nomine  Domini  amen.  Anno  Christi  a  nativitate  Millesimo  trecentesimo  Iregesi- 
mosesto,  indictione  quarta,  sanclissimo  palre  domino  Benedicto  papa  xii.  et  serenissimo 
principe  domino  Lodoycho  Romanorum  imperatore  semper  Augusto  vigentibus,  die 
sexto  mensis  februarii.  Bonus  condam  Ri_.-iori  preco  Comunis  Aretii  sindicus,  procurator 
el  numptius  dicti  Comunis  Aretii  ad  hec  spelialiter  et  legiplime  costitutus,  sicut  apparet 
de  sindicatu  ipsius  manu  ser  Verii  notarli  et  cancellarii  subnotati, 'sindicario  et  procura- 
torio nomine  dicti  Comunis  costitutus  in  presentia  Magnifici  Militis  domini  Peri  Sacconis 
de  Petramala  imperialis  Vicarii  et  generali?  domini  Aretii,  absolvit  et  liberavit  Comune, 
universitatem  et  homines  Castillionis  Aretini,  el  dominum  lohannem  domini  Ranerii, 
Mililem  Angelum  Bindi,  Guelfum  Castellucii,  ser  Ac.q.nm  Vannis,  ser  Nicolaum  lacobi 
et  ser  Amdream  Donati  de  Castillione  predicto  ambaxialores  dicti  Comunis  recipientes 


(I)  Questa  ordinanza  segue  immediatamente  alla  precedente  deliberazione. 


AN.     1333]  CODICE   DIPLOMATICO  643 

et  slipulantes  prò  diete  Comuni  {'.aslillionis  Aretini,  a  summissione,  promissionil)U«  et 
oblìgalinnibns  olirti  factis  per  ser  loliannom  riiiii;clie  Uancrii  de  Castillione  tunc  sindi- 
cum  ci  procuralorem  Comnnis  dicli  Castiliionis  Comuni  Arelii  vel  alteri  persone  reci- 
pienti prò  dir.to  Comuni  tempore  venerabilis  patris  et  domini  domini  Guidonis  de 
Petramala  tunc  episcopi  et  domini  Aretini  et  tempoie  poteslarie  Ughetti  de  Sassonibus 
de  Forlivio,  tunc  honorabiiis  poleslalis  civiialis  predicte,  ut  de  dictis  submissione, 
promissionibus  et  obligalionibus  apparet  piiblicnm  instrumentum  scriptum  manu  ser 
Lancini  notarli  de  Grassis  lune  Cancellarii  Comunis  Arelii  sub  anno  Domini  Millesimo 
eco"  xxmr,  indictione  seplima,  die  quinta  aprelis,  et  de  sindicaln  dicli  ser  lohannis 
Giucche  apparet  publicum  instriimenliim  scriptum  manu  sor  Rugerii  Lomi  notarli  de 
Castiilioiie.  prediclo  sub  dictis  Millesimo,  indiclionc  et  mense.  Et  reduxit  dictum  Co- 
mune, universitalem  et  homines  Castiliionis  predicti  et  dietos  ambaxiatores  recipienles 
et  stipuiantes  prò  dieto  Comuni  Castiliionis  in  eum  slatum  in  quo  erant  tempore  di- 
ctarum  'summissionum.  promissionum  et  obligalionum  et  ante.  El  hoc  gralia  et  amore. 
Et  ut  Comune  et  homines  dicli  Castiliionis  ad  defensionem  i[)sius  terre  Castiliionis  et 
ad  honorem  et  staUim  Conuiiiis  Arelii  fortius  animenlur.  El  prò  dampnis  que  dicium 
Comune  et  homines  Castiliionis  predicti  subslinuerunt  occasione  guerre,  que  est  inler 
Perosinos  el  Corlonenses  ex  una  parte  et  Aretinos  ex  altera.  Ita  lamen  quod  iura  et 
pacla  que  Comune  Arelii  habebat  tempore  diete  submissionis  et  ante  in  terra  dicli  Ca- 
stiliionis et  cnm  Comune  ipsius  Castiliionis  ex  utiaque  parte  remaneant  integra  et 
illesa  el  in  sui  roboris  firmilale.  Et  quod  per  huiusmodi  absolulionem  et  liberationem 
el  reductionem  dieta  pacla  et  iura  in  aliquo  non  ledantur.  Quas  quidem  absolulionem, 
liberationem  et  reductionem,  et  omnia  el  singula  suprascripta  diclus  syndicus  sindica- 
rio  nomine  quo  supra  promisil  et  convenil  dictis  ambaxiatoribus  recipienlibus  et  sti- 
pulantibns  prò  dicto  Comuni  Castiliionis  firmas  et  ratas  habere  perpetuo  et  tenere,  et 
non  conira  facere  vel  venire  aliqua  ratione  vel  eausa  sub  pena  et  ad  penam  mille  mar- 
charum  argenti;  que  pena  loliens  commictatur  et  exigi  possit  quoliens  esset  in  aliquo 
contra  ventum,  et  ea  soluta  vel  non,  rato  semper  et  firmo  hoc  manente  conlractu.  Et 
renuptiavii  dietus  sindicus  nomine  quo  supra  exceptioni  dietarum  absolutionis,  libe- 
rationis  et  reduelionis  non  faclarum  ut  dictum  est,  doli,  mali,  conditionis  indebite, 
sine  causa  et  iniusta  causa;  rei  non  sic  geste,  huius  conliaclus  non  sic  celebrati,  et 
omni  alii  legum,  iurum  et  statulorum  auxilio  prò  ipso  sindico  seu  Comuni  Arelii  contra 
predicta  vel  aliquod  predictorum  in  aliquo  facienti,  [)ro  quibus  omnibus  et  singulis 
firmiter  observandis  el  adimplendis  obligavit  diclus  sindicus  nomine  quo  supra  dictis 
ambaxiatoribus  stipulanlibus  prò  dicto  Comuni  Castiliionis  omnia  el  singula  bona  et 
iura  dicli  Comunis  Arelii  presentia  et  fuclura.  Cui  sindico  sic  volenti  et  facienti  pre- 
cepi  ego  notarius  subnolatus  quod  predicta  omnia  et  singula  per  guarentisgiam  debeat 
observare. 

Ada  fuerunt  predicla  in  civitate  Arelii,  in  domo  predicti  domini  Perii  vicari!  et  do- 
mini Arelii,  presentibns  magnificis  militibiis  dominis  Tarlato  et  Ruberto  de  Petra- 
mala,  domino  Bicho  de  Albergoltis,  domino  Angelo  domini  Corbeci,  domino  lohanne 
Baroncini,  domino  Galitio  de  Ancona,  domino  Volglia  magistri  Amdree,  domino  lacobo 
de  Bliblena,  domino  Bonaiuncta  ser  Guadangni  et  domino  lohanne  Bellini  et  domino 
Goro  domini  Saffini  indicibus  et  civibus  arelinis,  teslibus  ad  hoc  habilis  et  vocatis. 


644  DOCUMENTI    l'KR    U    STOKIA    d"  ARKZ70  [766-767. 

Ego  Amgelus  olini  Vannis  sere  Compiuti  de  Caslillione  Aretino  imperiali  auclorilate 
iudex  ordinarius  alque  nolarius,  et  nuiic  cancellarius  Coiiiuiiis  Castillioiiis  Aretini,  om- 
nibus siipradictis  interini,  et  ea  rogatus  Ht  supra  legitur  simul  cum  sere  Verio  Mini 
Borestauri  de  Arelio  et  ser  ^ucio  eius  notarlo  qui  fuerunt  rogati  una  mecum  (I). 


767. 

Sentenza  data  dal  potestà  Francesco  di  Cagli,  colla  quale  sono  condannali  all'estremo 
supplizio  alctini  che  tentarono  ribellare  il  popolo  contro  la  signoria  di  Piero 
Saccone  Tarlati  e  tradire  la  città  ai  Perugini. 

Arezzo,  Palazzo  del  Coniane  •  10  febbraio  13S6.  [K.  .Vrcli.  Fior.,  Diplom., 

Olivetani  d'  Artzso]. 
mm.  236X309. 

In  uomine  Domini  avien.  Hoc  est  exemplum  sive  copia  quarundam  (?'.  condempuationum  Co- 
muuis  Arelii  facUirìim  et  latariim  per  duminiim  Franciscitm  de  Gallio  poteslatem  civilalis  et 
districtus    Aretii   prò  dowinn    Piero  de  Petramala    l'icario  et  domino    Aretino   sciiptum    maini 

ser de  Gallio  et  exemplalnm  per  me  Ranucium  notarinm  infrascriptum,  quaritm  quidem  con- 

dempnatioiium  et  inlilidationum  ipsarum  tenui-  lalis  est. 

In  Dei  nomine  amen.  Hee  sunl  condenpnaliones  et  condenpnalionis  sententie  cor- 
poraliter  date,  late  et  sententialiter  promulgate  per  sapientera  virum  dominum  Fran- 
cischum  de  Gallio  honorabilem  potestatem  Comunis  civilalis  Arelii  et  iudicera  mallefì- 
tiorum  dicti  Comunis  prò  magnifico  milite  domino  Piero  Sacchone  de  Petramala  imperiali 
vicario  et  generali  domino  aretino,  de  Consilio  et  deliberalione  sapienlis  viri  domini 
Tomassi  de  Mercatello  generalis  vicarii  dicli  domini,  contra  infrascriptos  per  infrascripla 
mallefitia,  scripta  et  leda  per  me  Colam  de  Gallio  notarium  per  dictum  dominum  Pierum 
ad  malleiitia  depulatum  sub  anno  Domini  a  nativitate  ciusdem  Millesimo  CCCxisvi", 
indiclione  mi*,  tempore  domini  Benedicli  pape  xii",  et  serenissimi  principis  domini 
Lodovici  dei  gratia  Romanorum  imperaloris  semper  augusti,  diebus  et  mensibus  infra; 
scriptis. 


(I)  Alla  copia  di  questo  documenio,  CTidenlemenle  incompiuta,  segue  nel  recto  dell'  ultima  carta  dell' in 
serto,  donde  abbiamo  riportato  tutti  i  documenti  relativi  alla  liberazione  del  Comune  di  Castiglione  Aretino 
dalla  sommissione  al  Comune  di  .\rezzo,  il  frammento,  che  giova  qui  trascrivere:  «  De  ollìcio,  arbitrio  et  sa- 
lario Magnifici  Militis  domini  Perii  de  l^etramala.  Rubrica.  —  Statutum  et  ordinalum  est  ut  civilas  Aretina, 
comitatus  et  districtns  eiusdem  in  pace  et  tranquillitate  regatur,  et  ut  quilibet-  in  sua  iustitia  conscrvetur  et 
a  nemine  oprimatur,  quod  magnitìcus  et  potens  .Milex  dominus  Perus  de  Petramala  habeal  nieruni  et  mistum 
imperium  et  omnem  iurìsdictionem  in  dieta  civitate   eiusque  comitatu,  terretorio  el  districtu. 

tt  Item  quod  dictus  dominus  Perus  possit  et  sibi  liceat  facere  statata,  ordinamenta,  provisioues  et  decreta 
prout  sibi  placuerit,  Icges  comunes  el  statuta  facla  et  facienda  observarc  vel  non  observare,  in  totum  vel 
in  parte  corrigere,  interpretari  et  declarare  prò  suo  libito  voluntatis.  Et  quicquid  statuerit,  ordinavcrit  et 
decreverit  quoquo  modo,  habeat  plenissimam  firmitatem  et  prò  statuiis  et  legibus  observetur,  non  obsiante 
aliqua  lege  vel  iure,  statuto  vel  ordinamento  [Icge],  que  in  contrarium  loquerentur,  salvo  quod  alicui  persone 
non  possit  datia  remictere  vel  largiri.  Item  habeat  etc.  ». 


AN.    1336]  CODICE   DIPLOMATICO  645 

Nos  Fiaiicischus  de  Callio  potestas  piedictus  prò  tribunali  sedentes  in  palalio  dicli 
Comunis  ad  soiiluin  banchum  iuris,   infrascriptas    coiidfinpnaliones  et  condenpnalionis 
senteiitias  contra  iiirrasi:ri[)los  prò  inrrascri|»tis  mulleliliis,  (hiinus  et  proferiiims  iti  liiis 
scriptis  et  senlenlialiler  in    Imiic    modum.  ||  Biiuitiiii    lacopi    s[);ularii    dictum    fralrem 
rauliniim  et  Arlinum    Cambii  de  contrala   Buigi  Stiate  in  nostra    pre&enlia  ad  infra- 
scriptas sententias    aiidiendum  personaliler    constilutos,  prodilores  eorum  Comunis  et 
patrie,  contra  quos  et  (|iiemlibet  ipsorum  processimiis  per  in{|iiisilioneiii  ex  nostro  et 
nostre  curie  offilio  et  nuiliefiliorum,  in  eo,  de  eo  et  sn|)er  co  qnod  l'ama  pnblica  pre- 
cedente et   clamosa   insinuatione  refeienle    ad  aiires  iiostras  et  nostre  curie  pervenil, 
quod  predicti  Brunus  et  Artinus,  diabolico  spirilu  difeti  et  vestigati,  Doininum  |)re  oculis 
non  habendo,  una  euiii  Naido    bambacario  et  Sancii  l;djro    et  (|iiibusil;ini    aliis   sotiis, 
semel  et  pluries  tractaverunt  prodere  diclain  civilatein  et  slalum  ipsius  mutare  et  tur- 
bare ac  ipsam  mietere  in  manus  inimicorum  dicli  Comunis  sive  Perusinorum  et  alio- 
rum  inimicorum  dicli  Comunis,  el  habito    dicto    Iractatu    tempoiibus  et    locis  in  i[)Sa 
inquisitione  contentis,  lìrinaverunt  exequi  dictum  liactatuni  et  piodimentiini,  et  inler  se 
predicla  iuraverunl:  l'aclisque  dieta  deliberatione  el  iuramenlo  dictus  Sancii  el  Brunus 
diclus  fraler  Pauius  el  Naldus  iverunt  ad  iNaldum  selaiolum,  cum  quo  primo  per  multa 
tempora  ante  firmaveraut    dicium    prodiraenlum,  el  habilo   cnloquio  cuni  dicln   ^'ardo 
de  modo  tenendo  in  dicto  prodimenlo,    fiimaverunl    cnm  eo  habere   insigna  Comunis 
Arelii  et  gridare:  Viva  el  popolo  et  moriatur  gabella;  credentes  dictum  populiim  diete 
civilatis   secum    habere  ad  diclam  vocem  et  rumorem  et  expellere    dicium    Pierum  et 
eius  complices  et  sequaces  et  ante  diclnm  rumorem  facere  inmicti  et  inmiclere  ignem 
in  diversis  parlibus  diete  civilatis  sive  in  Fordeponte  et  in  contrala  Crucifere,  ad  por- 
lam  Stufi,  in  burgo  Classarle,  retro  sanctum  Yilum,  in  quodam  paleario  ibi  existenti; 
et  facta   dieta   expulsione    cum    insignis  dicli    Comunis   exlrahere   el  elevare    insigna 
ghelfa,  cum  ipsis  insignis  immiclere  genles  Perusinorum  el  alioriim  quorunidam  ma- 
gnatorum  de  contrala  per  porlam  saiicli   Spiritus,    seu  Culcitronis,  el  ilerum   currere 
dictam  civiialem  el  ipsam  civilatem    reformare  ad  parlem  ghelfam  el  ad  velie  Perusi- 
norum el  aliorum  magnatorum  cum  quibus    traclabant;  el  liabila    dieta    deliberatione 
el  firmato  dicto  modo  Inter  eos,  dicium  tractatum  habendo  cum  Perusinis  el  aliis,  com- 
miserunt  ut  gentes  suffìcienter  ad  eorum    poslam  possent    habere  dicto  Nardo  el  cui- 
dam  alteri  cuius  nomen  ad  presens  tacetur  prò  meliori,  commissoque  diclo  tractatu, 
Naldus   predictus  ad   petitionem    dicli  iNardi  emil   quandam   banderiam  in   qua  erant 
signa  ghelfa,  sive  gilli  el  rastrella,  ut  minor  esset  suspilio  si  invenirunlur   penes  eos, 
cum  rnullis  temporibus  sletit  apud  IJonalnm  piclorem  publice  el  palam  dicendo  semper 
ad    lerrainum   banderiam    Comunis  haberenl  ad  eorum  lerminum  (*);   emplaque  dieta 
banderia  el  firmato  termino  cum  inimicis  Comunis  Aretii  supradiclis  de  volunlate  Sancii, 
fralris  Pauli,  Arlini,  Nabli  et  ser  Bandini  el  quorundam  aliorum  qui  lacenlnr,  accidit 
quod  dominus  Pierus  predictus  se  asenlavit  a  dicla  civitale  propter  novitatem  Lippiani 
cum  stipendiariis  dicli  Comunis  et  lune  [predictus   Brunus,  fralei]   Pauius  et  Artinus 
cum,  supradiclis  Naldo  et  ser  Bandino  dixerunt  Inter  se  el  firmaverunt  exequi  dictum 
traclalum  el  non  araplius dicenles  inter  se  quod  lempus  erat  propter  absenliam 


(•)  Sic. 


<)i(ì  DOCUMENTI    PKR    I.A    STORIA    D'  AltKZZO  [767-70)8. 

domini  Pieri  el  iiiioil  nn'liiis  et  comodiiis  poterai  lune  fieri.  F.l  liiin:  fr.itt;r  l'.iuliis  pre- 
flicius  el  Giialiliis  dixerniit  [rediotis  sniiis:  Nos  iltimiis  ad  Nariliim  predicium,  cui  rom- 
inis.sii.;.  eral   dicliis    Iractalu.^  et  direraiis  ei  (iiiod    solicitet    id  f|iiod  est    sDiicitaiidum 
per  eiim,  et  nohis  iiisigna    del  (lomuiii.s  el  alia  ciim  qiiihus    faciamiis  diclam    novila- 
lem  siciil    [qiiod]  deliberatiim  est  el  staliilum  a  prediclis    i^oliis  de  volunlalo  eoriim. 
Predicli  froler  Pauliis  el  (Inaldiis  ivenuil  ad  dicimii  ÌNardum  .selainlnm  el  silii  dixeninl 
omnia  supradicta  diccntes  sihi  el  afììrmanle.s  (itiod  piedicliis  scr  Baridinus,  Artirius  el 
Sancii  el  celeri    inleiidehanl    omnino  ad  perfectionem  et  expeditionem    dicti  liaclatus, 
el  (]uoil  non    inlendehanl    ullerius  prestolari    tnin    propler    absenliam    domini  Peri  el 
equilum  Inni    eliam  qiiod  timebanl  ne  prepoller<ìliir    dictus    tractalus.  Et  lune    diclus 
Nardu.s  sinnil  cnm  alio  qui  lacelur  ad  presens  dixit  eisdem:  quod  est  quod  dicis?  non- 
dum  venil  lorminus;  nunc,  non  posselis  Tacere  nec  perficere  quod   intenditis:  preslola- 
mini;  non  amale  freitam,  quod  posseli.s  turbare  Iraclalum  el  impedi  illud  quod  desi- 
deravimus  per  multa  tempora;  el  dico  vobis  quod  terminus  est  bine  ad  iiii"'  dies  nec 
ullerius  poleril  diferri.  Et  lune,  predicli    Naidus  el  fraler  Paiilus    recedentes  ad  sotios 
dixerunl  eisdem:  ^'ardus  el  alius  quem  scitis   dicunl  omnino  quod  non  est  tempus  nec 
dum  venit  terminus.  Ouibus  auditis  predicli  ser  Bandinns,  .4rlinus  el  Sancii  dixerunl 
el  inler  eos  (irmaverunl  omnino  intendere  ad  diclam  novilatem  el  dixerunl  dicto  Nardo 
sin^rnlariler  nt  divisim  qniiibet  per  se:  Non  timeas  Narde,  quod  nos  tenebimns  civila- 
lem  lanlum  in  rumorem  quod  genles  possint  venire  nedum  de  Perusio,  sed  a  Roma; 
el  non  obslanle  condiclione  Nardi  el  sotii,  firmaverunt  diclam  novilatem  incipere  el  facere. 
El  pelierant  a  diclo  Gnaldo  banderiam  quam  emerat  ad  petitionem  dicti  Nardi  propter 
dictam  novilatem.  Qui  Gnaldus    dixit  eisdem  quod    non  credebat  quod  faceret  prò  eis 
banderiam  habere  in  principio  rumoris  quod  erat  in  ea  insigna  guelfa,  sed  quia  non 
poterai  habere  a  diclo  Nardo  insigna  Comunis  et  portavit  ad  domum  dirli  Sancii  (');  et 
ibi  predicli  .Artinns  et  fraler  Paulus,  Sancii  et  Gnaldus  actaverunt  diclam  banderiam  in 
qu:idam  asta,  et  sera  veniente  predicli  Artinus,  Sancii,  fraler  P.tuIus  et  Lazarus  de  Al- 
bororo  inciperunt  (M  dictum  rumorem,  exeunles  cum  dicla  banderia  de  domo  dicti  Artini 
gridantes:  Viva  el  popolo  et  moriatur  gabella,    secundum  modura  el  ordinem  per  eos 
fìrmatum;  et  immiserunt    ignem  in  burgo    Pignatte  et  in  porta    C.rucifere    in  quadam 
domo  iuxla  domum  sancii  Apollenaris,  et  currerunt  usque  ad  hospitale  de  Ponte,  pia- 
team  sancii  lacopi,  animo  et  intentione  rumpendi  statum  diete  civitalis,  ipsamque  pro- 
dere  ac  etiam  in  manus  inimicorum  sive  Perusinorum  et  quorundam  dominorum  ma- 
gnalum  de  dieta  contrata  inimicorum  dici!  Comunis,  et  exlraere  ipsam  civitatem  de  iuris- 
dictione  et  fonia  imperatoris  et  de  dominio  snpradicli  domini  Pieri  et  ipsam  civitatem 
ad  partem  ghelfam  reformare,  el  animo  derobbandi  et  expellendi  omnes  el  singulos  qui 
se  ad  predicla    apparerent    rumore  et  tradimento    supradiclo,  nec  non  lese   maiestatis 
ac  etiam  incendii  contra  ius  et  iusliliam,  el  contra    bonum  el  pacificum  statum  diete 
civitalis,  et  contra  formam    Statuii  et  ordinationes  ipsius  Comunis,  et  in  danpnum  et 
preiudicinm  ipsius  Comunis  et  pericuium    omnium  et  singulorum    hominum  dicti  Co- 
munis commiclenles.    Que  omnia  et  singuFa  Constant  nobis  vera  esse   propler  eorum 
el  cuiuslibet  eorum  confessionem  coram  nobis  in  iudicio  sponle  faclam.  Quibus  datus 


(•)  Sic. 


AN.    1336]  CObICK   DIPLOMATICO  (H? 

et  assignatiis  fuit  cerliis  lermiiius,  iam  olapsus,  ad  oonim  el  cuiuslibel  ad  defefìiio'iiom  i^") 
facieiidain;  el  nullara  leceriuit  legiuimam,  ut  liec  et  alia  in  actis  curie  malloiìlioium 
plenius  coiilinentur.  Ideo  quod  strasginenlur  ad  caudam  asini  et  ipsi  (iucanlur  ad  locum 
iuslilie,  et  ibi  propaginenlur  siiij  lerrani  sicul  et  laliter  (|uod  penitns  moriantur,  et 
pub....  omnium  bonorum  suoriim  que  ex  nunc  prò  piiblicatis  et  corporata  inlelligantur, 
filiis  dumlaxat  ligatis  et  portione  servala,  secundum  iiis  el  formam  Statuii  et  ordina- 
menti dicti  Comaiiis  et  ex  arbitrio  in  iiac  parte  nobis  concesso  et  omni  modo,  iure 
et  via  quibus  melius  possumus  in  Iiiis  scriptis  senlentialiter  condenpnamus. 

Late,  date  el  senlentialiter  pronun|iliale  fuerunl  diete  condenpnaliones  el  conden- 
pnationis  sententie  per  supradiclum  doniinum  poteslalem  prò  tribunali  sedenlem  in 
palatio  dicti  Comunis  ad  baochum  iuris,  in  generali  Consilio  Quatuorcentorum  ibidem 
ad  sonum  campane  vocemque  preconis  mandato  dicli  domini  more  solito  congregato, 
el  scriple  el  lede  per  me  Cholara  Aposlolini  de  Callis  nolarium  ad  maHelitia  per  di- 
ctum  dominura  rierum  depulatum  sub  anno  Domini,  indiclione  et  tempore  supradictis, 
presentibus  domino  Iacopo  de  Bibiena,  domino  Volila,  domino  lohanne  JJeltini,  Blan- 
carino  et  Bono  preconibus  et  pluribus  aliis  testibus  ad  hoc  vocatis,  rogalis,  die  x 
mensis  februarii.  Et  ego  Choia  Aposlolini  de  Gallio  imperiali  aucloritate  notarius  et 
nunc  notarius  mallefiliorum  itredictas  condenpnaliones  el  senlentias  in  diclo  Consilio 
legi,  scripsi  et  publicavi. 

Ego  Rauucius  filius  quondam  Ristori  de  Ai-eiio  imperiali  aucloritate  nolarins  et  index  ordi- 
narius  prediclum  exemplum  proni  in  suo  autentico  originali  conlineri  iuveni  fideliler  tran  scripsi 
et  exemplavi  nichil  propter  quod  subslautia  ivsarum  condenpnutionum  in  aliquo  ledi  posset  et 
una  cum  ser legi  el  ascxdlaui  el  quod  unum  cum  alleru  concordare  iuveni  ideo  me  subscripsi. 


768. 

Benedetto  XII  informa  il  Comune  di  Pervgia  d'  avere  scritto  a  Mastino  della  Scala 
che  non  rechi  alcun  presidio  di  militi  ai  Aobili  di  l'ielr amala. 

Avignone  •  22  aprile  1336.  [.\rcti.   Comiin.  di  Perugia,  Bolle,  n.  107]. 

mm.  523X338.  -  Pergamena  ben  conservata:  ancora  vi  resta  appesa  la  bolla  plumbea  in  buono  stato. 

Benediclus  episcopus  servus  servorum  Dei  dileclis  filiis  Comuni  civitatis  Perusine 
saiutem  et  apostolicam  benediclionem.  Habet  sancla  mater  ecclesia  causam  magne  di- 
leclionis  in  vobis  ex  eo  quod  vos  S|)eciales  ipsius  filli  el  fideles  a  longis  retro  hucus- 
que  coQlinualis  temporibus  erga  eam  promplis  animis,  fidelibus  et  indefessis  iaboribus 
claruistis,  et  iugiter  successus  continuando  successibus  ad  ea  que  creditis  cedere  in 
honorem  et  exaltalionem  eiusdem  ecclesie  fervenlibus  animis  insudatis.  De  quibus 
\os  et  civitatem  vestram  non  absque  magne  laudis  et  commendalionis  preconio  magne 
dileclionis  affeclibus  prosequenles,  graliarum  vobis  referimus  actiones;  el  ne,  quod 
absil,  laudabilia  vota  vestra  cuiuspiam  obieclu  in  predictorum  successuum  prosecutione 
impedimentum  recipiant,  scire  vos   cupimus,  quod  dileclo  filio  nobili  viro  Mastino  de 


(•)  sic. 


(US  DOCUMKNTI    PF.R    I.A   STORIA    D'  AHEZZO  [768-709. 

la  Scala  capilaiieo  verononsi  per  lilleras  noslras  elficacitor  sciibimus,  quod  ipso  nolji- 
lihus  (io  Pi'lramala  ile  Arecin  iiiillum  prosifliiim  mililum,  noe  peiiitiim  armaloriim  im- 
piMiiJal,  jM-esertim  ciim  ìiiUm'  vos  ci  eiiin  nulla  fui!  Iiactonns  causa  discunlio  nec  oxislat, 
qiie  in  ilinriim  subsidio  coiilra  vos  eum  debeat  comniovcre,  iiluies  alias  causas  in 
eisdem  lilleris  inserenles,  ex  qnibus  illum  ciedimus  ab  huiusmodi  indebita  suceptione 
ijueiiaiiim  ronsulcins  abstineio.  debeie,  quam  ciitn  periglilo  giierras  suscipere  alienas. 
Dalma  Avinioiie,  x  kl.  mali,  poiitiliratus  nostri  anno  secando. 


769. 

l'ropiisle  iiirialr  da  Vino  Sacame  r.  da  Tarlalo  da  Pelramala  alla  Signoria  di 
Firrnze  per  formulale  il  trattalo  della  cessione,  che  intendono  (are  alla  mede- 
sima, della  ciltà  di  Arezzo. 

Arezzo  -  27  ireiinaio  1337,  |Arcli.  di  St.  di  Fir.,  Capitoli,  voi.  L,  ec.  I,  11]. 

Due  jjrandi  enne  bambagine  in  folio:  nel  tergo  della  seconda:  Prima  capitala  petitorum  per  dominum 
Petrum  Sacconem  et  consortes  de  Petramala  super  concordia  cum  Comuni  Florentie  prò  negotiis  Arelii. 

Un'  altra  copia  (v'  r  scritto  a  tergo  della  quarta  pagina  bianca:  secunda)  è  in  foglio  grande,  ma  vi 
manca  un  foglio  intermedio,  e  vi  termina  al  capitolo  wu. 

In  Dei  nomine  amen.  Onesto  è  quello  che  sejntende  de  fare  ad  honore  et  riveren- 
tia  del  populo  e  del  Comune  de  Fiorenca  per  messere  Pieio  e  per  messere  Tarlato  et 
per  li  loro  consorti. 

I.  In  prima  eh'  elli  intendono  avere  ef  Comune  e  popolo  di  Fiorenca  per  signori  e 
|)er  maggiori,  e  eh'  elli  per  v  .inni  prendano  la  signoria  d'  Areco  e  del  contado  cum 
li  infrascripte  conditioni. 

II.  Prima  che  debbia  esser  podestà  d'  Areco  uno  popolare  da  Fiorenca  guelfo  el 
quale  piacerà  a  messere  Piero,  chiamandosi  de  sei  in  sei  mesi,  cum  lo  salario  e  fa- 
niellia  ordenala,  o  che  al  populo  de  Fiorenca  piacesse  de  ordeiiare  de  nuovo.  E  eh'  el 
detto  podestà  debbia  esser  chiamato  per  messere  Piero  li  primi  o  li  secondi  sei  mesi, 
tanto  che  li  fiorentini  conosieranno  la  fede  sua  et  di  suoi;  et  da  inde  in'  su,  cui  pia- 
cerà al  Comune  e  populo  de  Fiorenza. 

ni.  E  che  per  lo  populo  de  Fiorenca  ce  sia  uno  capetano  de  guardia  cum  ce.  ca- 
valieri italiani  et  cum  ce.  pedoni  e  più  e  meno  come  piace  al  populo  de  Fiorenca. 

Domandasi  per  li  primi  sei  mesi  Currado  o  Vanni  de  messere  Venceguerra  da  Pi- 
stoia e  per  li  secondi  sei  mesi  possa  messere  Piero  nominare  capitano  (")  guelfo  e 
sottoposto  al  Comune  e  populo  de  Fiorenca  come  de  sopra  dice  del  podestà. 

iiii.  Domandasi  che  le  masenade  le  quali  mandarano  ad  Areco  sieno  italiani  e  guelfi, 
et  contentariesi  che  li  conestabili  fossero: 


(•)  Sic. 


aN.   1336-1337]  CODICE  uipi  omatico  64D 

Cuccio  Tolomei  Loiio  da  Montecchio 

(ìuerrieri  da  Monte  Cuccari  Dorano  Bruno  da  Sena 

Acoi'sino  da  la  Torre  Ruberto  de  messere  Cura  e 

Regolino  Tolomei  Faniccia  de  li  Obbizi 

e  nomina  costoro  per  li  più  coiilidati  del  Comune  de  Fiorenca,  ma  non  possano 
avere  compagni  d'  Arerò  né  del  contado;  e  che  d'  Are^o  né  del  contado  ninno  possa 
avere  soldo  né  provigione  secreta  né  palese  da  questo  Comune. 

V.  Domandasi  che  Areco  se  regga  a  Comune  e  che  tutti  li  conselli  sieno  comuni  «1« 
guelfi  et  de  ghibellini,  et  tutti  li  offitii  per  metà  ugualmente. 

VI.  E  li  XII  che  governano  Pistoia  governino  Areco. 

VII.  Domandasi  che  tutte  le  rasgioni  del  Comune  de  Areco  in  c"rtà,  in  contado  e  de 
fore  sieno  mantenute  e  raquistate  per  lo  Comune  de  Fiorenza  si  eh'  elle  possano  ve- 
nire al  dominio  del  populo  de  Fiorenza  come  sarà  esso  Comune  d'  Areco,  non  imper- 
tanto  impacciandose  de  le  terre  de  messere  Piero  né  di  suoi. 

vili.  Domandasi  per  bene  e  per  pace  del  Comune  d'  Areco  e  de  tutta  la  provincia 
che  messere  Buoso  vescovo  d'  Areco  e  tulli  li  altri  de  la  casa  deli  libertini  e  Pacci  e 
Conti  da  Montedollio,  Boccognani  e  Nieri  da  Faggiola,  né  .sua  hereda,  li  fìliuoli  del 
conte  Federigo  de  Montefeltro  non  possano  habitare  né  venire  in  la  cita  d'  ArefO  e 
sieno  mandali  a  confine  fore  del  contado  per  iiii"  anni,  quelli  di  predecti  che  sono 
citadini  o  conladini;  e  ogne  forteca  eh'  elli  avessero  in  lo  contado  d'  Areco  se  debbia 
guardare  per  lo  Comune  de  Fiorenca  o  veramente  ilesfare.  E  questo  non  se  intenda 
per  lo  herede  de  Messere  Nieri  da  Gaville,  né  de  messere  Acerrito  né  de  Bettino 
Grosso  da  Gaville,  né  per  li  filinoli  de  Passiera  né  de  Bettino  di  Pacci  né. per  lo  Zaf- 
fecta  d'  Agnelo  di  Pacci,  né  per  Dragoncino,  né  per  li  filinoli  de  Symone  Pac^o,  né 
per  li  filinoli  de  .Mino  de  messere  Ubertino  che  sono  citadini. 

i.\.  E  che  ogne  escito  guelfo  sia  remesso  e  rebandito  e  goda  li  suoi  beni  e  sieno 
messi  a  li  offitii  e  benefitii,  exepii  quelli  da  Mammi,  li  quali  non  possano  maio  (•)  es- 
sere rebandili,  né  renlrare  in  Caslillioni. 

X.  Domandasi  che  in  lo  contado  d'  Areco  non  se  ret'accia  fortei^a  alcuna  che  hora 
non  sia  fatta. 

XI.  Domandasi  per  messere  Piero  che  AreQO  se  regga  a  populo  e  eh'  elli  e  li  suoi 
consorti  sieno  traclati  in  Areco  et  in  Fiorenca  come  populari,  e  che  possano  essere 
a  ogne  offilio  d'  Areco  come  |)opulari,  e  debbiano  essere  exempli  im  perpetuo  elli  et 
loro  heredi  et  loro  terre  et  le  loro  corti  e  ciò  che  tengono  in  Areco  et  in  lo  contado 
e  ciò  eh'  elli  tengono  fore  del  contado  cum  titnlo  de  rasgione  sia  defeso  per  li  Co- 
muni de  Fiorenca  et  d'Areno  in  lo  stato  eh'  elli  lo  ano.  E  se  chovel  C")  'ro  {')  è  tolto 
in  lo  contado  d'  Areco  o  de  fore  che  sia  loro  di  rasgione  questi  Comuni  li  aiutino  a 
raquistare. 

XII.  E  eh'  elli  e  le  loro  terre  e  le  loro  corti  sieno  im  perpetuo  exempte  da  dati!, 
da  gabelle  e  da  ogne  facilone  reale  e  personale,  e  che  in  es.se  possano  usare  ogne 
loro   rasgione  e  piena    giurisdiclione   come  'io  piacerà.  E  eh'  e!  Comune  d'  Aie^o   né 


(•)  Sic.  {^}  Nella  copia  seconda:  covelle,  voce  del  dialetto  aretino,  la  quale  significa:  gualsivoeda 

cosa  o  persona.  (=|  ro.  come  più  Tolte  io  questo  slesso  docameoto  è  nei  seguente,  p»r  aferesi  non 

consueta. 


650  DOCUMENTI  PER   U  STORIA   »'  AREZZO  [■/69-770. 

altro  Comune  né  ottiliale  né  alcuna  persona  non  se  abbia  a  impacciate  d'  esse  terre 
né  de  guardia  né  de  giurisdiclione  né  d'altro.  E  che  né  elli  né  loro  liuomeni  de  le  loro 
(erre  non  sieno  tenuti  né  debbiano  pagare  passaggio  o  gabelle  d'  alcuna  loro  cosa  die 
metessero  in  Arezzo  o  in  lo  contado  o  in  quello  de  Fioreiica  salvo  che  a  Fiorenza  o 
in  lo  contado  debbiano  pagare  gabella  o  passaggi  de  le  loro  cose  come  citadini  de 
Fiorenca  e  traclali  il  huomeni  de  le  loro  lene  come  |)opuiari  de  Fioren(;.a  e  d'  Are^o. 

E  quello  medesimo  se  intenda  per  li  filiuoli  de  Andrea  da  Montaguto  Barbolani  e 
per  lo  castello  de  Montaguto  e  per  li  loro  fedeli. 

xin.  Domandasi  cum  ciò  sia  cosa  che  Castillioni  Aretino  sia  leira  per  sé  e  non  sia 
tenuta  al  (.omune  d'  Areijo  se  non  a  uno  censo  de  L.  libbre  e  a  fare  hoste  e  messere 
(Piero  e  messere)  Tarlato  ve  abbiano  case  e  podere,  che  piaccia  al  populo  de  Fiorenca 
che  li  predetti  el  guardino  v.  anni  a  honore  del  populo  de  Fiorenza  facendo  Castillioni  al 
Comune  d'Areco  quello  che  dia. 

xiiii.  Domandasi  che  cun  ciò  sia  cosa  che  le  terre  del  Vescovado  le  quali  se  ten- 
gono per  loro  non  sieno  sottoposte  a  la  giurisdiclione  del  Comune  d'  Are^o,  e  li  pre- 
detti messere  Piero  e  messere  Tarlato  li  abbiano  facte  grandissime  spese,  che  fine  che 
sarano  perfeclamenle  reconciliati  cum  la  Chiesa  o  acordati  cum  chi  fosse  vescovo,  pos- 
sano tenere  e  fructare  tre  terre  quali  più  'ro('')  piacerano  de  quelle  del  Vescovado  e 
tutte  r  altre  vengano  a  le  mani  del  populo  de  Fiorenza.  E  se  1'  uno  Comune  e  1'  altro 
non  le  volesse,  piaccia  al  Comune  de  Fiorenca  d'  essere  contento  che  le  tengano  elliuo 
come  al  presente  fano,  si  eh'  elle  non  pervengano  a  le  mani  de  questo  vescovo  eh'  è 
nemico  de  1'  uno  Comune  e  de  1'  altro. 

XV.  Domandasi  che  messere  Piero  né  suo'  consorte  (*)  non  possano  essere  confinati, 
e  se  per  ninno  caso,  el  quale  non  averrà  maio,  per  loro  colpa  piacesse  al  populo  de 
Fiorenza  de  trarli  d'Areco,  sia  a  loro  licito  de  stare  a  le  loro  castella  e  in  ogne  luogo 
e  fore  de  le  mura  d'  Areco,  e  altro  più  logne  non  possano  essere  confinati  per  niuno 
modo. 

XVI.  Domandasi  che  in  li  benefitii  li  quali  sono  di  filiuoli  e  nevodì  de  messere  Piero 
e  di  suoi,  essi  benefitii  sieno  mantenuti  e  defesi;  li  quali  benefitii  ano  posseduto  longo 
tempo.  E  questo  medesimo  se  domanda  per  li  benefitii  di  loro  amici. 

ivii.  Domandasi  in  aiuto  de  la  guardia  de  loro  castella  e  de  loro  persone  xx.  pa- 
ghe da  cavallo  e  cento  de  fanti  a  piei,  le  quali  se  paghino  per  lo  Comune  d'  Are^o, 
e  de  meno  non  potarieno  fare;  e  messere  Piero  le  partirà  fra  loro  come  li  parrà,  e 
questo  bia  per  tre  anni  tanto  che  avarano  raconci  li  poderi  e  li  beni  loro. 

xvui.  Domandano  che  'ro  sieno  racomandati  li  amici  loro  e  che  sieno  bene  tractati 
per  li  rectori  che  ce  verrano  per  li  tempi  cum  ciò  sia  cosa  eh'  elli  se  ne  potarano  bene 
fidare  e  sono  huomeni  de  pace  e  leali  e  da  bene  reggere  cum  loro. 

XIX.  Debbiano  li  fiorentini  comparare  el  Visconlado  e  ciò  che  ve  ano  quelli  de  Pe- 
tramala  per  buono  e  sufficiente  prec^o  el  quale  sa  Regolino  e  cosi  debbiano  compa- 
rare la  parte  de  Guidalberto  e  di  fratelli  per  rata  del  prego  a  rasgione  di  xiiii"  fiorini 
d'  oro. 


(•)  Nelle  altre  copie:  Coro.  (>>)  sic. 


AN.     133"]  CODICE   DIPLOMATICO  6o1 

XX.  Domantlasi  che  per  pagare  queste  masenade  prestino  al  Comune  d'Arepo  wm" 
fiorini. 

XXI.  Domandasi  che  Guidalberto  e  li  fratelli  e  li  nevodi  e  li  liliiioli  del  conte  Guil- 
lelmo  sieno  rebanditi  a  Fiorenza  e  eh'  el  populo  de  Fioren^^a  li  abbia  per  devoti  amici 
e  per  servidori  e  che  li  tracti  gratiosamenie.  E  questo  medesimo  se  intenda  del  conte 
Iacopo  da  Sancta  Fiora  et  de  quelli  da  Baschi. 

XXII.  Domandasi  che  Regolino  Tolomei  sia  restituito  e  defeso  in  ciò  eh'  elli  a  ìd 
lo  contado  d'  .4rero,  e  che  li  sia  salva  ogne  sua  rasgione  eh'  elli  avesse  cootra  aretino 
0  centra  contadino  d'  Areco  per  menda  di  suoi  danni  o  per  qualunche  rasgione. 

XXIII.  Domandasi  de  potere  aiutare  ogne  parente  e  amico  loro-eontra  Nieri  da  Fag- 
giola  e  contra  ogne  ghibellino  che  non  fosse  in  lega  col  Comune  de  Fiorenca  del  loro 
podere  e  de  chi  li  (*)  volesse  aiutare.  Et  nominatamente  intendono  de  raquistare  el 
suo  a  Paoleco  eh'  è  una  cosa  cum  loro  contra  ÌNieri  eh'  è  spetiale  nemico  del  Comune 
de  Fiorenca;  a  questo  sia  tenuto  el  Comune  d'  Are(jo  e  giusta  la  sua  possa 

xxiiii.  Domandano  eh'  el  Comune  «^  populo  de  Fiorenca  debbiano  fare  che  messere 
Redolfo  e  li  tìliuoii  sieno  liberamente  relaxali,  et  elli  intendono  de  lasciare  li  prisgioni 
eh'  elli  ano  perusgini. 

XXV.  Anco  se  domanda  che  li  fiorentini  adoperino  a  loro  podere  che  li  escili  del 
Borgo  Saneto  Sepolcro  sieno  remessi  in  lo  Borgo  e  restituiti  in  li  loro  beni  e  cancel- 
late ogni  loro  eondannasgioni. 

XXVI.  Anco  se  domanda  che  per  guardia  de  le  loro  persone  messere  Piero  e  li  suoi 
consorti  possano  portare  ogne  arme  essi  e  le  loro  famellie,  le  quali  famellie  in  tatto 
sieno  de  numero  de  lxx.  E  questa  non  se  possa  rompere  per  niuno  ordene  contrario. 
E  partanose  fra  li  consorti  come  le  partirà  messere  Piero. 

XXVII.  E  tutte  le  sopradeete  cose  e  ciò  che  venisse  in  la  concordia  de  questo  tractato 
domandano  che  se  giuri  e  prometta  per  li  signori  priori  che  al  presente  sarano  e  per 
tatti  li  offitiali  che  sentirano  questo  facto,  e  puoi  che  sarà  palese  domandano  che  se 
debbia  giurare  per  v'^  populari  de  Fiorenca  a  loro  letta,  de  observare  e  de  fare  obser- 
vare  per  li  predetti  Comuni  tutte  le  sopradette  cose. 

Fatta  e  data  e  sigillata  fuit  hec  scripta  .Aretii  sub  aonis  Domini  miii<=xxxvii,  indictione  v", 
die  xxvii*  mensis  ianuarii. 
(S.)  (I). 


770. 

Hisposle  di  Piero  Saccone  ai  copiloli  riveduti  dalla  Signoria  di  Firenze  e  mandati 
per  l'  ambasciatore.  Altre  proposte  e  domande  dei  Petramalesi. 

Arezzo  •  4  febbraio  1S37.  [Arch.  di  St.  Fior.,  Capitoli,  voi.  L.  e.  6]. 


(!)  Il  sigillo  impresso  su  carta  con  ^oito  uno  slraio  di  cera  rossa,  ora  è  spianato  affatto.  Era  quello  di 
Piero  Saccone. 


652  DOCUHENTl   PUR   LA   STORIA   0   AREZZO  [770. 

Due  carte  di  folio  grande.  Nel  (ergo  della  seconda  carta:  Risposta  di  nusscr  Piero  Saccotii  e  dei  con- 
sorti sopra  capitvìi  corretti  di  quello  n  dimanda  per  li  falli  d'  Areco.  —  In  calte  e  notato:  Sccunda. 

1(1  Dei  noniiiie  ..ineii.  A  quello  che  aiecò  Uegoliiio  et  a  le  prolerte  che  messere 
Piero  e  lì  suoi  e  1  turoune  d'  Aie^o  feceto  a  lui  in  nome  del  Comune  de  Fioren(;a  e 
ale  dechiarasgioni  che  puoi  arecò  Regolino  per  paile  del  Comune  de  Fiorenga  adiuncle 
et  dechiarasgioni  sono  queste: 

Al  primo  caiiilulo  de  la  signoria  piace  a  messere  Piero  el  a  li  suoi  el  a  li  Ghibel- 
lini iV  Areco  che  sia  per  deci  anni  tanto. 

Al  capitulo  secondo  de  la  podestà  pare  a  messere  Piero  e  a  li  suoi  consolli  et  a 
li  Ghibellini  d'  Areco,  e  cosi  pregano  el  populo  de  Fiorenza  che  acepli,  che  per  li  primi 
sei  mesi  jia  podestà  Corrado  o  Vanni  de  messere  Venciguerra;  e  che  per  tutto  l'altro 
tempo  de  x  anni  de  sei  in  sei  mesi  messere  Piero  oveio  li  suoi  consorti  possano  chia- 
mare podestà  in  questo  modo,  cioè  che  in  ciascuni  sei  mesi  el  diclo  messere  Piero  o 
vero  li  suoi  consorti  debbiano  chiamare  quattro  popolari  guelfi  de  Fioreuc,a  confidati  al 
popuio  de  Kiorenca.  E  detto  populo  ne  debbia  confermare  i'  uno,  quale  li  piacerà,  cum 
salario,  oflìliali  e  famellia  che  se  conlene  in  lo  Statuto  del  (Comune  d'Areco  non  ostante 
la  scripta  data  a  Regolino.  Cum  ciò  sia  cosa  che  questo  sia  deliberato  per  lo  consellio 
di  loro  amici  d'Areco  per  bene  de  questa  pace  doppo  la  scripla  data. 

Al  terco  del  capetano  de  la  guardia  domandano  che  proceda  la  sua  electione  per 
lo  modo  decto  de  sopra  de  la  podestà  cum  ce.  cavalieri  e  cum  ce.  pedoni  cum  soldo 
che  dà  il  Comune  de  Fiorenca  a  li  suoi  cavalieri  ytaliaui  e  a  li  suoi  fanti  a  piei,  li 
quali  tene  a  la  guardia  de  Fiorenza  e  del  contado.  E  meno  sia  el  numero  di  cavalieri 
e  di  pedoni  se  pare  al  Comune  de  Fiorenca,  ma  più  non  possano  essere,  perché  'l  Co- 
mune d'ArefO  più  non  ne  potarla  pagare,  el  quale  abbia  liberamente  la  guardia  d'Areno 
e  del  contado.  E  da  inde  in  su  el  Comune  de  Fiorenca  a  le  sue  spese  ce  ne  possa  te- 
nere quanti  li  piace. 

Al  quarto  capitulo  de  le  masenadc  stano  ferrai  a  la  prima  domanda  che  se  intenda 
de  li  nominati. 

Al  quinto  capitulo  stano  fermi. 

Al  sesto  capitulo  stano  contenti. 

Al  septimo  capitulo  stano  contenti  eh'  el  Comune  e  populo  de  Fioreoga  mantenga 
e  raquisti  le  rasgioni  del  Comune  d'  Areco  salvo  che  de  le  terre  de  quelli  da  Petra- 
mala  non  si  debbiano  impacciare  olirà  il  volere  d'  essi  da  Pelramala. 

A  lo  ottavo  capitulo  e  a  la  resposta  stano  conlenti,  cum  questa  agionla  che  li  no- 
minati in  esso  non  possano  venire  né  habitare  in  la  cita  né  iu  lo  contado  d'  Areco 
per  tutto  il  tempo  de  la  signoria  de' fiorentini  né  che  ppr  niuna  casgione  il  Comune 
de  Fiorenza  non  debbia  né  possa  inpacciarsi  d'  alcuno  eoa  ciò  fra  loro,  olirà  el  volere 
de  messere  Piero  e  di  suoi  consorti,  e  infra  li  Pacgi  che  possano  venire  e  stare  ad 
Arego  e  per  lo  contado  se  intenda  li  filinoli  de  Fincaecaia  di  Pacgi.  *E  infra  li  liber- 
tini se  intendano  li  filiuoli  de  Minaltello  e  de  Gavacfino  perché  sono  ciladini,  e  Bior- 
dino  de  Franceschino  in  quanto  piacerà  a  messere  Piero*  (').  E  se  decti  confinati  non 


(•)  Aggiunta  fatta  nello  stretto  margine  a  giniatra. 


Mi.    1337]  CODICE  DIPLOMATICO  653 

obedissero  a  li  couiini  loiu  duli  sieno  avuti  per  ribelli  del  Comune  d'Areno,  e  le  loro 
confini  sieno  x.  millia  fore  del  contado  d'  Areco. 

Al  nono  capitulo  sono  conlenti  non  preiudicando  a  ninna  rasgiono  de  Regolino  e 
de  madonna  Sophya  sua  mollie,  la  quale  avessero  centra  alcuno,  li  quali  per  vigore 
de  questo  capitulo  venissero  rebanditi  e  restituiti. 

Al  decimo  capitulo  sono  contenti  ma  non  se  intenda  questo  infra  quelli  da  Petra- 
mala. 

A  lo  undecimo  capitulo  dechiarano  e  agiongono  che  li  Comuni  de  Fiorenca  e  d'Areco 
per  lo  tempo  che  durarà  la  signoria  de  Fiorenca  siano  tenuti  e  debbiano  mantenere 
messere  Piero  e  li  suoi  consorti  in  ogne  sue  castella,  rasgioni,  poderi  e  giurisdictioni 
e  beni  li  quali  lenieno  e  possedieno  come  private  persone  in  Are(;o  e  in  lo  contado  e 
de  foro  del  contado  al  tempo  che  messere  Ruberto  fo  cacciato  del  Borgo.  E  se  alcuno 
're  ne  fosse  stato  occupato,  loro  debbiano  fare  liberamente  restituire  e  infra  termino 
de  VI.  mesi;  e  se  restituire  non  se  potesse  quelli  che  tenessero  le  predette  cose  roman- 
gano  nemici  e  ribelli  del  populo  e  Comune  de  Fiorenca  e  del  Comune  d'Areco  in  line 
a  tanto  che  sieno  restituite. 

Al  duodecimo  capitulo  e  a  la  responsione  facta  per  lo  Comune  de  Fiorenca  stano 
contenti,  cora  questa  agionta  che  la  exemptione  de  li  fedeli  et  de  lì  filiuoli  e  nepoti 
d'Andrea  da  Montagulo  non  pi'eiudichi  a  le  rasgioni  le  quali  à  contra  de  loro  mes- 
sere Galitio  de  mes.sere  Nicola  ciladino  d'Areco  o  vero  Lipparello  suo  filiuolo,  le  quali 
possa  proseguire  in  la  corte  d'  Avego  non  ostante  la  decta  exemptione.  E  che  dentro 
da  le  fossa  de  Montaguto  niuna  persona  possa  entrare  né  impicciarsi  olirà  il  volere  de 
li  filiuoli  d'Andrea. 

Al  xin"  capitulo  de  Castellioni  Aretino  e  a  la  resposta  facta  agiongono  che  messere 
Piero  e  messere  Tarlalo  el  debbiano  avere  e  guardare  per  x.  anni  come  el  Comune 
de  Fiorenza  dia  tenere  quello  d'Areno,  e  questi  doi  Comuni  sieno  tenuti  de  defendarlo 
a  essi  signori  centra  ogni  comune  e  persona  del  mondo  sempre  respondendo  al  Co- 
mune d'  Areco  de  ciò  che  dia. 

Al  xiiii"  capitulo  e  a  la  resposta  facta  per  lo  Comune  de  Fiorenc^a  sono  contenti 
seguitando  lo  efifecto  come  se  responde  e  aconciando  le  parole  honestamente  el  più 
che  se  pò. 

Al  XV"  capitulo  agiongono  che  quelli  da  Pelramala  né  niuno  ciladino  d'Areco  guelfo 
né  ghibellino  per  niuna  casgione  possano  essere  confinati. 

Al  IVI"  capitulo  intendono  che  li  Comuni  d' Arego  e  de  Fiorenza  li  benefitiali  di 
quelli  da  Pelramala  e  di  loro  amin  elTeclualmenle  defendano.  E  se  'I  Comune  di 
Fiorenca  non  se  volesse  impacciare  sieno  tenuti  la  podestà  e  'I  capelano  de  la  guardia 
e  'I  Comune  d'  Arefo  mantenere  essi  benelìliali  secondo  li  ordinamenli  del  Comune 
d'  Areco  e  nominatamente  Giovanni  de  messere  Lealelto  debbia  essere  e  remanere  pro- 
posto d'  Areco  e  mantenuto  in  la  proposilura  e  in  le  sue  rasgioni. 

Al  -xvii"  capitulo  de  le  paghe  e  a  la  resposta  facta  sono  contenti  cum  questa  agionta 
che  se  intenda  olirà  quelli  li  quali  sono  a  loro  conceduti  per  lo  Comune  d'  Arerò  lì 
quali  sono  xii.  huomeui  a  cavallo  e  cento  fanli  a  piei. 

Al  xvni"  capitulo  sono  contenti. 

Al  xviiii»  capilulo  e  a  la  resposla  sono  conlenti. 


654  DOCUMENTI    PF.B    I.A    STOBI  A   II'  AllEZZO  [770. 

Al  XX"  capilulo  e  a  la  resposla  e  :i  la  liomanda  fano  questa  agionla  che  per  le  iviii." 
de  fiorini  d'oro  darano  pegno  la  Korcha  de  Civilella,  Gaenna  e  la  Penna,  e  sladechi 
messere  Luccemborgo  e  '1  filinolo  de  messere  Ruberto  e  quello  de  messere  llgniccione 
cura  questo  pacto  che  se  caso  aparisse  per  io  quale  quelli  da  Petraniala  fossero  cac- 
ciali d'  Arerò  o  noi  potessero  dare  al  Comune  de  Fioreiira,  debbiano  ravere  li  loro 
sladechi  e  le  loro  castella  e  cum  esse  le  loro  terre  e  cum  ogni  loro  podere  sieno  te- 
nuti de  guerreggiare  Arerò  e  de  fare  loro  podere  a  ciò  che  Areco  vegna  a  le  mani  del 
Comune  e  populo  de  Fiorenca  e  nientemeno  se  obligarà  el  Sindico  del  Comune  d'Areijo 
a  rendiMe  le  xviii.^'  de  fiorini  d'oro  infra  uno  anno. 

Al  XXI"  capilulo  e  a  la  resposta  sono  contenti,  e  agionganci  conte  Guido  Caffiro  da 
Posgi  e  Sgarillino  e  Nieri  de  Ceccho  da  Pelragulola. 

Al  XXII"  capilulo  e  a  la  resposta  sono  coutenti. 

Al  xxni"  e  a  la  resposta  sono  coutenti  e  agiongono  che  Paoloco  da  Faggiola  possa 
usare  e  stare  ad  Areco  e  per  lo  contado  come  citadino  e  jiopulare,  e  quello  medesimo 
s'  intenda  di  suoi  filiuoli. 

Al  xiiiii"  capilulo  e  a  la  resposla  sono  contenti  facendosi  cum  efiecto. 

Al  xxv"  capilulo  e  a  la  resposla  sono  contenti  facendosi  cum  efifecto  e  se  non  se 
facesse  sia  tenuto  la  podestà  e  'I  populo  d'  Areco  de  dare  a  li  escili  del  Borgo  de  lì 
beni  di  Borghesi  che  sono  in  lo  contado  d'  Arerò  line  in  la  valuta  di  beni  eh'  essi 
esciti  avieno  al  Borgo. 

Al  XXVI"  e  a  la  resposta  sono  contenti. 

Al  xxvu"  capitalo  e  a  la  resposta  sono  contenti. 

A  r  ultima  domanda  che  fano  li  fiorentini  che  messere  Piero  e  suoi  renun(;.ino  a 
la  signoria  e  facciano  essi  e  'I  Comune  di  Areco  syndichi  e  procuratori  a  darla  a  quello 
de  Fiorenca,  respondono  che  sono  conienti  e  aconci  de  farlo. 

Domandasi  per  messere  Piero  che  se  alcuna  terra  sua  o  de  suoi  consorti  o  che  per 
loro  se  tenga  a  loro  fedeli  li  se  aribellassero  *o  fossero  aribellati*  (')  sieno  tenuti  li 
Comuni  de  Fiorenca  e  d'  Areco  fare  hoste  e  ogne  altra  cosa  per  la  quale  le  terre  e  fe- 
deli loro  'ro  fieno  raquistate  e  remesse  a  la  loro  obedientia. 

Domanda  messere  Piero  d'  essere  asciolto  e  liberato  d'  ogne  amministratione  facla 
per  lui  in  lo  Comune  d'  Areco  e  d'  ogne  pecunia  e  de  ciò  che  fosse  pervenuto  a  sue 
mani  del  decto  Comune  in  fine  in  lo  di  de  la  renuntiatione  de  la  signoria  per  lo  sin- 
dico del  Comune  d'  Areco,  e  che  nop  sia  tenuto  a  rendere  niuna  rasgione  e  cosi  se 
intenda  d'  ogne  suo  offictiale.  E  ogne  sententia  data  per  lui  e  ciò  eh'  è  facto  per  lui 
al  tempo  de  la  sua  signoria  sia  rato  e  fermo.  E  cosi  se  intenda  d'  ogne  sententia  data 
per  sua  podestà  e  ogne  altro  suo  otfitiale. 

Domanda  che  la  podestà  che  ce  sarà  per  li  tempi  debbia  reggere  Areco  e  'I  con- 
tado a  rasgione  e  giustitia  e  secondo  la  forma  de  li  statuti  fatti  e  che  se  farano  per 
li  tempi. 

Anche  in  Are^o  sia  uno  giudice  d'  apellasgione  cum  doi  notari  e  cum  un.  fanti  e 
cum  uno  cavallo  al  quale  se  possa  apellare  in  criminali  e  civili;  el  quale  se  debbia 
eleggere  per  messere  Piero  e  per  lo  Comune  d'  Areco. 


(*)  -aggiunta  io  margine. 


AN.    1337|  CODICE   DIPLOMATICO  655 

Ancho  se  domanda  che  Staluto  se  faccia  in  lo  Comune  de  Fiorenza  che  li  signori 
Priori,  podestà,  capitani  e  conservatore  li  (|uali  sarano  per  li  tempi  di  x.  anni  in  lo 
Comune  di  Fiorenca,  in  lo  principio  de  li  loro  reggimenti  e  offilii,  giurarano  de  man- 
tenere questa  pace  e  li  capitoli  d'  essa  e  li  signori  da  l'elramala  e  loro  amici  e  seguaci 
d'  Arego  e  del  contado  in  lo  stato  che  li  trovarono  o  in  milliore  secondo  il  capitoli  de 
la  pace  predecta  e  simile  Statuto  si  faccia  ad  Areco  e  giuri  per  li  rectori  che  per  lo 
tempo  sarano  ad  Arerò. 

Anco  se  domanda  che  ogne  processo  che  contra  messere  Piero  o  suoi  consorti  se 
facesse  per  inquisitione  o  acusa  per  casgione  de  qualunche  malifitio  o  per  altra  casgione 
possano  respondere  e  defendarsi  per  legiptimo  procuratore  e  non  possano  essere  co- 
strecti  per  alcuno  modo  de  comparire  in  persona,  e  che  ninna  pena  a  lui  o  a  suoi 
consorti  se  possa  ìmpooere  maggiure  che  se  imponesse  ad  altri  populari  e  che  per 
alcun  malifltio  che  se  commettesse  per  alcuno  de  loro  non  possano  essere  guasti  o 
desfacti  li  beni  comuni  ma  solamente  tolti  li  frucli  de  la  parte  del  malfaclore. 

Anco  che  la  podestà  che  ce  sarà  per  lo  tempo  sia  tenuto  infra  tempo  de  tre  mesi(*) 
de  fare  pagare  messere  Piero  e  li  suoi  consorti  d'  ogne  moneta  la  quale  dovesse  avere 
dal  Comune  d'  Areco  per  guardia  de  le  castella  o  per  casgione  de  la  presente  guerra; 
el  quale  debito  non  debbia  passare  mi."  fiorini  d'  oro. 

Anco  C")  che  niuno  forestieri  ytaliano,  il  quale  sia  habitato  in  Arego,  familiarmente 
da  doi  anni  in  qua  possa  essere  acomiatalo  né  licentiato  de  la  cita  d'  Areco  riè  per  la 
podestà  né  per  lo  capitano  né  per  alcuno  altro  ofhliale  salvo  che  per  malefilio  che 
commettesse. 

Domandasi  che  la  podestà  che  ce  sarà  per  li  tempi  sia  tenuto  de  fare  fare  le  paci 
infra  li  citadini  d' Areco  in  fra  li  quali  le  paci  fossero  convenevoli,  e  là  ove  elle  non 
se  convenissero  faccia  fare  le  treugue  per  longo  tempo  e  saldamente  de  non  offendere 
sufficiente. 

Ancho  che  in  lo  Comune  d'  Arego  non  se  possa  imponere  niuna  prestanga  né  re- 
novare  livra  ad  arbitrio  altra  che  quella  eh'  è  bora,  ma  quando  piacesse  a!  Comune 
che  livra  se  refacesse  debbiase  fare  per  a  passato. 

Che  messere  Piero  non  sia  tenuto  de  lasciare  ninno  presgioue  ch'elli  abbia  de  la 
masenada  de  Peroscia,  né  Guido,  né  Piero,  né  Uguccio  de  li  Ubertini,  salvo  che  quando 
reaverano  messere  Redolfo  el  li  filiuoli  debbiano  lasciare  li  presgioni. 

Anco  se  domanda  per  messere  Piero  che  a  lui  e  a  li  suoi,  considerando  che  l'aiuto  che 
'ro  é  conceduto  per  guardia  de  le  loro  castella,  non  sia  bastevole,  'ro  sia  agionto  per 
lo  Comune  d'Arego  cento  fanti  e  deci  huomeni  a  cavallo. 

Che  Regolino  de' Tolomei  debbia  avere  del  numero  di  ce.  cavalieri  li  quali  dieuo 
essere  a  la  guardia  d'Arego,  deci  paghe  non  essendo  costretto  a  tenere  più  cavalli  o 
famellia  che  a  lui  piacerà  né  sia  tenuto  a  farne  mostra.  E  questo  se  intenda  per  x. 
anni  come  durarà  la  signoria  de  Fiorenga  e  per  quello  più  tempo  eh'  essa  signoria 
durasse. 

Ancho  cum  ciò  sia  cosa  che  li  huomeni  e  Comune  d'  Anghiari  sieno  tutti  ghibellini 
e  amici  e  segueto   e   grandeza   de   Nieri    da   Fagiola,   domandasi  eh  'el  castello  d'An- 


(•)  Breve  lacuna.  (<>)  Nel  margine  altra  mano  scrisse  questa  postilla:  .Von  passando  nu^reroUi  xii. 


650  DOCUMENTI    PRR   I.A    STORIA    D"  AHKZZO  1 770-771. 

ghiari  se  ilehhia  desfare  Inllo,  e  che  in  quello  poggio  maio  non  se  debhia  habilare  perchè 
se  elli  se  hahitassc  sempre  INieri  da  Faggiola  el  polaria  avere  e  fare  ribellare  al  Co- 
mune d'  Areco.  E  questo  sia  tenuto  de  fare  la  podestà  infra  tre  mesi  puoi  eh  'el  detto 
castello  sarà  tornalo  a  li  comandamonti  del  Comune  d'  Areco. 

Anco  se  domanda  per  parte  di  signori  da  Petramala  che  cnm  ciò  sia  cosa  eh  'e! 
vescovo  d'  Areco  sia  casgiono  de  tutta  la  descordia  la  quale  è  in  Arcfo  e  nel  contado 
e  in  tutta  la  provincia  piaccia  al  populo  de  Fiorenza  procurare  e  fare  cum  efìfecto  col 
papa  infia  sei  mesi  eh  'el  vescovado  d'  Areco  sia  conceduto  a  messere  Bartolomeo  da 
Petramala  arciprete  d'  Arego  e  al  vescovo  eh'  è  ora  sia  preveduto  in  altro  luogo  per 
più  pace  e  respiro  de  la  cita  e  del  contado  d'  Are(jo.  E  se  questo  se  fa  con  efiecto 
promette  messere  Piero  de  dare  ai  populo  de  Fiorenza  de  sua  propria  pecunia  x."  fio- 
rini d'  oro. 

Tulle  le  predecle  cose  e  quello  che  areca  Regolino  non  scemando  d'esse(''),  ac- 
cepla  messere  Piero  e  li  suoi  consorti  e  promette  de  osservare;  e  a  fermeca  de  queste 
cose  pose  messere  Piero  el  suo  suggello. 

Facta  e  data  questa  scripta  ad  Areco  in  li  anni  Domini  Mccc°xxxvii,  indictione  v", 
die  mi"  de  febbraio. 

(Sd.). 


771. 

Correzioni  e  aggiunte  ai  capitoli  presentali  da  Piero  Saccone  e  da  Tarlalo  da 
Pielramala  per  concludere  il  trattalo  della  cessione  della  città  di  Arezzo  ai 
Fiorentini. 

Arezzo  -  ....,  19  febbraio  1337.  [Arch.  di  Si.  di  Fir.,  Capitoli,  voi.  L.  e.  17]. 

È  un  foglio  cartaceo  sul  cui  tergo,  sotlo  a  prima  leggesi:  CoUatio  prò  parte  Comunis  Fiorenti^  super 
petitis  per  dominum  Petrum  Saccnnem  et  dominum  Tarlatiwi  de  Petramala  super  negotiis  AretH. 

In  Dei  nomine  amen.  Chorezioni  e  agiunle  sopra  chapitoli  domandati  per  messer 
Piero. 

1.  Al  primo  chapilolo  che  parla  del  tenpo  della  signioria  ci  pare  che  sia  perpetuo 
0  almeno  per  diecie  anni,  e  crediamo  che  a  delti  messer  Piero  e  chonsorti  sia  più 
ispediente  che  sia  perpetuo  che  a  tenpo. 

n.  Al  secondo  chapilolo  che  parla  della  podestà  ci  pare  che  sia  forestiere  per  le 
ragioni  dette  a  Regholino  e  chiamisi  per  lo  Chomune  di  Firenze,  salvo  che  li  primi 
sei  mesi  ci  piade  che  ssia  Chorado  o  Vane  di  messer  Vinciguerra,  e  seguenti  sei  mesi 
sia  chui  piacie  a  messer  Piero  esendo  guelfo  e  chonfìdente  al  Chomune  di  Firenze,  e 
che  fino  da  ora  sia  per  lui  nomato. 

IH.  Al  terzo  chapilolo  del  chapitauo  della  guardia  ci  pare  che  sia  cittadino  di  Fi- 


(^)  Rasura  di  ire  parole  circa. 


AN.    1337]  CÒDICE  DIPLOMATICO  W7 

renz»;    popolalo  e  guelfo,  e  siamo  l'honlenli  che  de  delli  (')  fino  ila  ora   messer  Piiero 
li  nomini  ppr  li  primi  e  per  li  secondi  sei  mesi  cioè  due  in  uno  anno. 

iriF.  Al  qnarlo  chapilolo  delie  masnade  siamo  chontenii,  salvo  ohe  non  ci  pare  ''on- 
venevole  ispecifichare  per  nome  i  coneslaboli. 

V.  Al  quinto  chapilolo  che  gli  ulici  siano  chomnni  ci  piacie. 

VI.  Al  sesto  chapilolo  che  parla  de  d()(di)ci  ci  [)iacie  sinceramente  che  per  lo  Cbo- 
mune  di  Firenze  ssi  farcia  uficio  di  do(diyi  liiailini  |)opolari  al  modo  e  forma  che 
sono  quelli  da  Pistoia. 

VII.  Al  settiiiin  chapilolo  che  Ile  ragioni  del  ('.omune  d'  Arezo  siano  mantenute  e 
raquislale  piacieci  di  mantenerle  e  di  raquislalle  chome  faremo  delle  nostre  propie,  e 
piacieci  di  non  impacciarci  di  quelle  di  messer  Piero  e  de  sui  fhome  sta  la  domauda.. 

vili.  A  r  ottavo  chapilolo  che  parla  del  chonfinare  il  vescovo  e  altri  piacieci  io 
eletto  non  nominandosi  il  vescovo,  ma  dirha  gì' (')  l'bertini;  chontenteremoci  chome 
avemo  detto  a  Kegholino  che  di  quelli'  questioni  il  r.omune  di  Firenze  fosse  mezano 
se  piaciesse  a  messer  Piero. 

Villi.  Al  n.oiio  chapilolo  de  ribandire  e  rislitnire  siamo  contenti  chome  sta  ikìI  chapilolo. 

X.  Al  decimo  chapilolo  di  non  fare  forteze  di  nuovo  siamo  contenti. 

XI.  Al  undecimo  chapilolo  dell' eniuniladi  siamo  contenti,  e  che  sia  perpetuo  se  così 
ci  danno  il  domino  d'  Arezo  e  se  a  termine  lo  ci  danno  per  quello  termine  siamo  con- 
tenti che  sieno  esenti. 

.xii.  Al  dodecino  chapilolo  che  parla  eh'  eglino  e  Ile  loro  terre  e  .^Itri  siano  popo- 
lari (Y  Arezo  e  di  Firenze  siamo  conlenti  sinceramente  che  Ile  loro  terre  si  dichiarino 
al  presente,  e  d'  essere  popolari  di  Firenze  i  loro  fedeli  e  distretuali  non  ci  parebe 
ehonvenevole,  ma  sie  d'  Arezo. 

xiii.  Al  tredecimo  della  guardia  di  C.hastiglione  siamo  chontenli. 

XIV.  Al  quatordecinio  dellt^  lerre  del  vescovado  siamo  chontenli  in  efetto,  ma  acon- 
cisi per  parole  oneste  sicché  la  Chiesa  non  si  potesse  dolere  né  di  noi  né  di  loro. 

XV.  Al  quinderimo  che  non  possano  essere  chonlinali  siamo  contenti. 

XVI.  Al  sedecimo  de  Moro  benefìci  che  tenghono  diciamo  che  no'  opereremo  nostro 
podere. 

.XVII.  Al  dicieseltesimo  chapilolo  delle  paghe  che  voglono  siamo  contenti, 
xviii.  Al  dicieltesimo  chapilolo  eh'  abiamo  racomandali  i  loro  amici  ci  piacie. 
xviiii.  Al  dicienovesirao  chapilolo  del  vischonlado  siamo  contenti. 

XX.  Al  ventesimo  chapilolo  de'  fiorini  che  vogliono  in  presto  siamo  contenti  dan- 
doci prima  per  sichurtà  la  Penna  de'  figliuoli  di  Maso,  Ghaena  di  messer  Uberto,  Ci- 
vilella  e  Chaprese,  e  stadichi  il  figliuolo  di  messer  Umberto  e  messer  Luzi  di  messer 
Piero  e  'I  figliuolo  di  messer  Ughiccione  e  'I  figliuolo  di  messer  Bertoldo,  le  quali  cha- 
stella  e  stadichi  tenghn  inesser  Bindaccio  da  Richasoli  fino  eh'  aviamo  la  città  d'Arezo; 
e  se  fra ('')  di  dati  noi  non  avessimo  Arezo  dobiamo  avere  le  dette  chastella  e  sta- 
dichi da  messer  Biodacc^o. 

XXI.  Al  ventunesimo  chapilolo  de  Guido  Alberti  e  degli  altri  siamo  cootenli. 


(»)  Sic.  l'I)  Dopo  fra  un  breve    spazio  vuoto,  nel  cui  principio   ««mbfu  leggersi    ana  e,  iniziale 

forse  della  parola  citìque. 


♦).'i8  DOCUMENTI   PER   U  STORIA  I)' AREZZO  [7T1-772. 

XXII.  Al  veiUidue  rhapilolo  de'  palli  di  Kegliolino  ci  piacie,  e  più  che  la  della  terra 
sia  esente  da  ogni  incliaricho  di  Chomime,  e  che  sia  libandilo  di  Firenze  se  si  trovasse 
in  bando. 

xxiii.  Ai  venlilre  chapitolo  di  poleie  alare  parenti  e  amici  siamo  conienti. 

xxnii.  Al  venliqiiatro  chapitolo  della  liberagione  di  messor  Ridolfo  diciamo  che  ne 
faremo  nostro  podere  chcimc  fosse  il  più  nostro  chaiu  cilladino. 

XXV.  Al  venticinque  clia|>itolo  degli  usciti  del  Boigho  ci  piacie. 

XXVI.  Al  venlisei  chapitolo  dell'  arme  per  loro  e  per  le  loro  famiglie  ci  piacie. 
xxvn.  Al  ventisette  chapitolo  del  saramenlo  siamo  chontenti. 

Al  chapitolo  che  Regholino  ci  domanda  a  boccha  siamo  clionlenli  chorae  n'  avemo 
detto  meltetidolo  eglino  cho  gli  altri  cliapiloli. 

E  simile  del  permutare  il  vescovado  a  nostro  podere  quanto  più  efichaciemenle  po- 
tremo. 

Intendasi  che  messer  Piero  e  suoi  rinunzino  a  ogni  signioria,  giurisdizione  e  viclia- 
riato  eh'  avessero  nel  Comune  d'Ai czo  e  che  per  iigittimo  sindaclio  del  Comune  d'Arezo 
e  di  messer  Piero  sia  data  la  signioria  chom"  è  detto  al  Comune  di  Firenze. 

Tutti  i  chapitoli  domandali  per  parte  di  messer  Piero  e  del  Comune  d'Arezo  chome 
stano  cholle  giunte  e  chorezioni  iscritte  in  quesli  folgli  siamo  contenti. 

[Aldi,  di  Si.  di  Fir.,  Capitoli  voi.  L,  e.  19]. 

Piccola  carta,  scritta  dalla  slessa  mano  che  le  precedenti  carte,  cioè  da  ser  Pietro  di  ser  Grifo  da  Pra- 
tovecchio  cancelliere  del  Comune. 

E  'nlendasi  che  Petranera,  Calciano  e  Schianlacappa  le  quali  sono  occupate  per 
certi  contadini  d'  Areco  o  vero  ciladini  e  le  quali  lenieno  messer  Piero  e  suoi  consorti 
de  rasgione  sieno  a  loro  restituite  liberamente, 

E  'ntendesi  che  la  podestà  sia  fiorentino  populare  per  tutto  il  tempo  che  durarà 
la  signoria,  salvo  che  per  quesli  primi  sei  mesi. 

E  che  messere  Piero  e  suoi  consorti  possano  comparire  per  procuratore  in  ogni 
malitìtio,  salvo  che  in  caso  de  tradimento  e  de  homicidio. 

Anco  cum  ciò  sia  cosa  che  Lippiano  sia  de  la  corte  de  Monterchi  domandasi  ch'esso 
Lippiano  sia  a  loro  restituito  infra  termine  de  sei  mesi. 

E  che  ogne  hoste,    battefoile  e  novità  che  fosse   fatta  a  Capresa  o  in  la  corte  per 
Capresgiani  o  per  altrui  da  quattro  mesi  in  qua  debbia  essere  per  lo  Comune  de  Fio- 
renza e  per  quello  d'Areno  levala  via.  E  che  Capresa  e  la  corte  e  li  fedeli  remangano 
liberamente  a  messere  Piero. 
(Sd.). 

Arezzo  ■  febbraio  13S7.  [Arch.  di  St.  di  Fir.,  Capitoli,  voi.  L,  e.  26]. 

mm.  220X130. 

Domandasi  che  messere  Piero  e  messere  Tarlato  e  ogae  loro  consorte  e  ogne  cita- 
dino  e  contadino  d'  Are?o  se  per  casgione  de  questa  guerra  fossero  in  bando  de  Fio- 


AN.  .I337J  CODICE  DIPLOMATICO  659 

renga  sieno  rebaiiditi  e  cancellate  le  loro  condamnasgioiii.  E  se  messere  Fiero  o  suo'  con- 
sorte (*)  per  ninna  altra  casgione  avessero  bando  de  Fiorenza  senielliantemente  sieno 
rebanditi  e  cancpllate  le  condamnasgioni  tutte  senca  pagamento  de  moneta. 

E  sia  rebandili  li  Comuni  de  Bibieua  e  de  Raginolo  e  le  singolari  persone  d'  essi 
e  sia  a  loro  (S)  (l)  facta  piena  remissione  de  ciò  che  fossero  condamnali  per  casgione 
de  la  presente  guerra  a  petitione  de  Gentile  Alleviti  e  d'  alcuna  altra  persona  si  che 
dal  Comune  de  Fiorenga  e  dal  detto  Gonlile  o  (J'altrui  non  sieno  molestali  ma  asciolti. 

E  se  alcuna  quanlelà  de  moneta  o  niuna  altra  cosa  el  dello  Gentile  o  altri  per  lui 
avesse  tolto  o  faclose  pagare  ad  alcuno  (*•)  ciladino  o  contadino  d'  Areco  o  sottoposto 
a  li  signori  da  Petramala  sia  tenuto  de  restituire  a  colui  da  cui  avuti  li  avesse 

Arezzo  •  19  febliiaio  (1337(.  |Arch.  di  Si.  «li  Fir.,  Capitoli,  voi.  L,  o.  28). 

Foglietto  cartaceo  (220X120). 

Domandano  che  li  fìliuoli  e  nevodi  de  (Iriffolo  e  de  Cnillieirao  da  Valencano  sieno 
esempli  come  quelli  da  Petramala  e  quello  medesimo  se  intenda  del  .-aslello  de  Va- 
lenzano e  de  la  sua  corte,  come  de  le  terre  de  quelli  da  Petramala. 

Scripla  Arelii  die  xviiii  februarii  quinte  ind(iclionis).  v 


772. 

/  Pielramalesi  promettono  e  giurano  di  osservare  pienamente  ciò  che  verrà  stabi- 
lito a  loro  riguardo  nel  trattalo  da  stipularsi  coi  Fiorentini. 

Arezzo  •  1»  febbraio  1337.  [Arch.  di  Si.  di  Fir.,  Capitoti,  voi.  L,  co.  22  e  23]. 

A  tergo  della  carta  n.  22  (di  nini.  30()>O39)  leggesi:  Littera  promiisionis  et  iuramenta  facta  per  d.  Pie- 
rum  el  alias  de  Petramala  super  observatione  concludendorum  in  precitatis  per  Ugolimim  de  Tholomeis  inter 
Comune  Florentic  et  eosdem  de  Petramala  super  negotiis  Arelii  1338. 

A  tergo  della  carta  n.  23  (di  mni.  304X  '  60)  leggesi:  Fides  promissorum  per  plures  de  Petramala  cum 
eorum  sigillis  de  tractanois  cuvi  Fior,  observandis  1338. 

In  Dei  nomine.  Anno  Domini  Miii'xxxvn,  indiclione  v*,  de  xviiii  inensis  lebruarii. 
Nos  Perus,  Tarlatus,  Hubertus,  Bertuldus  et  Uguicio  de  Petramala  promictimus  et  ad 
saocta  Dei  evangelia  tartis  scripturis  iuramus  nobili  viro  Regulino  de  Tholomeis  reci- 


(•)  Sio.  Ci)  è  cancellato  nostro  dopo  alcuno;  il  quale  alcuno  è  stato  fatto  da  un  alcuni. 

(1)  Fu  impresso  su  carta  soprapposta  a  uno  strato  di  cera  rossa,  ma  la  impressione  è  spianala  affatto. 
Il  sigillo  era  applicalo  quasi  sul  mezzo  del  roglietlo,  interrompendo  dopo  la  quinta  linea,  le  altre  cinque  se- 
guenti linee. 

(2)  Fu  impresso  sur  un  pezzeitino  quadrato  di  carta  soprapposta  a  uno  strato  di  cera  rossa:  ma  oggi  è 
spianato  alTalto. 


«60 


DOCUMENTI   PER   LA   STORIA   D    AREZZO 


[772-773. 

pienti  prò  CiOmuni  ei  populo  civiutis  Floienlie  omnia  tiaclala  per  ipsum  el  composila 
intpr  dicios  (.«.imuno  et  popuUim  ex  una  parte  el  nos  et  Comune  Arelii  ex  altera  in- 
violabililer  nhservrtnv  Hri<  'iIi.m  .•;  unstiis  sigillis  numilas  iii  premi>soriim  leslimonium 
concedentes. 

(Sd.)    (Sii.)    (Sd.)    (Sd.)    (Sd.) 

in  liei  oomitie  amen,  ^oi  l'iero,  Tailalo,  Kuberli»,  Bertoldo  e  l'guccione  da  Petra- 
mala  faremo  manifesto  a  voi  Bonilalio  Peru(.i  e  .Naddo  de  Canne  che  fidandoci  de  voi 
come  de  spetiali  amici  avemo  deidjeraio  de  remeiiare  in  voi  e  in  Regolino  Tholomei  e 
remettemn  luUo  questo  facto  eh'  è  Iraclalo  per  Regolino  a  ciò  che  poliamo  essere  in  vera 
pace,  subieclione  e  unilà  cum  li  signori  fiorentini.  K  quello  che  per  voi  Ire  in  piena 
concordia  sarà  ordenato  noi  enteramenle  prometlemo  de  observaie  cum  bona  e  cura 
pura  fede.  Dato  ad  Areco  di  xvjiii  de  febbraio  MCCCxxxvn",  indici,  v*. 

(Sd.)iì)    (Sd.)i<i)    (Sd.){^)    (Sd.)ii)    (Sd.)iò). 


773. 

Prestilo  di  18000  fiorini  d'  oro  fallo  dal  Comune  di  Firenze  al  Comtinr  d'  Arezzo. 


Contado  di  Arezzo.  Castello  di  Penna 
1  marzo  13Si. 


[.\rch.  di  ;>l.  ili  Fir.,  Capitoli,  voi.  \ll,  t.  5']. 


In  Dei  nomine  amen.  Anno  ab  eius  mcarnalione  Millesimo  trecentesimo  trigesimo 
sexlo,  indictione  quinta,  die  primo  mensis  marlii.  Ser  luncta  ulim  Me(n)cii  oretinus  ci- 
vis  populi  Episcopatu»  Aietii,  sindicus  el  procurator  Comunis  Arelii  ad  infiascripta 
specialiler  el  legiclime,  hac  presente  die  ('),  ante  confectionem  presenlis  contractus 
constiUiUi!.,  ut  de  sindicatu  et  procuratione  conlineri  vidi  publico  instrumenlo  publice 
scriplo  manu  ser  Nucii  olim  ser  Rosadi  magislri  Venture  aretini  civis  nolarii,  sindi- 
calus  el  procuratorio  nomine  pro'dicto  Comuni  Arelii,  fuit  confessus  et  conlentus  in 
veniale  et  non  spe  fìctitie  numeralionis  vel  receptionis  se  habuisse  et  recepisse  ae  sibi 
integre  datos,  solulos  el  numeralos  fuisse  et  esse  mutuo  el  causa  mutui  a  ÌN'addo  Cen- 
nis  cive  fiorentino  ibidem  presenti,  dante,  solvente  el  numerante  vice  el  nomine  Co- 
munis Florentie  et  prò  ipso  Comuni  Florentie  el  de  ipsius  Comunis  pecunia,  decom  et 
odo  milia  tloreuos  aureos,  recti  ponderis  et  conii  Comunis  Florentie,  de  quibus  se  bene 
pagatum,  tacitum  el  quietum  vocavil.  Quos  decem  et  odo  milia  florenos  auri  diclus 
ser  luncta  siodicus  el  procurator  dicli  Comunis  civitalis  Arelii.  siodicalus  et  procura- 
torio nomine  prò    diclo    Comuni  Arelii,  promisil  el  convenil  per  stipulalionem  solem- 


(»»  Sono  ripetute  le  parole:  hac  presentf  die. 

(<)  Vi  I-insane  lo  strato  di  cera  rofsa,  ma  è  spianato  e  l' impronta  è  cancellata  quasi  aflàtto. 
iì.)  Vi  manca  qualche  piccola  parte  di  cera  rossa  fon  qualche  lettera. 

(3)  Metà  di  sigillo  verde,  mollo  depresso. 

(4)  Parte  superiore  del  sigillo  tosso  con    RAMA.L.\  fPrtramala,  con  .\L  in  nesso)  e  doe  dekfiiii  lepra  lo 
scudo. 

(5)  Poche  tracce  di  cera  verde. 


^N.    1337|  CODICE   DIPLOMATICO  661 

pnera  eiileiu  ^acltl()  et  uiitii    Li|i[io    notorio   infrasciìplo    lamquam  publice  persone  et 
utrique  noslrum  in  solidutn  recipienti  el  stipulanti  vice  et  nomine  elicli  Comunis  Flo- 
rentif  et  prò  ipso  Comuni  Fiorenlic  et  cui  vel  quilnis  dicium  ('omnne  Floicnlie  in  tolnm 
vel  in  parlem  ima  sua  concesseiit,  liinc  ad  unum  annum  pnixininm  venturnm  (restitnero) 
ili  civilatibus  Florentie,  Arelii,  Senaium,  f'erusii,  l'isarum,  Luce,  Bononie  el  in  civitati- 
bus,  terris  sive  locis  subiectis  Romane  curie  et  in  qualibet  ipsaruni   civilalum,  terra- 
rum  et  locorum  el  alibi  ubicumque  dictum  Comune  Florentie  seu  sindicus  ipsius  Co- 
munis, ve!  ille  seu  iiii  cui  \el  quibus  dicluin  Comune  Fiorenlic  inra  sua  in  totum  vel 
in  parlem  concesserit  dictum  Comune  Ardii  et  singulares  liomines  et  personas  ipsius 
Comunis  convenire  volueril  aul  voluennlet  peteie  ab  eisdem.  El  promisit  et  expresse 
consensil  paclo  diclus  ser  Inncta  sindicus  nomine  (|uo  snpia  eidem  Naddo  et  milii  Lippo 
notai'io  infrascriplo  lanquam  publice  persone  et  ulriiiue  nostrum  ip  solidnm  ut  snpra 
recipienti  et  stipulami,  quod  dictum    Comune  Arelii  et  singulares  homines  el  persone 
ipsius  Comunis  el  quilibet  eorum  in  solidum  predicla  reslilulione  dictorum   decem  el 
ceto  milium  florenorum  auri  facienda  el  prò  pena  infrascripta  solvenda,  si  commissa 
fuerit,  de  facto,  sine  sliepitu  nec  iignia  indicii,  realiler  et  personaliler  convei^iri,  cogi, 
compelli,  capi  et  detineri  personaliler  el  realiler  possint  cum  efl'eclu,  eliam  incipiendo 
ad  personarum  capturaw  in  diclis  locis  el  quolibet  eorum  lam  specificatis  quam  sub 
genere  compreliensis,  el  sub  qnocumque  indice,  pretore,  reclore  el  offiliali  lam  eccle- 
siastico quam  seculaii,  cuiuscumque  iurisdiclionis  el  olHlii  fuerinl,  et  cuiuscumque  ci- 
vitatis,  terre  sive  loci,  adeo  quod  omnes  locus,  civilas  seu  terra  l)abea(n)lur  prò  specifi- 
catis ac  si  de  eo  vel  eis  in  presenti  contraclu  forel  facta  menilo  specialis.  Submiclens 
se  dictus  sindicus,  nomine  quo  supra,  ex  paolo,  iurisdictioni  et  oflitio  cuiuslibel  olli- 
tialis,  iudicis  vel  pretoris  seu  rectoris  ecclesiastici  vel  secularis  cuiuscumque  civitalis, 
terre  vel  loci  sub  quo  dictum  Comune  Florentie  seu  sindicus  ipsius  Comunis  vel  liabi- 
turus  seu  habituri  iura  ab  ipso  Comuni   elc.Ei  nullam   aliam  contrariam  exceptionem 
conila  hunc  contractum  in  aliquo  facere,  obicere  voi  opponere.  El  nicliil    conila  |)re- 
dicla  vel  aliquod  prediclorum  dedisse  vel  lecisse,  nec  dare  vel  lacere  pei-  se  vel  alium 
in  fulurum.  Si  autem  contra  fecerit  aul  venerit,  sive  contea  factum  vel  venlum  fuerit 
aut  apparuerit,  promisit  el  convenil    dictus  ser  luncta   sindicus,    nomine  quo    supra, 
dicto  Naddo  et  michi  Lippo    notario  infrascri|)lo  et  cuilibet   noslrum  in  solidnm  reci- 
pienti el  stipulanti,  ut  supra    dicium  est.  dare  et  solvere   eideni  Coinnni  Florenlie  et 
cui  vel  quibus,  ut  dicium  est,  iura  sua  in    tolum  vel  in  parlem  concesserit  prò  pena 
et  nomine  pene  duplum,  supradicte  quanlitalis    florenorum  auri  in  singulis  ca.pili»lis 
huius   contraclus  in  solidum   solenpniler    slipulatione    proniissa    et  omnia  el  singula 
dampna  et  expensas  eie.  Qua  pena  solula  eie.  rata  maneanl   omnia  el  singula  supra- 
dicta  in  presenti  inslrumenlo  contenta.  Pro  quibus  omnibus  et  singulis  sic  solvendis, 
observandis,    adimplendis  et  firmis  el  ratis  liabendis  et  tenendis  perpetuo,   dictus  ser 
luncla  ek.  obligavit  eidem  Naddo  el  michi  Li[)|)o  notario  sepediclis  ek.  Comune  civi- 
talis Aretii  el  omnes  et  singulos  homines  el  personas  ipsius  Comunis  el  eoriim  el  cu- 
iuslibel ipsorum  el  dicti  Comunis  res  el  bona  ubicumque  exi*lenlia,  mobilia  el  imnjo- 
bilia,  presenlia  et  futura,  in  solidum  el  in  lotiim  ck. 

'Actum  in  comilatu  sive  dislrictu  civilalis  Ardii,  in  castro  qund  dicilur  caslrum  de 
la  Penna,  presentibus   lestibiis  ad  liec  vocatis  el  rogalis   domino   Bindaccio  quon.dam 


()()2  notr.MKNTi  PEit  LA  STORIA  h  xhwijo  p7;}-7'*. 

Alborluccii  »le  Ricasolis  comitiiliis  Florerilie,  Hegolino  i|uoi)(Jam  lìomini  (luccii  ile  Ta- 
lomeis  de  Senis,  Acolino  Ianni  tic  Camaianis  de  Arilio,  domino  Lurinljorgu  lilio  domini 
Pieri  (Sacconis  de  Pelramala),  Vanne  domini  Ugiiiccionis  de  domo  illorum  de  Pelramala 
de  Arilio,  ser  Uuouo  Vannis,  ser  ("avolo  Tendi  de  castro  sancii  loliannis  comilatus 
Florenlie,  lolianno  Lapi  Rinucciiii  papali  sancii  Laurentii,  Bonagralia  Lifìpi  Bonagralie, 
Salinibene  Ianni  populi  sancle  Marie  Novelle  et  .Mccliola  ser  Rinuccii  populi  sancii 
Panc(ralii)  civibus  llorenlinis  et  aliis. 

Ego  Lippiis  lilius  condam  ser  Cambii  de  Vincio  imperiali  aulorilate  iudex  ordina- 
rius  atque  notariiis  publicus  prodictis  omnibus  inlerfni  et  ea  rogatus  scripsi  et  publi- 
cavi,  ideo(|iie  snbscripsi. 


774. 

Haiti  slabilili  da   Piero  Saccone   tra  il  Comune  di  Arezzo  e  il  Comune  di  Casti- 
llliòne  Aretino. 

Arezzo,  Casa  ili  riero  Saccone  -  ....  marzo  1337.  [K.  Ardi.  Fior.  Diplom.,  Cnmunitii 

di  Caitiglionfior.,  1198-1.^37]. 

Copia  sincrun;!  nel  yunderno  ni  (e.  7-8';  d'  islrimientì  casliglioiiesi  diversi  uasciitli  nel  sec.  XIV.  La  eli 
lacera  nella  parie  inferiore  del  margine  esterno,  con  danno  del  testo. 
Guizzi,  Star,  (iella  terra  di  Castigìinnfior.,  Ili,  202. 

[ii  Dei  nomine  amen.    Nos   Petrus  de  Pelramala  imperiali  gratia   vicarius  et  gene- 
ralis  dominus  civitalis  el  comunitalis  Aretii.  Consideranles  quod  tam  ex  mulliplicilale 
quam  ex  diversitate  pacloruni  variis  locis  et  tem|)oribus  inilorum  inler  rectores  el  of- 
ficiales  Comnnis  civilatis  Arelii  prò  ipsa    civilate  ex  una  parte  et  rectores  el  otfìciales 
Comnnis  Caslillionis  prò  ipso  Comuni  ex  altera  resultai  quedam  confusio  el  in  multis 
obscuritas  el  ob  id    nonnulle    exorle  sint  ballenus    questiones  et  liles  el  oriri  possint 
similiter  in  fulurum;  el  volentes  dictum  Comune  el  boraines  de  Caslellione  dare  vivere, 
in  agendis  sincere  procedere    cum  Comuni  el  hominibus  diete  civitalis  Arelii,  ad  lol- 
lendam  raateriam  cuiuslibel  questioni-;  et  litis  ipsa  pacla  in  tanta  confusione  el  obscu- 
rilate  iacentia  declarare  el  ad  claram,  dilucidam  el  apertam  formam  reducere  et  darò, 
dilucido  et  aperto   stilo   describere  seu   describi   facere,  ad  qne  et  in  quibus  dicium 
Comune  c.astiliionis  tenealur   diclo  Comuni   civitalis  Arelii  el  ipsum  Comune   civilatis 
Arelii  tenealur  Comuni  Castiilionis  predicti,  ut  si  (quibus)cumque  paclis  et  priscis  con- 
ventionibus  sublatis  de  medio  et  viribus  vacua(tis)  in  quantum  presentibus  refragentur. 
El  quod  ex  hac  apeila  et  darà  l'or(mula)  unumquodque  ex  dictis  Comunibus  manifeste 
clareque  cognoscat  quid  alteri  debeat  el  quid  [sibi]  ab  altero  debeatur  ei,  ipsa  pacta 
auclorilate  qua  supra  el  ex  auclorilale  el  baylia  nobis  concessa  a  Comuni  civilatis  Aretii  ■ 
et  omni  via  el  modo  (et  forma  qua")  meliiis  possuraus,  habita  super  hic  deliberatione 
el  Consilio  pluriuin  sapienlum  dedaramus  secundum  modum  et  ordinem  infrascriplum. 
In  primis  quidem  quod  Comune  et  homines   Castiilionis  leneanlur  et  debeant  eli- 
gere  potestalem  ex  civibus  aretinis,  in  cuius  electione  (convenire)  possint  de  tempore, 
salario,  familia  et  modo  et  ordine  regendi:  (ordinare)  et  providere  proul  eis  piacuerit 
et  crediderint  expedire;  et  hoc  pr(ocedat)  et  inlelligatur  nisi  Comune  Caslillionis  vellet 


AN.    1337|  CODICE   DIPLOMATICO  663 

eligeie  et  liabece  reclores  et  consules  tantum  de  suis;  f|iio  tasu  ad  electionem  dicti 
poteslatis  eligendi  de  civitale  Aretii  minime  teneantur. 

Ilem  qiiod  dicliim  Comiino  et  homiiies  Caslillionis  teneanlur  et  delieant  ad  instan- 
tiam  et  requisitionem  diete  civitalis  el  Coniunis  Aretii  lacere  et  tenere  veram  pacem 
et  vivam  guerram  cum  omnibus  et  centra  omnes  cum  quibus  et  centra  quos  pacem 
habebunl  et  guerram  facienl  ipsi  et  homines  diete  civitalis  Aretii. 

Item  quod  si  contingat  dictum  Comune  civitatis  Aretii  exercitum  generalcm  facere 
centra  aiiquos  sues  rebelles  ve!  emulos,  dictum  Comune  Caslillionis  tenealur  et  de- 
beat mietere  in  dictum  exercitum  secundum  suam  possibilitatem  et  secundum  raodum 
et  erdinem  quo  ibunt  cives  de  corpere  civitatis  Aretii. 

Item  quod  Comune  el  homines  Caslillionis  in  premium  protedionis  et  defensionis 
teneantur  et  debeant  annuatim  per  toluni  niensem  maii  dare  et  solvere  camerario  Co- 
mnnis  Aretii  prò  ipso  Comuni  recipienti  libras  quinquaginla  denariorum  pisanerum 
cuirentium  tempore  faciende  solutionis. 

Ttem  quod  dicium  Comune  Caslillionis  non  possit  nec  debeat  receplare  exbannilos 
Comunis  Aretii  prò  rebellione  vel  prodictione,  sed  eos  teneatur  expellere  infra  odo  dies 
postquam  certioratum  fuerit  per  literas  Comunis  Aretii  sive  potestatis  vel  rectoris  ipsius. 

Item  quod  dictum  Comune  el  homines  Caslillionis  non  possint  nec  debeant  pelerà 
vel  exigere  vel  pati  quod  per  aliiini  exigalur  in  Castillione  vel  eius  districtu  aliquod 
pas^gium  vel  gabella  vel  ulla  cuiuscumque  modi  liat  exatio  quocuinque  (tilnlo)  nun- 
cupetur  vel  ab  aliquo  cive  vel  comilatino  Aretii  prò  aliquibus  (merci)bus  vel  rebus 
quas  ipsi  cives  vel  cemitatini  portarent  seu  deferrent  de  Castillione  vel  eius  districtu 
sive  aliunde  per  Castillionem  vel  eius  dislrictum  nisi  aliquod  passagiuni  vel  gabellam 
sive  aliam  exationem  quod  vel  quani  dare  seu  solvere  tenenlur  ipsi  iidem  Castillionen- 
ses  et  eius  districluales  talia  deferre  volentes.  Et  idem  in  omnibus  et  per  omnia  ob- 
servelur  Castillionensibus  seu  districtualibus  in  civitate  et  comitalu  Aretii,  versa  vice. 

Item  quod  Comune  et  homines  Castillionis  non  possint  nec  debeant  imponere  vel 
pati  quod  per  alium  imponalur  aliquod  datium  sive  malatolla  vel  gabella  vel  alia  exa- 
clio  vel  aliquod  onus  qualitercumque  vecalum  alicui  civi  vel  comilatino  Aretino  prò 
aliquibus  bonis  vel  possessionibus  que  vel  quas  ipsi  cives  vel  cemitatini  ad  presens 
vel  in  futurum  haberent  in  Castillione  vel  eius  districtu,  immo  prò  ipsis  bonis  el  pos- 
sessionibus lotaliter  sint  liberi  et  immunes.  Et  item  in  omnibus  et  per  omnia  servetur 
Castillionensibus  et  eorum  districtualibus  in  civitate  et  comitalu  Aretii,  e  converse. 

Item  liceat  civibus  aretinis  et  eorum  cemitatinis  libere  esportare  et  exportari  fa- 
cere  de  Castillione  et  eius  districtu  omnes  el  singulos  fruclus  perceptos  et  percipien- 
dos  ex  bonis  eorum  cuiuscumque  sint  generis  el  maneriey  sine  molestia  vel  conlradi- 
ctione  cuiuscumque  et  sine  aliqua  solulionc  gabelle.  Et  sic  eliam  liceat  Castilionensibus 
et  eorum  districtualibus  versa  vice. 

Item  quod  cives  et  comitalini  civitatis  Arelii  traclent  et  IraclareC)  debeant  Castil- 
lienenses  i[i  civiiibus  et  criminalibus  questionibus  lamquam  non  Caslilionenses.  Et 
eodem  modo  tractenlur  et  traclari  debeant  Caslillionenses  el  eorum  districluales  Arelii 
in  omnibus  questionibus  tamquam  cives. 


(•)  Nel  ms.  è  tractenlur  et  traciari,  come  .subito  dopo. 


664 

„  DOCUMFNII  PER  I.A  STORIA  d"  ,REZ20 

item  quo.!  Commi.:-  ilaslillionis    nrp,li'..;  r       '   •  '  [77i-77o. 

^*«-ta  quando  in  partii..  T  H^^LT"-    '""-''  ''''''''   ^P^^»^  expe- 

'lebeat  suo  posso  deludere  et  salvare  Zirli  -f  'V  '"'"'' V''^'"  ^^'-^'"^  «' 
"as  et  boua  hominum  dioli  Comunis  .il        '  ''""""''  '^aslillionis.  perso- 

"ìune  et  ho.n.ues  conservare  et  uue  e  !  T"'''  ''  ""'-versitate.  Et  d.ctu  .  d 
^-  -  P-"e^ii^  et  g..atiis  ei!  Z  :-  :;S;  'V^:;^'''"^-  '"  '--i-  «.  i»nbus 
'='l"l'»-s  vel  aiiorum  vieariis  et  le.rati<  '  '''^"'^'^^  «om.Miorun,  prin- 

«p'::::i;:;;:i:':r:r':;;;.::-:v'-'  -. e,  „,.,.„,„„,  ,„,„,^ 

el  .«-.lores  eNerceri  ftdal  meri  e.  mix,,  ,r In!  '^     *  "  ''"  '""^  l>»leslasles 

PHvilegii.  e,  g,.a,iis  .lieo  Co„,„„?  ,:«„!.      „   "■""'■   'l™»'"'"^  "  i""l".s  „,i.  e. 

ip™,«p,b.,s].  i.,„e,.a,„,*,„  „ ,,  e„™,,  : ,';::;'  "r '^"  "»'°'°"  «»"'-»™». 

oin,„aei  s,„g„ia  ,|e|,ea„,  |,i„  ,„j,  .  »  "  H^l's  el  ai„s  ,,aib,is,-„„ique.  Q„e 

"»' «""-  ve,  ob,ig.,„„„i„„    ^ÙTlZlTT         '"""""  ""'•'■  ">"'"''"■- 

Aeta  sunt  liec  omnia  in  civitatP  ir.,-               ^abolita)  (|). 
•  '*" ()  ""«ns's  martii,  domino 


AN.    13:^7]  CODICE   DIPLOMATICO  405 

Benedicto  papa  xii"  residente,  el  domino  Ludovico  imperatore  imperante,  preseiiiiims 
Lamberto  condam  Lamberti  de  Nasinis  do  Floreiitia,  ser  Tiincta  olim  Menci!  di  iHonte 
'Lacci  et  ser  Donato  condam  Bencivennis  civibns  arelinis  ad  predicl.i  vocatis,  habitis 
et  rogatis. 

Ego  Vannes  Manentis  de  Monteiuccii  imperiali!  auctorrtaie  index  ordinarius  et  no- 
tarins  et  nnnc  dicli  domini  Peri  predictis  omnibus  presens  fni  et  etiam  de  mand;Uo 
tlicli  domini  Peri  «cripsi  et  pnblicavi. 


775. 

CapiloH  e  trattalo  con  cui  Nero   Saccone   Tarlali   cede  ai  Comune  di  Firenze  per 
dieci  anni  la  signoria  di  Arezzo  e  del  suo  territorio. 

Firenze,  Palazzo  del  popolo  -       [R.  Arch.  di  Si.  di  Fir.,  Capitoli,  voi.  VII,  e.  :)7:  XVII,  e.  I:  XX,  c.<9: 
7  marzo  1337.  XXII,  e.  .37:  XXVll,  e.  Il.'i:  XXXIII,  e.  IS.'i,  copia  minila]. 

UiM  ARTunu,  Annak's  Arelinonim  ìiiaiores  et  minores,  in  Muratori,  Rer.  Itatir.  Srript.,  ediz.  Carducci  e 
Kiorini,  fasr.  09",  p.  -il   (d;il  voi.  XVII  dei  Capitoli  citati). 

In  Dei  nomine,  amen.  Anno  sue  salutifere  incarnationis  Millesimo  treceutesimo  trige- 
simo sexto,  indiclione  quinta,  dieseplimo  mensis  marlii.  Ad  honorem,  landem  et  reveren- 
liam  omnipotenlis  Df»i  el  Beate  Marie  semper  virginis  malris  eius  et  beati  sancti  lohannis 
Baptiste  et  beale  Reparale  et  sancti  (.^enobii  et  bealoriim  aposlolorum  Pelri  et  Pauli  et 
sancti  Barnabe  palronorum  et  defensorum  civitalis  Florentie  el  beati  Donali  marliris 
patroni  et  defensoris  civitatis,  comitatus  el  districtns  Aretii;  el  ad  honorem,  reveren- 
tiam  et  exaltationem  sacrosancle  Romane  ecclesie  et  sanctissimi  in  Chrislo  palris  et 
domini  domini  Benedirli  divina  providentia  eiusdem  saciosancle  romane  ac  universali» 
ecclesie  summi  ponlificis  et  reverendissimorum  patrum  dominorum  cardinalium  fra- 
trum  suoriìm;  el  ad  honorem,  reverentiam  et  exallationem  serenissimi  principis  domini 
Roberti  lerusalem  et  Sicilie  regis  illustris;  pi  ad  honorem,  reverentiam  (•'')  et  exalla- 
tionem Tomuni.s  el  populi  civitalis  Florentie,  et  ad  boniim  et  tranqiiillum  statuni  civita- 
tis Aretii.  Nùbilis  virC*)  dominus  Galilius  domini  INicholc  iurisperilus  et  Lulus  Guaschuccii 
de  Guasconibns  cives  aretini  sindici  r.omunis  Aretii  ac  etiam  procuralores  magnifici 
militis  domini  Peri  Sacchonis  condam  Angeli  de  Petramala  ad  infrascripta  legictime 
constiluti,  proul  de  sindicatu  et  procnratione  predictis  constai  publico  inslrumeoto 
scritto  et  publicato  manu  ser  Donati  Bencivennis  et  ser  Nuccii  ser  Rosadi  civiura  are- 
tinorum,  dictis  sindicario  et  procuratorio  nominibns  et  quolibet  eorum,  constiluti  in 
presentia  magnifìcornm  virorum 

Pieri  de  Vellutis  Domini  Orlandi  Marini   iurisperiti 

Porcelli  Recclii  de  Ghiaccio  Mancini  Sostegni 

Ubaldini  Niccoli  de  A.dingellis  .Masi  de  Uccellinis 


(«)  Manra  nel  voi.  Xvn  (>')  voi.  XVIl:  noiiilts  Ciri. 


666  DOCUMENTI  PEK   LA   STORIA   D'  AREZZO  [773. 

priorum  arlium,  et  domini  laniani  Lapi  de  Rimaldellis  iurisperili  vexilliferi  iiistilie 
populi  et  r.omunis  Florentie,  submiserunl  hinc  ad  docem  annos  proxime  venturos 
et  per  tolum  dictuin  leminis  decem  annoinm  civilalem  Arelii,  comitatum  et  districtiun 
diete  civitalis  An.'lii  l'i  (')  etiam  honiiiies  et  persoiias  diete  civitaiis,  comilatus  el  dislri- 
ctus  Comuni  Florenlie  ac  etiam  INaddo  condam  Duccii  de  Bucellis  siiidico  ("omunis 
Florentie,  ut  de  diete  sindicatu  palei  pnblico  instrumento  scriplo  el  publicato  manu 
ser  Fulchi  ser  Antonii  iiotarii  et  scrihe  reforniationum  consiliorum  populi  el  r.omunis 
Florentie  ibidem  presenti  et  prò  dicto  (iomuiii  Florenlie  recipienti  el  acceptanti:  ac  etiam 
diclis  nominibus  et  quolibet  eorum  dederunt  el  eoneesserunt  generale  dorainium  et 
signoriam  el  omne  imperium  et  omnem  iurisdictioneni  in  diclis  civitate,  comitatu  et 
districlu  et  in  homines  et  personas  diete  civitalis,  comitatus  el  dislriclus  eiusdem  et 
homiaum  el  personarum  ipsius  et  ipsorum  et  orane  imperium  el  omnem  iurisdictio- 
nem  circa  dictam  cuslodiam  per  tolum  dictum  tempus  decem  annorum  cum  pactis, 
modis  el  tenoribus  infrascriptis  dicto  Comuni  Florentie  et  dicto  Naddo  Duccii  de  Bu- 
cellis sindico  Comunis  Florentie  supradiclo('')  ibidem  presenti  et  prò  Comuni  Florentie 
recipienti  et  acceptanti. 

Pacla  aulem,  modi  et  tenores,  de  quibus  supra  fil  meiitio,  sunl  hec,  videlicel: 
(i)(1).  Im  primis  quod  domini  Perus  Sacchone  predietus  et  Tarlatus  de  Pelramala 
renuntient  et  renunpliare  teneantur  et  debeant  sindico  Comunis  Florenlie  vel  alii  per- 
sone recipienti  prò  ipso  Comuni  el  prò  Comuni  Aretii  omni  dominio,  imperio,  iuris- 
diclioni  et  vicariatui,  quod  et  quam  ipsi  vel  alter  ipsorum  habuissent  seu  haberenl,* 
seu  habuisse  vel  babere  dicerentur  quocumque  lilulo  et  quacumque  de  causa  el  a  quo- 
cunqne  domino,  principe  vel  Comuni,  vel  alio  quocumque  in  civilale,  comitatu  et  di- 
strictu  Arelii,  seu  hominibus  et  personis  diete  civitalis,  comitatus  et  ùisiriclus  eiusdem, 
el  ex  nunc  renunptiasse  intelligantui-,  el  quod  non  possint  elC)  debeant  ipsi  vel  alter 
eorum  vel  aliquis  alius  de  dicla  domo  de  Petramala  reeipere  vel  adsumere  vel  resu- 
mere vel  exereere  per  se  vel  alium  direele  et  indirecte  dominium,  imperium,  iurisdi- 
ctionem  et  {")  vicariatum  in  dieta  civitate,  comitatu  et  dislrictu  Aretii.  Salvo  quod  per 
dictam  renunptialionem  non  fiat  eis  vel  alieni  eorum  aliquod  preiudieium  in  terris 
inferius  declaratis,  de  quibus  terris  fiat  et  fieri  debeat  ut  infra  io  capilulis  continetur. 
(il).  Ilem  quod  Comune  Florentie  possil  eligere  et  deputare  unum  probum  virum 
popularem  guelfum  civitalis  Florentie  in  capitaneum  et  prò  eapilaneo  custodie  et  guar- 
die diete  civitalis,  comitatus  et  dislriclus  Arelii,  qui  habeat  plenam,  liberam  et  gene- 
ralem  cuslodiam  diete  civitalis  Arelii.  comilatus  et  distrietus  eiusdem  el  omne  impe- 
rium el  iurisdictionem  circa  dictam  cuslodiam;  et  quod  prò  custodia  et  guardia  supra- 
dicta  habeat  el  habere  debeai  et  secum  tenere  ducenlos  equiies  et  ducentos  pediies 
ytalianos  qui  non  sinl  de  dieta  civitate,  comitatu  et  districlu  Aretii,  ad  stipendia  Co- 
munis Aretii,  videlicet  ad  illud  slipendium  quod  Comune  Florenlie  dal  aliis  suis  sti- 
pendiariis-,  conducendos  per  ipsum  Comune  Florentie.  Liceat  tamen  Comuni  Florenlie 
ultra  dictum  numerum  ducentorum  equitum  et  ducentorum  peditum  mietere  et  tenere 


(1)  Questi  patti  nel  voi.  XXII.,  cui   seguiamo  per  la  presente  edizione,   cominciano   ad  esser    numerati 
dal  terzo  (ni). 


(•>  Nel  voi.  XVII:  ac  (>>)  Ibid    qui  segue:  ad  predicta  et  infratcritta  Ugictime  constituto. 

(«)  TOl.  XVII:  rei.  f 


! 


i^ 


AN.     I;ì37j  CODICE    DIPLOMATICO  667 

ili  dieta  civitate  Arelii,  coniitalu  et  disliictu  eiusdem  equiles et  pediles  uudeciimquu  lueriot 
et  in  qiiocumque  numero,  dummodo  non  sint  iiec  esse  possinl  de  civitate  el  disliictu  Aietii 
nec  aliqiiis  inimicus  dominorum  do  Petramala,  non  tarnen  ad  stipendia  Comiinis  Arelii.  Qui 
capitanous  leneat  el  tenero  debeat  pio  offitio  diete  custodie  exercendo  duos  solios,  duos 
nolarios,  qiiacluor  domicellos,  odo  equos  de  qnibus  ad  miniis  sex  sint  armigeri,  decem 
equiles  et  quiiiquaginta  peditesqui  decera  equites  et  quinquaginla  pediles  computari  de- 
beant  in  numero  supradictornm  equitum  el  peditum;  et  habeat  et  haberc  debeat  (*)  a  Co- 
muni Arelii  prò  salario  sue  persone  et  diclornm  soliorum,  notariorum  el  (*)  domicelloruni 
el  prò  dictis  odo  equitibus  quingentos  floronos  de  auro;  et  eligalur  el  deputetur  diclus 
capilaneus  de  sex  mensibus  in  sex  menses:  el  prò  primis  et  secundis  sex  mensibus 
sint  capitanei  diete  custodie  illi  qui  nominati  fuerinl  |)er  didnm  dominnm  F'erum  de 
Petramala  ve!  eiiis  procuratorem  sen  procuratores.  Pro  residuo  autem  tempore  usque 
ad  filiera  dicloiuin  decem  annorum  eliganlur  el  deputentur  capiianci  diete  custodie 
per  diclum  Comune  Florenlie  infrascriplo  raodo  et  forma,  videlicet  quod  fiat  el  fieri 
possit  per  preseiites  priores  aiiimu  el.  vexillifeium  iustilie  eivil.itis  Florentie  C*)  qui- 
dam sacebus  seu  marsupiuin  in  quo  poiiaiilnr  nomina  el  cognomina  civiiira  guellorura 
popuiaiium  diete  civitalis  Fioreutie  in  eo  numero  qui  sii  sufficiens  prò  dii'lo  residuo 
tempori  et  etiam  am|tiioii;  et  fiat  extiadio  de  dieto  sacello  seu  marsupio  ad  dicium 
.offitiura  capitaneatus  custodie  illis  temporibus,  modis  el  formis  el  cura  ilbs  devetis 
de  quibus  providerint  didi  domini  priores  arlium  et  vexillifer  iustilie. 

HI.  [lem  i|uod  per  Comune  Florenlie  de  sex  mensibus  in  sex  menses  prò  dicto 
tempore  decera  annorum  eligalur  unus  [irobus  et  sufficiens  vir  guelfus  popularis  civi- 
talis Florenlie  in  poteslalem  et  prò  polestate  diete  civitalis,  coraitatus  et  dislrictns 
Arelii;  qui  [otestas  prò  dicto  offilio  poteslarie  exercendo  teneatur  ducere  et  secura 
tenere  quinque  iudices,  quorum  unus  sii  iudex  mallefiliorum,  el  alii  quactuor  sint  ad 
civilia  deputali,  duos  sotios,  el  quinque  notarios  el  C)  odo  domicellos  el  (*)  odo  equos, 
quorum  sex  ad  miiius  sint  armigeri,  et  viginli  berovarios  ad  rainus,  et  habeat  et  lia- 
bere  debeat  a  Comuni  Arelii  prò  suo  salario  et  diete  sue  familie  florenos  mille  de 
auro.  Pro  .primis  lamen  et  secundis  mensibus  eligalur  et  nominelur  diclus  polestas 
per  dicium  dominum  Peruin  vel  eiiis  procuratorem  seu  procuratores.  Et  simili  modo 
fiat  sacebus  sive  marsupium  de  dictis  polestatibus,  prout  et  sicut  siipra  didum  est  de 
saccho  seu  marsupio  capitaneornm  custodie  supradicte.  Qui  polestas  lenealur  servare 
omnia  statuta  et  ordinamenla  Comunis  et  populi  diete  civitalis  Arelii  que  non  lìero- 
gent  presenti  submissioni,  dationi  domini],  imperio  et  iurisditioni  et  libere  custodie 
supradidis,  el  iurare  quod  observabit  dieta  et  inl'rascripla  capitula  et  ordinamenla  et 
stabit  ipse  et  sua  farailia  ad  sindicatum  secundum  formam  didornm  Statutorum  el 
ordinamentorum  Comunis  Aretii. 

IV.  llem  qu'u!  per  presenles  dorainos  Priores  arlium  et  vexilliferum  iiistitie  civi- 
talis Florentie  ad  presens  eligalur  el  nominelur  unus  probus  el  sufficiens  iudex  in 
iudicem  et  prò  iudice  appellationum  et  nullitatum  Comunis  Arelii  prò  sex  mensibus 
proxime  ventnris,  qni  iudex  app^lalionum  cngnoscal  de  omnibus  appellationibus  et 
nullitalibus  fiendis  el  inlerponendis  ad  ipsiim  secundum  form.im    Stalulorum  et  ordi- 


(•)  Manca  nel  voi.  XVll  (i>i  Mancano  nel  voi.  XVII  le  parole:  civitiitis  Florenlie. 


(WW  UOCUMtmi   PBH  LA   ST6«1A  D'  ARtZZO  [7T5. 

ivam<nuwum  ititli  (.oiwmiis  el  popoli  Arelii  faclorum  el  lieiidoruin,  que  lameii  Slaluta 
Bon  (Idrogeni  dalioni  domiiiii  ci  submissioui,  imperio  «l  lurisdiliuni  ut  custodie  supra- 
diclis.  Et  habeat  et  secnm  teiicrt»  debeat  prò  dicto  ollitio  exercendo  duos  nolaiios, 
qiiaclaor  berrovarios  et  unum  equiim,  et  habeal  el  liabere  debeai  a  i:onmiii  Aretii 
prò  suo  salario  et  diete  sue  familie  et  diclo  equcj  (|uiiigentas  iibras  solidorum  par- 
voiuin  (*);  el  stare  debeat  ad  siiidicalum,  secuudum  Slalula  predicta.  Pro  residuo 
autem  tempuris  diclorum  decem  annorum  de  sex  meusibus  in  sex  menses  saileiu  per 
unum  inenseni  aule  iiiilium  sui  offilii  eligalui  et  nouiinetur  dictus  iudex  appellatio- 
iium  et  iiullitalum  pei'  dominos  Priores  arliuai  el  v-exiliilerum  iuslitie  civilalis  Fioreo- 
tie  qui  prò  lempore  l'ueriiil,  et  per  duodecim  probos';'')  viros  populares  diete  civilalis 
Florentie  deputandos  super  iiegotiis  civilalis  et  dislriclus  Arelii. 

V.  Jlem  (|uod  civilas  Aretina  regatur  et  regi  debeai  ad  populum,  et  fiat  po[)ulus 
in  dieta  civiiale  de  bonis  hominibus  dicle  civilalis  lam  guellis  (piuin  ghibellinis  equa- 
liter;  et  quod  ad  omnia  Consilia  el  offilia  diete  civilalis,  comilalus  ci  dislriclus  eiusdem 
siili  guelfi  et  ghibellini,  semper  partium  equalilate  servala. 

VI.  Kem  quod  per  presenles  dominos  Priores  arlium  el  vexilliferum  iuslitie  civilalis 
Plorentie  eligenlur  prò  quacluor  mensibus  iiiiliandis  die  qua  elecli  fuerinl  duodecim  boni 
viri  populares,  qui  sint  super  factis  et  negoliis  civilalis  el  dislriclus  Aretii;  qui  duo- 
decim boni  viri  teneanlur  servare  Slalula  et  ordiiiamenla  t.oinunis  Arelii  que  in  aliquo 
derogent  vel  derogarent  presenti  submissioni  el  datiooi  domiiiii,  imperio  el  iurisditioni 
et  custodie  supradictis.  Pro  alio  vero  tempore  fiat  de  diclis  duodecim  sacchus  seu  mar- 
supium  per  presenles  dominos  Priores  arlium  el  vexilliferum  iuslitie  civilalis  Floientie 
simili  modo  el  forma,  ut  supra  dicium  est,  de  saecho  seu  marsuiiio  ca|)ilarieorum 
custodie  (")  el  potestatum  diete  civilalis  Aretii. 

VII.  Item  quod  per  dicium  Comune  Florenlie  maiiuteneanlur  el  defendantur  omnia 
et  singula  iura  Comuuis  Arelii  el  iura  el  bona  perdila  piedicli  Comunis  Arelii  recu- 
perenlur  per  dicium  r.omune  Florenlie  proul  et  sicut  dictum  Comune  Floienlie  defen- 
deret  et  manuteneret  et  recuperaret  bona  sua  propria.  Salvo  quod  non  possit  dictum 
Comune  Florenlie  se  intromictere  de  castris  et  terris  dicti  domini  Peri  et  suornm  con- 
sortum  nisi  qualenus  de  ipsius  domini  Peri  et  consorlum  beneplacito  el  volunlate 
procederei,  et  inteiligantur  consortes  dicti  domini  Peii  eliam  inlegiclime  nati  de  domo 
de  Petramala. 

vili.  Item  quod  omnes  exitilii  guelfi  civilalis,  comilalus  et  dislriclus  Arelii  et  eo- 
rum  filli  et  descendenles  reverlantur  el  reverli  possinl  libere,  licite  el  impune  io  di- 
ctam  civitalem,  comitalum  et  dislrictum  Arelii  ac  eliam  rebannianlur  de  omnibus  et 
singulis  bannis  et  condenpnalionibus  in  quibus  descripti  reperirentur  et  ex  nunc  esse  (*) 
inteiligantur  el  sint  (*)  eis  resliluta  el  inleltiganlur  eorum  bona,  etiam  illa  que  pos- 
sid^bant  tempore  quo  expulsi,  exbanniti  seu  condempnati  fuerunt,  dummodo  dieta  bona 
non  alienaverint,  exceptis  illis  de  Marami  qui  sub  beiietìlio  presenlis  capiluii  non  in- 
cludantm'. 


(»)  Nel  voi.  XVII;  Iibras  denariorum  minutorum  s.p.  (>>)  Ibid.  bonos  (»)  Ibid.    guardie. 

(*)  Manca  nel  voi.  xvii;  esse  (')  Nel  voi.  xvii  dopo  et  stnt  segue:  rebanniti  et  a  dictis  bannis  et    conde- 

pnattonibus  liberati  et  absoluti  et  in  integrum  restituti.  Et  inteiligantur  eorum  bona  eie. 


AN.   I337J  t;o<m;E  bìplomatico  669 

vuu.  Rum  pio  paoilico  bl  Uuiiquillo  sUlu  (".onuiiiis  Arelii  el  ad  omiic  scauUalun» 
evitandum  uullua  ik  donau  l'beiiiriorum,  ucc  de  domo  de  l\'i(;is  Vali is  Arni,  nec  comi- 
tes  di,'  Moiiledoiio,  Boi'claogiiaui  de  Uuigp  saij^li  S^epulcfi  el  Werius  de  Falcinola,  nec 
iilii  comilis  Federigi  de  Moiileferetio.,  nec  eoi'um  vel  alicuius  eotuni  fijii  et  desceii- 
denle»  per  liueani  mascuiinarn  possinl  venire,  habilare,  slare  vel  uioraii  in  civilate, 
Comilalu  et  dislriclu  Aietii  per  tempns  (")  decem  aniioruin,  uoc  piO|)e  dicluui  comila- 
tum  el  dislricUiin  Aretii  per  decem  miliaria.  El  si  piedicti  vel  aliquis  prediclurum 
non  servarenl  omnia  supra  dieta  in  hoc  capilulo  conlenla  ei  conlinibus  eis  dalis  et 
assiguatis  seu  daudis  et  assignandis  secundum  modum  siipradiiinm  non  obedirent, 
sinl  rebelles  dicti  Comunis  Aretii,  et  prò  rebellibus  haheantui'  el  offendi  possinl  licite 
et  inpune  in  bavere  et  persouis;  et  quod  omnis  l'orliiilia  quam  su[)radicti  nominati 
habenl  seu  tenent  iu  comilatu  seu  dislriclu  Arelii  per  Comune  Florenlie  debeat  cu^to- 
diri  expensis  liominum  et  personarum  el  ('')  dislricluum  ipsarum  forlililiarum.  El  pre- 
dieta  locum  non  habeanl  in  filiis  el  descendenlibus  (')  Minialelli  el  Ganacini  el  Beoir- 
dini  filli  Francescbini  Beordi,  qui  Beordinus  [)Ossit  venire  et  slare  in  dieta  civitaleC), 
comilatu  et  dislriclu  Aretii  ad  voluulatem  el  beneplaeitum  (')  domini  Peri  et  non  ali- 
ter,  nec  in  filiis  et  descendenlibus  Paffieie  Bellini  et  Ficagaie,  nec  in  lacobo  vocale 
CafTelta  ('"),  nec  in  Dtragoncino  el  filio  (-),  nec  in  lìliis  et  descendenlibus  Simonis  el 
Mini  domini  Uberlini  de  Pacis. 

X.  Item  quod  nulla  fortililia  de  novo  beri  possil  in  comilalu  el  dislriclu  Aretii  que 
non  sii  incepta;  salvo  quod  dominus  LealeUus  Angeli  de  Peiramala  el  Iilii  possinl  relì- 
cere et  rehedificari  facere  forlilitiam  Farle,  proni  sibi  [ìlacueril. 

XI.  Item  quod  dominus  l'erns  (''),  dominus  Rodulliis,  dominus  Tarlalus,  dominus 
Roberlus,  dominus  Berluldus,  dominus  Uguiccione  el  dominus  Manfredus  de  Peiramala 
el  omnes  sui  (')  consortes  lam  legitimi  i_J)  quam  inlegiclime  nati  sint  cives  civilalis  Flo- 
renlie  et  populares  et  liabeanlur  et  iraclenlur  in  dieta  civilate  Florenlie  tamquam  alii 
cives  populares,  el  gaudeanl  omnibus  privilegiis  et  immunilalibus  quibus  gaudenlalii 
populares  civitatis  Florenlie. 

xu.  item- quod  dictus  dominus  Perus  el  omnes  sui  consortes  lam  legiclimi  quam 
inlegiclime  nati  sinl  populares  civilalis  Arelii  el  prò  jiopularibus  habeanlur  el  liactenlur 
in  dieta  civilate  in  coiisiliis  el  ofliliis  et  omnibus  aiiis  proul  babenlur  el  Iraclanlur  el  ha- 
bebuntur  ettraclabuBlur  alii  populares  diete  civitatis  Arelii.  Et  quod  ipsi  eleorum  castra 
et  terre  et  fideles  ('')  que  et  quas  tamquam  privale  persane  leneut  in  diclo  comilalu  et  di- 
slriclu Arelii  el  extra  dictum  comilalum  et  dislricUim  sitili  immunes  et  exenli  (')  ab  omni- 
bus daliis,  gabellis  el  aliis  l'aclionibus  quibuscumque  realibus  el  personalibus  sive.  mixlis, 
preterilis  el  futuris  per  tolum  dicium  tem(ius  decem  anuorum  in  civilate,  comilatu  el 
dislriclu  Arelii;  el  quod  possinl  in  diclis  eoruni  castris  el  lerris  uli  el  exercere  merum 
el  mixliim  imperiuiu  el  omnem  iurisdilionem.  El  quod  in  piediclis  seu  aliquo  jnedi- 


(•)  Nel  voi.  xvti  e:  per  totum  dictum  tempns  {'')  Ihid.:  ipsaiìim  rortiiHiarum  et  curiarvm  el 

e)  Ibld.:  domini  Nerii  et  domini    Accenti  el  Beitiitl  Grossi  de   Gaville   nec  in  fìliis  et  descendeniitvs  Mina- 
ctelli  et  Gunazinl  nec  in  Scordino  filio  C)  Ibld.:  civilate  et  (<■•)    Ibid.;  ad  àeneplacitum  et 

voluntatem  <)  lòid:  Ca /fetta  A  nt/eli  {e)  Ihìd.:  et  filiis.  {^)  ihiilr.  Ferus  de  Peiramala 

(|),  Ibid,:  eorttm  [j)  Ibid.:  lea,ietime  (><)  Iliid.:  el  homines  dictarum  terrarum  (i)Ibid.; 


exempti. 


C70  DOCUMENTI  PKR  LA  STOHIA  D'  AREZZO  ['"5. 

clorum  vel  in  custodia  dictorum  caslrorum  et  terrarum  vel  (•)  alicuius  eorum  et  earum 
non  possiiit  per  Comune  Aretii  nec  aliud  Comune  offitialem  vel  aliquam  aliam  personam 
modo  aliquo  impediri  ve!  moleslari;  ol  (|uod  dictum  Comune  Arelii  in  predictis  voi  aliquo 
predictorum  se  inlromiclere  non  debeai  ullo  modo,  nec  alia  persona  seu  Comune.  Et 
quod  iideles  supradictorum  de  Pelramala  et  cuiusque  ipsorum  sint  populares  diete 
civilatis  Aretii  et  quantum  ad  omnia  tractentur  et  habeantur  prout  alii  cives  populares 
diete  civilatis. 

Terre  aulem  de  quibus  supra  (il  menlio  sunt  hee  ("): 


Monlerchium 

Lippianum 

Marcanum 

Celle,  Vernium  et  sua  curia 

Lelci 


et  tota  curia  Montercliii. 


J^orci 

Capresa 

Rocca  Cinghiata 

Castellare  de  ScialtisC) 

Vergliareta  ("*) 


Ragiuolo 


jMonte  Comaio 


extra  Comitatum 
Aretii. 


Serra 


Villa  de  Farneto  in  Casentino 


.Monte  de  Lelci 


Roccha  Vecfani  vel  Clusii 


Omnes  dictarum  terrarum 

et  cuiusque   earum   curie 

et  dislrictus. 


(»)  Nel  voi    XVII:  vel  alterius  earum  (b)  Qui  nel  voi.  XVII  è  aggiunto:  vMeUcet 

Scaltis  (i)  Ibid.:  Verghareta  et  Castiglione  Raggiuolo  (omesso  il  Ragiuolo  seguente). 


(«)  Ibid.: 


AN.    1.'{37J 


CODICE  DIPLOMATICO 


671 


Murliim  et  omnia  poderia,  iura,  homines  et  fide- 
les  que  ipse  domini  Perus  habet  in  tota  Ve- 
scontaria  Verone 

Medietas  Sintiglani 

Pelramala 

Carcianum 

Pianeclolum 

Cathenaria 

Chiusi 

Gium  parala  (') 

Montecchium  de  Montanis 

Vignole 

Montebene 

Monteagutum  supra  Tallam 

Montagnauum  Q') 

Monticellum  prò  duabiis  partibus 

Cassarum  Rondinis 

Penna 

Castrum  sancii  Dominici 

Casteilonchium 

Catiglanum  (") 

Partes,  fideles,  iurisdicliones  et  iura  que  filli  Ma- 
gli (■*)  de  Petramala  habent  in  tetris  Ubertino- 
rum  prò  eorum  matre 

Gaenne 

Tuoro 

Vicione  Magio  (') 

Petre 

Loretum 

ValiallaO 

Celle  de  Sovara 

Casale 

Montanina 

Facla 

Schiantacappa  ('') 

Sarna 

Petranera 

Ranchum 


et  omnes  et  singule  dictorum  ca- 
strorum  et  cuiusque  eorum  ville, 
curie,  et  districlus,  homines  et  fi- 
deles. 


(•/  Nel  voi.  XVII:  lumpareta  (")  Qui  nel  voi.  XVII  seguono:  Petranera,  Ranchum  (')  Ibid.: 

Castigtianum.  Et  partes  etc.  (<i)  Ibid.:  Masgii  («)    Ibid.:  Viccione  Maggio  O  Ibid.:  Vatlialla 

(s)  Con  Sohiatacappa  (sic)  e  Sarna   termini  nel  voi.  XVII  1'  elenco;  vi  segue:  Et  omnes  et  singuli  atctorum 
oastrorum  et  terrarum  et  cuiusque  eorum  ville,  curie,  districtus,  homines  et  fideles. 


t'i7?  DOCUMENTI  Vt^  ìA   f^rrfRt.V  'it'   \HKZ7.o  [775. 

XIII.  Ileni  ipioil  filii  Amiree  de  Monleagnto  Baitiolanonim  prò  eoruni  personij  et 
iliclo  caslro  de  Monleagnto  eiiisqne  (")  niria  «l  poriim  liileles  (*•)  et  filii  et  nopoles 
drifoli  (")  et  Cinilielmi  do  Valenrano  prò  eornin  p^rsonis  et  (lieto  castro  do  Valenfano 
et  eius  curia  ot  hoininiims  dicti  castri  et  curie  halteant  illam  imrmiiiitatem  et  exem- 
plionem  iiiiam  liahoni  siipradicli  de  rclramala  prò  eorum  personis  et  lerris  quantum 
ad  Comune  Arelii.  Et  quod  in  diclo  caslro  de  Moiileagulo  et  infra  foveas  dicti  castri 
nulliis  possil  intrai'c  ultra  voiuntalem  prediclorum  (iliornm  Andree;  et  quod  exemptio  et 
imunilas  supradicla  in  quantum  tangit  dictos  lilios  Andree  et  dicium  castrum  de  Monte- 
agulo  et  eius  curiam  et  lìdeles  ipsorum  in  ali(|uo  non  preiudicet  iuribus  et  instrumentis 
gnarentisgie  que  habet  dominus  dalitius  (■')  domini  Nicchole  civis  aretinus  seu  Lipparel- 
lus  eius  lìlius  conica  Comune  et  sini+iilares  personas  universitatis  Presciani  et  Casanovolis 
curie  et  districtus  dicti  castri  Monlisagnli:  ipie  iura  possint  |)redicti  dominus  (lalilius 
et  eius  lilins  proseqni  et  conseqiii  in  curia  livitalis  Aretii  et  coram  poleslale  et  iudi- 
cibus  diete  civiiatis  conica  dictas  universilales  et  homines  universitatum  predtctaruitì. 
Et  quod  Polestas  diete  civiiatis  et  eorumC)  iudices  et  offiliales  loneantur  dieta  instrnmenta 
guarenlisgie  execulioni  mandare  in  personis  et  rebus  cootra  diclas  universitates  et  singu- 
lares  personas  dictarum  universitatum,  socundum  foritifffn  Statutortim  Comtìtiis  Aretii, 
sicut  execulionem  facereiil  inslrunientorum  guarentisgiarum  centra  cives  et  (')  comitali- 
nos  el  dislricluales  diete  civiiatis,  non  obstanle  supradicla  exemplione  seu  immnnilal'e 
eis  concehsa. 

XIV.  Item  qnod  d'ictnm  Ctìmunc  Floreulie  et  Comune  Arelii  per  toium  dictnm  lem- 
pus  decem  annorum  teneantur  manutenere,  defendere  et  conservare  didtum  dominnm 
Perum  et  dictos  eius  consorles  lam  legiclimos  quam  inlegrctime  natos  in  omnibus  ca- 
stris  et  lerris,  bonis,  poderibus,  iuribus  el  iurisditionibus  que  non  snnl  (^)  episcopa- 
lus  Aretii,  que  et  quas  tamquam  privale  persone  tenenl  et  possident  in  cìvilate  Aretii 
et  eius  comilalu  et  districla  et  extra  comitatum  el  dislriclum  in  C")  eis  per  aliquem 
molestaci  non  possint;  salva  semper  renumplialione,  subraissione,  dalione  Q  dominii, 
imperio,  iurisditione  et  libera  custodia  supradiclis:  et  recuperare  et  reaquirere  diclo 
domino  Pero  el  diclis  suis  consorlibus  castrum  de  Pelranera,  Carcianum  el  Schianta- 
cappam  (')  que  de  iure  tenebanl  el  occupata  fuerunt  per  cerlos  cives  et  dislricluales 
diete  civitalis  Arelii;  et  facere  et  curare  ila  el  taliter  cum  effectu  quod  omnis  exercitus 
et  batlifoile  C')  et  novitas  faclus  et  facla  conlra  Roccham  de  Capresa  el  eius  curiam 
per  bomines  de  Capresa  predicta  et  alios  quoscumque  a  quactuoi'  mensibus  cilra  lol- 
lalur  el  levelur  sive  tollantur  el  levenlur  ila  el  taliter  quod  Capresa  el  eius  curia  et 
fideles  (')  diete  Caprese  el  eius  curie  diclo  domino  Pero  libere  remaneanl  et  ad  ipsum 
dominum  Perum  et  eius  dominium  el  iurisdilionem  libere  reverlanlur;  el  maxime  pa- 
lalium  sive  lurris  de  Trecciano.  El  facere  el  curare  ita  el  taliter  dieta  Comunia  lene- 
antur  quod  Lippianum  curie  Monlerchi  C")  el  lurris  Marrani  diclo  domino  Pero  et 
dictis  eius  consorlibus  intra  sex  menses  libere  restituantur;  el  si  quo  tempore  contin- 


(•)  Nel  voi.  XVII:  ee  eius  (>■)  Ibid.:  fidelibvs  (')  Idid.:  Gri/Toli  ^  Ibid.:  Oallitins 

(.')  \ì)id.:  et  eius  (f)  Manca  1' e«  uel  voi.  XVII  (e)  voi.  ivil:  sint  (i>)  Ibld.:  e«  in  (')  Ibid.:  ef 

<iattonì  domina  imperio  et  (i)  Ihlà.:  Sciantacappam  l^)Tbìd..  eieercttus/SactifoUe         (')  It)id.:  «» 

fideles  et  homin'-s  (■»)  Jbjd.:  Aloterchii. 


AN.     I:j;{7)  CODICE    DIPLOMATICO  C'tt 

gei'Ct  infia  dictos  decem  aiinos  ;ili(|uam  ex  ditlis  lenis  el  caslris  el  aliis  supericis  cxpe- 
cilicalis  relìelLiri  seu  recedere  ah  ohcdioiilia  dicli  domini  Peri  ol  suorum  consortiim, 
quod  dicla  C.omiiiiia  Floronlie  el  Aretii  toiioanliir  tales  lenas  ol  i-astra  loeMiperan-  et  ri'a- 
cquircro  prediclo  domino  Pero  el  dictis  eius  coiisorlibus  c.iim  exiM'cilii  et  modis  omni- 
bus op[ioiUinis  ita  et  laliter  i|uod  ad  maiiiis  et  ;ul  obedientiain  siii»radiclorum  domi- 
noniHi  de  l'eliamala  libere  leveitaiilui  ("). 

XV.  Iteni  (|iiod  dicliis  doininus  Peius  et  dominus  Taiialus  eius  IVatei-  iiabeant  el  (>>) 
teneaiit  et  custodiant  per  toliim  dictiim  tempus  decem  amioriina  castnun  Casliilioiiis  (') 
Aretini  el  eius  dislriclum  et  ciiiiani,  el  quod  Comune  Floientie  el  ('.oirmoe  Arelii  te- 
neaulur  et  debeant  diclos  domiiios  Perum  et  Tarlatura  in  ciislmiia  dicli  casini  et  dicium 
caslrum  delendere  el  maiiulenere  conlra  omnem  personam  et  (')  Comune  et  universi- 
lateiii  semper  l'aciendo  el  respondendo  dictum  caslrum  el  homines  dicli  castri  Comuni 
Aretii  de  onini  eo  quod  debent  diclo  Comuni  Aretii. 

XVI.  Mem  quod  dicli  domini  Perus  et  Tarlatus  teneantiir  terras,  castra  et  forlilitias 
episcopatus  aretini,  qnc  et  (|uas  lenenl  ad  presens.  Iradere  Comuni  Florenlie  sen  sin- 
dico dicli  Comunis  si  (bctum  Comune  Florenlie  volnerit,  excep*is  Iribns  terris  seu 
caslris  dicli  episcopatus  de  quibus  ipsi  domini  Perus  et  Tarialns  dixerinl  et  declara" 
verini-,  de  quibiis  dieta  Comunia  Florenlie  el  Aretii  seu  reclores  (bete  civilaiis  Aretif 
non  possinl  se  in  aliquo  intromictere  contea  dictos  domjuos  PeiMim  et  Tarlatum. 

XVII.  Ilem  quod  diclus  dominus  Perus  et'  sui  consortes  tam  legiclime  (*")  qiiam  in- 
legiclime  0  nati,  nec  (''')  alicpiis  civis  arelinus  tam  giielfus  qnani  ghibellinns  non  pos- 
sint  confinari  seu  ad  conlìnes  mieli  extra  civiialem  Aretii  per  poteslalem,  capilaneum 
guarcbe  seu  alium  offilialem  dicli  Comunis. 

xviii.  lt<3m  quod  poleslas  et  capitaneus  custodie  et  alii  offitiales  diete  civilaiis  Aretii 
leneanlur  el  debeant  mauutenere  et  defendere  omnes  el  singiiios  benelicatos  benefiliis 
ecclesiasticis  in  benelìtiis  que  tenent  in  civitate,  comitalu  el  districia  .iretii,  secundiim 
formam  ordinamenlorum  Comunis  et  populi  civilaiis  Aretii. 

xviiii.  Ilem  quod  (bilus  dominus  Perus  el  eius  consorles  habeanl  el  habere  debe- 
aat  expensis  Comunis  Aretii  pio  custodia  suarum  perso»ariiiH  et  suorum  castrorum 
tr4ginla  duas  pagas  prtì  triginta  duobus  equitibus  ad  stipendiura  ytalianorum' ettducen- 
tas  pagas  prò  dncenlis  peditibus  ad  slipendium  librarum  quinque  C")  soiidorum' par- 
vorum  pio  quolibel  ei  quolibel  mense;  quod  slipendium  diclorum  equitum  et  peditum 
tenealur  caraerarius  Comunis  Aretii  solvere  de:  pecunia  flicti  Comunis.  Airetii  (')  diclo. 
domino  Pero  et  diclis  eius  consorlibus  sicul  el  quando  solvetur  seu  solvi  debebit  equi- 
libus  et  pedilibus  depulandis  per  Comune  Florenlie  ad  cuslodiam  civitatisAretii;  quas 
triginta  duas  pagas  equitum  el  ducenlas  pagas  peditum  possil  dictus  dominus  Perus 
dividere  et  dislribuere  inter  dictos  suos.  consorles- proul  visura  sibi  foeril  convenire;  (J). 

XX.  Ilem  quod  diclo  Comuni  Florenlie  et  poteslalibus  et  capitaneo  custodie  C')  civi- 


(*i^  A,  questa  §  XIV  segue  nel  voi.  X,Vll(duvti  qui  leggesi  reddatntu)-)  il  paragrafo  cbe   incomincia,  itemn 
guOfi,instru>nentufn,  il  qjualH  nel  nostro  testo  legge«i  dopo  il  3,XLyii  (>>)  Questo  e(  maijca  nel  voi.  XVIl.  . 

(«)  Ibilj.:  Castlifltonfs:  i>i)  L' et  manca  nel,  voi.  XVJI.  {'j  Ibià:  legicti>/ii  (0  Ibid.;  non  t&gtcnme, 

|t]  Ibid.:  seu  invece  di  nec  (><)  Ibid.:  gu{nQue  lilurarum.  (>)  Ibid.:  ni^uca  Aretii.  (J)  Ibid^  qui» 

aegiue;  guas  pagas  habeant  e^.hiftitce  debeant  per  dietwn  tempui  devetn  annoruni  ef  nonitiltra.  (<<')Ibid.^.,. 

guardie 


1)74  DOCUMKISTI    PER    LA   STORIA    D'  AREZZO  |775. 

lalis  Arelii  siiil  el  esse  ilebeant  recommemlati  omnes  amici  dicli  ilomini  l'eri  el  suo- 
ram  consorluni,  el  (|uoii  per  dictos  reclores  qui  prò  lein|iore  cruiit  m  dii'la  civitalc 
Ardii  luMio  ol  amii'ahililpr  Iracleiiliir. 

XXI.  llem  qiioil  (iuidalbertus,  riiiillielmiis  ci  Albciius  lìlii  coiidain  comilis  Tancredi, 
lohannes  et  Francischus  coiidatn  Bandiiii  et  eorum  fralres  et  iiopoles  Galeocliis  et  Ilic- 
ciardus,  Toinassus  el  Bellus  condam  comilis  Ouillieimi  el  eorum  fralres  el  nepoles  ie- 
giclimi  (")  el  irile|j;iclinie  nati  et  eorum  filii  el  descendenles  el  ('')  Guido  r.afliro  de 
Pogi,  et  Guido  \ocatus  Sgarellinus  el  iSerius  IVatres  el  lìlii  condam  Cerchi  de  l'etragu- 
lola  el  Comes  lacolius  de  sancta  Flora  el  Nobiles  de  Bascliio  cancellentur  et  eximaiUur 
de  quibuscumque  baiiiiis  et  condeiiiinationibus  Comiinis  Floreiitie  el  conlentis  m  eis  et 
quuiibet  earum  (")  in  (|uibus  descripti  rcperienttii'.  El  ex  nane  cancellati  et  exempti  liabe- 
anlur  et  sinl  de  diclis  bannis  el  condenpnalionibus  absque  aliqua  ('')  solulione  pecunie 
Comuni  Florentie  propterea  facienda.  El  quod  Comune  Floreiitie  habeal  el  traclel  om- 
nes el  singulos  supradictos  gratiose  tainquam  devotos  ainiios  el  servitores  dicli  Co- 
munis  Florentie  (°). 

XXII.  llem  quod  Uegolinus  domini  Guccii  de  Talomeis  de  Senis  el  domina  Suifia  (*) 
eius  uxor  manuteneantur  el  del'endantur  in  bonis  et  iuribus  que  habenl  in  coinilatu 
et  districtu  Arelii,  et  quod  ad  dieta  bona  et  iura  restituanlur  et  restituii  esse  intelli- 
gantur.  El  quod  omne  ius  compelens  dicto  Regolino  et  domine  Sufflè  i^»)  centra  ali- 
quos  cives  vel  ('')  districluales  civiialis  (')  Arelii,  sii  sibi  salvum,  integrum  et  iniesuni, 
non  obstanle  remissione  et  restilulione  de  quibus  (')  supra  aul  Infra  lit  menilo.  El  quod 
dieta  ipsius  et  sue  uxoris  bona  gaudeanl  omnium  munerum  et  iionorum  C')  immunitate 
plenaria.  El  quod  idem  Regolinus  cancelletur  el  eximatur  de  quibuscumque  bannis  et 
condenpnationibus  Comunis  Florentie  in  quibus  descriplus  reperirelur  el  ex  nunc  cao- 
cellatus  et  rebannitus  esse  intelligatur  et  sil(')  siue  aliqua  solulione  pro|)terea  facienda 
«lieto  Comuni  Florentie. 

xxiii.  llem  quod  diclus  Uegolinus  habeal  et  habere  debeai  loto  diclo  tempore  de- 
cem  annorum  et  ultra,  si  prò  malori  tempore  dabitur  dominium  civitatis  Arelii  Comuni 
Florentie,  de  numero  diclorum  duceiilorum  equilum  deputandorum  per  Comune  Flo- 
rentie ad  cuslodiam  civitatis  Aretii,  decem  pagas  solvendas  eidem  temporibus  el  ler- 
minis  "quibus  fieni  soluliones  aliis  equitibus  de  numero  diclorum  eqailum  deputan- 
dorum ad  dictam  cuslodiam,  ut  su|)ra  (")  dictum  est;  et  quod  diete  decem  page  com- 
putenlur  in  diclis  ducentis  [^agis  prò  dictis  equitibus:  et  quod  non  teneatur  habere 
piures  equos  et  famulos  tenere  vel  consignare  quam  sibi  placuerit.  El  de  predictis 
nullam  monstram  facere  teifealur:  sit  lamen  (")  ad  servitia  Comunis  Florentie  el  Comu- 
nis Arelii  prout  placueril  Comuni  Florentie  vel  capilaneo  custodie- supradicte. 

XXIV.  Itera  quod  diclus   dominus  Perus  el  dicli  sui  consorles   possint    adiuvare  et 


(•)  Voi.  XVII:  legictxme  {>>)  Ibid.;  manca  Vet  qui  e  dopo  Pagi  (=)  Ibid.:  manca  et  contenCH  -  earum 

(*)  Ibib.:  alia  («)  Nel  voi.  XVII  qui  segue:  Et  quod  omnes  supradiott  et  guiUòet  eorum  libere  et  impune 

possint  venire,   stare  et  morari  in  civitate  Aretii^  cotnitatu  et  districtu  ipsiu*  tamquatn  alii  cives  et  popu- 
lares  civitatis  Aretii,  et  devoti  amici  et  servitores  dictt  Comunis  Florentie.  (0  voi.  XVII:  Sophia 

(K)  Ibid.:  Sophie  {'')  Ibid.:  et  {')  Manca  civitatis  nel  voi. XVII.  (j)  Ibid,  qui  è  aggiunto:  in 

atiquo  capitulo  (k)  Ibid.:  omnium  honorum  et  munerum  (i)  Ibid.:  exentus  (»>)  .Manca  supra  nel 

voi.  XVII.  (o)     Ibid.:  teneantur,  sit  tamen  temper  ad 


AN.   133"!  cnnicF.  diplomatico  675 

auxiliiim  et  favorom  prestare  omnibus  siiis  consanguiiieis  el  amii-is  ooiilia  Nciiura  de 
Fagiola  et  eontra  omiies  alios  (lliibellinos  non  colligalos  ciini  Comuni  Florenlie,  et  spe- 
tìaliter  Paulocinm  ile  Fagiuola  ad  reciiperalionem  suoriim  honorum  centra  dic-iiim  Ne- 
rium(").  Et  qnod  Comune  Aielii  leneatur  adiuvare  diiHum  Paulocinm  fonlra  diiUum 
Nerium  ad  refn|tfranda  l)ona  sua  iuxta  posse  dicti  Comunia.  Et  ([iiod  dictus  Paiilocius 
et  eius  filli  possliit  slare  et  morarl  in  dieta  civltate  Aretii  et  eius  comitalu  et  dislriclu 
tamquam  cives  populares  diete  civitatis  Aretii,  et  etiam  possint  adiuvare  eomites  laco- 
bum,  Ciuidonem  et  Stephannm  de  sancla  Flora  conlra  omnes,  preterquam  eontra  (-0- 
mune  Perusii  et  Comune  Senanim  et  alios  coiligatos  cum  Comuni  Florenlie. 

XXV.  Ilem  qnod  dictum  Comune  Florentie  leneatur  tacere  el  curare  iiixla  posse 
suum  (|Hod  dominus  Roduifus  et  eius  lilii  qui  delinentur  per  Comune  Perusii  libere 
relaxenlur  C*);  et  qnod  tempore  diete  relaxaliunis  et  liberationis  liende  de  dictis  domino 
Ridulfo  C)  el  filiis  statini  leneatur  dictus  dominus  Perus  iiiiere  relaxare  Cecchium  do- 
mini Vineioli  et  Petrum  Bonanni  et  alios  perusinos  si  quos  habel  detenlos;  alios  vero 
quos  habel  detenlos  cogi  non  possit  dictus  dominus  Perus  in  casu  aliquo  relaxare. 

XXVI.  Ilem  quod  dictum  Comune  Florenlie  leneatur  iuxta  |)0sse  suum  lacere  et  lurare 
quod  exililii  Burgi  sancii  Sepulcri  reverlanlur  el  reingrediantur  in  dictam  tei'ram  Burgi 
et  reslituanlur  ad  omnia  bona  que  lenebant  el  possidebant  tempore  quo  expulsi  fue- 
nmt  de  terra  predicla  Burgi.  El  cancellenlur  el  eximanlur  de  omnibus  bannis  el  con- 
dempnationibus  diete  terre  Burgi  in  quibus  descripti  reperirentur  C)  absque  aliqua 
solutione  pecunie  proplerea  facienda.  El  quod  dominus  Roberlus  de  Pelramala  resli- 
lualur  ad  omnia  bona  que  tenebat  el  possidebal  in  dieta  terra  Burgi  et  eius  districlu 
tempore  (|uo  expulsus  fuil  de  terra  predicla,  el  etiam  resliluatur  domina  Clara  uxor 
domini  Lealetli  C")  Angeli  de  Petramala  ad  omnia  bona  que  tenebat  el  [lossidebat  ipsa 
domina  Clara  seu  mater  eius  in  civilate  Cortone  el  eius  dislriclu  tempore  dissensionis 
el  discordie  exorte  Inter  dominum  Rainerium  (')  et  dominum  Uguccium  eius  fralrem 
de  dieta  terra  Coitone.  El  si  predicla  omnia  el  singula  per  Comune  Florentie  et  per 
Comune  Aretii  non  fierent  cum  effectu  («)  detur  et  assignetur  tantum  de  bonis  dictorum 
Burgensium  que  sini  in  comitalu  et  dislriclu  Aretii  dicto  domino  Roberto  et  dictis  exi- 
tiliis  terre  Burgi  quod  ascendal  ad  valorem  et  extimationem  bonorum  que  dictus  do- 
minus Roberlus  et  dicli  exililii  in  dieta  terra  Burgi  el  eius  dislriclu  vel  alter  eoruin 
habebal  (•■)  et  possidebat  tempore  expulsionis  predicte.  Et  simili  modo  detur  et  assigne- 
tur per  dictum  Comune  Aretii  diete  Giare  tantum  de  bonis  Corlonensium  que  sunt  in 
civilate,  in  (')  comitalu  el  dislriclu  Arelii  quod  ascenda!  ad  valorem  et  exlimalionem 
honorum  que  habebal  dieta  domina  Clara  et  habuil  (■*)  dieta  eius  mater  in  Cortona  et 
eius  comitalu  et  C')  dislriclu. 

XXVII.  Ilem  quod  dictus  dominus  Perus  et  dicti  eius  consortes  lam  legictime  quam 
inlegiclime  nati  prò  custodia  suarum  personarum  possint  et  eis  liceat  inpune  portare 


(•)  Voi.  XVII:  dopo  Nf.rlum  segue:  ad  recuperandum  bona  sua  iuxta  posse  dicti  Comunis.  Kt  quod  di- 
ctus Paulotlus  etc.  {>>)  Ibid.:  manca  libere,  e  vi  si  legge  relasentur,  come-  dopo  -  relasationis  («)  Ibid.: 
Rottulfo  (>)  Ibid.:  reperientur  (•)  Ibid.:  Lealecti  {')  Ibid.:  Ranerium  (e)  Le  pa- 

role non  flerent   cum   effectu    leggonsi  dopo  singula   nel  voi.  XVII,  dove  manca  anche  1'  et  dopo  Florentie 
{*)  Ibid.:  habeat  {<)  Manca  in  nel  voi.  XVII.  (j)  Manca  habuit  ibid.  (k)  Manca    ibid,:  comi- 

tatù  et 


<57C  DOCUMENTI   PER    LA    SXnBIA    D'  AHE7.7.0  [7713. 

oinuia  arma  ilelVnsibilia  el  ofl'ensibilia  per  civilalem  el  coinilaluin  Arelii  et  eoinm  et 
cuiiisque  eoruni  l'amiliarcs,  quoiuin  familiarium  iiiinienis  non  |)Ossil  Iraiisceiulore  ultra 
noiia^'iiila;  et  ilicli  l'amiliares  divitiantiir  (*)  inler  iliclos  suos  coiisoiles,  proni  placneril 
(lido  domino  l'ero;  et  piedicta  tolli  vel  ninlari  vel  ilimiiiai  ('')  non  possinl  per  aliqnod 
ordinanieiitMm  sive  slalutuni  (')  (pioil  in  conlrarinni  Ì0(juerelnr. 

xwiii.  Uem  (|uo(l  dirUis  dorainns  l'erus  et  omnes  ?ui  odiiiales  f|ui_  prò  eo  luerunl 
tempore  s^ue  doininatumis  in  dilla  civilale,  coniilalu  el  dislrictii  Arelii,  sint  el  esse 
iDlellijfanlnr  al)solnli  el  liberati  ab  omni  adniiiiistratione  el  ('')  gestiotie  per  eos  vel 
aliipieni  eorimi  facla  in  Comuni  Arelii  (')  de  bonis  dicli  Comunis  el  singularium  (') 
personaruni  dicli  Comunis  ot  ab  omni  quantitale  pecunie  dicli  Comunis  quam  ai)pareret 
ad  eurum  nianns  (|iioinod(ilil)el  pervenisse;  el  quoil  de  prodiclis  sen  aliqiio  predicto- 
rum  min  tenoanlur  dirlo  Comuni  Arelii  aliqnam  redilere  ralionem.  VA  quod  omnes 
senlentie  late  el  date  per  dictum  dominum  l'erum  seu  per  aiiqueru  "poleslalem  vel  (^) 
otìitialem  dicti  Comunis  el  omnia  facla  et  gesta  per  eos  vaieant  et  leneant,  etiam  si 
conlr.i  formam  Stalntoi  uni  loqnenlium  C")  de  dominio  ipsius  domini  l'eri  aliquibus  (') 
dalia  preterita  solvenda  Comuni  Arelii  remississet  ipse  dorainus  Perus  vel  super  dimi- 
nulione  libre  alicuius  spelialis  persone  quomodolibet  providisset,  dummodo  diete  (J) 
senlentie  non  preindicent  in  aliquo  illis  (pii  reverli  debeanl  ad  civilatem  Arelii,  nec 
illis  qui  debent  rebanniri  el  de  bannis  et  condenpnationibus  eximi  el  canceilari  el  eo- 
rum  bonis  el  ipsorum  el  cuius(|ue  ipsorum  honorum  lestitulioni  secundum  formam 
supradiclorum  capilulorura. 

xxviiii.  Uem  quod  poleslas  Comunis  Arelii,  qui  prò  tempore  erit,  lenealur  regere 
et  gubernare  civitatem,  camitatum  et  dislrictum  Arelii  secundum  ius  el  iustitiam  et 
servare  omnia  Slatula  C')  et  ordinanienla  dicti  Comunis  et  populi  facla  et  facienda  que 
non  derogent  presenti  submissioni  el  dalioni  dominii,  imperio  el  (')  iurisditioni  et  libere 
custodie  supradiclis. 

XXX.  Ilem  quod  per  dicium  Comune  Florentie  fìat  reformalio  sive  ordinamentum 
(|uod  domini  Priores  artium  et  vexillifer  iuslitie  et  dominus  poleslas,  capilaneus 
populi,  executor  ("")  ordinamentorum  iuslitie  qui  prò  tempore  eiunl  in  civilale  Floren- 
tie, in  principio  eorum  et  cuiusque  eorum  ofBlii,  teneantur  iurare  ad  sancta  Dei  evan- 
gelia,  laclis  scripluiis,  quod  inlegraliler  observabunl  omnia  et  singula  capitula  supra- 
scrijita  et  infrascripta  et  que  ultra  dieta  capitula  declarala  el  ordinala  erunl  (")  per 
Regolinum  domini  Guccii  de  Talomeis  et  Naddum  Cennis  civem  florentioum,  arbitros 
el  arbitratores  eleclos  et  assunt08(")  seu  eligendos  el  assumendos  per  sindicum  Comunis 
Florentie  ex  una  parte,  el  sindicos  (p)  Comunis  Arelii  et  procuratores  dicli  («)  domini  Peri 
ex  altera.  Et  quod  conservabunt  dictum  dominum  Perum  el  diclos  eius  consortes  et 
omaes  eorum  amicos  et  sequaces  civitatis  et  comilatusC)  Arelii  in  eo  stata  in  quo  sunt 
el  in  meliori  si  poterunt,  salva  semper  renumptiatione  dominii  suprascripta,  et  «apra- 


(*)  Voi.  XVII:   riiviUantur  et  dutribuautur  (*)  Ibid.:  tolH  tntitari  seu  aeminui  (')  Ibid.:  stan- 

■ttamentum  (*)  Manca  nel  voi.  XVII.  f)  Ibii.:  Arem  et  tt-e  O  lììiA.:  stngulorum  (s)  Ibid.: 

«(  imrece  di  vel  (*)  Dal  voi.  XVII:  loguentum  (nel  XXII  loguentur).         (i)  aliquibus  manca  nel  voi.  XVII. 

■ptlbU.:  suvrvtdictc  f^)  Ihid.:  omnia  orainamenta  et  ttatuca  0)  Ibià.:  et  imperio  et  (■»)  Ibid.:  ef 

mmpttaneui  populi  et  executor  (»)  tìtM  :  erunt  et  ordinata  per  (»)  Manca  eleotos  -et  assuntos 

teu  nei  voi.  XVII.  (p)  Ibid.:  sindicum  (q)  Manca  dicti  nel  voi.  XVir.  e)  Ibid.:  ciKitatem  et  «o- 

mitatum. 


AN.    1:j;Ì7]  CnDUT.   Dll'I-OMATlCn  (57~ 

scripta  siibmissiciiie  el  dalione  iloniinii  i-l  custodie  supradiilu.  El  f]iiO(.l  sciiha  rt-forma- 
lionum  consilioruin  (-)  populi  el  Comunis  Florenlie  leneatiir  in  priucipio  olTilii  supra- 
dictoriim  nttitialiiim  el  cuiiislibet  (")  eoriim  inter  alia  iiiraii  facere  omnia  supiadicla  et 
in  frase  ri  pta,  pl  ultra  supraclictos  offiliales  lenoanliir  (|uiiigcnti  po|iulares  ad  miims  ci- 
vilatis  Floienlio  iioniinandi  (')  per  sindicos  ('')  el  procuialores  Comunis  Ardii  et  dirti 
domini  Peri  iiirare  quod  observabunt  et  l'acient  observari  ("^^)  prò  eornm  posso  omnia  et 
singula  capitula  supra  el  infra  ?rri|ita  et  contenta  in  eis;  el  simile  Stalutum  liat  per 
("-omiine  Aretii. 

XXXI.  Item  quod  diclus  dominus  l'erus  el  dicli  eius  ronsorles  lam  iegiclinii  (')  quam 
inlegictime  nati  possinl  in  quibuscumque  causis  civililms  et  criminaiibus  comparere 
per  procuratorem  seu  {^)  procuratores  iegiclime  constilulos,  exceplis  (^)  quam  in  causis 
fioniicidii.  et  proditionis  Q  seu  tradimenti,  in  qiiibus  duobus  casibus  teiieantur  per- 
sonaliler(')  coraparere.  et  aliler  ad  comparendum  peisonaliter  cogi  non  possinl.  Et  quod 
prò  aliqiio  maiietitJo  per  aliquem  predictorum  commisso  seu  commictendo  eis  vel  ali- 
cui  eorum  non  possit  maior  pena  imponi  quam  imponerelur  cuicumque  alteri  populari 
civitatis  Aretii.  Et  quod  unus  prò  raallelilio  allerius  non  lenealur;  nec  bona  comunia 
iuter  eos  prò  aliquo  mallelitio  commictendo  jier  aliquem  seu  aliquos  ex  eis  destrui 
possint,  sed  fructus  porlionis  talis  delinquenlis  seu  deliiiquentium  devenianl  in  Comuui 
Aretii. 

XXXII.  Item  quod  potestas  civitatis  Aietii  qui  prò  tempore  l'uerit  tetiealur  vinculo 
iuramenli  curare  el  facere  cum  effeclu  quod  cauierarius  Comunis  Aretii  de  |)ecuQÌa 
dicti  Comunis  solvat  infra  quactuor  ('')  menses  dicto  domino  Pero  et  dictis  (')  eius 
consortil)US  omnem  pecunie  quanlilalem  quam  habere  deberenl  a  diclo  Comuni  Aretii 
prò  custodia  caslrorum  el  occasione  presentis  guerre;  que  quantitas  non  possit  exce- 
dere  summam  quacluor  miliura  llorenorum  auri. 

XXXIII.  Itera  quod  nuilus  forensis  ylaiianus  ('")  qui  liabitaverit  in  civilale  Aretii  fa- 
miliariter  a  duobus  annis  citra  possit  per  poteslatem  seu  capitaneum  custodie  vel  alium 
offitialem  dicti  Comunis  Aretii  iicentiari  vel  expelli  de  dieta  civilate  Aretii  nisi  prò 
maliefitio,  dummodo  tales  forenses  ylalici  nuraerum  duodecim  non  excedaiit. 

xxxiiii.  Ilem  quod  potestas  Comunis  Aretii,  qui  pò  tempore  eril,  teneatur  fieri  facere 
paces  et  concordias  inter  cives  aretinos  ubi  conimode  pax  cadit  seu  fieri  potest  prout 
dicto  domino  polestati  videbilur  convenire;  el  ubi  commode  pax  (")  fieri  non  posset, 
teneatur  fieri  facere  (")  treuguas  cum  sufficienti  securilate  ad  :!!'ui  tempus  quod  sibi 
videbilur  convenire. 

XXXV.  Item  quod  nec  per  Comune  Aretii  nec  per  aliquem  itialem  dicti  Comunis 
possit  imponi  aiicui  civi  aretino  aliqua  prestanlia,  nec  dalia  oni  nisi  ad  libram  que 
ounc  ('')  viget  in  civitate  Aretii,  nec  libra  aliqua  fieri  possit  seu  rennovari  in  dieta 
civitate  ad  arbitrium.  Et  si  conligeril  rennovari  diclam  libram  fiat  libra  in  dirla  civi- 
tate et  comitatu  ad  extimum  sive  appassalum,  el  aliler  fieri  non  possit. 


(•)  voi.  XVII:  conUliorum  reformationuin  (ii)  Ibid.:  cut'.<squ>:  {')  nominanUi  ieggeai  dopo 

domini  Peri  nel  voi.  XV II.  C^}  Ihid.:  sinaicìiir.  {')  Ihìd  :  seri-ari  (0  Ibid.:    tevictime 

W  Ibid.:  sive  (li)  Ibid.:  excepto  (i)  Ibid.:  homicidU  prodttitionis  (sic)  (j)  Manca  persotia- 

Uter  nel  voi.  XVII.  (k)  Ibid.:  ////">•  (i)  dictiS  manca  nel  voi.  XVII.  (m)  ibid.;  nulitis  i/taliaitus 

forensis  (»)  Ibid.:  pa»  commotte  {••}  Ihid:  facere  fieri  (p)  Ibid.:  modo 


t)7.S  DOCIIMKNTI    Pl.li    l.\   STOIUA   1)'  AIli;ZZn  [77!). 

xxxvi.  llL'iii,  ne  (le  coloro  cpslriim  .\iii,'laris  sii  causa  seu  ooca>ii)  alicuius  scandali 
in  civilale  ci  comitalii  Arolii  siciil  liaclonus  Init,  i|iiiiil  i|iianiloi;umque  clictum.castrum 
redioril  ad  maniis  et  obedienliam  Comunis  Arolii,  quod  (')  muri  el  omnis  foililitia  dicli 
castri  fnndihis  deslrnanliir  ot  dirnanlur  el  poteslas  qui  prò  tempore  eril  in  civilale 
predicta  tcnoatnr  infia  tros  mcnsos  poslqnam  diclnni  casti  uni  ad  manus  ci  oliediontiani 
dicli  Comunis  redioril   |)rodicla  omnia  ol  sinLjula  liori  l'acero  el  oxocutioni  mandare. 

xxxvM.  Ilem  quod  ad  ohviandiim  scandalis  que  oriri  possenl  in  civilale  Arelii  occa- 
sione episcopalns  civilatis  predicte  sicul  liaclonus  orla  l'uerunl,  ijuod  (!omune  Floronlie 
lenoalur  el  debeat  iuxta  sunm  posse  (")  solicite  procurare  per  licleras  ot  per  ('•)  amba- 
xialores  suos  cum  domiin»  summo  ponliJice  el  dominis  cardinalibus  sancte  Romane 
ecclesie  quam  cilius  Meri  polost  (piod  domino  Biioso  ('')  de  Ubertinis  episcopo  aretino 
providealur  por  dicium  suminuni  ponlilìcom  de  alio  opiscopalu  el  (|uod  diclus  episco- 
palus  arelinus  concedalur  domino  Hailliolumeo  de  l'olramala  aicliipi'esbilero  aielino. 
Predicta  tamen  omnia  procurenlur  ol  fieri  debeant  expensis  dicli  domini  Peri  el  diclo- 
rum  ('■)  snoiiim  consorluni. 

XXXVIII.  Ilom  quod  omiios  represallie  concesse  bine  retro  jior  Comune  Arelii  vel 
ollilialom  (')  qui  babuoril  (*■')  aliquod  ollitiuni  in  civilale  Floronlie  contea  Comune  Arelii 
et  cives  et  districtaales  Arelii,  ol  jier  Comune  Arelii  vel  otiiliales  qui  aliquod  olTilium 
habueriinl  ('')  in  civilale  Arelii  concesse  contea  Comune  Florenlie  et  cives  el  districlu- 
ales  Florenlie  (')  sint  el  esse  intelligantur  suspense  per  lotum  dicium  tempus  decem 
annorum,  ita  quod  i)retestu  dictarum  represalliarum  nullus  pnssil  in  persona  vel  bonis 
modo  aliquo  molestari. 

xxxviiii.  Ilem  quod  dicli  domini  Perus  {')  el  Tarialus  et  alii  eorum  consortes  exi- 
mantur  el  canceilentur  de  omnibus  et  ^ingulis  bannis  et  con+Jenpnalionibns  Comunis 
Florenlie  in  quibus  reperirentur  ('')  desciipli  prò  aliquo  mallelilio  et  ex  nunc  exempti 
el  cancellati  inlelliganlur  et  sinl  absque  aliqua  solulione  pecunie  |iroplereà  facienda. 

XL.  Ilem  quod  omnes  cives  el  districtuales  diete  civilatis  Arelii  et  Comune  Aretii 
et  celerà  Comunia  et  universitates,  comilatus  el  districlus  et  diocesis  aretine  et  omnes 
singulares  persone  dictornm  comunium  el  nniversitatum  et  cuiusque  ipsorum  el  ipsa- 
rum  canceilentur  et  eximantur  de  omnibus  bonis  el  condenpnationibus  in  quibus  re- 
perirentur descripti  et  (')  descripta  prò  aliquo  mallefilio  seu  prò  aliqua  emenda  alicu- 
ius  danni  ('")  quod  diceretur  illalum  aliquibus  singularibus  personis  diete  civilatis  Flo- 
renlie (°)  et  comilatus  el  districlus  eiusdem  quacumque  occasione  vel  causa  a  duobus 
annis  cilra:  el  ex  (")  nunc  sinl  et  esse  intelligantur  exempti  et  exempta  el  cancellati 
et  cancellala  absque  aliqua  solulione  pecunie  proplerea  facienda.  Et  e  contrario  C)  omnes 
et  singuli  cives  comitatini  et  districtuales  civilatis  Florenlie  et  Comune  Fiorentie  et 
celerà    Comunia  et  universitates  comitatus  et  districlus    el    diocesis    Fiorentie  el  om- 


l»)  Questo  quod  maoca  nel  voi.  xvn.  (•>)  Ibid.;  posse  suum  (•)  Manca  queste  per  nel  voi.  XVll. 

e*)  Ibid.:  Baso  (•)  Ibid.:  proctirenCtir  et  flant  expensis  predictorum  domini  Peri  et  siwrum  consortum 

(0  Ibid.:  oflìttales  (6)  Ibid.:  /laiuerunt  (i")  Ibid.:  habuerint  {})  Ibid.:  diati  Comunis  Fiorentie 

(i)  Nel  voi.  XVII  r  amanuense  aveva  cominciato  a  scrivere:  Item  quod  omnes  cives  et  districtuales  diete 
civilatis  Aretii:  poi  con  il  solito  v  a  e  a  t  eliminò  queste  parole  che  si  accorse  essere  il  principio  del  para- 
grafo seguente.  (k)  ibid.:  reperientur  (i)  Ibid.:  vel  (■")  Ibid.:  dampni  (")  Ibid.:  Fiorentie 
eontitatus  et                    (»)  Ibid.:  Et  quod  ex                 (p)  Ibid.:  e  converto 


AN.    I;i37]  CODICK   DIPLOMATICO  GTO 

nes  (')  singulares  persone  dicloium  Coniunium  et  universitatum  et  cuiusque  ipsorum  et 
ipsanim  cancellenlur  el  exiraantur  de  omnibus  baniiis  el  condenpnationibus  C.onmnis 
Arelii  in  f|iiibas  prò  ali(|no  mailefilio  seu  prò  aliqua  emenda  alicuius  danni  ('')  (|nod 
dicerelur  illalura  aliquibns  singularibus  persoiiis  dicie  civilalis  Aretii,  comilains  et 
dislrictiis  eiusdem  quacurnque  occasione  vel  causa  descripti  reperirentHr(")  ex  nunc 
exempli  el  exempla  et  cancellati  el  cancellata  sint  et  esse  intelliganUir  absque  aliqua 
solutione  pecunie  propterea  facienda.  Et  quod  priiteslu  seu  occasione  dictorum  banno- 
rum  et  ('')  condenpnalionum  dieta  ("lomunia  et  universilales  el  singulares  persone  di- 
ctorum Comuniuni  et  universitatum  per  aiiquem  offitialem  Comunis  Florenlie  ve!  Co- 
munis  Arelii  non  possint(°)  modo  aliquo  moleslari,  el  |)redicla  omnia  et  singnla  etiam 
ad  pendentia  (*)  exlendantur.  Et  quod  lontra  dieta  C.omunia  el  universilales  supradi- 
ctas  et  singulares  personas  dictorum  Comnnium  el  diclarum  universitatum  prò  aliquibus 
raalleiitlis,  excessibus  et  deliclis  bine  retro  commissis  a  duobus  annis  citra  occasione 
presentis  guerre  per  aliquem  offitialem,  dominum  seu  reclorem  Cornunium  predictcrum 
per  accusam  vel  inquisilionem  seu  ylium  modum  procedi  non  possil  nec  de  predictis 
seu  aliquo  predictorum  aliqua  condenpnalio  fieri  possit,  el  si  fìeret  non  valeat  ipso 
iure. 

XLi.  Item  quod  Lamberlus,  lacobus  et  Francischus  Bachini  cancellenlur  el  eximantur 
de  omnibus  bannis  el  condenpnationibus  Comunis  Florenlie  in  quibus  pio  aliquo  mal- 
lefìtio  reperirentur  ('-')  descripli  in  geneie  vel  spelie  (''),  tacite  vel  expresse,  etiam  si  per 
hec  verba  omnes  de  domo  de  Bachinis  seu  omnes  de  Bachinis  seu  per  alia  verba  gene- 
ralia  vel  specialia  sub  quibus  verbis  predirli  vel  aliquis  predictorum  qnocumque  modo 
possent  comprehendi  (comprehendanlur),  et  ex  nunc  cancellati  el  exempli  et  absoluli  esse 
inlelligantur  et  sint  siiie  aliqua  solutione  pecunie  propterea  facienda;  el  quod  predirli  et 
quilibel  |)redictorum  possinl  libere,  licite  el  impune  stare,  morari  et  habilare  in  dieta  (') 
civitale  Florenlie  el  eius  comitatu  el  districtii,  el  ire  el  redire  proul  eis  placueril,  el 
reslituanlur  et  restituii  esse  intelliganlur  ad  omnia  ipsoiuni  bona  que  vigore  diclarum 
condenpnalionum  vel  alicuius  eorum  essenl  incorpoiata  in  Comuni  Florenlie. 

XLU.  llem  quod  Ardomannus  (J),  Bandinuccius  el  Federigus  fralres  el  lilii  olim  Nerii 
de  Citana  vecchia  C')  cancellenlur  et  eximantur  de  omnibus  bannis  el  condenpnationi- 
bus Comunis  Florenlie  in  quibus  ipsi  descripli  reperirenlur  (')  seu  ex  quibus  affecti 
essent  tacite  vel  expresse  ex  persona  eornm  vel  eorum  palris  per  verba  generalia  vel 
specialia,  el  ex  nunc  cancellati  el  exempli  esse  inlelligantur  et  sint  et  lolaliler  absoluli 
absque  aliqua  solutione  pecunie  propterea  facienda,  et  etiam  possint  libere,  licite  et 
impune  ire,  redire,  stare,  habilare  (")  in  dieta  (")  civitale  Florenlie  el  eius  comitatu  el 
districlu  proul  eis  placueril. 

XLiii.  llem  quod  licilum  sii  Luto  de  Guaschonibus,  domino  Cali|:io  (°)  domini  Nicchole 
indici,  domino  Affolino  Ianni  (p)  de  Chamaianis,  ser  lunctino  Menci,  ser  Donato  Benci- 
vennis,  ser('>)  Nuccio  ser  Rosadi  civibus  aretinis  ambaxialoribus,  sindicis  et  procuraloribus 


(•)  voi.  XVII:  et  omnes  ei  ('')  ìbiii:  a  amp  ni  (■=)  Ihid:  reperientur  descripti  et  descnpta.  Et 

(*)  Ibid.:  seu  invece  di  et  («)  Cosi  dal  voi.  XVU:  nel  XXII  e  possit  (0  Ibid.:  sineula  ad  dependentia 

(«)  Ibid.:  reperientur  (>>)  Ibid  :  in  spelte  (•)  Manra  dieta  nel  voi.  XVII.  (j)  Ibid.:    Ardi- 

tnannus  C')  Ibid.;  de  ntonavecchia  {')  Ibid.:  reperiuntur  (™)  Ibid.:  ire  et  redire, 

stare  et  (")  Manca  dic'a  nel  XVII.  ("/  ibid.:  GalUtio  (p)  Ibid.:    /ani  (i)  Ibid.:  Bence- 

vennis  et  ter 


080  DOCIIMKNTI    l'KK    l.A    STUlUA    U    AUKZ/.O  [775. 

(".omuiiis  Aiolii  el  suprailicti  domini  l'eri  ad  racieiiduin  piedicla  (;l  celerà  (°)  ino  so 
ipsis  el  pio  diioliiis  coiiiiii  et  ciiiiisfiiie  eoiuni  familiaribus  (jiios  ipsi  el  (|iiilibel  eorum 
l'Iigeio  volueiiiil  pollare  ci  deferre  per  rivilalom  el  comilaliim  VnUii  arma  defensihilia  et 
<»lTonsil)ilia  licito  ci  impune  jier  totiim  dii:lnm  tompns;  ci  ipuid  prò  prediclis  non  pol- 
sini |)cr  (dlìtialem  ali'iiiem  moleslaii. 

XLiiii.  !leni  ipiod  ser  Scarlaclus  Fey  de  Kaginopoli  el  eiiis  filii  el  descendeiiles  in 
|)erpelmim  [lei'  iiiieam  iiiascliulinam  liaiteanlur,  inlelliganlur  ci  siiil  deiiiceps  el  qui- 
lihel  ipsoriim  cives  lloieiiliiii  el  poimlares  el  ('')  de  populo  tloientino  el  iil  cives  el 
popiilarcs  Florenlie  in  omnii)n.s  et  ipioad  omnia  iiabeanUir,  leneantiir  et  Iraclentur  per 
pupiiium  et  (lomnnc  Florenlic  el  ipsiiis  populi  el  (lomunis  Florenlie  reclores  et  otìì- 
liales  prosenlcs  et  tìilnros  et  per  qiiemliiiel  alinm  i[i  civilale  Florenlie  ad  aliquod  ofli- 
liiim  conslilulniu  vcl  consliluendiim  el  (|nemliliel  ipsorum,  et  gàiuleaiil  et  gaudere 
possinl  el  deheani  omnibus  el  singulis  privillegiis  el  ('')  benefiliis  el  immunilalibus 
quibiis  gaudent  el  gaudere  possimi  el  debent  veri  et  onigiiuuii  cives  el  popiilares  ci- 
vilalis  Florenlie  supradicte. 

XLV.  Item  quod  Bonille  filius  «lanluccii  de  Bonillis  eximalur,  cancelletur  et  abo- 
leatur  de  omnibus  el  singulis  i)annis  et  condepnationibus  in  quibus  reperiretur  de- 
scriplus  in  camera  C.omunis  Arelii,  el  quod  ex  nane  exeraptus  el  cancellatus  habealur 
et  sit  de  diclis  baniiis  el  conderapnalionibus  absque  aliqua  solatione  pecunie  Comuni 
Floi'enlie  pro|ilerea  facienda. 

XLVi.  Item  quod  omne  id  el  loUim  et  quicquid  dicium,  laudatum,  arbilialum(")  et  decla- 
ralum  fuerit  per  Uegolinum  domini  Guccii  de  Talomeis  de  Senis  et  Nadduni  Cennis  civem 
llorenlinum  arbilros  el  arbitratores  assumendos  el  eligendos  per  sindicum  C^)  Comuois 
Florenlie  ex  una  parie,  et  sindicos  Comunis  Arelii  et  piocuratores  supradicli  (")  domini 
Peri  ex  altera  Inter  dictas  partes  observari  et  executioni  mandari  debeat  ac  si  expeci- 
licalum  el  expressutn  esset  spelialiter  el  distinte  in  presenti  capilulo  (')  in  quantum  noo 
sit  conlrarium  predicle  submissioni  el  dationi  dominii  geaeralis,  imperio,  iuri.sditioai  et 
dationi  generalis  et  libere  custodie  supradicte  seu  capitulis  supradictis  et  infrascriplis. 

xLVii.  Insuper  supradicti  domini  (f)  Galitius  et  Lutus  sindici  et  C")  procuratores 
supra  dicti  ex  ('}  una  jjarle  et  diclus  Naddus  Duccii  de  Buccellis  sindicus  dicli  Comu- 
nis Florenlie  sindicalus  nomi,ne,  vice  et  nomine  dictorum  Comunium  fecerunt  sii)i  ad,- 
invicem  una  pars  alteri  generalem  remissionem  C'),  liberationem  et  absoliUionem  de 
omnibus  el  singulis  iniuriis,  bomicidiis  el  offensionibus  realibus  et  persoijalibus,  dan- 
nis,  vastis  et  incendiis  commissis,  factis  et  perpelratis  vicissim  bine  retro,  usque  in 
preseptem  diem  inter  dieta  Comunia  et  singulares  pej'sonas  dictorum  Comunium  et  su- 
pradictarum  universilatum  el  alias  quascumque  personas  exislentes  ad  seiivil^a  ve!  sti- 
pendia Comunium  prediclorum. 

Item  (_')  quod  inslruijjetj.tum  sindicatus  l'adi  per  Comune  Arelii  et  coiisilium  ini<^ 
virorum  d|i,cli    Comunis  (Je  si^f,  l,u,nctino  notaj'io  quondam  Men,t|ii  de  Montelucci  et  ser 


{*)  Manca  e«  celerà  nel  voi    XVII.  (S)  Manca  1' «f  ibid.  (=)  Ibid.;  laudatum,  arbitratum,  senten- 

tiatum  et  declaratum  (J)  Ibid.:  sindicos  {')  supradicti  manca  nel  voi.  XVII.  O  Ibid.:  in  pre- 

sentibiis  capitulis  (g)  Ibid.:  dominus  (i)  Manca  1'  et  ibid.  (>)  Ibid.:  supradicti  sindicatus  et  pro- 

curatorio nomine  ex  (k)  Ibid.:  remissionem  et  (')  Nel  voi.  XXII  questo  capitolo,  che  nel  voi.  XVII 

leggesi  dopo  il  §  XIV,  segue  alla  sottoscrizione  linale  "Ego  Locterius  etc;  ma  lo  precede  un  segno  di  richiamo, 
che  lo  indica  da  collocarsi  qui,  dopo  il  §  xlvii.  Manca  nel  voi.  XXVII. 


''M-    l'ì'JTJ  CODIiF,  DIPLOMATICO  68) 

Doiiato  nulaiio  (".oiiiiis  civiiìiis  nrotiiiis  mi  vondoiuiiim  nomine  ilicli  Comunis  Ardii  ca- 
stra Poiilisiiaiii  ei  Qprario  romitaUis  Arotii  ime  |iio|)iio  in  perpctiinm  et  anficlus,  red- 
élias,  el  provenlus  qui  (leiiciilnr  diclo  Comuni  Aielii  poi-  Comunia  diclorum  castronim 
€l  singulares  personas  Comunium    predictornm  et  itirisdilioiies  et  iura    dicli  Comunis 
Ardii  que  d  quas  iiabel  in  diclis  castris;  d  «liam  ad  aquirendum  vice  et  nomine  dicli 
Comunis  mutuo  seu  ex  causa  mutui  xii"  ilorenoi'um  ami  prò  salisfaciendo  masnadis  equi- 
tum  et    podilnm    qui    stderunt  ad  seivilia    dicti    Comunis  Aretii  d  dicti  domini  Peri 
<Je    eornm    stipendio  afqne    soldo,  d  prò  satisfaciondo    diam  aliis  debitis,  pubiicalum 
€t  scri|itiim  per  ser  Andream  Fiedi  notarium  et  cancollarium  dicti  Comunis;  et  inslru- 
menta   etiam    prociiralionum    faclarum    per    singulares   personas   diete    civitalis  Aretii 
do  dictis  sor  lunclino  et  ser  Donato  ad  acqiiirendum  mutuo  seu  ex  causa  mutui  dieta 
duodecim  milia    ilorenorum,  ita  lamen    quod  in  lotum    dicli  sindici  Comunis  Aretii  et 
procuralorcs  specialiiim  persanarnm  non  jiossint    aquirere  mutuo  seu  ex  causa  mutui 
vigore  dictorum   instrumeiitornm  ultra  summam  xn"  florenorum,  sint  et  esse  intelli- 
gaiitur  firma  et  rata  et  revocari  non  possint  per  aliquod  statulum,  ordinamentum  seu 
reformalionem  que  in  conlrarium  fierent.  Et  quod  predicli  sindici  et  procuratores  om- 
Jiem  pecunie  quanlilatem  que  lam  (")  ex  vendiclione  dictorum  castrorum  et  affictuum 
et  reddiluum  d  iurium  et  iurisditionum  predictornm,  ut  supra  dicium  est,  quam  C") 
ex  acquisitione  mutuo  seu  ex  causa  mutui  vigore  didorum   inslrumentorum  et  sindi- 
catus  et  procuralionis  ad  eorum  manus  pervenerit  consìgnare,  exibere  et  dare  debeant 
diclo  domino  Pero  prò  salisl'atione  dictorum  slipendiorum  et  debilorum  prout  et  sicut 
sibi  videbilur  et  placebit,  el  non    alii    persone    vel  Comuni.  Et  quod   dictus  dominus 
Perus  ad  reddeiulum  rationem  ('')  diclo    Comuni    Arelii  vel  alii  Comuni  vel  ('')  olTuiali 
aut  alteri  speciali  persone  de  aliquibus  quantitatibus  florenorum  auri  que  ad  eius  ma- 
nus pervenerint  lam  de  pretio  dictorum  castrorum,  aflictuum,  iurium  et  iurisditionum 
quam  ex  acquisitione    muluo    seu  ex  causa  mutui,  vigore  dictorum  instrumentorum 
sindicalus  Comunis  Aretii  et  procuralionis  el  (")  spelialium  personarum,  nullatenus  le- 
nealur  aut  cogi  possit  aut  debeat  ullo  modo.  Et  quod  eliam  dicli   sindici  et  procura- 
tores non  Q  leneanlur,  de  aliquibus  quantitatibus  ('»')  florenorum  que  ad  manus  eorum 
vel  allerius   eorum  lam  ex  dieta   vendiiione   quam  acquisitione   mutuo  seu  ex  causa 
mutui  pervenerint  vigore  dictorum  inslrumentorum  sindicalus  el  procuralionis  Comuni 
Aretii  vel  alii  Comuni  aut  oiflliali  vel  alii  singniari  persone  aliquam  reddere  rationem 
nec  de  adminislratione,  quam  vigore  didorum  inslrumentorum  sindicatuum  et  procu- 
rationum  fecerint  aut   gesserint  nisi  (^)  domino  Pero  predicto,  immo  exibita  diclo  do- 
mino   Pero    pecunia   que  ex  dicla  vendiiione  didorum  castrorum,    alfiduum,  iurisdi- 
tionum (')  et   iurium  ac  ('')  acquisitione   muluo  seu  ex  causa   mutui   vigore   dictorum 
inslrumentorum  ad  eorum  manus   pervenoiit  sint  et  esse   inlelligantur   dicli  procura- 
tores el  sindici  libere  et  eflìcaciter  absoluti,  et  ad  aliquam  aliam  rationem  occasionibus 
prediclis  reddendum  cogi  non  possint  dicti  sindici  et  procuratores  per  aliquod  Comune," 
oflltialem  vel  personam  aliquam  singularem. 


(•)  La  lezione  gue  tam  è  tratta  dal  voi.  XVII;  nel  voi.  XXII  r  amanuense  ha  confuso  il  que  con  la  nota 
di  con,  fra  la  quale  ed  il  tatti  ha  inserito  una  s,  al  tutto  sovrapponendo  la  lineetta  o  tttulus.  (>>)  Manca 

il  quamueX  voi.  XVII.  (=)  Manca  ì-ationem  ibid.  C)  Ibid.:  aut  (e)  Manca  et  nel    voi.  XVII. 

(')  Manca  non  ibid.  (p)    Ibid.:  contractlbus  (>>)  Ibid.:  nec  (')  Ibid.:  iurisiUlonis         (")  Ibid.:    et. 


082  DOCUMENTI    l'Eli    I.\   STdRIA    I)'  Alll'-.Z/.O  [Ti"). 

Qiie  quiilem  omnia  et  singula  supr.idicla  el  qnodlibel  eoriiin  siipr.nlicti  (*)  domini 
rialilius  et  Liilus  diclis  modis  ci  nomiiiihiis  pio  parie  dicli  C")  Comniiis  Ardii  ci  ilici i 
domini  Peri  et  dirliis  Naddus  dirlo  sindicalus  nomine  prò  jìarle  C.omnnis  Florenlie  sil)i 
adinviccm  et  vicissim  piomisoriint  solenpni  slifuilalionc  Itine  indo  intcrposila  adimplcre, 
obscrvare  et  facete  el  adiinplcri  ci  obsorvari  facere  ciini  cITocUi  in  omnibus  el  per  omnia  et 
proul  et  sicul  supra  conlinetur  et  in  omnibus  et  singiilis  capitulis  suprascriptis(°),  et  coii- 
tra  ea  vel  C)  eorum  aliquod  non  fecisse  nec  facere  aliqua  ralione  vel  causa  de  iure  vel  de 
facto  sub  obligatione  dictorum  (")  domini  Peri  el  Comuiiis  Arelii  et  Comuiiis  Florenlie  et 
boiiorum  ipsorum  et  cuiusque  ipsoruin  ad  jienam  et  sub  pena  (0  centiim  milium  lloie- 
norum  anri  lune  inde  solenpni  slipulalione  promissa  cimi  refeclione  daminrum  et  ex- 
jiensarum  et  interesse  lilis  el  extra;  que  pena  totiens  commiclatur  et  exigi  possit  cum 
cITectu  quoliens  contra  predicta  vel  aliquod  piedicloriim  factum  seu  venlum  fueril;  qua 
pena  commissa  vel  non,  exacla  vel  non,  nicbilominus  omnia  el  singula  supradicta  firma 
perdurent  el  observari  el  adimpleri  debeant  cum  effeclii.  Pro  qua  pena,  daniiis,  expen- 
sis  et  interesse  simililer  obligaverunl  predicti  siiidici  el  procuralores  dicloium  domini 
Peri  et  Comunis  Arelii  et  predictus  sindicus  Comunis  Florenlie  bona  omnia  prcsenlia 
el  futura  dictorum  (f)  domini  Peri  ('')  Comunis  Arelii  el  Comunis  Florenlie;  que  bona 
dicti  sindici  el  procuralores  domini  Peri  et  Comunis  Arelii  diclis  nominibus,  el  dictiis 
sindicus  Comunis  Florenlie  diclo  sindicalus  nomine  sibi  adinvicem  el  unus  prò  altero 
et  e  converso  diclis  nominibus  el  quolibet  eorum  in  diclis  casibus  et  quolibet  eo- 
lum  consliluerunt  se  precario  possidere.  Et  dicti  dominus  Galilius  el  Lnlus  diclis  no- 
minibus el  quolibet  eorum  et  diclus  Naddus  diclo  sindicalus  nomine  renunliaverunt 
exceplioni  (')  non  sic  facto  submissionis,  dalionis  et  concessionis  generalis  dominii, 
imperii  et  iurisdilionis  el  generalis  el  libere  custodie  snpradicle  diete  civiiatis  Arelii, 
comilalus  el  districlus  eiusdem  el  liominum  et  personarum  ipsius  (")  civiiatis,  comi- 
tatus  et  districlus  Arelii  et  non  sic  factorum  pactorum  et  capilulorum  suprascriplorum, 
et  promissionum  et  obligalionum  non  sic  factarum  ut  supra  conlinetur.  Ac  eliam  omni 
alii  exceplioni  et  iuris  auxilio  que  (')  et  quod  in  predictis  vel  aliquo  prediclorum  ali- 
qualiler  posset  (™)  obslare;  ac  eliam  iuri  dicenli  generalem  renumplialionem  non  valere, 
non  obstantibus  in  predictis  vel  aliquo  prediclorum  slatutis,  ordinamentis,  reforma- 
lionibus  seu  provisionibus  quibuscumque  Comunis  seu  Civiiatis  Arelii  vel  Consiliorum 
ipsius  Comunis  seu  civiiatis  Arelii  (°),  que  quantum  predictis  vel  alicui  prediclorum 
quomodolibet  obstarent  sint  cassa  et  prò  cassis  el  irrilis  penitus  habeanlur. 

Tnsuper  dicti  dominus  Galilius  (")  et  Lulus  diclis  nominibus  et  quolibet  eorum  et 
dictus  Naddus  diclo  sindicalus  nomine  iuraverunl  ad  sancta  Dei  evangelia,  corporaliler 
lactis  scripturis  in  anima  et  animas  dictorum  constituenlium  prediclam  submissionem, 
dationem  el  concessionem  generalis  dominii  et  signorie,  imperii,  et  iurisdilionis  et 
generalis  et  libere  custodie  supradicte  et  omnia  el  singula  suprascripla  observare  el 
adimplere  el  observari  et  adimpleri  facere  C)  cum  elTeclu  et  conila  ea  vel  aliquod  pre- 
diclorum C)  non  facere  vel  venire. 


(•)  Voi.  XVII:  predicti  {>>)  Mauca  dicti  ibid.  {")  Ibid  :  supradictis  C)  Manca  ea  ibid. 

(«)  Ibid.:  dicti  (f)    Ibid.  manca:  et  sub  pena  (e)  Ibid  :  prediclorum  (t)  Ibid.:  et  Comunis  Aretii 

(t)  Ibib.:  manca  exceplioni  (k)  Ibid.:  ipsorum  (i)  Ibid  :  suo  ("")  Ibid.:  possent  (")  Nel 

voi.  XVII  mancano  le  parole  Comunis  seu  civitatis  Aretii;  dopo  1'  ipsius  leggesi  un  et         {,"',  Ihid.-.Ghalitius 
(p)  Manca  lacere  nel  voi.  XVII.  (n)  ibid  :  eorum 


AN  ■   I-^.T;]  codice  diplomatico  C8:J 

Oiiil)iis  lidiTiiiiis  Galitio  el  Lillo  siiidicis  ci  prociiialoiibus  domini  Peri  prptlirli  et  Co- 
mnnis  Arelii  diclis  iiominibus  et  quolihet  eoriim,  et  diclo  INnddo  sindico  (I)  Comunis 
Florenlie  dicto  sinditalus  nomine  precepimus  nos  Naddus  Fulclms  Berlus  el  Locterius 
notarli  infi-asi;iipli,  prout  noi)is  licei  ox  capilulo  ConstiliUi  Comunis  Florenlie  loqiienle 
de  gaaicnligia,  qiiod  predirla  omnia  el  singiila  faciant  observare  el  adimplere,  et  observai'i 
et  adimpleri  faciant  ciim  eiTectu  prout  promiserunt  et  supra  scriptum  est  et  continetur. 

Ilem  '^Ialini  posi  predicta  prefali  dominus  Gallitius  et  Liilus  sindici  et  procuratores 
predicli  diclis  raodis  et  nominibns  et  quolibel  eorum  renunpliaverunt  JXaddo  prediclo 
sindico  Comunis  Florenlie  sindicatus  nomine  recipienti  prò  Comuni  Florenlie  ac  eliam 
suo  nomine  recipienli  prò  Comuni  Arelii  omiii  dominio,  imperio,  iurisdilioni  et  vicaria- 
lui  quod  el  qiiam  diclus  dominus  Perus  liabuissel  ve!  habuisse  dicerelur,  ve!  habcrcl 
ve!  habere  dicerelur  quocumque  lilulo  el  quacumque  de  causa  el  a  quocumque  do- 
mino, principe  ve!  Comuni  ve!  alio  quocumque  in  civitate,  comitatu  el  dislrictu  Arelii 
seu  hominibus  et  personis  diete  civiialis,  comilatus  el  dislriclus  eiusdem,  ac  eliam  di- 
clis nomiiiibus  et  quolibel  eorum  promiserunt  dicto  Naddo  recipienti  et  stipulanti  diclis 
nominibus  el  quolibel  eorum  quod  prediclus  dominus  Perus  non  recipiet  vel  assum- 
mel  vel  resumet  vel  exercebit  per  se  vel  alium  direcle  vel  indirette  dominium,  impe- 
rium,  iurisditionem  vel  vicarialum  in  dieta  civitale,  comitatu  el  dislrictu  Arelii  seu 
hominibus  et  personis  diete  civiialis,  comilatus  et  dislriclus  eiusdem.  Salvo  quod  per 
diclam  renunplialionem  non  lìal  diclo  domino  Pero  ve!  eius  consorlibus  vel  alicui  eo- 
rum aliquod  preiudicium  in  eorum  lerris  superius  declaratis.  Et  predicta  predicli  do- 
mini Galitius  et  Lutus  diclis  nominibus  el  quolibel  eorum  promiserunt  solenpni  slipula- 
lione  dicto  Naddo  pio  se  et  recipienli  et  stipulami  diclis  nominibus  el  quolibel  eorum 
aclendere  el  observare  sub  pena  el  ad  penam  cenlum  milium.  florenorum  auri  per 
prediclos  domino»  Galilium  et  Lulum  diclis  nominibus  el  quolibel  eorum  dicto  Naddo 
recipienli  el  stipulanti  diclis  nominibus  eie. 

Insuper  dicti  dominus  Galilius  et  Lulus  dicto  nomine  quo  supra  iuraverunl  ad  san- 
cta  Dei  evangelia,  corporaliler  taciis  scripluris,  in  animam  dicli  domini  Peri  constitu- 
entis  predictam  renumplialionem  et  contenta  in  ea  et  omnia  suprascripta  observare 
«l  adimplere  et  observari  el  adimpleri  facere  cum  efTeclu  et  contra  ea  vel  aliquod  eo- 
rum non  facere  vel  venire.  O'ii'^us  domino  Galilio  el  Lulo  sindicis  et  procuraloribus 
supradiclis,  diclis  nominibus  quibus  supra  et  quolibel  eorum,  precepimus  nos  Naddus, 
Fulchus,  Berlus  el  Locterius  infrascripli  prout  nobis  licei  ex  capilulo  Constituli  Comu- 
nis Florenlie  loquenle  de  guarentigia,  quod  predicta  omnia  et  singula  faciant  et  obser- 
vent  el  ob.servari  et  adimpleri  faciant  cum  efTeclu  prout  promiserunt  et  supra  scri- 
ptum est. 

Ada  fuerunt  omnia  et  singula  supradicla  in  civitale  Florenlie,  in  Palatio  populi 
fiorentini,  presenlibus  sapienlibus  viris  domino  Alexio  de  Rinuccis,  Antonio  de  Albicis, 
Taldo  Valoris  et  ser  Puccino  ser  Lapi  civibus  florenlinis,  ser  Blazio  de  Colle  et  reli- 
gioso viro  fratre  Michele  converso  monasterii  de  Seplimo  custode  camere  armorum 
Palalii  populi  fiorentini  testibus  vocalis  et  rogatis. 

(Sn.)  Ego  Locterius  Salvi  de  Cerreto  civis   florentinus  imperiali   auctoritate  iudex 


(I)  Qui  rimane  tronco  il  (eslo  nel  voi.  xvii  cosi  come  ncll'  edizione  ci(.  del  Bim. 


684  DOCUMENTI   PEU   LA   STOKlA    n'  AKKZZO  [lll'y-llCi . 

ordiiiariiis  el  nolariiis  ptiblirus  prodirlis  oiniiibiis  ol  sìiilmiIìs  iiileifiii  ol  oa  oniiiia  lo- 
galus  una  cum  inlVasciiplis  sor  Rayiialilo,  sor  Fulcho  el  sor  I5eclo  riolaiiis  (loi'onlinis 
scripsi  el  publicavi. 

776. 

rrospcIlQ  dell'  liscila  diila  casaa  del  Comune  di  Aì-ezzo. 

(1337).  [Ardi,  ili  SI.  di  Fir,  Cnpiloli.  vi  1.  I.,  e.  29]. 

EXITUS   CAPSK   CONDUCTE    COMUNl.S   AlìETII 

Expense  que  exeunl  in  anno  de  dicla  capsa  sunl  liee,  videlicel: 

In  primis  habet  in  anno  dominiis  Capilaneiis  populi  el  guardie  prò  suo  salario  el 
prò  X.  postis   equiliim  el  prò  l.  faimilis  ad  pcdem  llor.  mmcclvi  .  .  .  libr.  iiir"cxx. 

Dominus  Defensor  liabel  in  anno  prò  salario  sibi 
a  Comuni  Arelii  slanliato  el  provisione  sibi  data  a 
Comuni  Florenlie  prò  se  et  x.  eqnilibus  sua  per- 
sona computala  et  prò  l.  pedilibus fior.  viri.xxxxii .  .  libr.  v^cclxxx. 

Dominus  l'otestas  habel  in  anno fior,  mm  auri 

Conservator  liabet  in  anno fior,  m 

Kobiles  de  Pelramala  habent  in  anno libr.  y™. 

Regolinus  de  Tliolomeis  habel  in  anno fior.  vim'"LX 

Albertaccius  de  Ricasolis  habel  in  anno   ....  fior,  y'^lxxvi 

Guererius  de  Montecucchiari  habet  in  anno    .  .  fior,  clxxxxii  .  .  .  libr.  v^vi^x. 

Paganellus  de  Porcari  habet  in  anno fior,  clxxxxii  .  .  .  libi'.  iiii'"v'^lx. 

Andreuccius  de  Salamoncellis  habet  in  anno  .  .  llor.  clxxxxii  .  .  .  libr.  iiii'°v'lx. 

*  Finucciuus  de  Bibbiano  habet  in  anno iior.  clxxxxii  .  .  .  libr.  iiiry^LX. 

*  Rubertus  Rossus  de  Alexandria  habel  in  anno  .  fior,  clxxxxii  .  .  .  libr.  mi^v'Lx. 

*  Dumbrunus  et  Ninus  habent  in  anno fior,  clxxxxii  .  .  .  libr.  iiii^v^lx. 

Loltus  de  Montekio  habet  io  anno fior,  clxxxxii  .  .  .  libr.  iiii™v'^lx. 

Hugiiccinus  el  Bocchinus  habent  in  anno   .  .  .  fior,  clxxxxii  .  .  .  libr.  im'°iii"'xx. 

ini"  Coneslabiles  ad  pedem  habent  in  anno libr.  vi™ccxl. 

Capitaneus   famulorum    dominornm  Priorum 

cum XXX  famulis     libr.  m  viiii'"xx. 

Generalis    summa    expensarum  capse  conducte 
in  anno llor.  viiircxx .  .  .  .  libr.  lyiiii^C). 


•  Vi  fu  prima  scrino  in  mense;  cancellale  queste  parole,  la  stessa  prima  mano  vi  sostituì  in  anno. 
{•)  Questo  numero  non  è  esalto,  che  la  somma  dovrebbe  essei'e  "libr.  LX"'„. 


ERRATA-C  CORRIGE 


Paij 


() 

Un. 

2:  paiipeniiii 

paii|)ereiii 

» 

'• 

1 4:  causai'i 

raiisari, 

u 

n 

17:  persona 

persoiiani 

8 

» 

23:  coiilrafi'coiint 

rontra  fecerint 

II 

» 

7:  Ijaljelis 

liabclis 

13 

• 

4:  .«((()/  mini 

suoi 

» 

» 

13:  faeilo 

lacilem 

u 

5> 

34:  elicla 

diclam 

17 

» 

2f:  spomliiims 

spondcimis 

1'.) 

» 

23:  (le  clainnmn 

de  damilo 

21 

» 

13:  assclicrat 

asserebat 

23 

)) 

24:  caiionicc 

canonicis 

2.J 

» 

3:  novembro 

27  novembre 

27 

» 

26:  Vilaliniio 

Vitiano 

» 

» 

30:  ile  Durnc('>) 

de  DurncC'), 

33 

» 

4:  (della  noti/,  pei 

:diicaimir 

perducenuis 

34 

» 

35:  Ciusiiiiis 

Cliisinus 

33 

» 

22:  del  21   novembri 

?  1 193,  Irascrilla  da 

trascritta  da 

io 

» 

8:  Aareline 

Aretine 

n 

» 

14:  Vcinsen 

Veingen 

» 

)) 

23:  Wirzbiirg 

Wiirzbiirg 

42 

» 

11:  uniiisciiiiisquc  oniiiìa 

iiniusoiiiusfiuc:  omnia 

44 

» 

18:  elcctus 

clectus, 

48 

» 

38-39:  abstiileril. 

abstulerit 

36 

n 

1 1:  comniissiiin 

commissus 

63 

» 

13:  //  Comune  promette 

Alcuni  cittadini  promettono 

66 

» 

3-4:  costringa 

costringano 

67 

» 

4:  magitnim 

magislriim 

72 

» 

39:  contrafacerent 

centra  facerent  (e  cosi  sempre. 

con  la  prop.  slaccala  !)- 

73 

» 

32:  Innocenzo, 

Innocenzo  III, 

» 

» 

33:  Cattedrale  di  Chiusi 

Cliiusi,  Cattedrale 

79 

» 

21:  siibcanoniciis 

sub(diaconus)  canoniciis 

88 

» 

12:  Stor. 

Serie 

95 

D 

3:  Ultra 

Latria 

n 

» 

18:  debcf 

debel 

107 

» 

33:  ciiKine 

cinque 

1(2 

n 

18:  contravenirent 

centra  venirent  (così  sempre. 

con  la  prep.  staccata!). 

» 

» 

23:  Nepoleoue 

Nepoleone 

116 

» 

24:  rediciiics 

redeuntes 

117 

» 

8:  coniprobatur 

comprobantur 

122 

» 

8:  iste  audicntc 

isto  audiente 

128 

» 

41:  tamen 

tantum 

» 

» 

45:  Salvaloris 

Salvatoris, 

132 

» 

39:  nec  recordatur; 

nec  recordatur 

151 

» 

29:  poteslas.  Quia 

poteslas,  quia 

168 

» 

44:  niiuotorum 

mìnutorum 

180 

» 

3:  liei  Ghibellini 

dei  Guelfi  e  dei  Ghibellini 

189 

» 

14:  ed 

et 

225 

n 

31:  Mnndrian  prò  egotiis 

Mandria  prò  negotiis 

235 

s 

34:  1242 

1243 

680 

Pag. 

236 

» 

254 

V 

235 

D 

256 

)1 

264 

» 

267 

236  //;i.   11,13  r  l.'i:  pralnni  n 
17:  niiscricordiici- 
29:  incui'suiiruin 
8:  abba 

24:  PalaHo  del  Comune 
18- 19:  che  in   essa   avevano  giuristìizione 
ordinaria  o  delegala  e  specialmente 
per  r  arciprete  della  Piece. 


» 

B 

2G:  cìviiate  ìpsa 

269 

B 

25:  iuramenlum  prò 

270 

B 

43:  providerc 

272 

B 

1 1  :  e.  1 00]. 

273 

B 

9:  pia^a 

274 

B 

7:  contra- 

» 

» 

15:  Preterea 

» 

B 

32:  Dcotaviva 

n 

B 

36.  Pisarum 

278 

B 

6:  Arazzo 

287 

B 

9:  qna 

» 

B 

2$:  voi. 

B 

B 

26:  Berlinglicrius 

288 

B 

15:  et  idem 

B 

» 

25:  utrisque 

B 

B 

26:  subiecta 

» 

B 

27:  et  unam 

» 

B 

28:  popoli  et  utrisque 

» 

B 

29:  utrisque 

B 

B 

34:  Florentinum 

» 

B 

36:  potestas 

» 

B 

42:  fiorentino 

289 

B 

1 1:  promictet 

B 

B 

14:  tempore  Eleclionis 

V 

B 

16:  societatem  vel 

» 

B 

25:  actenderit 

B 

B 

25-26:  contrafecerint 

> 

» 

30:  renumptiavit 

290 

B 

2-3:  contrafaceret 

» 

B 

10:  Constìtutionis  fiorentine 

B 

B 

1 1  :  prò  guarentigia 

D 

B 

24:  Palazzo  vescovile 

302 

B 

5:  Presso  le  mura 

B 

B 

6:  XXIX,  e.  305'] 

» 

B 

16:  sindacarlo 

» 

B 

17:  numerante 

B 

» 

25:  syndico  Comunis 

» 

n 

26:  Comune  et  popolo 

B 

B 

34:  ve!  parlis 

B 

B 

37:  apponere 

302 

» 

39:  Fiorentino 

303 

B 

4:  contrafecerint 

B 

B 

5:  non  solverint 

» 

B 

6:  Comunis  Aritii  eidem 

pr.iliu  UHI 
niiseiiriirilìe 
iiicursuiiim 
abbas 

Arezzo,  Palazzo  del  Cuimiiic 
(■  (juali,  menlre  egli  aveva  inlerdetlo  la  cillìi  "ab 
durilii'.m  et  perfidiam  Arelimirum,,  aveinnò  iircel- 
luto  in  essa  e  fuori  ijuaklie  giurisdizione  ordina- 
ria 0  delegata. 
cìvilale,  ipsa 
iuramenlum  facitis  pio 
provideri 

e.  100;  XXXIII,  e.  189]. 
Piara 
conlra 
Propterea 
Deolahiva 
Pisanarum 
Arezzo 
qua 

voi.  XXIX,  e.  189  e 
Beilcnglici-ius 
iidem 
uiriusfiue 
sublracta 
et  vivam 

populi  et  utriusque 
uliiusque 
Florenlie 
poleslates 
Florcntie 
compromictet 
ipso  Electus 
socielatem  et 
actenderint 
centra  fecerint 
renumpliaverunl 
centra  faceret 
Constituli  Fiorentini 
per  guarenlisgiam 
Arezzo,  Palazzo  vescovile 
Arezzo,  presso  le  mura 
XXIX  e.  305'  e  XXXV,  e.  Il'] 
sindicalus  (e  cosi  leggasi  dovunque  incontrisi). 
mutuante 

syndico  et  procuratori  Comunis 
Comuni  et  populo 
vel  parlis  seu  particulo 
opponere 
Florenlie 
centra  feceril 
non  solverint  et  non  observaverint 

Comunis  Aritii   sindicalus  et  procuratorio  nomine 
prò  ipsa  parte  Guclforum  et  Comuni  Aritii  eidem 


G87 


Pag.  303  tn.       l'i:  ,iiili;iiiot(iiii, 

»           »  »  IG:  Itusticlii 

»  301  »  li:   porsonam 

>  »  »  17:  inidriaiiiiiii 
»           »  »  21:  eorundoiii 

304  •>  voi.  XXIX,  e.  2S3]. 

»           »  n  'i3:  Ualigaiii 

»  305  n  27:  et  promissio 

»           »  »  29:  quaitadecima 

)>  306  »           3:  suoni  ni 

»           »  »  13:  sinrlinaliim 

»           »  »  24:  doli,  mali 

»  »  »  dor..  il.  'Ó93:  Al  testo  premi tU'ie:  In 
iustrumoiul,  piiljlicali 
lenor  cuius  lalis  est: 

»          »  »  iO:  qiiinladecinia 

).  307  »  28:  liommagia 

»  308  »  39:  et  circa 

»           «  i>  ii:  causare 

»  309  »     G  (;  8:  conlraveiiltim 

i>           »  »  IO:  liaberet 

»           »  »  21:  e.    ISO 

»  310  »  17:  expensanim 

»           »  »  26:  conveiUiones 

»           »  »  33:  domini  Aietiiii 

)i           p  »  33:  conlravenire 

))           »  »  II:  quondam 

»  311  i>  30:  sive  discordia 

r,  312  >)           9:  punire 

n          »  »  19:  solielalibus, 

»  313  »           8:  ypotliecis 

).           »  »  IO:  precarie 

>  o  i«  IO:  exceplioni 
»           »  )i  IO:  causa  ci 

)>           »  »  27:  Accoriseli 

I          »  »  31:  Dcscacciato 

>  »  »  40:  e.  255']. 

»  31 4  »  23:  iuraverutit 

»  317  »  7:  (u)sbergorius 

«  328  »  29:  ed  ed 

»  329  »  1:  Gurgoli 

«          »  j>  15:  et  dislriclum  Arelii; 


330  »  12:  et  prò 

331  »  2-3:  inlcr  Comune  Florentie 
336  »  3:  infrascripti  quod 

338  »  40:  et  impcralorum 

340  »  3:  sindico  Florentie 

»  »  7:  marcarum  argenti 

342  »  42:  RulTectus  filius  Bonacorsi 

343  »  U  e  17:  sindicario 
»  »  28:  et  quelibet 
»  »  29:  et  in 


Anlianoruni  populi  Fiorentini, 

Rustici 

personam  vcl  persona» 

iiiiuriarum 

oarundem 

voi.  XXIX,  e.  2.53;  XXXIII,  e.  179J. 

(jiilgani 

et  promisMone 

((uarladecima,  fcliciler. 

suarum 

sindicatus 

doli  mali 

nomine  domini,  amen.  Hoc  est  exemplum  cuiii.sdam 
et  autenticati  manu  Iloduin  notarli  fìlli  quondam  Or 


publici 
andini; 


quartadecima 

liominagia 

et  conlra 

curare 

centra  ventum 

liabcrenl 

e.  179' 

expensarum  omnium 

conventiones  omnes 

domìni  Antiani 

contra  venire 

condam 

sive  discordia  vel  divisio 

puniri 

solielalibus 

ypotheca 

precario 

cxceptioni  et  condictioni 

causa  vel 

.\cclieriseii 

Del  Cacciato 

e.  255'  e  XXXIII,  e.  181']. 

iuraverunt 

(a)sbcrgerius 

ed 

Gliiergoli  (?) 

et  districtuin  Comunis  Masse  et  omnium  plebatuum 

de  Massa.   Et  similiter   Massani  facere  possint  et 

debeant  per  totam  forriam  et  districtum  Aretii 

ci  eliam  prò 

inhT  Comune  Arelii  et  Comune  Florentie. 

infrascripti,  quod 

impetratorum 

sindìco  Comunis  Florentie 

marcarum  boni  et  puri  argenti 

Truffectus  filius  Bonaccursi 

sindicatus 

de  qualibet 

ut  in 


688 

Pag. 

3(i 

Un 

14:  invicem 

» 

V 

» 

25:  Alili!  ci 

» 

» 

u 

26:  Coiiuiiii, 

» 

D 

» 

37:  inviiem 

» 

» 

41:  Proteica 

» 

» 

42:  Guarcnllgia 

>  3*4-345 

» 

42  e  2:  preccpil 

345 

p 

6:  in  ipsa 

345 

» 

9:  Capitano 

» 

» 

IO:  Belo 

» 

1> 

22:  nolnriorum. 

347 

» 

9:  pei'  se  (si)  et  didimi 

U 

» 

9:  per  se  non 

351 

» 

12:  de 

358 

» 

32:  et  si 

J> 

361 

» 

24:  prestala 

» 

365 

» 

42:  sens' 

» 

396 

s 

3:  infiasciipli  quod 

» 

409 

» 

42:  fairiiliai'ioiiiin 

» 

417 

V 

22:  item  ipsa 

» 

n 

» 

23:  teneatur 

» 

4i8 

« 

22:  ds 

y> 

484 

» 

21:  CivitcIIa 

» 

509 

» 

26:  ralificaiio 

» 

511 

» 

29:  doniiui 

» 

312 

» 

4:  et  eitis 

» 

528 

» 

40;  septembris. 

» 

543 

u 

21:  novilatem' 

» 

B 

» 

34:  imiago 

» 

54  i 

B 

12:  aquisttas 

» 

» 

» 

18:  Cortona 

» 

» 

» 

31  singullas 

» 

551 

» 

25:  qnatenus 

» 

552 

» 

23:  Generale  dei 

» 

553 

ì> 

33:  cohertionem 

J> 

oo9 

» 

32:  48 

> 

587 

» 

40:  costumiim 

B 

591 

}> 

23:  AH 

» 

602 

» 

32:  ordinatiouc 

7) 

606 

n 

13;  iiimincnl 

» 

608 

» 

40:  promiilgationis 

n 

616 

» 

34:  inlclletlis 

» 

621 

» 

20:  1333 

» 

632 

» 

42:  iiecessai-iis 

A 

648 

» 

4:  fiiit 

» 

» 

» 

6:  siiceplionc 

» 

» 

» 

21:  popolo 

» 

D 

» 

28-29:  piacerà 

ì) 

656 

ìì 

14:  d'csscC) 

» 

659 

9 

31:  alcuni 

B 

660 

V 

nota  4:  ramala 

U 

663 

» 

nota  i:  traciari 

> 

664 

» 

notai'):  tmeaniur 

in  inviceiii 
Arilii  Clini 
Cuinuiii 
in  invieciii 
l'ropleica 
Guarentisgia 
prccepi 
ipsa 

Capilanco 
Bello 

notariuntin,  feliciter. 
per  se  et  dicluin 
per  se  (si)  non 
ci 
clsi 

prexlalo 
senz' 

infrascripti,  quid 
familiariiim 
itcni  qiiod  ipsa 
leneautur 

Citerna 
rettificano 
domini 
et,  ciiis 
septembris,,. 
novitatcm, 
imago 
nquisitas 
Galatrona 
singulas 
qnatenus 
Generale  e  dei 
cohcrcitioncin 
486 

coltumum 
XJCIÌ 
ordinatione 
inminet 
prorogationis 
intelloctis 
1 332 

necessariis 
fucril 

siisceptionc 
populo 
piacerà 

d'  esse  (')  (e  cosi  pure  nella  nota  leggasi  a  non  dj. 
alcun 

BAMA-A 

traciari 
leneanliir 


O 


DG  Pasquì,  Ubaldo   (ed.) 
975         Documenti  per  la  storia 

A7P38  della  città  di  Arezzo  nel 

1916  medio  evo 


V.2 


PLEASE  DO  NOT  REMOVE 
CARDS  OR  SLIPS  FROM  THIS  POCKET 

UNIVERSITY  OF  TORONTO  LIBRARY